Касе ки қасди зи олам ба хоб ва хур дорад

کسی که قصد ز عالم به خواب و خور دارد

Агар чаҳ чеҳраи ш хубаст табъ хар дорад

اگر چه چهره‌ش خوب است طبع خر دارد

Бихар шумориш машумораш , эй басир , басир

بخر شمارش مشمارش، ای بصیر، بصیر

Агарчӣ ӯ ба сари андар чу ту басар дорад

اگرچه او به‌سر اندر چو تو بصر دارد

На ҳарчӣ бо пар бошад зи мурғи боз буд

نه هرچه با پر باشد ز مرغ باز بود

Ки мӯши хору ғлиўож низ пар дорад

که موش خوار و غلیواژ نیز پر دارد

зи мардуми он буд , эй пӯр , аз ин ду пои равон

ز مردم آن بود، ای پور، از این دو پای روان

Ки феъли даҳри фарибандаро з бар дорад

که فعل دهر فریبنده را ز بر دارد

Чу чора несташ аз суҳбати ҷаҳони ҷаҳон

چو چاره نیستش از صحبت جهان جهان

Агар ҷафоаши намояд ҷафоаш бардорад

اگر جفاش نماید جفاش بردارد

зи бими дард наад марди дунба бар днбл

ز بیم درد نهد مرد دنبه بر دنبل

На зонка днбли наздик ӯ хатар дорад

نه زانکه دنبل نزدیک او خطر دارد

Ҷаҳон агар шукри орад ба дасти чапи сӯии ту

جهان اگر شکر آرد به دست چپ سوی تو

Ба дасти рости дарун , бегумон табар дорад

به دست راست درون، بی گمان تبر دارد

Дарахти хурмои сдхор зишт дораду хушк

درخت خرما صدخار زشت دارد و خشک

Агар ду шангулаи хурмои хуб ва тар дорад

اگر دو شنگله خرمای خوب و تر دارد

Ҷаҳон ба остии андар наҳуфта дорад заҳр

جهان به آستی اندر نهفته دارد زهر

Агарчӣ пеши ту дар дастҳо шукр дорад

اگرچه پیش تو در دست‌ها شکر دارد

Мунофиқаст ҷаҳон ,гар баннои гзири ҳаким

منافق است جهان، گر بنا گزیر حکیم

Бҷўидш ба дилу ҷони азу ҳазар дорад

بجویدش به دل و جان ازو حذر دارد

Дар ин сарой бибинад чу андрў омад

در این سرای ببیند چو اندرو آمد

Ки ин сарои зи маргӣ дар дигар дорад

که این سرای ز مرگی در دگر دارد

Ҳамеша нохуш ва бебарг ва бенаво бошад

همیشه ناخوش و بی‌برگ و بی‌نوا باشد

Касе ки маскан дар хонаи ду дар дорад

کسی که مسکن در خانهٔ دو در دارد

Чу бар гузашт дар ин хонаи сад ҳазор бадв

چو بر گذشت در این خانه صد هزار بدو

Мақар хеш надорадаш , раҳ гузар дорад

مقر خویش نداردش، ره گذر دارد

Ба чашми сар натавонадаш дид марди хирад

به چشم سر نتواندش دید مرد خرد

Ба чашм дил нигарад дар ҷаҳон , агар дорад

به چشم دل نگرد در جهان، اگر دارد

Агарат дод надод , эй писар , ҷаҳон , ӯ ро

اگرت داد نداد، ای پسر، جهان، او را

Ҳамеи бпои ҷаҳондор додгар дорад

همی بپای جهاندار دادگر دارد

зи баҳр доно дорад ҳамеи бпои худоӣ

ز بهر دانا دارد همی بپای خدای

Ҷаҳону дайнро , на зи баҳри ин ҳашар дорад

جهان و دین را، نه ز بهر این حشر دارد

Бтар буд зи ҳашар балки гов бошаду хар

