Ҷавоби масаълаи ҳаким юнонӣ додааст . Худованди мантиқ арсттолис гуфт : бнгристми андари олам , чизе надидам бхўиштни наздиктар аз мардум ,у мардумро бшхсҳо мухталиф дидам . ‍ аз номҳо эшон пурсидами яке зайд ва яке Амри яке ҷъФрўи ҷузи он , вазин номҳо ҳеҷ ( ном ) номи ёр хеш набӯд . Пас номии ҷустам ки он номи марин ҳамаи ашхосро ҷамъ карда буд : чун он номро бигуфтам , ҳамаро гуфта будам . Ва он номро « мардум » ёфтам ки ашхоси инсонии бзири ин номаст , аз ҷаъфару солеҳу ҳамдону ҷузи он . Онгоҳи бнгристми андари олам низ : гов дидаму хару асбу ҷузи он . Пас гуфтам : номӣ бояд ки ин чорпоҳоро низ бо мардум ҷамъ кунад , ва чун он номро бигӯеми мардумро бо инҳо гуфта бошем , ва он номро « ҳайвон » ёфтам . Пас гуфтам : мардуму ҷузи мардум ( аз ) зиндагони ҳама ҳайвонанд . Ва онгоҳи андари олам низ чизҳо дигар дидам , чун дарахту гиёҳ . Пас гуфтам : номӣ бояд дигар ки мари ҳайвонро бо инҳо ҷамъ кунад , ва ин номро « афзояндау рўиндаҳ » ёфтам ки онро битозӣ « номӣ » гӯйанд , яъне афзоянда . Онгоҳи андари олам низ сангу кулӯх вау ҷуз он дидам ва пас гуфтам : дигари номӣ бояд ки мари инҳоро баростӣ ҷамъ кунад , ва он номро « ҷисм » ёфтам , онгоҳи андари олам низ арвоҳ дидам ки донистам ки он ҷисм нест , бдончи андар ҷисм мутасаррифаст . Пас номии ҷустам ки арвоҳро бо аҷсоми гирди орад , ва он номро « ҷавҳар » ёфтам . Ва чун чизе ( дигар ) надидам гуфтам : ҷавҳари ҷинс алоҷносаст ки бартари азу ҷинс нест , вҷсму рӯҳ навъҳо ӯйанд , бдонч ҳар ду ҷавҳари андари ҷавҳар мутлақ маъқӯласт на маҳсус . Ва ҷисм ки ҷавҳарро навъ буд , ҷинс ояд мари ҷмодро . Азснгу кулӯху ҷузи он , мари наботро аз гиёҳу дарахту ҷузи он . Онгоҳи бози рўиндаҳ ки як навъ буд мари ҷисмро ҷинс омад мари наботу ҳайвонро . Онгоҳи бози ҳайвон ки навъ буд мари рўиндаҳро ҷинс омад мари гову хару мардуму ҷзонро . Ва мардуми навъи алонўоъи омдў ( ҳеҷ » чизро ҷинс наомад , ки фурӯди азу ашхосаст аз фалону фалон . Пас ҳаким файласуф гуфт : мардум навъеаст мари ҳайвонро , ва ҳайвон навъеаст мрномиро , ва номӣ навъеаст мари ҷисмро , ва ҷисм навъеаст мари ҷавҳарро ,у ҷавҳари ҷинс алоҷносаст бад-ӣни тартиб ки нигоштем : ҷавҳар ҷинсаст мари ду навъро : яке азуи рӯҳу дигар ҷисмаст . Ва ҷисм навъаст мари ҷавҳарро ва ҷинсаст мари ду навъро : яке ҷамоду дигари номӣ .

