Набинӣ бар дарахти ин ҷаҳони бор
نبینی بر درخت این جهان بار
Магари ҳушёри мард , эй марди ҳушёр
مگر هشیار مرد، ای مرد هشیار
Дарахти ин ҷаҳонро сӯии доно
درخت این جهان را سوی دانا
Хирадмандаст бор ва бе хиради хор
خردمند است بار و بیخرد خار
Ниҳон андар бидон некон чунонанд
نهان اندر بدان نیکان چنانند
Ки хурмо дар миёни хор бисёр
که خرما در میان خار بسیار
Марои гўӣӣ « агар доноу ҳурӣ
مرا گوئی «اگر دانا و حری
Ба имгон чун нишинии хор ва беёр ? »
به یمگان چون نشینی خوار و بی یار؟»
Ба зинҳор худоем ман ба имгон
به زنهار خدایم من به یمگان
Накӯ бингар , гирифторам мапиндор
نکو بنگر، گرفتارم مپندار
Нагӯяд кас ки симу гавҳару лаъл
نگوید کس که سیم و گوهر و لعل
Ба санг андар гирифторанд ё хор
به سنگ اندر گرفتارند یا خوار
Агар хораст ва бе миқдори имгон
اگر خوار است و بیمقدار یمگان
Марои ӣнҷои басӣ ъзасту миқдор
مرا اینجا بسی عز است و مقدار
Агарчӣ мори хор ва носутӯда аст
اگرچه مار خوار و ناستوده است
Азизасту сутӯдаи муҳраи мор
عزیز است و ستوده مهرهٔ مار
Нашуд беқадару қимати сӯии мардум
نشد بیقدر و قیمت سوی مردم
з бе қадре садафи лўлии шҳўор
ز بی قدری صدف لؤلوی شهوار
Гули хушбӯӣ покизааст агар чанд
گل خوشبوی پاکیزه است اگر چند
Наравед ҷуз ки дар саргин ва шуд ёр
نروید جز که در سرگین و شد یار
Тӯии бори дарахти ин ҷаҳон , низ
توی بار درخت این جهان، نیز
Дарахтии ростии борати зи гуфтор
درختی راستی بارت ز گفتار
Ту хоҳии бор ширин бош бе хор
تو خواهی بار شیرین باش بیخار
Ба феъл акнӯн ва , хоҳии хор бе бор
به فعل اکنون و، خواهی خار بیبار
Агар бори хиради дорӣ , вагар не
اگر بار خرد داری، وگر نی
Сапедории сапедории сапедор
سپیداری سپیداری سپیدار
Намонад ҷузи дарахтиро хирадманд
نماند جز درختی را خردمند
Ки бориш гавҳарасту барги динор
که بارش گوهر است و برگ دینار
Ба аз динору гавҳари илму ҳикмат
به از دینار و گوهر علم و حکمت
Крои дил равшанасту чашми бедор
کرا دل روشن است و چشم بیدار
Дарахтатгар зи ҳикмат бор дорад
درختت گر ز حکمت بار دارد
Ба гуфтори ойу бори хеш май бор
به گفتار آی و بار خویش میبار
Агар ширину пар мағзаст борат
اگر شیرین و پر مغز است بارت
Туро хубаст чун гуфтори кирдор
تو را خوب است چون گفتار کردار
Вагар гуфтор бе кирдори дорӣ
وگر گفتار بیکردار داری
Чу зарандӯд динорӣ ба дидор
چو زر اندود دیناری به دیدار
Ба пайкони сухан бар пеши доно
به پیکان سخن بر پیش دانا
Забонати тири бас , лабаоти сӯфор
زبانت تیر بس، لبهات سوفار
Суханро ҷой бояд ҷуст , азиро
سخن را جای باید جست، ازیرا
Ба майдон дар , равад хуши аспи раҳвор
به میدان در، رود خوش اسپ رهوار
Сухани пеши сухани дони гӯ , азиро
سخن پیش سخندان گو، ازیرا
Сарат бояд нахуст , онгоҳи дастор
سرت باید نخست، آنگاه دستار
Ҷузи андари ҳарби гоҳи сахт , пайдо
جز اندر حرب گاه سخت، پیدا
Наёяд ҳаргиз аз фирори каррор
نیاید هرگز از فرار کرار
Сухан бишнос ва онгаҳ гӯи азиро
سخن بشناس و آنگه گو ازیرا
Ки бенуқта нагардад хати паргор
که بینقطه نگردد خط پرگار
Суханро то надории пок аз занг
سخن را تا نداری پاک از زنگ
зи дилҳо кӣ задойад зангу зангор
ز دلها کی زداید زنگ و زنگار
Чаро хомаш набошӣ чун ндонӣ ?
چرا خامش نباشی چون ندانی؟
Бараҳна чун кунӣ урат ба бозор ?
برهنه چون کنی عورت به بازار؟
Чаҳ тозии хар ба пеши тозии аспон ?
