Ҳар ки гуяд ки чарх бекор аст

هر که گوید که چرخ بی‌کار است

Пеши ҷонаши зи ҷаҳл девор аст

پیش جانش ز جهل دیوار است

Кас надид , эй писар , на низ шунид

کس ندید، ای پسر، نه نیز شنید

Ҳеҷ гардандае ки бекор аст

هیچ گردنده‌ای که بی‌کار است

Чун накӯ нанигарӣ ки чарх ба рӯз

چون نکو ننگری که چرخ به روز

Чун чу ниласту шаб чу гулзораст ?

چون چو نیل است و شب چو گلزار است؟

Буд ва бошад чаҳ чиз ва ҳаст чаҳ чиз ?

بود و باشد چه چیز و هست چه چیز؟

Зин агар баррасӣ сазовор аст

زین اگر بررسی سزاوار است

Асл бисёр агар якеаст ба ақл

اصل بسیار اگر یکی است به عقل

Пас чаро худ яке на бисёраст ?

پس چرا خود یکی نه بسیار است؟

Ваон казу равшанӣ падед ояд

وان کزو روشنی پدید آید

Равшану гирди гирд ва навор аст

روشن و گرد گرد و نوار است

Чунки бурҳон ҳаме нагӯяд рост

چونکه برهان همی نگوید راست

Илми бурҳон чу хат паргор аст

علم برهان چو خط پرگار است

Ҷунбиши мо чаро ки мухталифаст ?

جنبش ما چرا که مختلف است؟

Ҷунбиши чарх чунки ҳамвораст ?

جنبش چرخ چونکه هموار است؟

Асли ҷунбиш чаро нгўӣӣ чист ?

اصل جنبش چرا نگوئی چیست؟

Чун нҷўӣӣ ки ин чаҳ кочораст ?

چون نجوئی که این چه کاچار است؟

Хок хораст растанӣ , зон аст

خاک خوار است رستنی، زان است

Коистодаҳи чунин нигунсор аст

کایستاده چنین نگونسار است

Ҷонвар нест ба он нигунсорӣ

جانور نیست به آن نگونساری

Лоҷарами зинда ва гёхўор аст

لاجرم زنده و گیاخوار است

Вена ки сари сӯй осмон дорад

وین که سر سوی آسمان دارد

Боз бар ҳар се мейр ва солор аст

باز بر هر سه میر و سالار است

Мари туро бар чаҳорумин дараҷа

مر تو را بر چهارمین درجه

Ки нишондааст ва ин чаҳ бозораст ?

که نشانده‌است و این چه بازار است؟

Зери дстонт чунки бехираданд ?

زیر دستانت چونکه بی‌خرد اند؟

Чун туро ақлу ҳуш ва гуфтораст ?

چون تو را عقل و هوش و گفتار است؟

Бо ҳамаи олатӣ ки ҳайвони рост

با همه آلتی که حیوان راست

Мари туро бо сухани хирад ёр аст

مر تو را با سخن خرد یار است

Мари туро назд он ки т инҳо дод

مر تو را نزد آن که‌ت اینها داد

На ҳамоно ки ҳеҷ кирдораст ?

نه همانا که هیچ کردار است؟

Кор кардӣ ва хӯрд , чун хари хеш

کار کردی و خورد، چون خر خویش

Пас туро ҳушу ақл чаҳ бакораст ?

پس تو را هوش و عقل چه بکار است؟

эй писар , нанигарӣ ки ақлу сухан

ای پسر، ننگری که عقل و سخن

Чун бар ин халқи сар ба сар бораст ?

