Ҳамеи пурсад ки чгўиии нахусти осмон буд ки қўитрст , ё нахусти замин буд ки ӯ марказаст мари доӣраҳи оламро ?у нахусти марказ бояд тодоираҳ кашӣдан ; влкни гӯйӣ « нахусти замин буд » пас беонк бигард замини осмон буд замин чигуна устоди барин ҷой ? яъне ки астодн замин бидонаст ки гардиш осмонаст .

همی پرسد که چگویی نخست آسمان بود که قویترست، یا نخست زمین بود که او مرکزست مر دائره عالم را؟و نخست مرکز باید تا دایره کشیدن؛ ولکن گویی «نخست زمین بود» پس بی آنک بگرد زمین آسمان بود زمین چگونه استاد برین جای؟ یعنی که استادن زمین بدانست که گردش آسمانست.

Ҷавоби ҳакими файласуфи марин суолро онаст онон каз фалосифаи бобдоъи вҳдўс олам мақаранд ( гӯйанд ) : нахусти ҳиўлӣ буд ҷавҳарии маъқӯл на маҳсус , ва чу табоиъи муфрадот аз гармӣу сардӣу хушкӣ ватарӣ бтқдири илоҳӣ бар ҳиўлӣ афтод , ҳар ду сипас аз анки бонФроди маъқӯл бӯдани боздўоҷ маҳсус шуданд ва мутамаккин шуданд . Ва далел бар онки ҳиўлӣ бе сӯрати венаи сӯрат бе ҳиўлии мавҷӯд нбўдон овараданд ки гуфтанд : имрӯз низ ҳиўлӣ маҳсус нест бал маъқӯласт ,у сӯрат низ беҳиўлӣ мавҷӯд нест ҷузи бъқл . Чунонк гӯйем : оби ҷўҳристи срдўтару нарм ва ( ҷанбнда ) . Ва ин маъонӣ ки вуҷӯд об бадваст аз сардӣ ватарӣу нармӣу ҷанбндагии ҳама эърозасту арзро чизе бояд баргирад ки он ҷуз арз бошад . Пас воҷиб ояд азин таҷассуси ақлӣ ки ончи мари сардӣ ватарӣу нармӣ (ро ) бар гирифтааст то об гаштааст , ҷавҳараст ,у онрои ҳиўлии аввалии гуфтем .

جواب حکیم فیلسوف مرین سوال را آنست آنان کز فلاسفه بابداع و حدوث عالم مقرند (گویند) : نخست هیولی بود جوهری معقول نه محسوس، و چو طبایع مفردات از گرمی و سردی و خشکی و تری بتقدیر الهی بر هیولی افتاد، هر دو سپس از انک بانفراد معقول بودن بازدواج محسوس شدند و متمکن شدند. و دلیل بر آنک هیولی بی صورت و نه صورت بی هیولی موجود نبودآن آوردند که گفتند: امروز نیز هیولی محسوس نیست بل معقول است، و صورت نیز بی هیولی موجود نیست جز بعقل. چنانک گوییم: آب جوهریست سرد و تر و نرم و (جنبنده). و این معانی که وجود آب بدوست از سردی و تری و نرمی و جنبندگی همه اعراض است و عرض را چیزی باید برگیرد که آن جز عرض باشد.پس واجب آید ازین تجسس عقلی که آنچ مر سردی و تری و نرمی (را) بر گرفته است تا آب گشته است، جوهرست، و آنرا هیولی اولی گفتیم.

Онгоҳ гуфтанд : агар ҷавҳаряти оби сардӣу нармӣ ( ва )тарӣу хушкӣ будӣ , воҷиб омадӣ ки чу об гарм шудӣ ё сахт шудӣ ҷўҳритш ботил шудӣ ва нашуд , бал чу гарм шуд ҳам об буд , ва чу бФсрд ва сахт шуд ях буд ,у ҷўҳритш бар ҷой буд . Пас донистем ки ин маънӣҳо андари оби эъроз буд .

