Ин суол накӯасту миёни ҳукамои андар « манӣ » ҳар ҷонварии бхосаҳи мардуми ихтилоф (аст ) . Гуруҳе гуфтанд ки мардуми нафас нотиқааст , ва гуруҳе гуфтанд мардуми нафасу ҷасад ҳар дӯсти бдончи ҳади мардум « зиндаи сухани гӯии миранда » ниҳоданд , ва агар ҷасадро аз мардуми ншмрдндии мардумро мирандаи нгФтндӣ , аз баҳри онки миранда ҷасадаст бҷдо шудани нафаси азу . ( ва ) ҳар хирадмандӣ ки бдо над ки ҷасади бчизии дигар зиндааст на бзоти хеш , ӯ бидонад ки он чиз ( ки ) ҷасади бадв зиндааст , миранда нест бал ҳамеша зиндааст ; чунонк ҳар касе бдо над ки ончи бадви хок тар шавад ҳаргиз хушк нашавад , бал ҳамеша тар бошад .

این سوال نکوست و میان حکما‌اندر «منی» هر جانوری بخاصه مردم اختلاف (است). گروهی گفتند که مردم نفس ناطقه است، و گروهی گفتند مردم نفس و جسد هر دوست بدانچ حد مردم «زنده سخن گوی میرنده» نهادند، و اگر جسد را از مردم نشمردندی مردم را میرنده نگفتندی، از بهر آنک میرنده جسد است بجدا شدن نفس ازو. (و) هر خردمندی که بدا‌ند که جسد بچیزی دیگر زنده است نه بذات خویش، او بداند که آن چیز (که) جسد بدو زنده است، میرنده نیست بل همیشه زنده است؛ چنانک هر کسی بدا‌ند که آنچ بدو خاک تر شود هرگز خشک نشود، بل همیشه تر باشد.

Пас фалосифа гуфтанд ки ҳар ки гуяд « ман » , ин қавл бар ҷумлагии таркиб ( ҷасад ) ва нафас уфтад , ҳар чанд боз ҳаме гуяд ки бар ману ҷони ману дасту пойу сари ману мардӣу саховату ҳаракату сухани ману ҷузи он , ва ин ҷузвҳоро ҳама б « ман » бҷмлгии хеш боз хонанд . Ва гуфтанд : ин ҳамчунонаст ки мо гӯйем ки ном « ҳайвон » ва ин бар ҷумлагӣ ҷонварон уфтад онгоҳ гӯйем : ин мардумаст ва он гов ва он хар ва он мурғаст ва он моҳӣасту ҷузи он ,у ҳайвони ин ҳамааст . Вчнонк гӯйем : қурси офтобу равшанои офтобу гармӣу гардии офтобу ҷзон ,у офтоби худ ҷузи маҷмӯи ин маъниҳо чизе нест .

پس فلاسفه گفتند که هر که گوید «من»، این قول بر جملگی ترکیب (جسد) و نفس افتد، هر چند باز همی گوید که بر من و جان من و دست و پای و سر من و مردی و سخاوت و حرکت و سخن من و جز آن، و این جزوها را همه ب «من» بجملگی خویش باز خوانند.و گفتند: این همچنانست که ما گوییم که نام «حیوان» و این بر جملگی جانوران افتد آنگاه گوییم: این مردم است و آن گاو و آن خر و آن مرغست و آن ماهی است و جز آن، و حیوان این همه است. وچنانک گوییم: قرص آفتاب و روشنایی آفتاب و گرمی و گردی آفتاب و جزآن، و آفتاب خود جز مجموع این معنی ها چیزی نیست.

