Андарин савол чунон намӯдааст ки ҳамчунонк касе надонад ки хати доӣраҳро оғоз аз куҷо кардаанд , низ касе надонад ки хоя пеш бӯдааст ёмрғ ? ва агар касе андарин боб сухан гуяд , суханаш заъиф ояд , яъне барин ҳуҷҷатӣ ақлӣ натавон овардан . Савол инаст ,у ҷавоби мо марин суханро онаст ки гӯйем : агар касе доӣраҳи ӣии бикашад , онгоҳи дайгариро гуяд бигӯӣ ки оғози хат аз куҷо кардаам ? савол ӯ ботил шуд , аз баҳри онк агар касе нуқтаи ӣиро нишон кунад ва гуяд оғози хати ин доӣраҳи он нуқта кардӣ , бияёдаш , локин онкас гуяд мари ӯро « ҳуҷҷатӣ биовар барин сухан ки оғози ин хати азинҷост » ӯро низ бияёд ки мар ӯро гуяд « тўхўд ҳуҷҷатӣ биовар ки оғози ин хат азинҷо нест , » ва чу ин ҳар дуро бар даъвӣу инкори якдигари ҳуҷҷатии ақлӣ қоим нашавад , дуруст шуд ки ин савол ботил бошад , бали ақл иқрор кунад ки мари он хатро оғозӣ ва анҷомӣ бӯдааст . Ва аммо гуфтан ки сухани андари пеш ва сипасӣ мурғу хоя заъиф ояд , аз ҳукамо раво нест . Ин сухан оммааст ки чунон пиндорад ки мурғи ҷуз аз хоя наёяд ҳамчунонк хояи ҷуз аз мурғ наёяд .

اندرین سؤال چنان نموده است که همچنانک کسی نداند که خط دائره را آغاز از کجا کرده‌اند، نیز کسی نداند که خایه پیش بوده است یامرغ؟ و اگر کسی‌اندرین باب سخن گوید، سخنش ضعیف آید، یعنی برین حجتی عقلی نتوان آوردن. سؤال این است، و جواب ما مرین سخن را آنست که گوییم: اگر کسی دائره‌ئی بکشد، آنگاه دیگری را گوید بگوی که آغاز خط از کجا کرده‌ام؟ سؤال او باطل شد، از بهر آنک اگر کسی نقطه‌ئی را نشان کند و گوید آغاز خط این دائره آن نقطه کردی، بیایدش، لکن آنکس گوید مر اورا «حجتی بیاور برین سخن که آغاز این خط ازینجاست» او را نیز بیاید که مر او را گوید «توخود حجتی بیاور که آغاز این خط ازینجا نیست، » و چو این هر دو را بر دعوی و انکار یکدیگر حجتی عقلی قایم نشود، درست شد که این سؤال باطل باشد، بل عقل اقرار کند که مر آن خط را آغازی و انجامی بوده است. و اما گفتن که سخن‌اندر پیش و سپسی مرغ و خایه ضعیف آید، از حکما روا نیست. این سخن عامه است که چنان پندارد که مرغ جز از خایه نیاید همچنانک خایه جز از مرغ نیاید.

Ва ҷавоби ин савол онаст ки гӯйем : хоя мурғӣаст бҳди қӯт ки агар аз мурғии тамом парвариш ёбад аз он қӯт бФъл расад , ва агар мурғӣ набошад ки мар ӯро бФъли орад , аз он хоя мурғӣ наёяд , бал табоҳ шавад . Пас бдонстим ки агар нахусти хоя будӣ ва мурғ набӯдӣ ки мари онро бФъл оварадӣ , аз он хоя мурғ наомадӣ , ва чу мурғи воҷиб буд то он хояи аввалӣ бФъл оварад , пас он мурғи пеш аз он хоя буд , ва он хоя ӯ карда буд ;у дигари ҳуҷҷати бдонки мурғи пеш аз хоя будаст , онаст ки хоя мурғ маснӯъӣаст бо шаклу тартибу андари чизҳости андари ҷўФи якдигари ниҳодаи гӯногӯн ,у пўсткӣ тнк бигард он андар кашида ,у пӯстӣ сахт бигард он андар оварда бе ҳеҷ фараҷаи ӣӣу шикофӣ , ва ҳам донем ки он маснӯъ ( сонеъӣ ) алӣамасту табиат ӯ санъатҳо , аз баҳри онк раво бошад ки ҷисмии мушкил бар осори қасд ва бо тартиби сонеъ хеш бошад , пас хояи мурғи бҳкму далолати ин санъатҳо ки бирав зоҳираст маъмӯласт , вази баҳри бФъл омадан аз он қӯт ки бар онаст бмрғӣ ҳоҷатмандаст , ва он мурғи азу бениёзаст . Пас маҳол бошад гуфтан ки он мурғи маркази хоя бе ниёзаст маснӯъи он хояаст ки бадв ҳоҷатмандаст . Пас ақли гўост ки фоили он хоя он мурғаст ,у хоя мафъӯл ӯсту мафъӯли фоил хеш набошад .

