Онкӣ банно кард ҷаҳони зин чаҳ хост ?

آنکه بنا کرد جهان زین چه خواست؟

Гар ба дил андеша кунӣ зин равост

گر به دل اندیشه کنی زین رواست

Гаштани гардуну дарави рӯзу шаб

گشتن گردون و درو روز و شب

Гоҳ каму гоҳи фузуни гоҳи рост

گاه کم و گاه فزون گاه راست

Оби даванда ба нишеб аз фароз

آب دونده به نشیب از فراز

Абри шитобанда ба сӯй самост

ابر شتابنده به سوی سماست

Монда ҳамеша ба гули андари дарахт

مانده همیشه به گل اندر درخت

Бози равони ҷонвар аз чапу рост

باز روان جانور از چپ و راست

Вар ба дили андешаи з мардум кунӣ

ور به دل اندیشه ز مردم کنی

Машғалаи шан беҳад ва бе мунтаҳост

مشغله‌شان بی‌حد و بی‌منتهاست

Мяшу бузу гову хару пелу шер

میش و بز و گاو و خر و پیل و شیر

Яксараи зини ҷонвар андар балост

یکسره زین جانور اندر بلاست

Тухм ва бару барги ҳамаи растанӣ

تخم و بر و برگ همه رستنی

Доруии мо ё хӯриши ҷисми мост

داروی ما یا خورش جسم ماست

Ҳар чаҳ хушаст он хӯриш ҷисм туаст

هر چه خوش است آن خورش جسم توست

Ҳар чаҳ хушат нест туро он давост

هر چه خوشت نیست تو را آن دواست

Оҳӯу нахчиру гавазни чарон

آهو و نخچیر و گوزن چران

Ҳар чаҳ мар ӯро з гёҳо чарост

هر چه مر او را ز گیاها چراست

Гӯшти ҳамеи созанд аз баҳри ту

گوشت همی سازند از بهر تو

Аз хасу хори яла кандар Флост

از خس و خار یله کاندر فلاست

Вази хас ва аз хор ба бигори гов

وز خس و از خار به بیگار گاو

Равған ва пинў кунӣу дуғу мост

روغن و پینو کنی و دوغ و ماست

Неку баду ончии савоб ва хатост

نیک و بد و آنچه صواب و خطاست

Ин ҳама дар икдгр аз кард мост

این همه در یکدگر از کرد ماست

Нест зи мо эмини нахчиру шер

نیست ز ما ایمن نخچیر و شیر

Дар ки ва на мурғ ки он дар ҳавост

در که و نه مرغ که آن در هواست

Оташ дар санг ба бигор туаст

آتش در سنگ به بیگار توست

Об ба бигори ту дар Асияст

آب به بیگار تو در آسیاست

Бод ба дрёдри моро мутӣъ

باد به دریادر ما را مطیع

Кор кунӣ боркаш ва бе марост

کار کنی بارکش و بی‌مراست

Ин чаҳ кунӣ ? он нигар акнӯн ки халқ

این چه کنی؟ آن نگر اکنون که خلق

Ҳар яке аз дайгарии андари ъност

هر یکی از دیگری اندر عناست

Рӯм , яке гуяд , малик ман аст

روم، یکی گوید، ملک من است

Ваон дгарӣ гуяд чин мар марост

وان دگری گوید چین مر مراست

Ин ба сари ганҷи баровардаи тахт

این به سر گنج برآورده تخت

Ваон ба яке кунҷи дарун бе навост

وان به یکی کنج درون بی‌نواست

Холид бар бистар хазасту буз

خالد بر بستر خزست و بز

Ҷаъфар дар орзӯӣ бӯрёст

جعفر در آرزوی بوریاست

Ин яке олӯдаи тан ва бе намоз

این یکی آلوده تن و بی‌نماز

Ваон дгарии поки дил ва порсост

وان دگری پاک‌دل و پارساست

Ин бад чун омад ва он нек чун ?

این بد چون آمد و آن نیک چون؟

Айб дар ин кор , чаҳ гўӣӣ , крост ?

عیب در این کار، چه گوئی، کراست؟

Вонкаҳ бар ин гӯнаи ниҳоди ин ҷаҳон

وانکه بر این گونه نهاد این جهان

Зини ҳамаи пархоши мар ӯро чаҳ хост ?