Пас гуфтанд : мардум ҳамчунин маҷмӯи ҷасад ва нафасанд бо ҳамаи олатҳо бакор . Мари ҷасадро гуяд : ҷасад манаст ;у ҷонро гуяд : ҷон манаст ,у қавли ман чунинаст ,у ҳунари ман чунинаст . Ва ин қавм гуфтанд ки ҳар ки гуяд : « мардум » , ин ном ( бар ) маҷмӯи нафасу ҷасад а фитад , ҳамчунонк ҳар ки гуяд « савор » , ин ном бар маҷмӯи асп ва мард уфтад , ва ҳамчунонк мард беасп ва на асп бемард савор набошад , гуфтанд : ҷасад бенафас ва на нафас беҷасад мардум набошад ва ҳар чанд ки ҳади мардуми нафасу ҷасадро ниҳоданд , бақои мари нафасроу бозгашти бъолми алавии мари нафасро ниҳоданд . Ва гуфтанд : осмони макони нФсҳоء фалосифааст . Ва гуфтанд : мари нФсҳоءи ҳукаморо бозгашти бнФс куллӣаст ки хдоء нафас ӯсту мтолҳон фалосифа гуфтанд : мо бълму ҳикмати матолиби хешро монанди худо кунем , аз баҳри ин хештанро « метола » гуфтанд яъне худои шаванда . Ва арсттои лӣси рӯзи марги хеш ки шогирдони бнздик ӯ омада буданд себии бадасти гирифта буд , ва онро ҳаме буиед ва ҳикматҳо ҳаме гуфту шогирдонаши ҳамеи нбштнд , чунонк андар « китоби тФоҳаҳ » мстўраст , ва чу кораш бохр расед гуфт « слмти лмои лаки арвоҳи аи лФилсўФини нафасӣ » яъне : супурдами нафаси хеши бхдоўнди ҷонҳоءи файласуфон . Ва ин себ аз дасташи биФтод .

پس گفتند: مردم همچنین مجموع جسد و نفس‌اند با همه آلتها بکار. مر جسد را گوید: جسد منست؛ و جان را گوید: جان منست، و قول من چنین است، و هنر من چنین است. و این قوم گفتند که هر که گوید: «مردم»، این نام (بر) مجموع نفس و جسد ا‌فتد، همچنانک هر که گوید «سوار»، این نام بر مجموع اسپ و مرد افتد، و همچنانک مرد بی اسپ و نه اسپ بی مرد سوار نباشد، گفتند: جسد بی نفس و نه نفس بی جسد مردم نباشد و هر چند که حد مردم نفس و جسد را نهادند، بقا مر نفس را و بازگشت بعالم علوی مر نفس را نهادند. و گفتند: آسمان مکان نفسهاء فلاسفه است. و گفتند: مر نفسهاء حکما را بازگشت بنفس کلی است که خداء نفس اوست و متالهان فلاسفه گفتند: ما بعلم و حکمت مطالب خویش را مانند خدا کنیم، از بهر این خویشتن را «متاله» گفتند یعنی خدا شونده. و ارسططا‌‌لیس روز مرگ خویش که شاگردان بنزدیک او آمده بودند سیبی بدست گرفته بود، و آن را همی بویید و حکمتها همی گفت و شاگردانش همی نبشتند، چنانک‌اندر «کتاب تفاحه» مسطور است، و چو کارش بآخر رسید گفت «سلمت لما‌‌لک ارواح ا‌لفیلسوفین نفسی» یعنی: سپردم نفس خویش بخداوند جانهاء فیلسوفان. و این سیب از دستش بیفتاد.

Валикини номи манӣу мардумӣ бар таркиб ( ҷасад ) ва нафас ниҳоданд . Ва могўиим кин қавли дурусти аи сет ки ин ҳукамо гуфтаанд вчнон нест ки онрои хилофи бшоиди гуфтан , ки ғалат гуфт ҳар ки гуфт манӣ мари нафасу ҷасади рост , чунонкии савори асп ва мардаст , аз баҳри онки хдоитъолии мари расӯли хешро нафас ва ҷасад гуфт , чунонк гуфт « Муҳамад » ҷуз расӯл набӯд ки пеши азуи расӯлон гузаштаанд , пас агар ӯ бимирад ё бкшндш , шумо аз дайни ҳаме боз хоҳед гаштан : бад-ӣни оят : қавла « ва мо Муҳамади алои расӯли қади хулати ман қиблаи алрсл ,овон мот ӯ қатли аи нқлбтми алии аъқобкм . » ва низ расӯли Мустафои слии аллоҳи алайҳ ва ( ?ала ва ) силам чу халқро панд , бдои дай , бар он қавли савганд ёд кардӣ ва гуфтӣ : бдонкс ки нафаси Муҳамад бадаст ӯст ки чунинаст ки гуфтам , бад-ӣни хабар : « Фўи алзии нафаси Муҳамади беда . »у андари ин хабар чунон пайдост ки хештанро ҷасад , гуфт то гуфт бдонкс ки нафаси ман бадаст ӯст ; ва ҳамчунин аҳли шуҷоату саховату ҳидояту кифояти мари хештанро нафасу ҷасад ёд кардаанд ; аз фузалоу шуъаро чунонк амири шамси аи лдини алоълии абӯи аи лмъолии алии бен алосди мавлои амири а лмўмнин гуфтаст бўқтӣ каз вилояти хеши бҳодсаҳи ӣии бғрбти а фитода бӯдааст ва ин байтҳо дар он ҳол гуфтааст ,у бози пас аз он бўлоити хеш боз омадаст ,у худоиро дар меҳнат шукр кардаст бдончи ҳидоят ва кифоят ёфта буд азуи субҳона . Шеъри Абулмаъолӣ :

