Ҳар ки ҷони хуфтаро аз хоби ҷаҳл ово кунад

هر که جان خفته را از خواب جهل آوا کند

Хештанро гарчи дунаст , эй писар , воло кунад

خویشتن را گرچه دون است، ای پسر، والا کند

Ҳар касе ки ши хори нодонӣ ба дил дар хаст неш

هر کسی که‌ش خار نادانی به دل در خست نیش

Гар бакӯшад зуди хори хешро хурмо кунад

گر بکوشد زود خار خویش را خرما کند

Илм чун гармост нодонӣ чу сармо аз қиёс

علم چون گرماست نادانی چو سرما از قیاس

Ҳар ки аз сармои гурезади қасди зӣ гармо кунад

هر که از سرما گریزد قصد زی گرما کند

Мардро савдои дониш дар дил ва дар сар шавад

مرد را سودای دانش در دل و در سر شود

Чунаш нангу ори нодонӣ ба дил сафро кунад

چونش ننگ و عار نادانی به دل صفرا کند

Хӯн рсўоӣӣаст нодонӣ , бурун боядаш кард

خون رسوائی است نادانی، برون بایدش کرد

Аз раги дили пеш аз анк ӯ мари туро расво кунад

از رگ دل پیش از انک او مر تو را رسوا کند

Ғдру макру ҷаҳли ҳарасаи мункири аъдоӣ ту анд

غدر و مکر و جهل هرسه منکر اعدای تو اند

Зуд бояд мардро кӯи қасди ин аъдо кунад

زود باید مرد را کو قصد این اعدا کند

Ту ба қаҳри душманони беҳтар ки худ мабда кунӣ

تو به قهر دشمنان بهتر که خود مبدا کنی

Пеш аз он кони баданят бар қаҳри ту мабда кунад

پیش از آن کان بدنیت بر قهر تو مبدا کند

Ҷузи бадии норади дарахти ҷаҳли чизеи баргу бор

جز بدی نارد درخت جهل چیزی برگ و بار

Бркнши зуд аз дилат зон пеши кӯ боло кунад

برکنش زود از دلت زان پیش کو بالا کند

Ҳар ки бачаи мори бадро рӯзи рӯзон хур диҳад

هر که بچهٔ مار بد را روز روزان خور دهد

Зуд бар ҷони азизи хеш аждарҳо кунад

زود بر جان عزیز خویش اژدرها کند

Ҳар ки ҷони бдкншро сират некӣ диҳад

هر که جان بدکنش را سیرت نیکی دهد

Зиштро некӯ кунад бали девро ҳўро кунад

زشت را نیکو کند بل دیو را حورا کند

Номи некӯро бгстри шӯ ба феъли хеши нек

نام نیکو را بگستر شو به فعل خویش نیک

Тот гуяд « эй накӯи феъл » онкии т ӯ ово кунад

تات گوید «ای نکو فعل» آنکه ت او آوا کند

Моя ҳар некӣу асли нкўӣӣ ростӣ аст

مایهٔ هر نیکی و اصل نکوئی راستی است

Ростӣ ҳарҷо ки бошад некӯӣ пайдо кунад

راستی هرجا که باشد نیکوی پیدا کند

Чун ба нуқтаи эътидолӣ рост гардад рӯзу шаб

چون به نقطهٔ اعتدالی راست گردد روز و شب

Рӯзгори ин олами фартутро бурно кунад

روزگار این عالم فرتوت را برنا کند

Наргису гулро ки нобӣно шаванд аз ҷаври дай

نرگس و گل را که نابینا شوند از جور دی

Адлпарвар дайни нигар то чун ҳаме бино кунад

عدل پرور دین نگر تا چون همی بینا کند

Абри борандаи з бар чун дида ърўаҳ шавад

ابر بارنده ز بر چون دیدهٔ عروه شود

Чун ба зераши гули рухон чун ориз ъФро кунад

چون به زیرش گل رخان چون عارض عفرا کند

Ростӣ кун то ба дил чун чашми сари бинои шӯй