آنگاه گفتند: اگر جوهریت آب سردی و نرمی (و) تری و خشکی بودی، واجب آمدی که چو آب گرم شدی یا سخت شدی جوهریتش باطل شدی و نشد، بل چو گرم شد هم آب بود، و چو بفسرد و سخت شد یخ بود، و جوهریتش بر جای بود. پس دانستیم که این معنیها‌ اندر آب اعراض بود.

Онгоҳ гуфтанд : агар ҳамаи табоиъи бҷмлгӣ аз ҳиўлӣ бархезад чунонк аз оби сардӣ ватарӣу нармӣу гармӣ ҳама бархезад , онгоҳи ҷавҳарят ( об ) ботил шавад , аз баҳри онк ҷисмӣ набошад казин чаҳор сифати мар ӯро ҳеҷ набошад , бал об бидон обаст ки тарасту сардяш табиӣаст ва гармяш мақараст . Вагар оташро гармӣу хушкӣу равшанӣ ки эъроз ӯст аз ӯ зоил шавад ҷавҳаряти оташ аз оташ зоил шавад .

آنگاه گفتند: اگر همه طبایع بجملگی از هیولی برخیزد چنانک از آب سردی و تری و نرمی و گرمی همه برخیزد، آنگاه جوهریت (آب) باطل شود، از بهر آنک جسمی نباشد کزین چهار صفت مر او را هیچ نباشد، بل آب بدان آبست که ترست و سردیش طبیعی است و گرمیش مقرست. و گر آتش را گرمی و خشکی و روشنی که اعراض اوست از او زایل شود جوهریت آتش از آتش زایل شود.

Ва чу дуруст кардем ки вуҷӯди оби бсрдӣ ва тарӣасту вуҷӯди оташи бгрмӣ ва хушкӣаст , ва ин ҳар чаҳор эърозанду ҷавҳаряти ин ду ҷавҳари бад-ӣн эърозаст . Пас воҷиб ояд азин рӯй ки ҷавҳаряти табоиъ боърозаст . Ва пеши азин чунон дуруст кардем ки ҷавҳаряти мари ҳиўлии рост ки эърозро бар гирифтаст . Вази баҳри он чунинаст ки ин ду ҷуфти аънии ҳиўлӣу сӯрат ҷуфт карда мубдиъ ҳақанд , ва яке азин ду бе ҷуфти хеш вуҷӯд нест .

و چو درست کردیم که وجود آب بسردی و تری است و وجود آتش بگرمی و خشکی است، و این هر چهار اعراض‌اند و جوهریت این دو جوهر بدین اعراض است. پس واجب آید ازین روی که جوهریت طبایع باعراض است. و پیش ازین چنان درست کردیم که جوهریت مر هیولی راست که اعراض را بر گرفتست. وز بهر آن چنین است که این دو جفت اعنی هیولی و صورت جفت کرده مبدع حق‌اند، و یکی ازین دو بی جفت خویش وجود نیست.

Онгоҳ гуфтанд ки чу сӯрати бҳиўлӣ Фрдўҷ шуд , табиати куллӣ андарин ҷавҳар падед омад , ва он оғози ҳаракати маконе буд ки андарин ҷавоҳир афтоду ҷўҳрҷсми бтқсими табиати куллӣ ки андари исбот ӯ пеши азин сухани гуфтем мнқсм шуд бад-ӣни ақсом ки зоҳираст .

آنگاه گفتند که چو صورت بهیولی فردوج شد، طبیعت کلی‌ اندرین جوهر پدید آمد، و آن آغاز حرکت مکانی بود که‌ اندرین جواهر افتاد و جوهر جسم بتقسیم طبیعت کلی که‌ اندر اثبات او پیش ازین سخن گفتیم منقسم شد بدین اقسام که ظاهر است.

