Қавли ҳкмоءи фалосифаи андари аи навори фалакӣу латофат каз он бомҳот ҳаме расад , онаст ки гуфтанд : ҳар лтои Фтӣ ки андари ИМАоти ҳаме падед ояд аз олами олӣ падед ояд ;у олами олиро гуфтанд ки берун азин афлокаст . Ва гуфтанд ки ин ҳафт ситораи мудаббир бар мисол равзанҳоанд аз он олами андарин олам ;у нуру латофат аз он олами яксон ҳаме ояд ,у лекини ин аҷром ки нур азишон ҳаме ӣнҷо расад бтбоъ мутафовитанд ,у пазирндагони нуру латофати андарин олам низ бтФоўти маконҳо ва тинатҳо мутафовитанд ,у бад-ӣни сабаби ҳамеи чизҳо андари нуру латофати мутафовит падед оянд . Ва гуфтанд ки ҷавҳар гудохтании ҳамаи зари хост бӯдан ,у ҷавоҳири фусурдаи ҳамаи ёқӯти сурхи хост бӯдан ,у лекин чу маконҳо ва тинатҳо ҳама яксон набӯд , тинатӣ ( ки ) покиза тар шуду таъсиротро тамоми пазируфт , зари гашт ва ёқӯт шуд ;у онч аз тинатҳо олоиш ва тирагӣ дошт , бзрӣ ва ёқӯтӣ нарасед . Ва гавҳарҳо мутафовитанд чун симу мису оҳану ҷузи он , ва чу зибри ҷад ва чу лаъл ( ва ) биҷодаҳу ҷузи он . Ва ҳам ин гуфтанд сухани андари наботҳоу ҳайвонот , ки сабаби но расӣдани нуру латофат аз олами алавии баҳамаи чизҳо бар як андоза ( он )аст ки ситорагони мутафовити алоқдору алотбоъ а над , ва тинатҳо мутафовитасту андар мконҳоء мухталифаст ,у ҳаракот фалак бигард ИМАот низ мухталифаст , то як ҷой аз хоки бзир минтақа фалакаст ки иҷрои фалаки онҷои бғоит зӯдӣ мутаҳаррикаст ва он ҳаракат дулобӣаст , ва як ҷой аз хок бзир қутбаст ки онҷои аҷзои фалаки бғоит дерӣ мутаҳаррикаст ва он ҳаракат рҳоўӣаст . Ва бад-ӣн сабабаст ки гуфта а над ки ҳаме битобаш ин аҷром аз тинатӣ булӯр анд бидон латифӣу сипедӣу равшании вази дигари тинатии ҳамеи шабаҳ а над бидон торикӣу сиёҳӣу тирагӣ , ва як миваи ҳамеи турш ва сурх шавад чу бирӣ . Ва мисли тафовути латофату нур ки яксон ҳаме ояду андари пазирндагони ҳаме мутафовит шавад бтъомӣ заданд аз гӯшту нони вҷзи он , ки чун мари онрои мардӣ хирадманд хӯрд андрў аз он хрдў ҳуш афзоед , ва агар онро мӯшӣ хӯрд андрў аз он хиёнату фасод падед ояд , ва агар онро сегӣ хӯрд азуи бади хўӣӣу озораши мардумон падед ояд . Аз он гуфтанд ки ин тафовути андари мавҷӯдот аз ҷиҳати пазирндагони ҳаме падед ояд , на аз ҷиҳати тафовути олам , чунонк аз оташи ҳамеи хояи мурғи бибандаду муми ҳамеи бгдозд ,у санги ҳамеи бирезаду хишти ҳаме санг шаваду ҷузи он .