راستی کن تا به دل چون چشم سر بینا شوی

Ростӣ дар дили туро чашмӣ дигар иншо кунад

راستی در دل تو را چشمی دگر انشا کند

Гармӣу сардии туро ҳар ду мисоласт зи ситам

گرمی و سردی تو را هر دو مثال است ز ستم

Зон ҳаме ҳар як ҷаҳонро зини ду нозебо кунад

زان همی هر یک جهان را زین دو نازیبا کند

Мари ситамгарро набинӣ коизди одили ҳаме

مر ستم گر را نبینی کایزد عادل همی

Гоҳи ваъдаи оташи сӯзону гуҳ сармо кунад

گاه وعده آتش سوزان و گه سرما کند

Ҷонатро ботан ба парвардани қарини рости дор

جانت را باتن به پروردن قرین راست‌دار

Нест одил ҳар ки рағбати зии тан танҳо кунад

نیست عادل هر که رغبت زی تن تنها کند

Илми нон ҷон туасту нони туро илм тан аст

علم نان جان توست و نان تو را علم تن است

Илми мари ҷонро чу танро ҷони ҳаме дрўо кунад

علم مر جان را چو تن را جان همی دروا کند

Нон агар мари танатро бо сарви бен ҳам соз кард

نان اگر مر تنت را با سرو بن هم‌ساز کرد

Илми ҷонатро ҳамеи сари бартар аз ҷавзо кунад

علم جانت را همی‌سر برتر از جوزا کند

Адл кун бо хештан то сабзпушӣ дар биҳишт

عدل کن با خویشتن تا سبزپوشی در بهشت

Адли азирои хокро май сабз чун мино кунад

عدل ازیرا خاک را می سبز چون مینا کند

Ончӣ эзад кард хоҳад боту онҷои рӯзи адл

آنچه ایزد کرد خواهد باتو آنجا روز عدل

Бо ҷаҳони гардун ба вақти эътидол ӣнҷо кунад

با جهان گردون به وقت اعتدال اینجا کند

Дашт дибопўш кардааст эътидоли рӯзгор

دشت دیباپوش کرده‌است اعتدال روزگار

Зон ҳаме бар адлати эзади ваъда дебо кунад

زان همی بر عدلت ایزد وعدهٔ دیبا کند

Ин нишонеҳо туро бар ваъдаи эзади гўост

این نشانی‌ها تو را بر وعدهٔ ایزد گواست

Чархи гардони ин нишонеҳо зи баҳр мо кунад

چرخ گردان این نشانی‌ها ز بهر ما کند

Кори дунёро ҳамеи ҳамтои кори он ҷаҳон

کار دنیا را همی همتای کار آن جهان

Пеши мо ӣнҷои чунин яздон беҳамто кунад

پیش ما اینجا چنین یزدان بی همتا کند

Гар ту андари чархи гардони бенгарӣ феълаши туро ,

گر تو اندر چرخ گردان بنگری فعلش تو را،

Гарчи ҷӯёи нестии мари илмро , ҷӯё кунад

گرچه جویا نیستی مر علم را، جویا کند

Ҳар ки мари доноӣӣ ?дане биёбадгар ба ақл

هر که مر دانائی دنیی بیابد گر به عقل

Бингарад , дунё ба феъл ӯро ба дайн доно кунад

بنگرد، دنیا به فعل او را به دین دانا کند

На сухан гуфтан набошад ҳарчӣ конро нашнавӣ

نه سخن گفتن نباشد هرچه کان را نشنوی

Ин чунин дар дили тасаввури мардум шайдо кунад

این چنین در دل تصور مردم شیدا کند

Ақл мегуяд туро бебонг ва бекому забон

عقل می‌گوید تو را بی بانگ و بی کام و زبان

Кончаҳ дунё мекунад май довар дунё кунад

کانچه دنیا می‌کند می داور دنیا کند

Ақли гирд он нагардад кӯ ба ҷаҳли андари ҷаҳон

عقل گرد آن نگردد کو به جهل اندر جهان

