эй гашта ҷаҳону хондаи дафтар

ای گشته جهان و خوانده دفتر

Бандяши зи кори хеши беҳтар

بندیش ز کار خویش بهتر

Ин чархи баландро ҳамеи байн

این چرخ بلند را همی بین

Пари хоку ҳавоу обу озар

پر خاک و هوا و آب و آذر

Як гавҳартару ном ӯ баҳр

یک گوهر تر و نام او بحر

Як гавҳари хушку ном ӯ бар

یک گوهر خشک و نام او بر

Венаи абр ба ҷаҳди хушкҳо ро

وین ابر به جهد خشک‌ها را

Зон ҷавҳартар ҳаме кунад тар

زان جوهر تر همی کند تر

Бечораи наботро набинӣ

بیچاره نبات را نبینی

Ҳамвора ҷавон аз ин ду гавҳар ?

همواره جوان از این دو گوهر؟

Венаи ҷонварони равони гирифта

وین جانوران روان گرفته

Бечораи наботро мусаххар ?

بیچاره نبات را مسخر؟

Бртбъу наботу ҷонвари пок

برطبع و نبات و جانور پاک

эй пери туро ки кард меҳтар ?

ای پیر تو را که کرد مهتر؟

Зини пеш чаҳ некӣ омад аз ту

زین پیش چه نیکی آمد از تو

Вази гови гунаҳ чаҳ буд ва аз хар ?

وز گاو گنه چه بود و از خر؟

Ту беҳунарӣ чаро азизӣ ?

تو بی‌هنری چرا عزیزی؟

ӯ бегунаҳӣ чарост музтар ?

او بی‌گنهی چراست مضطر؟

Доне ки чунин на адл бошад

دانی که چنین نه عدل باشد

Пас чун мақарӣ ба адли довар ?

پس چون مقری به عدل داور؟

Ваон кас ки чунин азиз кардат

وان کس که چنین عزیز کردت

Аз баҳр ту кард гавҳару зар

از بهر تو کرد گوهر و زر

Зеро ки накард ҳеҷ ҳайвон

زیرا که نکرد هیچ حیوان

Аз гавҳару зари тоҷу афсар

از گوهر و زر تاج و افسر

Бар гӯру гавазн агар амир аст

بر گور و گوزن اگر امیر است

Аз қӯти хешу дили ғазанфар

از قوت خویش و دل غضنفر

Чун нест хиради миёни эшон

چون نیست خرد میان ایشان

Дарвеш на ин , на он тавонгар

درویش نه این، نه آن توانگر

Ин мейр ва азиз нест баргоҳ

این میر و عزیز نیست برگاه

Ваон хор ва залил нест бар дар

وان خوار و ذلیل نیست بر در

Шодӣ ва тавонгарӣ хиради рост

شادی و توانگری خرد راست

Ҳар ду арзанду ақли ҷавҳар

هر دو عرضند و عقل جوهر

Шохӣаст хирад сухан бирав барг

شاخی است خرد سخن برو برگ

Тухмӣаст хиради сухани азу бар

تخمی است خرد سخن ازو بر

Зер суханаст ақли пинҳон

زیر سخن است عقل پنهان

Ақласт арӯсу қавли чодар

عقل است عروس و قول چادر

Донои сухан накӯ кунад боз

دانای سخن نکو کند باز

Аз рӯй арӯси ақли мъҷр

از روی عروس عقل معجر

Ту рӯй арӯс хеш бинмоӣ

تو روی عروس خویش بنمای

эй гашта ҷаҳону хондаи дафтар

ای گشته جهان و خوانده دفتر

Фитна чаҳ шудӣ чунин бар ин хок ?

فتنه چه شدی چنین بر این خاک؟

Як раҳи бркни сӯии фалаки сар

یک ره برکن سوی فلک سر

Аз гавҳар ва аз наботу ҳайвон

از گوهر و از نبات و حیوان

Брхок бибин се хати мстр

برخاک ببین سه‌خط مسطر

Ҳафтаст қалами мари ин се хат ро

هفت است قلم مر این سه خط را

Дар хату қалам ба ақл бингар

در خط و قلم به عقل بنگر

Бандяши накӯ ки ин се хат ро

بندیش نکو که این سه خط را

Пайваста ки кард як ба дигар

پیوسته که کرد یک به دیگر

Гаштанати стўрўор то кӣ

گشتنت ستوروار تا کی

Бо равад ва майу сурӯду соғар ?

