Некӯӣ ту чисту хуш чаҳ , эй бурно ?
نیکوی تو چیست و خوش چه، ای برنا؟
Дебост туро накӯу хуши ҳалво
دیباست تو را نکو و خوش حلوا
Бингар ки мари ин дуро чаҳ ме донад
بنگر که مر این دو را چه میداند
Онаст накӯу хуши сӯии доно
آن است نکو و خوش سوی دانا
Ҳалво нахурд чу ҷӯ биёбад хар
حلوا نخورد چو جو بیابد خر
Дебо набӯд ба гов бар зебо
دیبا نبود به گاو بر زیبا
Ҷузи мардум бохирад наме ёбад
جز مردم باخرد نمییابد
Ҳангоми хуру бтри хушии зинҳо
هنگام خور و بطر خوشی زینها
Ҳалво ба хирад ҳаме диҳад лиззат
حلوا به خرد همی دهد لذت
Қимат ба хиради ҳамеи гирди дебо
قیمت به خرد همی گرد دیبا
Ҷонро ба хиради накӯ чу дебо кун
جان را به خرد نکو چو دیبا کن
То мард хирад нагӯядат « раъно »
تا مرد خرد نگویدت «رعنا»
Шармаст накӯи баҳақ ва , хуши дониш
شرم است نکو بحق و، خوش دانش
Ҳар ду хушу хуб ва дар хуру ҳамто
هر دو خوش و خوب و در خور و همتا
Дебоӣ диласт шарми зии оқил
دیبای دل است شرم زی عاقل
Ҳалвоӣ диласт илми зии воло
حلوای دل است علم زی والا
Ҳўрои тўӣӣ ар накӯ ва бо шармӣ
حورا توئی ار نکو و با شرمی
Гар шрмгну накӯ буд ҳўро
گر شرمگن و نکو بود حورا
Гар шарм наёядат зи нодонӣ
گر شرم نیایدت ز نادانی
Бешармтар аз ту кист дар дунё
بیشرمتر از تو کیست در دنیا
Кӯрии ту кунун ба вақти нодонӣ
کوری تو کنون به وقت نادانی
Омухтанат кунад баҳақи бино
آموختنت کند بحق بینا
Ту урати ҷаҳлро наме бинӣ
تو عورت جهل را نمیبینی
Онгоҳ шавад ба чашми ту пайдо
آنگاه شود به چشم تو پیدا
Ин урат буд онкӣ пайдо шуд
این عورت بود آنکه پیدا شد
Дар тоъати дев аз одаму ҳавво
در طاعت دیو از آدم و حوا
эй одамӣ ар ту илми номавзӣ
ای آدمی ار تو علم ناموزی
Чун модар ва чун падари шӯии расво
چون مادر و چون پدر شوی رسوا
Чун паст будат қомати дониш
چون پست بُوَدْت قامت دانش
Чун сарв чаҳ суди мари туро боло ?
چون سرو چه سود مر تو را بالا؟
Донои зи ту чун чаро ва чун пурсад
دانا ز تو چون چرا و چون پرسد
Болот сухан нагӯяд , эй бурно
بالات سخن نگوید، ای برنا
Шояд ки зи бими шарму рсўоӣӣ
شاید که ز بیم شرم و رسوائی
Дар ҷустани илм дил кунӣ якто
در جستن علم دل کنی یکتا
Номўхти худои мо мари одам ро
ناموخت خدای ما مر آدم را
Чун ъўри бараҳнаи гашти ҷузи космо
چون عور برهنه گشت جز کاسما
Бингар ки чаҳ буд неки он асмо
بنگر که چه بود نیک آن اسما
Мангар ба дурӯғи оммау ғавғо
منگر به دروغ عامه و غوغا
То ном касе нахусти номавзӣ
تا نام کسی نخست ناموزی
Дар маҷмаъи халқ чун куняш ово
در مجمع خلق چون کنیش آوا
Аз ном ба номдор раҳ ёбад
از نام به نامدار ره یابد
Чун оқилу тизҳш буд ҷӯё
چون عاقل و تیزهش بود جویا
Хурсанд машав ба ном бе маънӣ
خرسند مشو به نام بیمعنی
Номӣ тиҳӣаст зии хиради анқо
نامی تهی است زی خرد عنقا
Ин олами мурдаи сӯии ман ном аст
این عالم مرده سوی من نام است
Он олами зиндаи зот ӯ воло
آن عالم زنده ذات او والا
Сӯии ҳамаи хайр роҳ бинмоед
سوی همه خیر راه بنماید
Ин номи раванда бар забони мо
این نام رونده بر زبان ما
Ду ном дигар ниҳоди рӯму ҳинд
دو نام دگر نهاد روم و هند
Инро ки ту хоняш ҳамеи хурмо
این را که تو خوانیش همی خرما
Буиаст на айн ва навен ва бо ва ро
بوی است نه عین و نون و با و را
Номи маърӯфи анбари Соро
نام معروف عنبر سارا
Чандини аҷабии з чаҳ падед омад
چندین عجبی ز چه پدید آمد
Аз хок ба зери гунбади хзро ?