ولیکن نام منی و مردمی بر ترکیب (جسد) و نفس نهادند. و ماگوییم کاین قول درست ا‌ست که این حکما گفته‌اند وچنان نیست که آنرا خلاف بشاید گفتن، که غلط گفت هر که گفت منی مر نفس و جسد راست، چنانکه سوار اسپ و مردست، از بهر آنک خدایتعالی مر رسول خویش را نفس و جسد گفت، چنانک گفت «محمد»جز رسول نبود که پیش ازو رسولان گذشته‌اند، پس اگر او بمیرد یا بکشندش، شما از دین همی باز خواهید گشتن: بدین آیت: قوله «و ما محمد الا رسول قد خلت من قبله الرسل، افان مات او قتل ا‌نقلبتم علی اعقابکم.» و نیز رسول مصطفی صلی‌الله علیه و (آله و) سلم چو خلق را پند، بدا‌دی، بر آن قول سوگند یاد کردی و گفتی: بدانکس که نفس محمد بدست اوست که چنین است که گفتم، بدین خبر: «فو الذی نفس محمد بیده.» و‌اندر این خبر چنان پیداست که خویشتن را جسد، گفت تا گفت بدانکس که نفس من بدست اوست؛ و همچنین اهل شجاعت و سخاوت و هدایت و کفایت مر خویشتن را نفس و جسد یاد کرده‌اند؛ از فضلا و شعرا چنانک امیر شمس ا‌لدین الاعلی ابو ا‌لمعالی علی بن الاسد مولی امیر ا‌لمومنین گفته‌ست بوقتی کز ولایت خویش بحادثه ئی بغربت ا‌فتاده بوده است و این بیتها در آن حال گفته است، و باز پس از آن بولایت خویش باز آمدست، و خدای را در محنت شکر کردست بدانچ هدایت و کفایت یافته بود ازو سبحانه. شعر ابوالمعالی:

Ва аммо ҷавоби аҳли тайиди мари ин суолро онаст ки гуфтанд : манӣ мари нафаси нотиқаи рости кӯи ҷавҳарӣ ақлӣаст , ва доност бҳди қӯт , ва фоиласт бтбъ . Ва далел бар онки нафасро феъл бтбъаст , он овараданд ки гуфтанд : феъли андари рост кардани таркиби мар ӯ рост , то мари он нутфаро аз ҳоли табиии баҳоли зиндагии расонад , ва чунон кунад ки бар фармонҳо ки нафаси мар ӯро фармоед битавонад астодн , ва ин феълҳо азу бтбъ ояд на бФъл , чунин ки ҳаме байнем ки таркиб аз хурдагии бдончи нафаси андрўсти таоми вшроб ҳаме хӯрд , ( ва ) бузург ҳаме шавад бе илми нафас . Ва далел бар онк нафас доност ( бҳди қӯт ) , он овараданд ки гуфтанд : ҳаме байнем ки ҳар нафаси ҳамеи нодон падед ояд ва чу таълим ёбад ҳаме доно шавад . Ва гуфтанд ки таркиби мо бдончи андрўст , аз олтҳоءи андарунӣ чун дилу ҷигару ҷузи ону олоти берӯнӣ чу чашму гӯшу ҷузи он ҳамаи мари нафасро хадаму ҳашаму дасти а Фзорҳоанд , то ҳар яке азин олатҳоро кор ҳаме фармоед ки ӯ шоистаи он кораст , чунонк чашмро андари аи луону ашколи ҳамеи кори бандад ,у гӯшро бшнўдни овозҳо ,у дилро бондишаҳи андари истихроҷи маънӣ аз дидҳоء бичишам ва шнўдҳоء бигӯаш , ва дастҳоро бигрифтан ва пойҳоро брФтну ҷузи он , бар мисоли подшоҳ ки андари шаҳрӣ ободон бошад ва ҳар якеро аз раияту хадами хеши корӣ ҳаме фармоед ,у ҳамагонро бхўиштни боз ҳаме хонд , ва агар андари шаҳр вайронӣ уфтад мари онрои иморат ҳаме фармоед ва ҳаме гуяд : ин шаҳр манаст .