زین همه پرخاش مر او را چه خاست؟

Бо ҳама кам беш ки дар олам аст

با همه کم بیش که در عالم است

Адли нгўӣӣ ки дар ин ҷо куҷост ?

عدل نگوئی که در این جا کجاست؟

Мардум агар нек ва савобасту хуб

مردم اگر نیک و صواب است و خوب

Каждуми бад кардану зишт ва хатост

کژدم بد کردن و زشت و خطاست

Чист ҷавоби ту ? биовар ки ин

چیست جواب تو؟ بیاور که این

Нест хатои бали суханӣ бе раёсат

نیست خطا بل سخنی بی‌ریاست

Тарсами коқрор ба адли худоӣ

ترسم کاقرار به عدل خدای

Аз ту ба ҳақ нест з бим қафост

از تو به حق نیست ز بیم قفاست

Дидан ва донистани адли худоӣ

دیدن و دانستن عدل خدای

Кори ҳакямон ва раҳ анбиёст

کار حکیمان و ره انبیاست

Гирди ҳавои гирди ту кин кор нест

گرد هوا گرد تو کاین کار نیست

Кор касе кӯ ба ҳаво мубталост

کار کسی کو به هوا مبتلاست

Қавлу амал ҳар ду сифат ҳои туаст

قول و عمل هر دو صفت‌های توست

Вази сифати мардум яздон ҷудост

وز صفت مردم یزدان جداست

То нашиносӣ ту худованд ро

تا نشناسی تو خداوند را

Мадҳи ту ӯро ҳама яксар ҳиҷост

مدح تو او را همه یکسر هجاست

То набарӣ занн ки худоӣаст онк

تا نبری ظن که خدای است آنک

Бар фалак ва бар ман ва ту подшост

بر فلک و بر من و تو پادشاست

Бали фалак ва ҳар чаҳ дарав ҳосил аст

بل فلک و هر چه درو حاصل است

Ҷумлаи яке банда ӯро сазост

جمله یکی بندهٔ او را سزاست

Олами ҷисмӣ агар аз малик ӯст

عالم جسمی اگر از ملک اوست

Мамлакатӣ бемаза ва бе бақост

مملکتی بی‌مزه و بی‌بقاست

Пас на мақарии ту ки малики худоӣ

پس نه مقری تو که ملک خدای

Ҳеҷ нагирад на фузӯнӣ на кост

هیچ نگیرد نه فزونی نه کاست

Вонкаҳ ба фардо шавадаш малик кам

وانکه به فردا شودش ملک کم

Чун ба ҳамаи ҳоли ҷаҳонро фаност

چون به همه حال جهان را فناست

Пас нашиносӣ ту мар ӯро ҳаме

پس نشناسی تو مر او را همی

Қавли ту бар ҷаҳли ту моро гўост

قول تو بر جهل تو ما را گواست

Ин ки ту дории сӯй ман нест дайн

این که تو داری سوی من نیست دین

Мояи нодонӣу куфру шқост

مایهٔ نادانی و کفر و شقاست

Маърифати коркунони худоӣ

معرفت کارکنان خدای

Дайни мусулмониро чун банност

دین مسلمانی را چون بناست

Коркунаст ин фалаки гирди гирд

کارکن است این فلک گرد گرد

Кор кунӣ беҳаш ва беилму хост

کار کنی بی‌هش و بی علم و خواست

Кор кунаст онкии ҷаҳон малик ӯст

کار کن است آنکه جهان ملک اوست

Коркунонро ҳама ӯ ибтидост

کارکنان را همه او ابتداست

Коркунонанд з ҳар дар валек

کارکنانند ز هر در ولیک

Кор кунӣ саъбтар андари гёст

کار کنی صعبتر اندر گیاست

Онкии туро хоки зи кирдор ӯ

آنکه تو را خاک ز کردار او

Бар тани ту ҷома ва дар тан ғизост

بر تن تو جامه و در تن غذاست

Онкии ҳаме гандум созад зхок

آنکه همی گندم سازد زخاک

Он на худоӣаст ки рӯҳ намост

آن نه خدای است که روح نماست

Ин ҳама ар феъл худоӣаст пок

این همه ار فعل خدای است پاک

Сӯии шумо , ҳуҷҷати мо бар шумост

سوی شما، حجت ما بر شماست