قول حکماء فلاسفه‌اندر ا‌نوار فلکی و لطافت کز آن بامهات همی‌رسد، آنست که گفتند: هر لطا‌فتی که‌اندر امهات همی پدید آید از عالم عالی پدید آید؛ و عالم عالی را گفتند که بیرون ازین افلاکست. و گفتند که این هفت ستاره مدبر بر مثال روزنها‌اند از آن عالم‌اندرین عالم؛ و نور و لطافت از آن عالم یکسان همی آید، و لیکن این اجرام که نور ازیشان همی اینجا رسد بطباع متفاوت‌اند، و پذیرندگان نور و لطافت‌اندرین عالم نیز بتفاوت مکانها و طینتها متفاوت‌اند، و بدین سبب همی چیزها‌اندر نور و لطافت متفاوت پدید آیند. و گفتند که جوهر گداختنی همه زر خواست بودن، و جواهر فسرده همه یاقوت سرخ خواست بودن، و لیکن چو مکانها و طینتها همه یکسان نبود، طینتی (که) پاکیزه تر شد و تاثیرات را تمام پذیرفت، زر گشت و یاقوت شد؛ و آنچ از طینتها آلایش و تیرگی داشت، بزری و یاقوتی نرسید. و گوهر ها متفاوت‌اند چون سیم و مس و آهن و جز آن، و چو زبر جد و چو لعل (و) بیجاده و جز آن. و هم این گفتند سخن‌اندر نباتها و حیوانات، که سبب نا رسیدن نور و لطافت از عالم علوی بهمه چیزها بر یک‌اندازه (آن) است که ستارگان متفاوت الاقدار و الاطباع‌ا‌ند، و طینتها متفاوتست و‌اندر مکانهاء مختلفست، و حرکات فلک بگرد امهات نیز مختلف است، تا یک جای از خاک بزیر منطقه فلکست که اجرای فلک آنجا بغایت زودی متحرکست و آن حرکت دولابی است، و یک جای از خاک بزیر قطبست که آنجا اجزا فلک بغایت دیری متحرکست و آن حرکت رحاوی است. و بدین سبب است که گفته‌ا‌ند که همی بتابش این اجرام از طینتی بلور‌اند بدان لطیفی و سپیدی و روشنی وز دیگر طینتی همی شبه‌ا‌ند بدان تاریکی و سیاهی و تیرگی، و یک میوه همی ترش و سرخ شود چو بیری. و مثل تفاوت لطافت و نور که یکسان همی آید و‌اندر پذیرندگان همی متفاوت شود بطعامی زدند از گوشت و نان وجز آن، که چون مر آنرا مردی خردمند خورد‌اندرو از آن خردو هوش افزاید، و اگر آن را موشی خورد‌اندرو از آن خیانت و فساد پدید آید، و اگر آن را سگی خورد ازو بد خوئی و آزارش مردمان پدید آید. از آن گفتند که این تفاوت‌اندر موجودات از جهت پذیرندگان همی پدید آید، نه از جهت تفاوت عالم، چنانک از آتش همی خایه مرغ ببندد و موم همی بگدازد، و سنگ همی بریزد و خشت همی سنگ شود و جز آن.

Аммо ҷавоби аҳли тоўили алайҳими аи лсломи андари аи нтсоби ҳафт нури бъолм ибдоъ онаст ки гуфтаанд : ҳар чаҳ дар олами ҳиссӣ мавҷӯдаст он асарӣаст аз ончи андари олами алавӣ мавҷӯдаст ва чу ҳаме байнем ки андари олами ҳиссии ҳафт ситорааст , ки чизҳоءи мавлудии ҳаме аз он нур ва латофат гирад , ин мавҷӯдот нӯронӣ далеласт бар анки андари олами алавии ҳафт нур аввалӣаст , кони азлёти иллатҳо а над марин аи навори ҷисмонӣотро . Вази он ҳафт нур азалӣ гуфтанд : ки яке ибдоъаст ,у дигари ҷавҳари ақл , ва се дигари маҷмӯи ақл ки мар ӯро се мартабааст аънии ҳам ақласт ва ҳам оқиласт ва ҳам маъқӯласт , ва ҳеҷ мавҷӯдро ин хосият нест ҷузи мари ақлро ки худ до нанада хешасту зот ӯ донистааст ;у чаҳорум нафасаст каз ақл мунбаисаст ; ва панҷум ҷадаст ;у шашум фатҳаст ;у ҳафтум хаёласт . Ва андари зоҳири шариъати марин се ҳадро ном « ҷброӣил » ва « Микоил » ва « исрофил » (аст ) . Ва нуҷуми ҳафт гона аз шамсу қамару Зуҳалу муштарӣу миррӣху Зуҳрау Уториди андари олами ҷисмӣ осоро над аз он латоифу усӯл ки мубдиъотанд . Ва андари олами сағир ки мардумаст , осор аз он ҳафт ҷавҳари ибдоъӣ низ ҳафтаст : яке ҳаёт ,у дигари илм , ва се дигари қудрат ,у чаҳоруми идрок ,у панҷуми феъл ,у шашуми иродат ,у ҳафтуми бақо .