Феълро нисбат ба сӯии гунбад хзро кунад

فعل را نسبت به سوی گنبد خضرا کند

Хоку обу боду оташ кон надорад рангу буи

خاک و آب و باد و آتش کان ندارد رنگ و بوی

Наргису гулро чигуна рнгн ва бўё кунад

نرگس و گل را چگونه رنگن و بویا کند

Ҳар яке аз ҳар гулу мива ҳаме гуяд ту ро

هر یکی از هر گل و میوه همی گوید تو را

Ки ш бидон сӯрат касе донои ҳаме ъмдо кунад

که‌ش بدان صورت کسی دانا همی عمدا کند

Симрогар ба сар шуд бар як дигар оташи ҳаме

سیم را گر به سر شد بر یک دگر آتش همی

Чун ҳам оташ мар сиришта сангро ризо кунад

چون هم آتش مر سرشته سنگ را ریزا کند

Оби гоҳи аҷзои хокиро ҳаме куллӣ кунад

آب گاه اجزای خاکی را همی کلی کند

Бози гуҳи мари кули хокиро ҳаме аҷзо кунад

باز گه مر کل خاکی را همی اجزا کند

Чун зклш ҷузв созад рег нарм ояд зи санг

چون زکلش جزو سازد ریگ نرم آید ز سنگ

Чун зҷзўш кул созад хокро хоро кунад

چون زجزوش کل سازد خاک را خارا کند

Қавли машку обу оташро куҷо доно шавад

قول مشک و آب و آتش را کجا دانا شود

Ҷуз касе кӯи илми дайнро ҷону дил якто кунад ?

جز کسی کو علم دین را جان و دل یکتا کند؟

эй писар , бингар ба чашми дил дар ин заррини сипар

ای پسر، بنگر به چشم دل در این زرین سپر

Кӯи зи ҷоблқои саҳаргаҳи қасд ҷоблсо кунад

کو ز جابلقا سحرگه قصد جابلسا کند

Рӯй саҳроро бипушади ҳалқаи зарбафти зард

روی صحرا را بپوشد حلقهٔ زربفت زرد

Чун зшби гўӣӣ ки тира рӯй зӣ саҳро кунад

چون زشب گوئی که تیره روی زی صحرا کند

Оби дарёро ба саҳро бар пароганда кунад

آب دریا را به صحرا بر پراگنده کند

Аз ҷалолат чун ба даии маи қасди зӣ дарё кунад

از جلالت چون به دی مه قصد زی دریا کند

Аз ки машриқ чу товусӣ барояд бомдод

از که مشرق چو طاووسی برآید بامداد

Дар ки мағриби шабонгаҳи хештан анқо кунад

در که مغرب شبانگه خویشتن عنقا کند

Бе ҳунари гуҳи мари якеро маликат доро диҳад

بی هنر گه مر یکی را ملکت دارا دهد

Бе гунаҳи худ бози қасди ҷони он доро кунад

بی گنه خود باز قصد جان آن دارا کند

эй писар , доне ки ҳеҷ оғоз беанҷом нест ?

ای پسر، دانی که هیچ آغاز بی انجام نیست؟

Нек бингар гарчи нодони бртў меғавғо кунад

نیک بنگر گرچه نادان برتو می غوغا کند

эй писар , имрӯзро фардост , пас ғофил мабош

ای پسر، امروز را فرداست، پس غافل مباش

Мари маро аз кори ту , пўро , ҳаме савдо кунад

مر مرا از کار تو، پورا، همی سودا کند

Аз ғами фардои ҳам имрӯз , эй писар , беғам шавад

از غم فردا هم امروز، ای پسر، بی غم شود

Ҳар ки дар имрӯзи рӯзи андеша аз фардо кунад

هر که در امروز روز اندیشه از فردا کند

Ончии ҳуҷҷат май ба дил бинад набинад чашми ту

آنچه حجت می به دل بیند نبیند چشم تو

Бо даризоии мари суханро зини ҳаме паҳно кунад

با درازای مر سخن را زین همی پهنا کند