از خاک به زیر گنبد خضرا؟
Ин растанӣасту норавони ҳрсў
این رستنی است و نارَوان هرسو
Ваон бесуханаст ва ин сим гуё
وان بیسخن است و این سِیُم گویا
Ин зишти сипед ва он сияҳи некӯ
این زشت سپید و آن سیه نیکو
Он гандау талхи венаи хушу бўё
آن گنده و تلخ وین خوش و بویا
Аз чашмаи чашм ва аз яке сонеъ
از چشمهٔ چشم و از یکی صانع
Ёқӯт чарост он ва ин мино ?
یاقوت چراست آن و این مینا؟
Ин ҷузв ки ҳаст , чунаш бишносӣ
این جزو که هست، چونْش بشناسی
Бар кул далел гардадат аҷзо
بر کل دلیل گرددت اجزا
Аз иллат будаш ҷаҳони бррс
از علت بودش جهان بررس
БФгн ба забони даҳрёни савдо
بفگن به زبان دهریان سودا
Ингор ки рӯз охираст имрӯз
انگار که روز آخر است امروز
Зеро ки ҳануз номдаҳаст фардо
زیرا که هنوز نامدهاست فردا
Чун охири умри ин ҷаҳон омад
چون آخر عمر این جهان آمد
Имрӯз , бибоядаш яке мабда
امروز، ببایدش یکی مبدا
Киштӣ хирадаст , даст дар ваии зан
کشتی خرد است، دست در وی زن
То ғарқа нагардӣ андари ин дарё
تا غرقه نگردی اندر این دریا
Гар бохурдӣ чаро нпрҳизӣ
گر باخردی چرا نپرهیزی
эй хоҷа аз ин хӯрандаи аждарҳо ?
ای خواجه از این خورنده اژدرها؟
Бо тоъат ва тарс бош ҳамвора
با طاعت و ترس باش همواره
То аз ту ба дили ҳасади баради тарсо
تا از تو به دل حسد برد ترسا
Парҳез ба тоъат ва ба дониш кун
پرهیز به طاعت و به دانش کن
Бар хираи мада ба ҷоҳилони лоло
بر خیره مده به جاهلان لالا
То баста нагирадат яке ҷоҳил
تا بسته نگیردت یکی جاهل
Ҳар рӯз ба сони гоўки дўшо
هر روز به سان گاوک دوشا
Аз тоъату илм нардбонӣ кун
از طاعت و علم نردبانی کن
Вонгаҳ бар шӯ ба кавкаби ҷавзо
وانگه بَر شُو به کوکب جوزا
Зини чархи бурун , хирад ҳаме гуяд ,
زین چرخ برون، خرد همی گوید،
Саҳрост яке ва бе карони саҳро
صحراست یکی و بیکران صحرا
Зонҷо ҳаме ояд андари ин гунбад
زانجا همی آید اندر این گنبد
Аз баҳри ман ва ту ин ҳамаи нъмо
از بهر من و تو این همه نعما
Ҳаргиз нашудааст халқ аз ин зиндон
هرگز نشده است خلق از این زندان
Ҷуз каз раҳи нардбони илми онҷо
جز کز ره نردبان علم آنجا
Чун ҷонат ба илм шуд бар он маъдан
چون جانت به علم شد بر آن معدن
Сармои зи ту давр монад ва ҳам гармо
سرما ز تو دور ماند و هم گرما
Биппараст худоиро ва ту бишнос
بپْرست خدای را و تو بشناس
Аз бо сифату з бесифат танҳо
از با صفت و ز بیصفت تنها
Ваонро ки фалак ба амр ӯ гардад
وان را که فلک به امر او گردد
Эзадаш магӯӣ хира , эй шайдо
ایزدْش مگوی خیره، ای شیدا
Кони банда эзадасту фармон бар
کآن بندهٔ ایزد است و فرمانبر
Мавлои худоиро мадони мавло
مولای خدای را مدان مولا
Вази рози худоӣ агар нае огаҳ
وز راز خدای اگر نهای آگه
Бар ҳуҷҷати дайн чаро кунӣ сафро ?
بر حجت دین چرا کنی صفرا؟