اما جواب اهل تاویل علیهم ا‌لسلام ‌اندر ا‌نتساب هفت نور بعالم ابداع آنست که گفته‌اند: هر چه در عالم حسی موجود است آن اثری است از آنچ‌اندر عالم علوی موجود است و چو همی بینیم که‌اندر عالم حسی هفت ستاره است، که چیزهاء مولودی همی از آن نور و لطافت گیرد، این موجودات نورانی دلیلست بر انک‌اندر عالم علوی هفت نور اولی است، کآن ازلیات علتها‌ا‌ند مرین ا‌نوار جسمانیات را. وز آن هفت نور ازلی گفتند: که یکی ابداعست، و دیگر جوهر عقل، و سه دیگر مجموع عقل که مر او را سه مرتبه است اعنی هم عقل است و هم عاقل است و هم معقول است، و هیچ موجود را این خاصیت نیست جز مر عقل را که خود دا‌ننده خویش است و ذات او دانسته است؛ و چهارم نفس است کز عقل منبعث است؛ و پنجم جدست؛ و ششم فتح است؛ و هفتم خیال است. و‌اندر ظاهر شریعت مرین سه حد را نام «جبرائیل» و «میکائیل» و «اسرافیل» (است). و نجوم هفت گانه از شمس و قمر و زحل و مشتری و مریخ و زهره و عطارد ‌اندر عالم جسمی آثارا‌ند از آن لطایف و اصول که مبدعات‌اند. و‌اندر عالم صغیر که مردمست، آثار از آن هفت جوهر ابداعی نیز هفتست: یکی حیات، و دیگر علم، و سه دیگر قدرت، و چهارم ادراک، و پنجم فعل، و ششم ارادت، و هفتم بقا.

Ва ҳар мардумиро аз он ҳафт ҷавҳари ибдоъӣ ( аз ) ин ҳафт маънӣ ки ёд кардем баҳра ӣӣаст бар андозаи қабули ҷавҳари нафас ӯ мари онро , ҳам чунонк мар ҳар гавҳарӣ (ро ) аз ҳафт гавҳари ҷисмии конӣ аз ҳафт сайёра баҳрааст бар андозаи қабули ҷавҳари ҷисми мари онро ; то як нафас бмнзлт набувватаст , чунонк як ҷавҳари бмнзлт зараст , ва як нафас ба манзалат васоятаст , чунонк як ҷавҳар ба манзалат симаст , ва ҳам чунонк ҷавоҳир ҳафтанд аз зрўи симу оҳану мису арзизу сурбу симоби мардум (ро ) андари маротиби даъват низ ҳафт манзалатаст , аз расӯлу васӣу эмому ҳуҷҷату доъӣу мозўну мстҷиб ва чунонк ҳар ҷавҳариро аз ҷавоҳири маъдании азин ҳафт кавкаби ҷисмии нурӣу латофатии баҳраи ӣӣ омадааст бар қадари қабули ҷавҳару тинат ӯ мари онро , ҷавоҳири мардумиро аз он анвори азалии аввалӣ низ бар қадари қабули ҷавҳари нафас ӯ баҳрааст . Ва ҳар чанд ҷўо ҳар маъдании ҳама зар нест , ҳар яке аз ҷавоҳир низ аз анвори кавокиби ҷисмӣу латофатии он баҳра ёфта аи сет ва латофат гирифтаст ки бидон нуру латофат аз манзалати бсоити табоиъи ҷудо шудааст .

و هر مردمی را از آن هفت جوهر ابداعی (از) این هفت معنی که یاد کردیم بهره ئی است بر‌اندازه قبول جوهر نفس او مر آن را، هم چنانک مر هر گوهری (را ) از هفت گوهر جسمی کانی از هفت سیاره بهره است بر‌اندازه قبول جوهر جسم مر آن را؛ تا یک نفس بمنزلت نبوتست، چنانک یک جوهر بمنزلت زر است، و یک نفس به منزلت وصایت است، چنانک یک جوهر به منزلت سیمست، و هم چنانک جواهر هفت‌اند از زرو سیم و آهن و مس و ارزیز و سرب و سیماب مردم (را)‌اندر مراتب دعوت نیز هفت منزلت است، از رسول و وصی و امام و حجت و داعی و ماذون و مستجیب و چنانک هر جوهری را از جواهر معدنی ازین هفت کوکب جسمی نوری و لطافتی بهره ئی آمده است بر قدر قبول جوهر و طینت او مر آن را، جواهر مردمی را از آن انوار ازلی اولی نیز بر قدر قبول جوهر نفس او بهره است. و هر چند جوا‌هر معدنی همه زر نیست، هر یکی از جواهر نیز از انوار کواکب جسمی و لطافتی آن بهره یافته ا‌‌ست و لطافت گرفته‌ست که بدان نور و لطافت از منزلت بسایط طبایع جدا شده است.