Ва гуфтанд : чу табиати куллӣ мари ҷавҳари ҷисми матбӯъро бҷнбонид , ҳарчи азуи латофату равшаноӣу сФўт буд боз шуд фарох ,у ҳарч аз кудурату касофату тирагӣ буд бар ҷой хеш бимонад ва сахт шуд . Вази латофатҳо ҳарчи равшан буд кавокиби гашти бшкли ҳоءи мудаввар ,у ҳарч аз латофат бенур монад азу афлок омад бтқдири сонеъи ҳакиму феъли табиати куллӣ . Ва ҳарч аз афлок фурӯтар монад оташ буд каз афлоки касифтар сет ,у бози ҳаво аз оташ касиф тараст ,у бози об аз ҳаво касиф тараст ,у бози хоки бғоити касофат ва гаронӣаст ки андари маркази боситод . Ва мисли ин сунъро чунон гуфтанд ҳукамо ки касе сангии гарони роози ҳавои фурӯди афканд бар рӯй обии бузурги росту ҳамвори устода , ва аз афтодани он санги андари оби доираи ӣӣ боз шавад , нахусти хирад ки маркази он доира онҷоӣ бошад аз он об ки он санг бирав афтода бошад , ва он доираи боз ҳаме шавад , вази андарун ӯ дигари доира ва се дигари доираи бртртиби боз ҳаме шавад ва ҳар чндони доираи аввалии бозтар ҳаме шавад , он дигари дўоӣр сипас он бртртиби ҳамеи раванд .

و گفتند: چو طبیعت کلی مر جوهر جسم مطبوع را بجنبانید، هرچ ازو لطافت و روشنایی و صفوت بود باز شد فراخ، و هرچ از کدورت و کثافت و تیرگی بود بر جای خویش بماند و سخت شد. وز لطافت‌ها هرچ روشن بود کواکب گشت بشکل هاء مدور، و هرچ از لطافت بی نور ماند ازو افلاک آمد بتقدیر صانع حکیم و فعل طبیعت کلی. و هرچ از افلاک فروتر ماند آتش بود کز افلاک کثیف‌تر‌ست، و باز هوا از آتش کثیف‌ترست، و باز آب از هوا کثیف‌ترست، و باز خاک بغایت کثافت و گرانی است که‌اندر مرکز باستاد. و مثل این صنع را چنان گفتند حکما که کسی سنگی گران رااز هوا فرود افکند بر روی آبی بزرگ راست و هموار استاده، و از افتادن آن سنگ‌اندر آب دایره‌ئی باز شود، نخست خرد که مرکز آن دایره آنجای باشد از آن آب که آن سنگ برو افتاده باشد، و آن دایره باز همی شود، وز‌اندرون او دیگر دایره و سه دیگر دایره برترتیب باز همی شود و هر چندآن دایره اولی بازتر همی شود، آن دیگر دوائر سپس آن برترتیب همی روند.

Гуфтанд ки ҷавҳари ҷисми андари макони мутлақи бўдўи мухтареъ буд , ваз ҷое наёмада буд ,у бҳичи ҷониби мрони латофатҳоро казу бар хост ва боз шуд доранда ӣӣ набӯд . Он латофатҳо баҳамаи ҷонибҳо рост боз шуд , ва чу рост боз шуд телҳо вқбҳо омад гирду рост бе ҳеҷ тафовут . Ва замин ки ӯ бғоити касофати бўдондр миёна монад . Ва об ки мари ӯрои андакии латофат буд , бар рӯй хоки устод . Ва ҳавои кӯ аз оби сабктар буд , бартари азуи истод . Воин доираи азими бад-ӣни табоиъи муфрадот ки бар ҳиўлӣ афтод ,у сунъи табиати куллӣ кӯи фоилу ҳофиз аҷсомаст сохта шуд ,у осори ҳикмату тқдирўи тадбир ки андари табоиъу афлок ва анҷум падедаст гувоҳӣ диҳад ки табиати куллӣ ҷавҳарӣ сонеъаст бмзоҳрти ақли куллӣу миёнҷии нафаси куллӣ то ин маснӯъи бад-ӣни ҳайату бад-ӣни ростӣу муҳкамӣ омадааст .