با رود و می و سرود و ساغر؟

Хурсанд шудӣ ба хури зи гетӣ

خرسند شدی به خور ز گیتی

Зеро ту харии ҷаҳон чаро хур

زیرا تو خری جهان چرا خور

Бррси з чаро ва чун , чроӣӣ

بررس ز چرا و چون، چرائی

Шодон ба чаро чу гови лоғар ?

شادان به چرا چو گاو لاغر؟

Бандяш ки кирдигори гетӣ

بندیش که کردگار گیتی

Аз баҳр чаҳ оваредат эдар

از بهر چه آوریدت ایدر

Бингар ба чаҳ муҳкамӣ бибаста аст

بنگر به چه محکمی ببسته‌است

Марҷони туро бад-ӣни тани андар

مرجان تو را بدین تن اندر

ӯ рост ба пой бе сутунӣ

او راست به‌پای بی‌ستونی

Ин гунбади грдгрди ахзар

این گنبد گردگرد اخضر

Чун кор ба банд кард , бе шак

چون کار به بند کرد، بی‌شک

Пари банд буд суханаш яксар

پر بند بود سخنش یکسر

Чун чанбар бесараст фарқон

چون چنبر بی‌سر است فرقان

Хира чаҳ дуӣ ба гирди чанбар ?

خیره چه دوی به گرد چنبر؟

Бо банди мчх ки сахт гардад

با بند مچخ که سخت گردد

Чун боз битобӣ аз расани сар

چون باز بتابی از رسن سر

Гоўрсаҳ чу кард ме ндонӣ

گاورسه چو کرد می ندانی

Боядат супурди зар ба заргар

بایدت سپرد زر به زرگر

Пайдо чу тан туаст танзил

پیدا چو تن تو است تنزیل

Тоўили дарав чу ҷони мастир

تاویل درو چو جان مستر

Гӯйанд ки пеш , азин гуҳари кӯфт

گویند که پیش، ازین گهر کوفت

Дар зулмат , зери паии Сикандар

در ظلمت، زیر پی سکندر

Имрӯз ба зери пой дайн аст

امروز به زیر پای دین است

Андари зулмоти ғифлату шар

اندر ظلمات غفلت و شر

Ҳзмон бузанд бъоди мо ро

هزمان بزند بعاد ما را

Аз мағриби ҳақи боди сарсар

از مغرب حق باد صرصر

Сӯрох шудааст сади ёҷўҷ

سوراخ شده است سد یاجوج

Як чанд ҳазар кун эй бародар

یک چند حذر کن ای برادر

Бар минбари ҳақ шудааст даҷол

بر منبر حق شده است دجال

Хомаш биншин ту зери минбар

خامش بنشین تو زیر منبر

Уштур чу ҳалок гашт хоҳад

اشتر چو هلاک گشت خواهد

Ояд ба сар чаҳу лаби ҷир

آید به سر چه و لب جر

Онк ӯ ба муроди оми нодон

آنک او به مراد عام نادان

Бар рафт ба минбари паямбар

بر رفت به منبر پیمبر

Гуфто ки манам эмом ва , мирос

گفتا که منم امام و، میراث

Бастади зи наберагону духтар

بستد ز نبیرگان و دختر

Рӯй вай агар сипед бошад

روی وی اگر سپید باشد

Рӯй ки буд сияҳ ба маҳшар ?

روی که بود سیه به محشر؟

Саъбии туу мункиригар ин кор

صعبی تو و منکری گر این کار

Наздики ту саъб несту мункир

نزدیک تو صعب نیست و منکر

Вар мебиравӣ ту бо имомӣ

ور می بروی تو با امامی

Кин феъл шудааст азуи мшҳр

کاین فعل شده است ازو مشهر

Ман бо ту ним ки шарм дорам

من با تو نیم که شرم دارم

Аз Фотимау шубайру шбр

از فاطمه و شبیر و شبر

Ҷой ҳазараст аз ту мо ро

جای حذر است از تو ما را

Гар ту накунӣ ҳазари зи ҳайдар

گر تو نکنی حذر ز حیدر

эй гмраҳу хира чун гирифтӣ

ای گمره و خیره چون گرفتی

Гумроҳтарин далелу раҳбар ?

