Ин тахти сахти гунбади гардони сарои мост

این تخت‌ِ سخت‌گنبد ِ گردان سرای ماست

ё худ яке баланд ва беосоиш Асияст

یا خود یکی بلند و بی‌آسایش آسیاست

Лои бал ки ҳар касяш ба миқдори илми хеш

لا بل که هر کسیش به مقدار علم خویش

Айдун гумони барад ки « худ ин сохта марост »

ایدون گمان برد که «خود این ساخته مراست»

Доноаш гуфт « маъдан чун ва чарост ин »

داناش گفت «معدن چون و چراست این»

Нодонаш гуфт « нест , ки ин маъдан чарост »

نادانش گفت «نیست، که این معدن چراست»

Донои файласуф чунин гуфт к « ин ҷаҳон

دانای فیلسوف چنین گفت ک«این جهان

Моро зи кирдигори ҳамеи ҳадя ё атост »

ما را ز کردگار همی هدیه یا عطاست»

Чун файласуф рафту ато бо худоӣ монад

چون فیلسوف رفت و عطا با خدای ماند

Пайдост ҳамчуи рӯз ки гуфтор ӯ хатост

پیداست همچو روز که گفتار او خطاست

Бахшидаи худои зи ту кӣ ҷудо шавад ?

بخشیدهٔ خدای ز تو کی جدا شود؟

Он кӯ ҷудо шавад зи ту бахшидаҳои мост

آن کو جدا شود ز تو بخشیده‌های ماست

Аз баҳри ҷусту ҷӯии зи кори ҷаҳону халқ

از بهر جست و جوی ز کار جهان و خلق

Гуфтанд гӯнаи гаван ва давиданд чапу рост

گفتند گونه‌گون و دویدند چپ و راست

Он гуфт к « ин ҷаҳон на фаноаст ва сармадӣаст »

آن گفت ک«این جهان نه فنا است و سرمدی است»

Вена гуфт к « ин хатост , ҷаҳонро з бен фаност »

وین گفت ک«این خطاست، جهان را ز بن فناست»

Чун ин ва он шуданд ва ҷаҳон монад , мари ту ро

چون این و آن شدند و جهان ماند، مر تو را

ӯ бар бақои хеш ва фаноҳои мо гўост

او بر بقای خویش و فناهای ما گواست

Фонӣ ба ҷон нае ба танӣ , эй ҳаким , ту

فانی به جان نه‌ای به تنی، ای حکیم، تو

Ҷонро фано ба ақл маҳоласт ва норавост

جان را فنا به عقل محال است و نارواست

Бас чошнӣаст ин зи бақоу фанои ту ро

بس چاشنی است این ز بقا و فنا تو را

Каз феъл бар фаноу зи бунёд бар бақост

کز فعل بر فنا و ز بنیاد بر بقاست

Боқӣаст чарх карда яздон ва , шахси ту

باقی است چرخ کردهٔ یزدان و، شخص تو

Фонӣаст аз анкаҳ карда ин бе хиради рҳост

فانی است از انکه کردهٔ این بی‌خرد رحاست

Бедониш омадӣ ва дар ӣнҷои шинохтӣ

بی دانش آمدی و در اینجا شناختی

Кин чист ваон чаҳ бошад ваон чун ва ин чарост

کاین چیست وان چه باشد وان چون و این چراست

Чун ва чаро натиҷа ақласт бе гумон

چون و چرا نتیجهٔ عقل است بی‌گمان

Чун ва чаро зи ҷонварони ҷузи туро крост ?