بتر بود ز حشر بلکه گاو باشد و خر

Касе ки қасд дар ӣнҷо ба хоб ва хур дорад

کسی که قصد در اینجا به خواب و خور دارد

зи баҳри донишу дайн боядаш ҳамеи мардум

ز بهر دانش و دین بایدش همی مردم

Ки худ хӯрандаи ҷузин бешумор ва мар дорад

که خود خورنده جزین بی شمار و مر دارد

Ба хури мноз чу хар , бали шараф ба дониши ҷӯй

به خور مناز چو خر، بل شرف به دانش جوی

Ки хар ба хури шикам аз ту фарох тар дорад

که خر به خور شکم از تو فراخ‌تر دارد

Шикам чу беш хурӣ беш хоҳад аз ту таом

شکم چو بیش خوری بیش خواهد از تو طعام

Ба хури мхорши азиро ки меъда гар дорад

به خور مخارش ازیرا که معده‌گر دارد

Ба ҷӯйу ҷири ту чаро май дуӣ ба рӯзу шубон

به جوی و جر تو چرا می دوی به روز و شبان

Агар на меъдаи ҳамеи мари туро ба ҷуз дорад

اگر نه معده همی مر تو را به جز دارد

Ҳгрзи роҳи надодаши магар ба сӯии сқр

هگرز راه ندادش مگر به سوی سقر

Касе ки меъдаи пар аз оташ ҷигар дорад

کسی که معده پر از آتش جگر دارد

Силаҳи дев лъинаст бар ту фараҷу гулӯ

سلاح دیو لعین است بر تو فرج و گلو

Ба пеши ин ду силаҳати ҳаме сипар дорад

به پیش این دو سلاحت همی سپر دارد

Ҳазарат бояд кардан ҳамеша зини ду силаҳ

حذرت باید کردن همیشه زین دو سلاح

Ки тани зи фараҷу гулӯ дар ба сӯй шар дорад

که تن ز فرج و گلو در به سوی شر دارد

Ситами расидатар аз ту надид каси дгарӣ

ستم رسیده‌تر از تو ندید کس دگری

Ки дар танати ду стмгор мустақар дорад

که در تنت دو ستمگار مستقر دارد

зи деви танат ҳазар кун ки бар ту деви танат

ز دیو تنت حذر کن که بر تو دیو تنت

Фусӯсҳо ҳама аз икдгр бтар дорад

فسوس‌ها همه از یکدگر بتر دارد

Нигар ки ҳеҷ гуноҳат ба дев бар нанаҳй

نگر که هیچ گناهت به دیو بر ننهی

Агарат ҳеҷ дил аз хештан хабар дорад

اگرت هیچ دل از خویشتن خبر دارد

Мабош ом ки омма ба ҷаҳли тӯҳмати хеш

مباش عام که عامه به جهل تهمت خویش

Чаҳ бар қазои худоӣ ва чаҳ бар қадар дорад

چه بر قضای خدای و چه بر قدر دارد

Ту гӯшу чашми дилат бар гушой агар ҷоҳил

تو گوش و چشم دلت بر گشای اگر جاهل

Ду чашму гӯши дили хеши кӯр ва кар дорад

دو چشم و گوش دل خویش کور و کر دارد

Қабои шоҳ з дебост нарм ва бо қимат

قبای شاه ز دیباست نرم و با قیمت

Агарчӣ зеру даруни пунба ва остар дорад

اگرچه زیر و درون پنبه و آستر دارد

Нигоҳ кун ки чаҳ чизаст дар танат ки танат

نگاه کن که چه چیز است در تنت که تنت

Бадваст зинда ва зу ҳасану зеб ва фар дорад

بدوست زنده و زو حسن و زیب و فر دارد

Чаҳ гавҳараст ки як мушти хок дар тани мо ,

چه گوهر است که یک مشت خاک در تن ما،

Ба фару зинати азуи гӯнаи гаван ҳунар дорад ?