گمراه‌ترین دلیل و رهبر؟

Ман бо ту сухан нагӯям аирок

من با تو سخن نگویم ایراک

Карии туу раҳбар аз ту картар

کری تو و رهبر از تو کرتر

Ман миваи дайни ҳамеи чарми шӯ

من میوهٔ دین همی چرم شو

Чун гови тўхори вхси ҳамеи чр

چون گاو توخار وخس همی چر

Шӯи пунбаи ҷаҳл бар кун аз гӯш

شو پنبهٔ جهل بر کن از گوش

Бишинав суханӣ ба таъми шукр

بشنو سخنی به طعم شکر

Рухшандатар аз Суҳайлу хуршед

رخشنده‌تر از سهیل و خورشید

Бўиндаҳтар аз абиру анбар

بوینده‌تر از عبیر و عنبر

Онаст ба назд марди оқил

آن است به نزد مرد عاقل

Мағзи сухани худои Акбар

مغز سخن خدای اکبر

ӯро барадам ба санг то зуд

او را بردم به سنگ تا زود

Пешат бидамад зи санги ъбҳр

پیشت بدمد ز سنگ عبهر

Онгоҳи нҷўӣии оби чоҳӣ

آنگاه نجوئی آب چاهی

Ҳар гуҳ ки чашидӣ оби кавсар

هر گه که چشیدی آب کوثر

Пархош макун сухани биомуз

پرخاش مکن سخن بیاموز

Аз ман чаҳ Ромӣ чу хар з нашутур ?

از من چه رمی چو خر ز نشتر؟

Пар хирадаст илми тоўил

پر خرد است علم تاویل

Парид ҳгрзи мурғ бепар ?

پرید هگرز مرغ بی‌پر؟

Аз мазҳаби хасми хеши бррс

از مذهب خصم خویش بررس

То ҳақи бадоне аз музаввар

تا حق بدانی از مزور

Ҳуҷҷат набӯд туро ки гўӣӣ

حجت نبود تو را که گوئی

Ман муъминаму ҷуҳуди кофар

من مؤمنم و جهود کافر

Гўӣӣ ки санавбарам , валикин

گوئی که صنوبرم، ولیکن

Зии хасм , ту хорӣ ӯ санавбар

زی خصم، تو خاری او صنوبر

Ҳаши дору мадори хори кас ро

هش دار و مدار خوار کس را

Мурғони ҳамаро ҳбираҳи мшмр

مرغان همه را حبیره مشمر

Ғарра чаҳ шудӣ ба ханҷари хеш

غره چه شدی به خنجر خویش

Мари хасми туро даҳаст ханҷар

مر خصم تو را ده است خنجر

Аз бим шудани зи даст ӯ рӯм

از بیم شدن ز دست او روم

Мондааст чунон ба рӯми қайсар

مانده‌است چنان به روم قیصر

Бо хасм магӯӣ ончии зии ту

با خصم مگوی آنچه زی تو

Маълум набошаду муқарар

معلوم نباشد و مقرر

Мндози бихираи нозмўдаҳ

منداز بخیره نازموده

Зии боз чу кӯдакони кабӯтар

زی باز چو کودکان کبوتر

Парҳез кун ихтиёру ҳикмат

پرهیز کن اختیار و حکمت

То нек буд ба ҳашарати ахтар

تا نیک بود به حشرت اختر

Андар сафарӣ бисоз тӯша

اندر سفری بساز توشه

Ёрони ту рафтаанд бе мар

یاران تو رفته‌اند بی‌مر

Безод машав буруну муфлис

بی‌زاد مشو برون و مفلس

Зини хайма бе дар мудаввар

زین خیمهٔ بی‌در مدور

Беҳтари суханону панди ҳуҷҷат

بهتر سخنان و پند حجت

Сад бори туро зи шери модар

صد بار تو را ز شیر مادر