و جواب این سؤال آنست که گوییم: خایه مرغیست بحد قوت که اگر از مرغی تمام پرورش یابد از آن قوت بفعل رسد، و اگر مرغی نباشد که مر او را بفعل آرد، از آن خایه مرغی نیاید، بل تباه شود.پس بدانستیم که اگر نخست خایه بودی و مرغ نبودی که مر آن را بفعل آوردی، از آن خایه مرغ نیامدی، و چو مرغ واجب بود تا آن خایه اولی بفعل آورد، پس آن مرغ پیش از آن خایه بود، و آن خایه او کرده بود؛ و دیگر حجت بدانک مرغ پیش از خایه بودست، آنست که خایه مرغ مصنوعیست با شکل و ترتیب و‌اندر چیزهاست‌اندر جوف یکدیگر نهاده گوناگون، و پوستکی تنک بگرد آن‌اندر کشیده، و پوستی سخت بگرد آن‌اندر آورده بی هیچ فرجه‌ئی و شکافی، و هم دانیم که آن مصنوع (صانعی) علیم است و طبیعت او صنعتها، از بهر آنک روا باشد که جسمی مشکل بر آثار قصد و با ترتیب صانع خویش باشد، پس خایه مرغ بحکم و دلالت این صنعت‌ها که برو ظاهرست معمول است، وز بهر بفعل آمدن از آن قوت که بر آنست بمرغی حاجتمند است، و آن مرغ ازو بی نیاز است. پس محال باشد گفتن که آن مرغ مرکز خایه بی نیازست مصنوع آن خایه است که بدو حاجتمند است. پس عقل گواست که فاعل آن خایه آن مرغست، و خایه مفعول اوست و مفعول فاعل خویش نباشد.

Пас дуруст кардем ки мурғ бар хоя мақдамаст чунонк донаи хурмо бар дарахти хеш мақдамаст ,у ҳайвон бар нутфаи ӣӣ казу ҳосил ояд мақдамаст , аз баҳри онк ҳамчунонк хоя бе онки мурғии мар ӯро бпрўрд мурғӣ нашавад , низ нутфаи ҳайвон бе онки ҳайвонии мар ӯро бпрўрд ҳайвонӣ нашавад , пас агар раво бошад ки нутфаи пеш аз ҳайвон бошад низ раво бошад ки хояи пеш аз мурғ бошад . Ва чу вуҷӯди ҳайвони имрӯз бзоишаст ва ин ашхосро ки пеш азин бӯдаанд ( . . . ) лозим ояд ки зойишро оғозӣ бӯдааст то имрӯзи бонҷом расидааст ки ончи мар ӯро оғоз набошад бонҷом нарасад , ва чу зойишро бҳкми ақл ки ҳаме байнем ки имрӯз анҷомасту фарзанди мо ки ҳануз он фарзанд наёмадааст анҷом зойишаст , лозимед ки зойишро оғоз бӯдааст , ва чу оғози зойиш воҷиб шуд , дуруст шуд зояндаи ӣии кӯ аз дайгарӣ назода бошад , бали вуҷӯд ӯ безойиш бошад ,у ибдоъи ин маъниро тааммул кунанд уқало ки ин маъқӯласт зарурӣ , ки ақли бад-ӣн мақараст бе ҳеҷ инкор .

پس درست کردیم که مرغ بر خایه مقدم است چنانک دانه خرما بر درخت خویش مقدم است، و حیوان بر نطفه‌ئی کزو حاصل آید مقدم است، از بهر آنک همچنانک خایه بی آنک مرغی مر او را بپرورد مرغی نشود، نیز نطفه حیوان بی آنک حیوانی مر او را بپرورد حیوانی نشود، پس اگر روا باشد که نطفه پیش از حیوان باشد نیز روا باشد که خایه پیش از مرغ باشد.و چو وجود حیوان امروز بزایش است و این اشخاص را که پیش ازین بوده‌اند (...) لازم آید که زایش را آغازی بوده است تا امروز بانجام رسیده است که آنچ مر او را آغاز نباشد بانجام نرسد، و چو زایش را بحکم عقل که همی بینیم که امروز انجام است و فرزند ما که هنوز آن فرزند نیامده است انجام زایش است، لازم اید که زایش را آغاز بوده است، و چو آغاز زایش واجب شد، درست شد زاینده‌ئی کو از دیگری نزاده باشد، بل وجود او بی زایش باشد، و ابداع این معنی را تامل کنند عقلا که این معقول است ضروری، که عقل بدین مقر است بی هیچ انکار.