چون بر این خلق سر به سر بار است؟

Ақл бораст бар касе ки ба ақл

عقل بار است بر کسی که به عقل

Грбзўи ҷилду дузд ва таррор аст

گربزو جلد و دزد و طرار است

Рашу санг каму тарозуии каж

رش و سنگ کم و ترازوی کژ

Ҳамаи тадбири мард ғаддор аст

همه تدبیر مرد غدار است

Ақл дар дасти ин нФоиаҳи гуруҳ

عقل در دست این نفایه گروه

Чун накӯи бенгарӣ гирифтор аст

چون نکو بنگری گرفتار است

Гови хомӯш назд марди хирад

گاو خاموش نزد مرد خرد

Ба аз он жожхои сад бор аст

به از آن ژاژخای صد بار است

Гурги даранда гарчи куштанӣ аст

گرگ درنده گرچه کشتنی است

Беҳтар аз мардум стмгор аст

بهتر از مردم ستمگار است

Аз бади гурги растан осон аст

از بد گرگ رستن آسان است

Вази стмгораҳи сахт душвор аст

وز ستمگاره سخت دشوار است

Гурги молу зёъ ту нахурд

گرگ مال و ضیاع تو نخورد

Гурги саъби ту мейр ва бендор аст

گرگ صعب تو میر و بندار است

Назд ҳар кас ба қадару қимати ӯй

نزد هر کس به قدر و قیمت اوی

Мари хирадро маҳал ва миқдор аст

مر خرد را محل و مقدار است

Ҳам бар он сон ки бор бар ду дарахт

هم بر آن سان که بار بر دو درخت

Бар яке мива бар яке хор аст

بر یکی میوه بر یکی خار است

Ҳамчунон каз нами ҳаво ба баҳор

همچنان کز نم هوا به بهار

Шӯраи гулзору боғ гулзор аст

شوره گلزار و باغ گلزار است

Дузд агар ақлро ба дуздии барад

دزد اگر عقل را به دزدی برد

Лоҷарам чун уқоб бар дор аст

لاجرم چون عقاب بر دار است

Ту ба пеши хирад азон хорӣ

تو به پیش خرد ازان خواری

Ки хиради пешат , эй писар , хор аст

که خرد پیشت، ای پسر، خوار است

Мари хирадро ба илми ёрии даҳ

مر خرد را به علم یاری ده

Ки хиради илмро харидор аст

که خرد علم را خریدار است

Неку бад зон бирав падед ояд

نیک و بد زان برو پدید آید

Ки хирад чун сипед тӯмор аст

که خرد چون سپید طومار است

Аз бидон бад шавад зи некони нек

از بدان بد شود ز نیکان نیک

Донад ин моя ҳар ки ҳушёр аст

داند این مایه هر که هشیار است

Ақли некипазир агар дар ту

عقل نیکی پذیر اگر در تو

Бад шавад бар ту зини сухан ор аст

بد شود بر تو زین سخن عار است

Махӯронаш магар ки илму ҳунар

مخورانش مگر که علم و هنر

Ҳам аз акнӯн ки зору но ҳор аст

هم از اکنون که زار و نا هار است

Андрўи пуди илму некии боф

اندرو پود علم و نیکی باف

Кӯи марин ҳар ду пудро тор аст

کو مرین هر دو پود را تار است

Тоъату илми роҳ ҷинат ӯст

طاعت و علم راه جنت اوست

Ҷаҳлу исёнати раҳбар нор аст

جهل و عصیانت رهبر نار است

Хуии некӯ ва додро блФнҷ

خوی نیکو و داد را بلفنج

Кини ду сирати зи хуй аҳрор аст

کین دو سیرت ز خوی احرار است

Хуии некӯ ва дод дар уммат

خوی نیکو و داد در امت

Асари мстФоӣ мухтор аст

اثر مصطفای مختار است

Бар раҳи расатону некони рӯ

بر ره راستان و نیکان رو

Ки ҷаҳони пари хасон ва ашрор аст

که جهان پر خسان و اشرار است

Дод кун каз ситам ба ранҷи рисӣ

داد کن کز ستم به رنج رسی

Дар ҷаҳони ин сухан падедор аст

در جهان این سخن پدیدار است

Ҷузи зи бедоди табъ бар табъӣ

جز ز بیداد طبع بر طبعی

Нест тимор ҳар ки бемор аст

نیست تیمار هر که بیمار است

Ҳар ки нозордт маёзораш

هر که نازاردت میازارش

Ки баин баон кам озор аст

که بهین بهان کم‌آزار است

Бади куниши бади биҷой хеш кунад

بد کنش بد بجای خویش کند

Ҳам бирав феъли зишт ӯ мор аст

هم برو فعل زشت او مار است

Кори фардо ба адл хоҳад буд

کار فردا به عدل خواهد بود

Гарчи имрӯзи кор бовор аст

گرچه امروز کار باوار است

Соҳиби алғори хеши дайнро дон

صاحب الغار خویش دین را دان

Ки танати ғору ҷонат дар ғор аст

که تنت غار و جانت در غار است

БФгн аз ҷону тан ба тоъату илм

بفگن از جان و تن به طاعت و علم

Бори исён ки бар ту анбор аст

بار عصیان که بر تو انبار است

Хираи харвори зери бори мхсп

خیره خروار زیر بار مخسپ

Чун гунаҳ бар танат ба харвор аст

چون گنه بر تنت به خروار است

Чанд ғарраи шӯй ба фардоҳо

چند غره شوی به فرداها

Гар на бо хештанат пайкораст ?

گر نه با خویشتنت پیکار است؟

Зуд дай гашта гири фардо ро

زود دی گشته گیر فردا را

Ки на баргашти чарх мсмор аст

که نه برگشت چرخ مسمار است

Хештанро ба тоъат андар ёб

خویشتن را به طاعت اندر یاب

Агар аз хештанат тимор аст

اگر از خویشتنت تیمار است

Панд бипазиру бФгн аз тани бор

پند بپذیر و بفگن از تن بار

Гар сӯии ҷонати пандро бор аст

گر سوی جانت پند را بار است

Ба дили поки брнўиси ин шеър

به دل پاک برنویس این شعر

Ки ба покӣ чу дар шҳўор аст

که به پاکی چو در شهوار است