جواب مسئله حکیم یونانی داده است. خداوند منطق ارسططالیس گفت: بنگریستم‌اندر عالم، چیزی ندیدم بخویشتن نزدیکتر از مردم، و مردم را بشخصها مختلف دیدم.‍ از نامها ایشان پرسیدم یکی زید و یکی عمرو یکی جعفرو جز آن، وزین نامها هیچ (نام) نام یار خویش نبود. پس نامی جستم که آن نام مرین همه اشخاص را جمع کرده بود: چون آن نام را بگفتم، همه را گفته بودم. و آن نام را «مردم» یافتم که اشخاص انسانی بزیر این نام است، از جعفر و صالح و حمدان و جز آن. آنگاه بنگریستم‌اندر عالم نیز: گاو دیدم و خر و اسب و جز آن. پس گفتم: نامی باید که این چارپاها را نیز با مردم جمع کند، و چون آن نام را بگوییم مردم را با اینها گفته باشیم، و آن نام را «حیوان» یافتم. پس گفتم: مردم و جز مردم (از) زندگان همه حیوان‌اند. و آنگاه‌اندر عالم نیز چیزها دیگر دیدم، چون درخت و گیاه. پس گفتم: نامی باید دیگر که مر حیوان را با اینها جمع کند، و این نام را «افزاینده و روینده» یافتم که آن را بتازی «نامی» گویند، یعنی افزاینده. آنگاه‌اندر عالم نیز سنگ و کلوخ و و جز آن دیدم و پس گفتم: دیگر نامی باید که مر اینها را براستی جمع کند، و آن نام را «جسم» یافتم، آنگاه‌اندر عالم نیز ارواح دیدم که دانستم کة آن جسم نیست، بدانچ‌اندر جسم متصرفست. پس نامی جستم که ارواح را با اجسام گرد آرد، و آن نام را «جوهر» یافتم.و چون چیزی (دیگر) ندیدم گفتم: جوهر جنس الاجناس است که برتر ازو جنس نیست، وجسم و روح نوعها اویند، بدانچ هر دو جوهر‌اندر جوهر مطلق معقولست نه محسوس. و جسم که جوهر را نوع بود، جنس آید مر جمادرا .ازسنگ و کلوخ و جز آن، مر نبات را از گیاه و درخت و جز آن. آنگاه باز روینده که یک نوع بود مر جسم را جنس آمد مر نبات و حیوان را. آنگاه باز حیوان که نوع بود مر روینده را جنس آمد مر گاو و خر و مردم و جزآن را. و مردم نوع الانواع آمدو (هیچ» چیز را جنس نیامد، که فرود ازو اشخاص است از فلان و فلان. پس حکیم فیلسوف گفت: مردم نوعیست مر حیوان را، و حیوان نوعیست مرنامی را، و نامی نوعیست مر جسم را، و جسم نوعیست مر جوهر را، و جوهر جنس الاجناس است بدین ترتیب که نگاشتیم: جوهر جنس است مر دو نوع را: یکی ازو روح و دیگر جسم است. و جسم نوعست مر جوهر را و جنس است مر دو نوع را: یکی جماد و دیگر نامی.

Ва номӣ навъаст мари ҷисмро ва ҷинсаст мари ду навъро : яке наботу дигари ҳайвон .

و نامی نوعست مر جسم را و جنس است مر دو نوع را: یکی نبات و دیگر حیوان.

Ва ҳайвон навъаст мари номиро ва ҷинсаст мари ду навъро : яке беақлу дигари оқил .

و حیوان نوعست مر نامی را و جنس است مر دو نوع را: یکی بی عقل و دیگر عاقل.

Ва оқил навъаст мари ҳайвонро ва ҷинсаст мари ду навъро : яке ( фириштау дигари мардум . )

و عاقل نوع است مر حیوان را و جنس است مر دو نوع را: یکی (فرشته و دیگر مردم.)

Инаст ҷавоби фалсафии марин суолро кандарин трслст ки мо шарҳ он кардем .

اینست جواب فلسفی مرین سوال را کاندرین ترسلست که ما شرح آن کردیم.

Ва аммо ҷавоби аҳли таъйиди мари ин суолроу ончи ҳкмоء фалосифа гуфтанд бар усӯлу фурӯъи мавҷӯдоти олами кандарин тартиб ва тафсиласт онаст ки гуфтанд : андарин тафсил хилофӣ нест ки фалосифа гуфтанд , влкни вазъи дайни худоӣ бар мисоли дунёст аз баҳри анки дунёро вуҷӯди бъқл худоӣасту дайнро вазъ бФрмон худост , ва ҳам офариниш ва ҳам фармон мар ӯрост чунонк гуфт : қавла « алои ?лаи алхлқу аламр , табораки аллоҳи раби Алъоламин . »у шинохти маротиби халқии мардумро ар баҳри он бояд то бидон шинохти мари ӯрои шинохти маротиби амреи бҳосли аидў аз дунё бар дайни далели гирдтои тааммулу тафаккураш ботил нашавад ва хабараст аз расӯли алайҳи ассалом ки гуфт « худои таъолии мари дайни хешро бунёд бар мисоли офариниши дунёи ниҳод , то аз офариниш ӯ барадин ӯ далел гиранд ,у аздин ӯ бар ягонагӣ ӯ далел ёбанд , » бад-ӣни хабар « ани аллоҳи асси дайнаи алии мисоли халқаи листдли бхлқаҳи алии дайнау бад-ӣнаи алии ваҳдонията . » пас ҳар ки марин маротибро ки мавҷӯдоти халқӣ рост бишносад , бояд ки бар маротиби дайн далел гирад ,у маротиби андари олами дайни ҳам барин мисоласт ки андари дунёст ва мисолаш инаст :