گفتند که جوهر جسم‌اندر مکان مطلق بودو مخترع بود، وز جایی نیامده بود، و بهیچ جانب مرآن لطافت‌ها را کزو بر خاست و باز شد دارنده‌ئی نبود.آن لطافت‌ها بهمه جانبها راست باز شد، و چو راست باز شد تلها وقبها آمد گرد و راست بی هیچ تفاوت. و زمین که او بغایت کثافت بوداندر میانه ماند.و آب که مر اورا‌اندکی لطافت بود، بر روی خاک استاد. و هوا کو از آب سبکتر بود، برتر ازو ایستاد.واین دایره عظیم بدین طبایع مفردات که بر هیولی افتاد، و صنع طبیعت کلی کو فاعل و حافظ اجسام است ساخته شد، و آثار حکمت و تقدیرو تدبیر که‌اندر طبایع و افلاک و انجم پدیدست گواهی دهد که طبیعت کلی جوهری صانع است بمظاهرت عقل کلی و میانجی نفس کلی تا این مصنوع بدین هیات و بدین راستی و محکمی آمده است.

Ва гуфтанд наёяд касеро ки гуяд « замин чаро андари миёни фалаки бистодст ? » аз баҳри онки нахусти дуруст боядаш кардан ки чунон воҷиб омадӣ ки замин бо ин гаронӣу зирндгӣ ки ҳаст босмони бршдии баҳамаи ҷонибҳоу осмон гирд шудӣу биҷои боситодӣ . Ва чу ақл раво надорад ки санги як манӣ аз рӯй замини бзоти хеш бар ҷой хеш биҷунбад , бал воҷибаст ки бар як ҳоли сӯии марказ гроиндаҳ бошад , чигуна дуруст ояд қавли онкас ки гуяд : « замини бад-ӣни ҷой чаро устодааст ? » ва агар бигӯед , ҷавобаш он бошад ки гӯйанд : аз баҳр онк онаст ,у ҷояш инаст , вази ҷой дигар наёмадааст то онҷо боз шавад , чунонк агар сангиро бҳўо барандозанд бар ҳаво нестад , бал бидон ҷойгаҳ боз ояд каз онҷои рафта буд . Вуҷӯди олами бакуляти хеш аз ҷое наёмадааст , раво нест ки пароганда шавад . Ва далел бар онки ин ҷавҳари куллӣ аз ҷое наёмадааст , онаст ки ҳаме пароганда нашаваду қасд баҷое надорад . Вдлил бар онки ин ҷавҳар пароганда нахоҳад шудан , онаст ки маровро ҷое нест ҷузин кондрўст .

و گفتند نیاید کسی را که گوید «زمین چرا‌اندر میان فلک بیستادست؟» از بهر آنک نخست درست بایدش کردن که چنان واجب آمدی که زمین با این گرانی و زیرندگی که هست بآسمان برشدی بهمه جانبها و آسمان گرد شدی و بجای باستادی. و چو عقل روا ندارد که سنگ یک منی از روی زمین بذات خویش بر جای خویش بجنبد، بل واجب است که بر یک حال سوی مرکز گراینده باشد، چگونه درست آید قول آنکس که گوید: «زمین بدین جای چرا استاده است؟» و اگر بگوید، جوابش آن باشد که گویند: از بهر آنک آنست، و جایش این است، وز جای دیگر نیامده است تا آنجا باز شود، چنانک اگر سنگی را بهوا براندازند بر هوا نیستد، بل بدان جایگه باز آید کز آنجا رفته بود. وجود عالم بکلیت خویش از جایی نیامده است، روا نیست که پراگنده شود.و دلیل بر آنک این جوهر کلی از جایی نیامده است، آنست که همی پراگنده نشود و قصد بجایی ندارد.ودلیل بر آنک این جوهر پراگنده نخواهد شدن، آنست که مراو را جایی نیست جزین کاندروست.