و اما جواب اهل تائید مر این سوال را آنست که گفتند: منی مر نفس ناطقه راست کو جوهری عقلی است، و داناست بحد قوت، و فاعل است بطبع. و دلیل بر آنک نفس را فعل بطبع است، آن آوردند که گفتند: فعل‌اندر راست کردن ترکیب مر او راست، تا مر آن نطفه را از حال طبیعی بحال زندگی رساند، و چنان کند که بر فرمانها که نفس مر اورا فرماید بتواند استادن، و این فعلها ازو بطبع آید نه بفعل، چنین که همی بینیم که ترکیب از خردگی بدانچ نفس‌اندروست طعام وشراب همی خورد، (و) بزرگ همی شود بی علم نفس. و دلیل بر آنک نفس داناست (بحد قوت)، آن آوردند که گفتند: همی بینیم که هر نفس همی نادان پدید آید و چو تعلیم یابد همی دانا شود.و گفتند که ترکیب ما بدانچ‌اندروست، از آلتهاء‌اندرونی چون دل و جگر و جز آن و آلات بیرونی چو چشم و گوش و جز آن همه مر نفس را خدم و حشم و دست ا‌فزارها‌اند، تا هر یکی ازین آلتها را کار همی فرماید که او شایسته آن کار است، چنانک چشم را‌اندر ا‌لوان و اشکال همی کار بندد، و گوش را بشنودن آوازها، و دل را باندیشه‌اندر استخراج معنی از دیدهاء بچشم و شنودهاء بگوش، و دستها را بگرفتن و پایها را برفتن و جز آن، بر مثال پادشاه که‌اندر شهری آبادان باشد و هر یکی را از رعیت و خدم خویش کاری همی فرماید، و همگان را بخویشتن باز همی خواند، و اگر‌اندر شهر ویرانی افتد مر آنرا عمارت همی فرماید و همی گوید: این شهر منست.

Ҳуҷҷат бар исботи ин ҷавҳари ақлӣ ки манӣ аз мардум мар ӯрост , он овараданд ки гуфтанд : ҳар ки ояд ки хирад дорад , бидонад ки андари таркиби мардум чизе ҳаст ки мардуми сухан ҳаме бидон чиз мегуяду лабу забонро андари сухани гуфтани ончизи ҳамеи кори бандад , ва он чизеаст ки ончи мари худ до над дигрирои бёмўздбимонҷии сухану ончи худ Нидо над аз дайгарии мари онрои биомузад ва бар расад ва такрор кунад то маълум ӯ шавад . Ва ин чизи ҷузи андари таркиб мардум нест аз ҷумлагии ҳайвон , ва ин чизи ҷуз ҷасадаст , аз баҳри онки ҷасад ӯ аз чизҳо ӣӣ ҳосил шуд ко надар он чизҳо на сухан буд ва на илм , ва ин чизи андрў аз ҷои дигар ҳосил омад , чунонк худоӣ таъолӣ мегуяд : қавла « аввалами ири алонсони анои хлқнои ман нутфаи Фозои ҳўи хсими мубин . » ҳаме гуяд бар сиблати суолу инкор ки ҳаме бингарад мардум ки мо мари ӯро аз обӣ андак офаридем , ва акнӯн ӯ ҳаме хусуматҳо кунад ва ҳуҷҷатҳо гуяд , яъне ки сухани андар нутфа набӯду Фълҳоءи мухталиф каз мардум ҳаме ояд , ва дидану шунидану гуфтану ҷузи он ҳама далеласт бар онк чизеаст андарин ҷасад кин феълҳо бад-ӣни олатҳо аънии чашму гӯшу ҷузи он ӯ ҳаме кунад ; ва чу Фълҳоءи тамоми қасдӣу гФторҳоءи машрӯҳи маънавии ҳаме аз мардум падед ояд , ва аз дигари ҳайвон ҳаме наёяд , ҳаме донем ки андари мо мънӣӣ ҳаст ки он хоссаи морост , ва манӣ ҳаркасӣ аз мо бидонаст , ва ин феълҳоу қавлҳо аз он маънии ҳаме падед ояд ( бо ) бакор бастан ӯ марин олатҳоро ки андар таркиб ӯст . Мари ҳайвонотро маънӣ нест ; ва низ аз мо ҳар касе сӯии корӣ , бтдбирии рост , андари талаби чизе , бар қасди хеш , ҳаме равад бохтёри хеш , бўқтҳоء номзад карда , бФкрт , ва бар роҳҳоءи дониста , пеш аз рафтани барон бар мӯҷиби тадбир на бгзоФу бтбъ чу рафтани сутурон аз ҳар сӯии бгзоФ , бал ҳаме шавем то онҷо ки хоҳем ва мақсӯдҳо ҳосил ҳаме кунем .