به فر و زینت ازو گونه‌گون هنر دارد؟

Бадви ду даст ва ду поят бигирад ва баравад

بدو دو دست و دو پایت بگیرد و برود

Забони азуи сухану чашми азу назар дорад

زبان ازو سخن و چشم ازو نظر دارد

Чаро ки мӯии ту зу ранг қӣр дораду машк

چرا که موی تو زو رنگ قیر دارد و مشک

Рхонти ранги тбри хӯн ва мъсФр дорад ?

رخانت رنگ طبر خون و معصفر دارد؟

Чаро ки то ба тани андар буд нёромд

چرا که تا به تن اندر بود نیارامد

Танати магар ки мари ин чизро бтр дорад ?

تنت مگر که مر این چیز را بطر دارد؟

Ҳамеи дилати бтпд зу ба сони моҳии азонк

همی دلت بتپد زو به سان ماهی ازانک

Змнзли дили ту қасди зӣ сафар дорад

زمنزل دل تو قصد زی سفر دارد

Змнзли дилати ин хубу пурҳунари сафарӣ

زمنزل دلت این خوب و پرهنر سفری

Бидон ки рӯзӣ ногоҳ рахт бардорад

بدان که روزی ناگاه رخت بردارد

Ба зери чархи қамар дар қарор ме накунад

به زیر چرخ قمر در قرار می‌نکند

Қароргоҳи магари бартар аз қамар дорад

قرارگاه مگر برتر از قمر دارد

Азин сарои бурун ҳеҷ менадонад чист

ازین سرای برون هیچ می‌نداند چیست

Аз ин сабаби ҳамаи сола ба дил фикр дорад

از این سبب همه ساله به دل فکر دارد

Ҷузи он наёбад аз ин рози каси хабар ки дилаш

جز آن نیابد از این راز کس خبر که دلش

Зҳўшу ақл дар ин роҳ роҳбар дорад

زهوش و عقل در این راه راهبر دارد

Шарифи ҷони ту зини қуббаи кабӯди бурун

شریف جان تو زین قبهٔ کبود برون

Чунонкӣ гуфт ҳакимӣ , яке падар дорад

چنانکه گفت حکیمی، یکی پدر دارد

Заъифи марди гумони баради кӯ ҳаме гуяд

ضعیف مرد گمان برد کو همی گوید

« худои мо ба ҷаҳон дар зан ва писар дорад »

«خدای ما به جهان در زن و پسر دارد»

Аз он ҳаким чу тақлидии ин сухан башнавад

از آن حکیم چو تقلیدی این سخن بشنود

Ба ҷаҳл гуфт « чаҳ донем мо ? магар дорад »

به جهل گفت «چه دانیم ما؟ مگر دارد»

Худоиро чаҳ шиносад касе ки бар тақлид

خدای را چه شناسد کسی که بر تقلید

Ду чашми тирау дили сахт чун ҳаҷар дорад ?

دو چشم تیره و دل سخت چون حجر دارد؟

На чашм дорад дар дил на гӯш , бал чу сутур

نه چشم دارد در دل نه گوش، بل چو ستور

зи баҳри хобу хӯриши чашму гӯш ва сар дорад

ز بهر خواب و خورش چشم و گوش و سر دارد

Бузург нест на доно ба назд ӯ магари онк

بزرگ نیست نه دانا به نزد او مگر آنک

Ъамомаи қсбу аспу сим ва зар дорад

عمامهٔ قصب و اسپ و سیم و زر دارد

Ҳазор шукри мари онро ки ҷӯаду қудрат ӯ

هزار شکر مر آن را که جود و قدرت او

Ба сӯрати башари андари чунин бақар дорад

به صورت بشر اندر چنین بقر دارد

Бад-ӣни замону бад-ӣни нокасон ки дорад сабр ?

بدین زمان و بدین ناکسان که دارد صبر؟

Магар касе ки з рӯйу ҳаҷар ҷигар дорад

مگر کسی که ز روی و حجر جگر دارد

Зшъри ҳуҷҷати вази пндҳоши бртўи хурӣ

زشعر حجت وز پندهاش برتو خوری

Агар дарахти дили ту зи ақл бар дорад

اگر درخت دل تو ز عقل بر دارد