Ва гуфтанд ки ин сунъро пеш ва сипас набӯд ,у оғози замони азгштни фалак падед омад ,у пеш аз гардиши фалак замон набӯд то бшоиди гуфтан ки нахусти кадом буд ?у далел бар онки мар будаш олами пеш ва пас набӯд , бал будаш осмону гирд шудани замини андари як вҳлт буд , он овараданд ки гуфтанд : агар мо муштии хокро бо лухтии оби андар шиша кунем , андари он шишаи се табиат ҷамъ шавад . Яке хоку дигари об ва се дигари ҳаво . Онгоҳи мари он шишаро сахти бҷнбоним то ҳар се табиати андрў бар ҳам омезанд , ва чу хФӣ шаванд онгоҳи он шишаро бунаем . Чгўиди оқил ки нахусти кадоми табиати биҷои истад , ва сипас азуи кадом ?у боз шудан ин се табиатро ки андари он шиша омехта бошад то ҳар яке биҷои хеш боз шаванд ҳеҷ пешӣ ва пасӣ нбошдолбтаҳ , аз баҳри онки хоки андар зибр нишинад бшишаҳи пайваста ,у об бар сар ӯу ҳаво бар сари об . Ва модоним ки чун он табоиъро ки андари он шишаи омехта шудаи бошдбнҳим , ҳар нуқта каз он хоки сӯии бен шиша фурӯ гароед аз нуқтаи оби вази нуқтаи ҳавои ҷудои шўдў ҳамчунонк он нуқтаи хоки фурӯ сӯ шавад он нуқтаи об казу ҷудо шавад , бар суд шавад ҳам дар он вақт , ва он нуқтаи ҳавои коби азу ҷудо шавад . Ҳамон соъат ки об фурӯ шавад ҳавои ҳам дар он соъат бар ояд бе ҳеҷ пешӣ ва сипасӣ албата .

و گفتند که این صنع را پیش و سپس نبود، و آغاز زمان ازگشتن فلک پدید آمد، و پیش از گردش فلک زمان نبود تا بشاید گفتن که نخست کدام بود؟ و دلیل بر آنک مر بودش عالم پیش و پس نبود، بل بودش آسمان و گرد شدن زمین‌اندر یک وهلت بود، آن آوردند که گفتند: اگر ما مشتی خاک را با لختی آب‌اندر شیشه کنیم،‌اندر آن شیشه سه طبیعت جمع شود.یکی خاک و دیگر آب و سه دیگر هوا.آنگاه مر آن شیشه را سخت بجنبانیم تا هر سه طبیعت‌اندرو بر هم آمیزند، و چو خفی شوند آنگاه آن شیشه را بنهیم. چگوید عاقل که نخست کدام طبیعت بجای ایستد، و سپس ازو کدام؟ و باز شدن این سه طبیعت را که‌اندر آن شیشه آمیخته باشد تا هر یکی بجای خویش باز شوند هیچ پیشی و پسی نباشدالبته، از بهر آنک خاک‌اندر زبر نشیند بشیشه پیوسته، و آب بر سر او و هوا بر سر آب.و مادانیم که چون آن طبایع را که‌اندر آن شیشه آمیخته شده باشدبنهیم، هر نقطه کز آن خاک سوی بن شیشه فرو گراید از نقطه آب وز نقطه هوا جدا شودو همچنانک آن نقطه خاک فرو سو شود آن نقطه آب کزو جدا شود، بر سود شود هم در آن وقت، و آن نقطه هوا کآب ازو جدا شود.همان ساعت که آب فرو شود هوا هم در آن ساعت بر آید بی هیچ پیشی و سپسی البته.

Пас дуруст кардем ки чу ин ҷавҳари матбӯъи бад-ӣни табоиъ муздаваҷ шуд , ин доираи бики вҳлти рости шдў ҳар нуқтаи ӣӣ каз хоки сӯии маркази гроист , дигари нуқтаи бхлоФи он аз оташи ҳамон вақти сӯии ҳошити олами шдбии ҳеҷ пешӣ ва сипасӣ , бали фурӯ шудани хок бар омадан ҳаво бошад на чизеи дигар , ва ин беонеақлӣаст ( ва ) фалсафӣ ки ҷузи бФкрти софу рағбати содиқи андарин бсоир ва ҳақоиқ натавон расӣдан .