Ва гӯйем каз наботи ончӣ асласт чу гандум ваҷуу ҷузи ону дарахтон ва наботҳо ( аз он ҳосил ояд ) ва агар касе гуяд : « тухм аз наботу дарахти бмнзлт хояаст аз мурғ ,у бмнзлт нутфааст аз ҳайвон , аз баҳри онк ҳамчунонк хоя аз мурғ ҳаме ояд тухм низ аз дарахт ҳаме ояд , пас воҷиб ояд ки нахусти дарахт хурмо бӯда тотхми азу ҳосил омад » ва нахуст хуед буд то гандуми азу ҳосил омад ҷавоби мо мар ӯро онаст ки гӯйем : ин қиёс ғалатаст , бали донаи хурмо бар дарахти хурмо мақдамаст ,у тухми гандум бар хуед мақдамаст ,у ибдоъӣ тухмаст на набот ,у набот аз тухми бмнзлт хояаст аз мурғ ,у бмнзлт нутфааст аз ҳайвон , бхлоФ онч гуфтӣ ,у далел бар дурустии ин даъвӣ онаст ки тухми набот ноқисаст , ва наёяд касеро гуяд « наботи нири тухм ноқисаст » , аз баҳри онки мардумро кин хусумати мар ӯ рост аз наботи дарахт ( ва ) тухм ( ва ) мива бакораст ( то ) бгёҳу чӯбу шоху барг , ва тухмҳо ҷФтҳоءи абдоъист ,у зойиш ҳар дарахтӣ аз миёни он ҷуфти нахуст (аст ) ки баҳам фароз бастаст . Пас донистем ки дарахти хурмои азин модау нар зодааст ,у тухм он дарахтаст бикҷои баста . Ва он бмсли мар ҳар навъеро аз анвоъи наботи бмнзлти одам ва ҳаввост мар , мардумроу бмнзлт ҷуфтӣаст асби мари навъи асбро ( ва ) бмнзлти осмон ва заминаст мари мўолидро , аз баҳри онки ҳеҷ мавҷӯдӣ нест ки он ҷуз аз миёни ҷуфтии мавҷӯди ҳосил шудааст ки бирав мақдамаст , чунонк нафасу ақл аз ҷуфт аввалӣаст ки бар ҷумлагии мавҷӯдот мақдамасту олам ки он осмону замин дувумаст аз он осмону замини аввалӣ зодааст чунонк пеш азин гуфтаем : пас гӯйем бёнҳоءи бурҳонӣ ки нахуст мурғ бӯдааст онгоҳи хоя , ва ин хостем ки бигӯем .

و گوییم کز نبات آنچه اصل است چو گندم وجو و جز آن و درختان و نباتها (از آن حاصل آید) و اگر کسی گوید: «تخم از نبات و درخت بمنزلت خایه است از مرغ، و بمنزلت نطفه است از حیوان، از بهر آنک همچنانک خایه از مرغ همی آید تخم نیز از درخت همی آید، پس واجب آید که نخست درخت خرما بوده تاتخم ازو حاصل آمد» و نخست خوید بود تا گندم ازو حاصل آمد جواب ما مر اورا آنست که گوییم: این قیاس غلط است، بل دانه خرما بر درخت خرما مقدم است، و تخم گندم بر خوید مقدم است، و ابداعی تخم است نه نبات، و نبات از تخم بمنزلت خایه است از مرغ، و بمنزلت نطفه است از حیوان، بخلاف آنچ گفتی، و دلیل بر درستی این دعوی آنست که تخم نبات ناقص است، و نیاید کسی را گوید «نبات نیر تخم ناقص است»، از بهر آنک مردم را کاین خصومت مر او راست از نبات درخت (و) تخم (و) میوه بکارست (تا) بگیاه و چوب و شاخ و برگ، و تخمها جفتهاء ابداعیست، و زایش هر درختی از میان آن جفت نخست (است) که بهم فراز بستست.پس دانستیم که درخت خرما ازین ماده و نر زاده است، و تخم آن درختست بیکجا بسته. و آن بمثل مر هر نوعی را از انواع نبات بمنزلت آدم و حواست مر، مردم را و بمنزلت جفتی است اسب مر نوع اسب را (و) بمنزلت آسمان و زمین است مر موالیدرا، از بهر آنک هیچ موجودی نیست که آن جز از میان جفتی موجود حاصل شده است که برو مقدم است، چنانک نفس و عقل از جفت اولی است که بر جملگی موجودات مقدم است و عالم که آن آسمان و زمین دوم است از آن آسمان و زمین اولی زاده است چنانک پیش ازین گفته‌ایم: پس گوییم بیانهاء برهانی که نخست مرغ بوده است آنگاه خایه، و این خواستیم که بگوییم.