Пас ба тариқи ту худои ҷаҳон

پس به طریق تو خدای جهان

Бешак дар моашу ҷӯ ва лӯбиёст

بی شک در ماش و جو و لوبیاست

Онгаҳ доне ки чунин эътиқод

آنگه دانی که چنین اعتقاد

Аз ту дарави зишту ҷафо ва хатост

از تو درو زشت و جفا و خطاست

Коркунонро чу бадонеи баҳақ

کارکنان را چو بدانی بحق

Онгаҳ бар ҷони ту ҷой саност

آنگه بر جان تو جای ثناست

Кор кунӣ низ тӯй , кор кун

کار کنی نیز توی، کار کن

Кори туро неъмат боқӣ ҷазост

کار تو را نعمت باقی جزاست

Кори дарахтони хур ва борасту барг

کار درختان خور و بار است و برگ

Кори ту тасбеҳу намоз ва дуост

کار تو تسبیح و نماز و دعاست

Бар пай ва бар роҳ далелат бирав

بر پی و بر راه دلیلت برو

Неки длило ки туро мстФост

نیک دلیلا که تو را مصطفاست

Ғофили манишин ки аз ин кор кард

غافل منشین که از این کار کرد

Ту ғаразӣ , дигар яксар ҳбост

تو غرضی، دیگر یکسر هباست

Бар раҳи дайни рӯ ки сӯии оқилон

بر ره دین‌رو که سوی عاقلان

Иллати нодонӣ родин шифост

علت نادانی رادین شفاست

Ҷони ту бе илми харӣ лоғар аст

جان تو بی‌علم خری لاغر است

Илми туро об ва шариъат чарост

علم تو را آب و شریعت چراست

Ҷони ту беилм чаҳ бошад ? сурб

جان تو بی‌علم چه باشد؟ سرب

Дайн кунадат зар ки дайн кимиёст

دین کندت زر که دین کیمیاست

Зорзўии ҳиссӣ парҳез кун

زارزوی حسی پرهیز کن

Орзӯи аиро ки яке аждаҳост

آرزو ایرا که یکی اژدهاست

Ъзу бақоро ба шариъати бихар

عز و بقا را به شریعت بخر

Кин ду баҳоӣ ва шариъат баҳост

کاین دو بهائی و شریعت بهاست

Ақл атоӣаст туро аз худоӣ

عقل عطای است تو را از خدای

Бар тани ту воҷиби дайн зин атост

بر تن تو واجب دین زین عطاست

Онкӣ ба дайн андар ноед хар аст

آنکه به دین اندر ناید خر است

Гарчи мар ӯро ба сутурӣ ризост

گرچه مر او را به ستوری رضاست

Роҳи сӯии дайнати намояди хирад

راه سوی دینت نماید خرد

Аз пас дайни рӯ ки муборак Асост

از پس دین رو که مبارک عصاست

Дар раҳи дайни ҷома тоъат бапуш

در ره دین جامهٔ طاعت بپوش

Тоъати хуши неъмат ва некӯ радост

طاعت خوش نعمت و نیکو رداست

Мари тани неъматро тоъат сар аст

مر تن نعمت را طاعت سر است

Номаи некиро тоъати сҳост

نامهٔ نیکی را طاعت سحاست

Тоъат беилм на тоъат буд

طاعت بی علم نه طاعت بود

Тоъат беилм чу бод сабост

طاعت بی علم چو باد صباست

Чун ту ду чизе ба тану ҷони хеш

چون تو دو چیزی به تن و جان خویش

Тоъат бар ҷону тани ту дўтост

طاعت بر جان و تن تو دوتاست

Илму амали варз ки мардум ба ҳашар

علم و عمل ورز که مردم به حشر

зи оташи ҷовиди бад-ӣн ду раҳост

ز آتش جاوید بدین دو رهاست

Бар сухани ҳуҷҷати мгзини сухан

بر سخن حجت مگزین سخن

Зонка хирад бо суханаш ошност

زانکه خرد با سخنش آشناست

Гуфта ӯ бар тан ҳикмат сарост

گفتهٔ او بر تن حکمت سراست

Чашми хирадро суханаши тўтёст

چشم خرد را سخنش توتیاست

Дибаҳ рӯмӣаст суханҳои ӯ

دیبهٔ رومی است سخن‌های او

Гар сухани шуҳраи ксоӣии ксост

گر سخن شهره کسائی کساست