پس درست کردیم که چو این جوهر مطبوع بدین طبایع مزدوج شد، این دایره بیک وهلت راست شدو هر نقطه‌ئی کز خاک سوی مرکز گرایست، دیگر نقطه بخلاف آن از آتش همان وقت سوی حاشیت عالم شدبی هیچ پیشی و سپسی، بل فرو شدن خاک بر آمدن هوا باشد نه چیزی دیگر، و این بیانی عقلی است (و) فلسفی که جز بفکرت صاف و رغبت صادق‌اندرین بصایر و حقایق نتوان رسیدن.

Ва аммо ҷавоби ҳкмоءи аҳли таъйиди алайҳими ассаломи мари ин суолро онаст ки гуфтанд : мар будаш осмонҳоро бар якдигари пешӣ ва сипасӣ замонӣ набӯд албата , бали ин сунъи бобдоъ буду ибдоъ безамон бошад , ончи бобдоъ вааду ибдоъ безамон бошад ,у ончи бобдоъ падед ояд аз ҷое баҷое нашавад то замон лозим оядаш , бал бар онҷоӣ падед ояд ки бояд , чандоне ки бояд , аз баҳри онч бояд , бидон ҳангом ки бояд . Пас ин олами барин ҷой падед омад бад-ӣни қадар ки ҳаст , вази баҳри ин кор казу ҳаме ояд , чунин ки ҳаст , ва агар аз ҷое омада будӣ онҷои тиҳии монда будӣ ,у сӯй онҷо шудӣ казу рафта , ва чу олами бҳичи ҷой ҳаме нашавад ва бар ҷои хеш ҳаме гардад то рафтан ӯ азинҷоӣ , далеласт бар онки ҳаракаташи бзот хеш нест , блак аз дигараст , аз баҳри онки ончи ҳаракати бзот хеш кунад қасдаш баҷое бошад чунонк чу ҳаракати санг аз ҳавои сӯии замини бзоти втбиът ки қасдаш онаст ки аз онҷо ки ҳаст бар замин ояд каз онҷо рафтаст , ва агар ин олами бузургтар азин будӣ ( . . . . . )у чизи муқаддари мусаввири бмқдор ва басӯрат хеш ҳаме гуяд ки агар кам азин боистӣ ё беш азин , муқаддар ҳаме тавонистӣ чунон кардан чунонк гуфт : қавла « ваон ман шииءи алои ънднои хзоӣнаҳ ва мо ннзлаҳи ало бақадр маълум . »

و اما جواب حکماء اهل تایید علیهم السلام مر این سوال را آنست که گفتند: مر بودش آسمانها را بر یکدیگر پیشی و سپسی زمانی نبود البته، بل این صنع بابداع بود و ابداع بی زمان باشد، آنچ بابداع ود و ابداع بی زمان باشد، و آنچ بابداع پدید آید از جایی بجایی نشود تا زمان لازم آیدش، بل بر آنجای پدید آید که باید، چندانی که باید، از بهر آنچ باید، بدان هنگام که باید.پس این عالم برین جای پدید آمد بدین قدر که هست، وز بهر این کار کزو همی آید، چنین که هست، و اگر از جایی آمده بودی آنجای تهی مانده بودی، و سوی آنجا شدی کزو رفته، و چو عالم بهیچ جای همی نشود و بر جای خویش همی گردد تا رفتن او ازینجای، دلیل است بر آنک حرکتش بذات خویش نیست، بلک از دیگرست، از بهر آنک آنچ حرکت بذات خویش کند قصدش بجایی باشد چنانک چو حرکت سنگ از هوا سوی زمین بذات وطبیعت که قصدش آنست که از آنجا که هست بر زمین آید کز آنجا رفتست، و اگر این عالم بزرگتر ازین بودی (.....) و چیز مقدر مصور بمقدار و بصورت خویش همی گوید که اگر کم ازین بایستی یا بیش ازین، مقدر همی توانستی چنان کردن چنانک گفت: قوله «وان من شییء الا عندنا خزائنه و ما ننزله الا بقدر معلوم.»