چون و چرا ز جانوران جز تو را کراست؟

Ҷуз ақл чист онкии бадви неку бади зхлқ

جز عقل چیست آنکه بدو نیک و بد زخلق

Он мустаҳаққи лаънати вена дар хур саност

آن مستحق لعنت وین در خور ثناست

Қадару баҳоии мард на аз ҷисм ва фарбеҳӣ аст

قدر و بهای مرد نه از جسم و فربهی است

Бали мардум аз накӯи сухану ақл пар баҳост

بل مردم از نکو سخن و عقل پر بهاست

Бар ҷонвари бҷмлаҳи сухани гӯии ҷонвар

بر جانور بجمله سخن گوی جانور

Зонаст подшо ки бирав ақли подшост

زان است پادشا که برو عقل پادشاست

Чун ту худоӣ хар шудӣ аз қӯти хирад

چون تو خدای خر شدی از قوّت خرد

Пас ақли баҳрае з худоӣаст қавли рост

پس عقل بهره‌ای ز خدای است قول راست

Бе ҳеҷ иллатии зи қазо ақл додмон

بی هیچ علتی ز قضا عقل دادمان

Зин рӯй номи ақли сӯии аҳл дайн қазост

زین روی نام عقل سوی اهل دین قضاست

ӣнҷои зи баҳри он зи хдоӣит баҳра дод

اینجا ز بهر آن ز خدایی‌ت بهره‌داد

Кин гавҳари шарифи мари он ҳадяро сазост

کاین گوهر شریف مر آن هدیه را سزاست

Инаст он ато ки худо кард файласуф

این است آن عطا که خدا کرد فیلسوف

Он фалсафааст ва ин раҳ ва осор анбиёст

آن فلسفه است و این ره و آثار انبیاست

Ин олам аждаҳост вази эзади туро хирад

این عالم اژدهاست وز ایزد تو را خرد

Позҳри заҳри ин қавӣ ва мункир аждаҳост

پازهر زهر این قوی و منکر اژدهاست

Позҳр аждаҳост хиради сӯии ҳӯшёр

پازهر اژدهاست خرد سوی هوشیار

Дар хӯрд макр нест на низ аз дар дҳост

در خورد مکر نیست نه نیز از در دهاست

Ҳар чанд раҳматаст хирад бар ту аз худоӣ

هر چند رحمت است خرد بر تو از خدای

Бар ҳар ки бад кунад ба хиради ҳам хирад балост

بر هر که بد کند به خرد هم خرد بلاست

Малик ва бақост коми ту вена ҳар ду ком ро

ملک و بقاست کام تو وین هر دو کام را

Андари ду олам эй бихарад ақл кимиёст

اندر دو عالم ای بخرد عقل کیمیاست

Гар ту ба дасти ақли асирии хунаки ту ро

گر تو به دست عقل اسیری خنک تو را

Вои тугар хирадат ба даст ту мубталост

وای تو گر خردت به دست تو مبتلاست

Тухм вафост ақл , ба ту мубтало шуда аст

تخم وفاست عقل، به تو مبتلا شده‌است

Гар мари тўрои зи тухми вафои барг ва бар ҷафост

گر مر تورا ز تخم وفا برگ و بر جفاست

Сӯй вафост рӯй хирад , чун ҷафо кунӣ

سوی وفاست روی خرد، چون جفا کنی

Мари ақлро ба сӯии ту , эй пер , пас қафост

مر عقل را به سوی تو، ای پیر، پس قفاست

Адласту ростии ҳамаи осори ақли пок

عدل است و راستی همه آثار عقل پاک

Ақласт офтоби дилу адли азуи зёст

عقل است آفتاب دل و عدل ازو ضیاست

Аз адлҳои ақли яке шукр неъмат аст

از عدل‌های عقل یکی شکر نعمت است

Бахшанда хиради зи ту зеро ки шукри хост

بخشندهٔ خرد ز تو زیرا که شکر خواست

Аз нек сабр кард набояд ки коҳилӣ аст

از نیک صبر کرد نباید که کاهلی است

Бар бад шитоб кард нишоед ки он ҳавост

بر بد شتاب کرد نشاید که آن هواست

Шукраст оби неъмату неъмати ниҳол ӯ

شکر است آب نعمت و نعمت نهال او

Бо оби хуш ниҳол нагирад ҳгрзи кост

با آب خوش نهال نگیرد هگرز کاست

Ҳар кас ки бар ҳавои дили хеш такя кард

هر کس که بر هوای دل خویش تکیه کرد

Такя макун бирав ки ҳўоҷўӣ бар ҳавост

تکیه مکن برو که هواجوی بر هواست

Он гӯии мари маро ки туоне зи ман шунӯд

آن گوی مر مرا که توانی ز من شنود

Ин панди мари туро ба раҳи рост бар Асост

این پند مر تو را به ره راست بر عصاست

Олами яке хат аст кашида худои ҳақ

عالم یکی خط است کشیدهٔ خدای حق

Ваон хатро миёнау оғоз ва интиҳост

وان خط را میانه و آغاز و انتهاست

Дунёи зи баҳри мардуму мардуми зи баҳри дайн

دنیا ز بهر مردم و مردم ز بهر دین