حجت بر اثبات این جوهر عقلی که منی از مردم مر اوراست، آن آوردند که گفتند: هر که آید که خرد دارد، بداند که‌اندر ترکیب مردم چیزی هست که مردم سخن همی بدان چیز می گوید و لب و زبان را‌اندر سخن گفتن آنچیز همی کار بندد، و آن چیزیست که آنچ مر خود دا‌ند دیگریرا بیاموزدبیمانجی سخن و آنچ خود ندا‌ند از دیگری مر آنرا بیاموزد و بر رسد و تکرار کند تا معلوم او شود. و این چیز جز‌اندر ترکیب مردم نیست از جملگی حیوان، و این چیز جز جسد است، از بهر آنک جسد او از چیزها ئی حاصل شد کا ندر آن چیزها نه سخن بود و نه علم، و این چیز‌اندرو از جای دیگر حاصل آمد، چنانک خدای تعالی می گوید: قوله «اولم یر الانسان انا خلقنا من نطفه فاذا هو خصیم مبین.» همی گوید بر سبیل سوال و انکار که همی بنگرد مردم که ما مر اورا از آبی‌اندک آفریدیم، و اکنون او همی خصومتها کند و حجتها گوید، یعنی که سخن‌اندر نطفه نبود و فعلهاء مختلف کز مردم همی آید، و دیدن و شنودن و گفتن و جز آن همه دلیل است بر آنک چیزی است ‌اندرین جسد کاین فعلها بدین آلتها اعنی چشم و گوش و جز آن او همی کند؛ و چو فعلهاء تمام قصدی و گفتارهاء مشروح معنوی همی از مردم پدید آید، و از دیگر حیوان همی نیاید، همی دانیم که‌اندر ما معنئی هست که آن خاصه ماراست، و منی هرکسی از ما بدانست، و این فعل ها و قول ها از آن معنی همی پدید آید (با) بکار بستن او مرین آلتها را که‌اندر ترکیب اوست. مر حیوانات را معنی نیست؛ و نیز از ما هر کسی سوی کاری، بتدبیری راست،‌اندر طلب چیزی، بر قصد خویش، همی رود باختیار خویش، بوقتهاء نامزد کرده، بفکرت، و بر راههاء دانسته، پیش از رفتن برآن بر موجب تدبیر نه بگزاف و بطبع چو رفتن ستوران از هر سوی بگزاف، بل همی شویم تا آنجا که خواهیم و مقصودها حاصل همی کنیم.