Ва гуфтанд : осмони фоида диҳандаасту замини фоида пазирндааст ,у осмони бмсл чун мардӣаст ,у замини бмсл чун занӣаст ,у маволед аз наботу ҳайвони фарзандони ин мард ва зананд . Ва раво нест андари ҳикмат ки азўоҷро бар якдигари бузмони пешӣ ва сипасӣ бошад , чунонк худоӣ гуфт : қавла « ва ман кули шииءи хлқнои завҷайни лълкми тзкрўн . »у мари олами дайнро расӯл осмонаст ,у васӣ ӯ замини олам дайнаст ,у борон аз осмони бад-ӣни замини китоби мубораки қуръон Каримаст ,у набот бар замини бад-ӣни борони азин осмон , муъминонанд . Ва далел бар онки қуръони Карими бмнзлт об боронаст , қавли хдоист ки мари боронро оби манзил муборак гуфт бад-ӣни оят : қавла «у нзлнои ман алсмоءи моءи мборкои Фонбтно ба ҷиноту ҳуби алҳсид . »у китоби хешро низ манзил ва муборак гуфт бад-ӣни оят : қавла «у ҳозои китоби анзлноаҳи мубораки Фотбъўаҳу атқўои лълкми трҳмўн . » .

و گفتند: آسمان فایده دهنده است و زمین فایده پذیرنده است، و آسمان بمثل چون مردیست، و زمین بمثل چون زنی است، و موالید از نبات و حیوان فرزندان این مرد و زن‌اند. و روا نیست‌اندر حکمت که ازواج را بر یکدیگر بزمان پیشی و سپسی باشد، چنانک خدای گفت: قوله«و من کل شییء خلقنا زوجین لعلکم تذکرون.»و مر عالم دین را رسول آسمان است، و وصی او زمین عالم دین است، و باران از آسمان بدین زمین کتاب مبارک قرآن کریم است، و نبات بر زمین بدین باران ازین آسمان، مومنان‌اند. و دلیل بر آنک قرآن کریم بمنزلت آب بارانست، قول خدایست که مر باران را آب منزل مبارک گفت بدین آیت: قوله«و نزلنا من السماء ماء مبارکا فانبتنا به جنات و حب الحصید.» و کتاب خویش را نیز منزل و مبارک گفت بدین آیت: قوله«و هذا کتاب انزلناه مبارک فاتبعوه و اتقوا لعلکم ترحمون.».

Ва чун мари ин ҳар дуро манзил муборак гуфт ва он яке аз осмони фурӯди омада буд , ва ин дигар низ аз осмони омада буд , дуруст шуд ки борони китоби худои Муҳамади Мустафои слии аллоҳи алайҳу ?алаи вслм буд ва чу осмону оби муборак падед омад ки ҷузи он ( осмон ) ва ин ( об )аст падед омад ки замини ин об ва ин осмон низ ҷузин заминаст , ва он замини васӣ расӯласт ки ин бирав фурӯд омаду шарҳи ин об ӯ кард , чунонк шарҳи оби борони дунёе ( ва ) падед овардани наботҳои дунё , замин дунёе кард .

و چون مر این هر دو را منزل مبارک گفت و آن یکی از آسمان فرود آمده بود، و این دیگر نیز از آسمان آمده بود، درست شد که باران کتاب خدای محمد مصطفی صلی‌الله علیه و آله وسلم بود و چو آسمان و آب مبارک پدید آمد که جز آن (آسمان) و این (آب) است پدید آمد که زمین این آب و این آسمان نیز جزین زمینست، و آن زمین وصی رسول است که این برو فرود آمد و شرح این آب او کرد، چنانک شرح آب باران دنیایی (و) پدید آوردن نبات‌های دنیا، زمین دنیایی کرد.