Ва наздики мардуми кӯи подшоҳи олам (аст ) мар ҳар якеро азин ҷавоҳири бмротби он маҳаллӣ ҳаст , бдончи мари онро бо зар ки шарифтар аз ҳамаи ҷавоҳир сӯрат пазираст бпзирФтни сӯрати мушорикатӣ ва мҷонстӣ ҳаст . Ва ҳамчунин низ ҳар чанд мардуми ҳамаи бмртбт набувват нест , ҳар яке аз маротиби аҳли даъвати ҳодӣ аз анвори ибдоъии кони кавокиб ақлонӣанд ва аз латофати он баҳра ёфтаанд , ки бидон баҳрау латофати онкас аз мардумоне ки эшон бмнзлти бсоити табоиъу манзалат ҷисманд , ҷудо шудааст . Ва наздики ақли куллӣ кӯи подшоҳи олами алавӣ (аст ) мар ҳар якеро аз аҳли даъвати мартабатӣ ва маҳаллӣ ҳаст , бдончи мар ӯро бо расӯл ки бғоит шарафаст бпзирФтни баҳраи ӣӣ аз он нур ки тамомии он бадв расед сети мҷонстӣ ва мўослтӣ ҳаст , аз баҳри онки мтобъони расӯл аз расӯланд , чунонк худои таъолии ҳикоят ( кард ) аз иброҳӣми алайҳи ассалом ки андари дъоء хеш гуфт ки « ҳарки мтобъ манаст аз манаст » бад-ӣни оят : қавлаи таъолӣ « Фмни тбънии ?фонаи манӣ . » пас бҳкми ин қавли ҷузаму фасли мтобъони расӯли Мустафои слии аллоҳи алайҳ «у ?ала »у силам каз пас онки мтобъ ӯ шуданд , бар асари итрат ӯ рафтанд ,у бегонаро мтобът накарданд ва бар ақаби хеш мунқалиб нашуданд , аз расӯланд ; чунонк расӯл гуфт мари васӣ « хешро » алайҳи ассаломи бад-ӣни хабар « алии манӣ ва ано манеҳ . » . Ва чунонк бар осмони дунёи ҳафт нур машҳураст ки номҳоءи эшон гуфтем , бар осмони дайн низ ҳафт нури сети машҳур аз одаму Нӯҳу иброҳӣму Мӯсоу исоу Муҳамаду худованди қиёмати алии зикрау алайҳими ассалом . Ва ин бурҳонӣ мантиқӣаст бмқдмоти халафӣ : қавла : « вмои иъқлҳои алои алъолмўн . »

و نزدیک مردم کو پادشاه عالم (است) مر هر یکی را ازین جواهر بمراتب آن محلی هست، بدانچ مر آن را با زر که شریفتر از همه جواهر صورت‌پذیرست بپذیرفتن صورت مشارکتی و مجانستی هست. و همچنین نیز هر چند مردم همه بمرتبت نبوت نیست، هر یکی از مراتب اهل دعوت هادی از انوار ابداعی کآن کواکب عقلانی‌اند و از لطافت آن بهره یافته‌اند، که بدان بهره و لطافت آنکس از مردمانی که ایشان بمنزلت بسایط طبایع و منزلت جسم‌اند، جدا شده است. و نزدیک عقل کلی کو پادشاه عالم علوی (است) مر هر یکی را از اهل دعوت مرتبتی و محلی هست، بدانچ مر او را با رسول که بغایت شرفست بپذیرفتن بهره‌ئی از آن نور که تمامی آن بدو رسید‌ست مجانستی و مواصلتی هست، از بهر آنک متابعان رسول از رسول‌اند، چنانک خدای تعالی حکایت (کرد) از ابراهیم علیه‌السلام که‌اندر دعاء خویش گفت که «هرکه متابع منست از منست» بدین آیت: قوله تعالی «فمن تبعنی فانه منی.»پس بحکم این قول جزم و فصل متابعان رسول مصطفی صلی‌الله علیه «و آله» و سلم کز پس آنک متابع او شدند، بر اثر عترت او رفتند، و بیگانه را متابعت نکردند و بر عقب خویش منقلب نشدند، از رسول‌اند؛ چنانک رسول گفت مر وصی «خویش را» علیه‌السلام بدین خبر «علی منی و انا منه. ». و چنانک بر آسمان دنیا هفت نور مشهور است که نامهاء ایشان گفتیم، بر آسمان دین نیز هفت نور‌ست مشهور از آدم و نوح و ابراهیم و موسی و عیسی و محمد و خداوند قیامت علی ذکره و علیهم السلام. و این برهانی منطقیست بمقدمات خلفی: قوله: «وما یعقلها الا العالمون.»