Пас пӯшида нест бар оқил ки марин ҷасадро сӯии он мақсад ( ва ) матлаби он чизи ҳамеи барад ки он чизи ҷузин ҷасадаст ,у фармон бар ҷасад мар ӯрост ,у ҷасади бФрмон ӯ ҳаракат накунад , ва агар ин ҳаракоти мухталиф бар муқтазии тадбир аз ҷасад омадӣ на аз чизеи дигар , воҷиб омадӣ ки бо ҷасад будӣ , ва то ин олот будӣ ин феъли ҳоءи қасдии мухталифи азу ҳаме омадӣ ,у локин ҳаме байнем ки вақте он чизи ҳаме аз ҷасад берун шавад ,у ҷасад бо ҳама олатҳо бимонад ва зу ҳеҷ феъл ҳаме наёяд . Пас донистем ки андрўи чизе буд ( ки ) феълҳо аз аҷзоъи ҷасади ҳамеи бФрмону хост ӯ ояд , ва манӣ андари ҷасад мар ӯрост , ва ин чизро нафаси гуфтем ,у илм мар ӯрост ҳам бар некӣ ва ҳам бар бадӣ ,у феъл мар ӯрост чунонк худоӣ таъолӣ гуфт : қавла «у нафасу мосўиҳо . Фолҳмҳои фуҷурҳо ва тақвоҳо . » гуфт : бнФсу ончи мар ӯ (ро ) рост кард ва илҳом додаш бникӣу бадӣ . Забони гӯяндаи бФрмон нафасаст , ва нафас ҷанбанд мар ӯро бар сухани гуфтан . Ва забонро азоФт бнФсаст , чунонк худои ъз вҷл гуфт : қавла « лои таҳаррук ба лсонки лтҷъл ба . » мари расӯлро гуфт : забонатро бхўондни қуръони мҷнбон , ва шитоб макун , то нахусти бадоне ки чаҳ бояд гуфтан .

پس پوشیده نیست بر عاقل که مرین جسد را سوی آن مقصد (و) مطلب آن چیز همی برد که آن چیز جزین جسد است، و فرمان بر جسد مر اوراست، و جسد بفرمان او حرکت نکند، و اگر این حرکات مختلف بر مقتضی تدبیر از جسد آمدی نه از چیزی دیگر، واجب آمدی که با جسد بودی، و تا این آلات بودی این فعل هاء قصدی مختلف ازو همی آمدی، و لکن همی بینیم که وقتی آن چیز همی از جسد بیرون شود، و جسد با همه آلتها بماند و زو هیچ فعل همی نیاید. پس دانستیم که‌اندرو چیزی بود (که) فعل ها از اجزاء جسد همی بفرمان و خواست او آید، و منی‌اندر جسد مر اوراست، و این چیز را نفس گفتیم، و علم مر اوراست هم بر نیکی و هم بر بدی، و فعل مر اوراست چنانک خدای تعالی گفت: قوله «و نفس و ماسویها. فالهمها فجورها و تقویها.» گفت: بنفس و آنچ مر او (را) راست کرد و الهام دادش بنیکی و بدی. زبان گوینده بفرمان نفس است، و نفس جنباند مر او را بر سخن گفتن. و زبان را اضافت بنفس است، چنانک خدای عز وجل گفت: قوله «لا تحرک به لسانک لتجعل به.» مر رسول را گفت: زبانت را بخواندن قرآن مجنبان، و شتاب مکن، تا نخست بدانی که چه باید گفتن.

Пас ин қавл далеласт бар онки забонро азоФт бнФсасту мари ҳамаи олатҳо ҷисмро худованди нафас , чунонк худо гуфт : қавла « злки бмои қидмати идок . » гуфт : ин мукофот бидон кор ёфтӣ ки дстҳоء ту карда буд . Ва дасту пойу даҳону ҷузи онро ҳамаи азоФт бнФсаст ки молики ин ҳама ӯст , чунонк худоӣ гуфт : қавла « алиўм нахатм алии аи Фўои ҳҳму тклмнои аи идиҳму ташаҳҳуди арҷлҳми бмои конўои иксбўн . » ҳаме гуяд : имрӯз бар дҳонҳоءи эшон меҳр наҳем то бо мо сухани нгўинд , ва дастҳо эшон гувоҳӣ диҳанд ,у поиҳоءи эшон бдонч карда буданд андари дунё , гувоҳӣ диҳанд .