Ва низ зоҳир шуд ки наботҳои динии муъминону ақлови ибод худоӣанд , ва гуфтанд : аънии ҳкмоءи дайни ҳақи алайҳими ассалом ки ақли аввал низ осмонаст мари нафаси куллироу нафаси мар ӯро бмнзлт заминаст ва ду осмони ҳақиқати яке ақласту дигари расӯл , ва ду замини ҳақиқати яке нафас куллӣаст ( ва ) дигари васӣ . Вазин осмонҳо ва заминҳо ки ёд кардем ҳеҷ ( як б ) замони пештар аз дайгарӣ нест , аз баҳри онк ҳар чанд вуҷӯди нафаси куллӣ аз амри бории бмёнҷӣ ақласт , миёни ин ду мавҷӯди бузмони пешӣ ва сипасӣ нест албата , ва раво нест ки гӯйем « расӯл аз худои таъолии сухани гзордкаҳи мари онро андари нёбндӣ » . Ки агар чунин бошад гӯяндаи беҳуда гӯй бошад , бар мисол касе ки андари миёни сутурони суханони панд ва ҳикмат гуяд ва ҳаме донад ки аз он сутурон ҳеҷ нест ки бидонад ки ӯ ҳаме чаҳ гуяд ; бал ҳамчунон ки аз халқи яке гзорндаҳи илми китоб буд низ аз халқи яке пазирндаи илми китоб буд , чунонк худоӣ гуфт мари расӯлро ки кофарони мар туро гӯйанд : тўрсўли нестӣ . Ту бигӯ ки худоӣ гувоҳ манаст ва ӯ гўо басаст маро ва ( шумо )роу онкас ки илми китоб наздик ӯст бад-ӣни оят : қавла «у иқўли аллазӣнаи кФрўои лсти мрслои қул кафии биллоҳи шҳидои бинӣу бинкм ва ман ъндаҳи илми алкитоб . » пас зоҳир кардем миён будаш осмонҳоءи ибдоъӣу халқӣу қавлӣу миёни зминҳоءи он ҳеҷ пешӣ ва пасӣ набӯд , вллаҳи алҳмд .

و نیز ظاهر شد که نبات‌های دینی مومنان و عقلاو عباد خدای‌اند، و گفتند: اعنی حکماء دین حق علیهم السلام که عقل اول نیز آسمان است مر نفس کلی را و نفس مر او را بمنزلت زمین است و دو آسمان حقیقت یکی عقل است و دیگر رسول، و دو زمین حقیقت یکی نفس کلی است (و) دیگر وصی. وزین آسمانها و زمینها که یاد کردیم هیچ (یک ب ) زمان پیشتر از دیگری نیست، از بهر آنک هر چند وجود نفس کلی از امر باری بمیانجی عقل است، میان این دو موجود بزمان پیشی و سپسی نیست البته، و روا نیست که گوییم «رسول از خدای تعالی سخن گزاردکه مر آن را‌اندر نیابندی». که اگر چنین باشد گوینده بیهوده گوی باشد، بر مثال کسی که‌اندر میان ستوران سخنان پند و حکمت گوید و همی داند که از آن ستوران هیچ نیست که بداند که او همی چه گوید؛ بل همچنان که از خلق یکی گزارنده علم کتاب بود نیز از خلق یکی پذیرنده علم کتاب بود، چنانک خدای گفت مر رسول را که کافران مر ترا گویند: تورسول نیستی. تو بگو که خدای گواه منست و او گوا بس است مرا و (شما) را و آنکس که علم کتاب نزدیک اوست بدین آیت: قوله «و یقول الذین کفروا لست مرسلا قل کفی بالله شهیدا بینی و بینکم و من عنده علم الکتاب.»پس ظاهر کردیم میان بودش آسمانهاء ابداعی و خلقی و قولی و میان زمینهاء آن هیچ پیشی و پسی نبود، ولله الحمد.