چه تازی خر به پیش تازی اسپان؟
Гирифторӣ ба ҷаҳли андари гирифтор
گرفتاری به جهل اندر گرفتار
Чаҳ будатгар на девати роҳ гум кард
چه بودت گر نه دیوت راه گم کرد
Ки бо музей дарун рафтӣ ба гулзор ?
که با موزه درون رفتی به گلزار؟
Пизишкӣ чун кунӣ касро ? ки ҳаргиз
پزشکی چون کنی کس را؟ که هرگز
Наёбади роҳат аз бемор , бемор
نیابد راحت از بیمار، بیمار
Маранҷон ҷони морогар туоне
مرنجان جان ما را گر توانی
Бад-ӣни гуфтори ноҳамвор , ҳамвор
بدین گفتار ناهموار، هموار
зи ҷаҳли хеш чун орат наёяд ?
ز جهل خویش چون عارت نیاید؟
Чаро дории ҳамеи зомўхтни ор ?
چرا داری همی زاموختن عار؟
Агар нораии сари андари зери тоъат
اگر ناری سر اندر زیر طاعت
Ба маҳшари ҷонати беруни норай аз нор
به محشر جانت بیرون ناری از نار
Биринҷони тан ба тоъатҳо ки фардо
برنجان تن به طاعتها که فردا
Ба ранҷ тан шавад ҷонат бе озор
به رنج تن شود جانت بیآزار
Махӯр зинҳор бар кас гар нахоҳӣ
مخور زنهار بر کس گر نخواهی
Ки хоҳӣ ва наёбӣ ҳеҷ зинҳор
که خواهی و نیابی هیچ زنهار
Сабк борӣ кунӣ даъвӣу онгоҳ
سبک باری کنی دعوی و آنگاه
Гуноҳон карда бар пуштат ба анбор
گناهان کرده بر پشتت به انبار
Чу кафторӣ ки бандандаш бъмдо
چو کفتاری که بندندش بعمدا
Ҳаме гуяд ки « ӣнҷост нест кафтор »
همی گوید که «اینجاست نیست کفتار»
Гар осонии ҳаме боядат фардо
گر آسانی همی بایدت فردا
Мгир аз баҳри дунёи кори душвор
مگیر از بهر دنیا کار دشوار
Ки дунёро на тимораст ва на меҳр
که دنیا را نه تیمار است و نه مهر
зи баҳр тан мабош аз вай ба тимор
ز بهر تن مباش از وی به تیمار
Наҳангии бад хуйаст ин зу ҳазар кун
نهنگی بد خوی است این زو حذر کن
Ки баси пари хашм ва бераҳмасту ноҳор
که بس پر خشم و بیرحم است و ناهار
Ҷаҳонро нав ба нав чанд озмоӣӣ ?
جهان را نو به نو چند آزمائی؟
Ҳамонаст ӯ ки дидаи сетяши сад бор
همان است او که دیده ستیش صد بار
Ба дайни зани даст то эмини шӯй зу
به دین زن دست تا ایمن شوی زو
Ки дайни дузади даҳонашро ба мсмор
که دین دوزد دهانش را به مسمار
Чу ту солори дайну илми гаштӣ
چو تو سالار دین و علم گشتی
Шавад дунёи раҳеи пеши ту ночор
شود دنیا رهی پیش تو ناچار
Ба кори хеши худ некӯ нигаҳ кун
به کار خویش خود نیکو نگه کن
Агар медод хоҳӣ , дод пеши ор
اگر میداد خواهی، داد پیش آر
Макунгар ростии варзеди хоҳӣ
مکن گر راستی ورزید خواهی
Чу ҳудҳуди сар ба пеши шаҳи нигун сор
چو هدهد سر به پیش شه نگون سار
Ҳазари дор аз уқоби ози азиро
حذر دار از عقاب آز ازیرا
Ки пари заҳр об дорад чангу минқор
که پر زهر آب دارد چنگ و منقار
Агар бо саг нахоҳӣ ҷусти пархош
اگر با سگ نخواهی جست پرخاش
Тамаъи бугсали зхўну гӯшти мурдор
طمع بگسل زخون و گوشت مردار
Вагар неи ранҷи хеш аз хештани байн
وگر نی رنج خویش از خویشتن بین
Чу рӯяти риши гашту дастати аФгор
چو رویت ریش گشت و دستت افگار
Зҳҷт панд бишинав когаҳаст ӯ
زحجت پند بشنو کاگه است او
зи расми чархи даввори стмгор
ز رسم چرخ دوار ستمگار
Накард аз ҷумлагии аҳли хуросон
نکرد از جملگی اهل خراسان
Касе зу бештар бо даҳри пайкор
کسی زو بیشتر با دهر پیکار
Ба дайн раст охир аз чанголи дунё
به دین رست آخر از چنگال دنیا
Ба тақдири худои фарду қаҳҳор
به تقدیر خدای فرد و قهار
Гар аз дунёи биринҷии роҳ ӯ гир
گر از دنیا برنجی راه او گیر
Ки зини беҳтар на роҳаст ва на ҳанҷор
که زین بهتر نه راه است و نه هنجار