و اما جواب اهل تایید مر این سوال را و آنچ حکماء فلاسفه گفتند بر اصول و فروع موجودات عالم کاندرین ترتیب و تفصیلست آنست که گفتند:‌اندرین تفصیل خلافی نیست که فلاسفه گفتند، ولکن وضع دین خدای بر مثال دنیاست از بهر انک دنیا را وجود بعقل خدای است و دین را وضع بفرمان خداست، و هم آفرینش و هم فرمان مر اوراست چنانک گفت: قوله «الا له الخلق و الامر، تبارک الله رب العالمین.» و شناخت مراتب خلقی مردم را ار بهر آن باید تا بدان شناخت مر اورا شناخت مراتب امری بحاصل ایدو از دنیا بر دین دلیل گیردتا تامل و تفکرش باطل نشود و خبر است از رسول علیه‌السلام که گفت «خدای تعالی مر دین خویش را بنیاد بر مثال آفرینش دنیا نهاد، تا از آفرینش او بردین او دلیل گیرند، و ازدین او بر یگانگی او دلیل یابند، » بدین خبر«ان الله اسس دینه علی مثال خلقه لیستدل بخلقه علی دینه و بدینه علی وحدانیته.»پس هر که مرین مراتب را که موجودات خلقی راست بشناسد، باید که بر مراتب دین دلیل گیرد، و مراتب‌اندر عالم دین هم برین مثالست که‌اندر دنیاست و مثالش اینست:

Пас мари дайнро ки ӯ як асласт ду фаръанд , ки ҳар фаръии азон низ фаръӣаст мронро ки бартар азуаст восиласт мари анро ки фурӯтар азуаст , чунонк расӯл фаръаст мар ӯро восиласт мари васиро . Вўсӣ фаръаст мари расӯлро ва асласт мари эмомро . Ва эмом фаръаст мари васиро восиласт мари ҳуҷҷатро , ва ҳуҷҷат фаръаст мари эмомро ва асласт мари доъии ров доъӣ фаръаст мари ҳуҷҷатро ва асласт мари аҳли даъватро .

پس مر دین را که او یک اصلست دو فرع‌اند، که هر فرعی ازآن نیز فرعی است مرآن را که برتر ازوست واصلست مر ان را که فروتر ازوست، چنانک رسول فرعست مر او را واصلست مر وصی را. ووصی فرعست مر رسول را و اصلست مر امام را. و امام فرعست مر وصی را واصلست مر حجت را، و حجت فرعست مر امام را و اصلست مر داعی راو داعی فرعست مر حجت را و اصلست مر اهل دعوت را.

Ва дигари ҷониби асл : ( ақл ) баробар расӯл фаръаст мромр ров асласт мари васироу нафасро . Ва нафас фаръаст мръқл ров асласт мари эмомро вҷдро . Ва ҷад фаръаст мари нафасро ва асласт мари фатҳроу ҳуҷҷатро . Ва фатҳ фаръаст мари ҷадро ва асласт мари хаёлро видоъиро . Ва хаёл фаръаст мари фатҳро ва асласт мар ( аҳл ) даъватро .

و دیگر جانب اصل: (عقل) برابر رسول فرعست مرامر راو اصلست مر وصی را و نفس را. و نفس فرعست مرعقل راو اصلست مر امام را وجدرا. و جد فرعست مر نفس را و اصلست مر فتح را و حجت را. و فتح فرعست مر جد را و اصلست مر خیال را وداعی را. و خیال فرعست مر فتح را و اصلست مر (اهل) دعوت را.

Ва аҳли истиҷобати андари олами дайни бмҳли мардуми андари олам дунёаданд . Ва чунонк мардуми навъ алонвораст мари ҷавҳарро агар ҷинс алоҷносаст , мстҷиб низ фаръи алФрўъсти мари дайни ҳақро агар асли алосўл (аст . ) ин мувозина тааммул кунад оқил ! .

و اهل استجابت‌اندر عالم دین بمحل مردم‌اندر عالم دنیاد‌اند. و چنانک مردم نوع الانوار است مر جوهر را اگر جنس الاجناس است، مستجیب نیز فرع‌الفروعست مر دین حق را اگر اصل الاصول (است.) این موازنه تامل کند عاقل!.