پس این قول دلیل است بر آنک زبان را اضافت بنفس است و مر همه آلت ها جسم را خداوند نفس، چنانک خدا گفت: قوله «ذلک بما قدمت یداک.» گفت: این مکافات بدان کار یافتی که دستهاء تو کرده بود.و دست و پای و دهان و جز آن را همه اضافت بنفس است که مالک این همه اوست، چنانک خدای گفت: قوله«الیوم نختم علی ا‌فوا‌ههم و تکلمنا ا‌یدیهم و تشهد ارجلهم بما کانوا یکسبون.» همی گوید: امروز بر دهانهاء ایشان مهر نهیم تا با ما سخن نگویند، و دستها ایشان گواهی دهند، و پایهاء ایشان بدانچ کرده بودند‌اندر دنیا، گواهی دهند.

Пас ин ҳамаи оятҳо ҳуҷҷатаст бар онки мардуми ҷузи ин алтҳост , ва ин олатҳо мар ӯро дасти афзорҳо ва ходимонанд , ва чун ҳаме гуяд дасту пои эшон гувоҳӣ диҳанд бдонч эшон карда бошанд , дуруст шуд ( ки ) феъли мари дасту пойро набӯд бали мари нафасро буд ки ҳамеи оитҳоءи қуръон бар фоили он феъл гувоҳӣ диҳанд кӯ чунин кард . Ва низ ҳар чанд оммаи мардумро аътқо д чунонаст ки мардуми ин ҷасад гаронаст ки ҳамеи бенандаш , уқули ғарӣзӣ эшон донистаст ки мардум нафасаст ,у далел бар дурустии ин қавл онаст ки ҳар ки мар ӯро касе азизи бимирад , ӯ ранҷа шавад ,у дард ва андӯҳ расадаш , ва ҷазаъ кунад аз баҳри анк ҳаме донад ки онкас рафт азин олам , ва ҳар чанд мари он ҷасадро бе ҳеҷ нақсоне бар ҷой ҳаме бинад , дилаш хурсанд нашавад ва донад ки онкас на он ҷасадаст ки бар ҷойаст , бал ӯ рафтаст .

پس این همه آیتها حجت است بر آنک مردم جز این التهاست، و این آلتها مر او را دست افزارها و خادمان‌اند، و چون همی گوید دست و پای ایشان گواهی دهند بدانچ ایشان کرده باشند، درست شد (که) فعل مر دست و پای را نبود بل مر نفس را بود که همی آیتهاء قرآن بر فاعل آن فعل گواهی دهند کو چنین کرد. و نیز هر چند عامه مردم را اعتقا‌د چنانست که مردم این جسد گرانست که همی بینندش، عقول غریزی ایشان دانستست که مردم نفس است، و دلیل بر درستی این قول آنست که هر که مر او را کسی عزیز بمیرد، او رنجه شود، و درد و‌اندوه رسدش، و جزع کند از بهر انک همی داند که آنکس رفت ازین عالم، و هر چند مر آن جسد را بی هیچ نقصانی بر جای همی بیند، دلش خرسند نشود و داند که آنکس نه آن جسد است که بر جایست، بل او رفتست.

Пас дуруст кардем ки ман мари нафаси рост ,у ҷасади мари ӯрои бмнзлти ходимӣ ва пешкорӣаст ,у бмнзлт аспаст мари саворро ки он аспи малик савор бошаду бФрмон ӯ бхўои бад ,у бФрмон ӯ баравад , ва ҳар феълӣ каз он асп ояд , нисбат он бидон мард бошад ки савор ӯст ;у ҷасади мари нафасро аз баҳр он додаанд то андрў илм биомузанд ва тоъат кунанд то броҳти а бадӣ расанд . Ва ҳар ки бо ин олтҳоءи алФғдни илму биҷой овардани тоъат , азин олам беилм ва бетоъат берун шавад ҳамчунон ки бовел омада буданд ( . . . ) .

پس درست کردیم که من مر نفس راست، و جسد مر اورا بمنزلت خادمی و پیشکاری است، و بمنزلت اسپ است مر سوار را که آن اسپ ملک سوار باشد و بفرمان او بخوا‌بد، و بفرمان او برود، و هر فعلی کز آن اسپ آید، نسبت آن بدان مرد باشد که سوار اوست؛ و جسد مر نفس را از بهر آن داده‌اند تا‌اندرو علم بیاموزند و طاعت کنند تا براحت ا‌بدی رسند. و هر که با این آلتهاء الفغدن علم و بجای آوردن طاعت، ازین عالم بی علم و بی طاعت بیرون شود همچنان که باول آمده بودند (...).