Чун хати доира ки бар анҷомаш ибтидост

چون خط دایره که بر انجامش ابتداست

Илмаст кори ҷонату амали кори тан ки дайн

علم است کار جانت و عمل کار تن که دین

Аз илми вази амал чу тану ҷони ту дўтост

از علم وز عمل چو تن و جان تو دوتاست

Чун ҷону тани дўтости ду тухмаст дайнат ро

چون جان و تن دوتاست دو تخم است دینت را

Як тухм ӯ зи хавф ва дигар тухм ӯ раҷост

یک تخم او ز خوف و دگر تخم او رجاست

Марди хирад ҷудо нашуд аз хари магар ба дайн

مرد خرد جدا نشد از خر مگر به دین

Он кун ки мард бо хирад аз хар бадв ҷудост

آن کن که مرد با خرد از خر بدو جداست

Кишт худоӣ нест магари коҳили илму дайн

کشت خدای نیست مگر کاهل علم و دین

Ҷуз кин ду тан дигар ҳамаи хору хасу гёст

جز کاین دو تن دگر همه خار و خس و گیاست

Парҳези тухму моя дайнасту зии худоӣ

پرهیز تخم و مایهٔ دین است و زی خدای

Парҳезгори мардуми дайни дор ва бе раёсат

پرهیزگار مردم دین‌دار و بی‌ریاست

Парҳезгор кист ? кам озор , агар касе

پرهیزگار کیست؟ کم آزار، اگر کسی

Аз халқ порсост кам озор порсост

از خلق پارساست کم آزار پارساست

Лухтӣ Аннан бикаш сипас ин ҷаҳони мтоз

لختی عنان بکش سپس این جهان متاز

Зеро ки тохтан сипас ин ҷаҳони ъност

زیرا که تاختن سپس این جهان عناست

Бар хоки фитна чун бишудӣ ? бар самои нигар

بر خاک فتنه چون بشدی؟ بر سما نگر

Бар хок нест ҷои ту бали бартар аз самост

بر خاک نیست جای تو بل برتر از سماست

Гар зи осмон ба хок ту хурсанд гашта Эй

گر ز آسمان به خاک تو خرسند گشته‌ای

Ҳамчун ту шӯрбахт ба олам дигар куҷост ?

همچون تو شوربخت به عالم دگر کجاست؟

Тарсам каз орзӯи хирадатро вабо расад

ترسم کز آرزو خردت را وبا رسد

Зеро ки орзӯи хиради халқро вабост

زیرا که آرزو خرد خلق را وباست

Дардӣаст орзӯ ки ба парҳез ба шавад

دردی است آرزو که به پرهیز به شود

Парҳези мардро сӯии доно баин давост

پرهیز مرد را سوی دانا بهین دواست

Панд аз касе шинав ки надорад зи ту тамаъ

پند از کسی شنو که ندارد ز تو طمع

Пандӣ ки бо тамаъ буд он сари басари ҳбост

پندی که با طمع بود آن سر بسر هباست

Гетӣ ба банд тамаъ бибастааст халқ ро

گیتی به بند طمع ببسته است خلق را

Зини банд давр бош ки на банд бе вафост

زین بند دور باش که نه بند بی‌وفاست

Аз дасти банди тамаъи ҷаҳон чун рҳондт

از دست بند طمع جهان چون رهاندت

Ҷузи ҳӯшёри мард каз ин банд худ раҳост ?

جز هوشیار مرد کز این بند خود رهاست؟

Бе тўтёсти чашми тугар бар дурӯғу зарқ

بی‌توتیاست چشم تو گر بر دروغ و زرق

Аз мардуми чашми дарди туро тамаъи тўтёст

از مردم چشم درد تو را طمع توتیاست

Рафтанд ҳам Раҳонат , бибояд ҳамят рафт

رفتند هم رهانت، بباید همیت رفت

Анда махӯр ки ҷои спнҷист бе навост

انده مخور که جای سپنجیست بی‌نواست

Баргир зод ва , зоди ту парҳез ва тоъат аст

برگیر زاد و، زاد تو پرهیز و طاعت است

Зини роҳи сари мтоб ки ин роҳ авлиёст

زین راه سر متاب که این راه اولیاست

Чун бе бақост ин сафарии хонаи андрў

چون بی‌بقاست این سفری خانه اندرو

Бокӣ мадори ҳеҷ агарат пушт бе қабост

باکی مدار هیچ اگرت پشت بی‌قباست

Парҳез кун ба ҷони зи хурофоти нокасон

پرهیز کن به جان ز خرافات ناکسان

Ҳар чанд бо хасон кунӣ ӣнҷо нишаст ва хост

هر چند با خسان کنی اینجا نشست و خاست

Мзгти клисё нашудааст , эй писар , ҳгрз

مزگت کلیسیا نشده‌است، ای پسر، هگرز

Гарчи ба шаҳр ҳамбар мзгти клисёст

گرچه به شهر همبر مزگت کلیسیاست

Инаст панди ҳуҷҷат венааст мағзи дайн

این است پند حجت وین است مغز دین

Вороиши суханаш чу гашнизу крўёст

وارایش سخنش چو گشنیز و کرویاست