Ҳамеи пурсад ки кул беҷузв мавҷӯд бошад , ё ҷузви куллӣ бекул бошад , ё агар кул набошад ҷузв маъдӯм бошад , ё агар ҷузв набошад кул маъдӯм бошад , пас агар ҷузвӣ бекул набошад , воҷиб ояд ки нахуст ҷинсаст онгаҳ навъ , ва онгаҳ шахс , яъне ки ҷинси мрнўъро бмнзлт куллӣаст мари ҷузвро ,у навъ низ мршхсро бад-ӣн манзалатаст , ва то нахуст кул набошад чигуна ҷузв бошад , ва маҳол бошад кул маъдӯм бошаду ҷузв мавҷӯд бошад , яъне ҳар ки гуяд одам низ навъ буд , гуфта бошад ки шахси пеш аз навъ буд , ва ин кас чунин гуфта бошад ки ҷузви пеш аз кул буд ? ин ҳамон саволаст ки пеш азин гуфт ва ҳам бидон бозгаштаст ттўилиро .

همی پرسد که کل بی جزو موجود باشد، یا جزو کلی بی کل باشد، یا اگر کل نباشد جزو معدوم باشد، یا اگر جزو نباشد کل معدوم باشد، پس اگر جزوی بی کل نباشد، واجب آید که نخست جنس است آنگه نوع، و آنگه شخص، یعنی که جنس مر نوع را بمنزلت کلی است مر جزو را، و نوع نیز مر شخص را بدین منزلت است، و تا نخست کل نباشد چگونه جزو باشد، و محال باشد کل معدوم باشد و جزو موجود باشد، یعنی هر که گوید آدم نیز نوع بود، گفته باشد که شخص پیش از نوع بود، و این کس چنین گفته باشد که جزو پیش از کل بود؟ این همان سؤال است که پیش ازین گفت و هم بدان بازگشتست تطویلی را.

Ҷавоби ин савол бар он ваҷҳ ки пеш азин пурсед , додаем пеши азин , ва барин ваҷҳ ки ӣнҷои ҳамеи пурсад , онаст ки гӯйем : ҷинси кул анвоъ нест бали ҷинси номи маҷмӯ анвоъаст , внўъ низ кул ашхос нест , бали номи кул ашхосаст , ва ҳар яке аз ҷумла шудан аҷзомўҷўд шавад на ҷузв аз падеди амдни кул мавҷӯд шавад ;у нахуст шахс бошад то чу шхсҳоءи бики сӯрат ҷамъ шаванд номи он ҷамъ навъ бошад , ҳамчунонк нахуст ҷузвӣ бошад то чу ҷузвҳо ҷамъи шўдмри он ҷамъ (ро ) кул гӯйанд .

جواب این سؤال بر آن وجه که پیش ازین پرسید، داده‌ایم پیش ازین، و برین وجه که اینجا همی پرسد، آنست که گوییم: جنس کل انواع نیست بل جنس نام مجموع انواع است، و نوع نیز کل اشخاص نیست، بل نام کل اشخاص است، و هر یکی از جمله شدن اجزا موجود شود نه جزو از پدید آمدن کل موجود شود؛ و نخست شخص باشد تا چو شخصهاء بیک صورت جمع شوند نام آن جمع نوع باشد، همچنانک نخست جزوی باشد تا چو جزوها جمع شودمر آن جمع (را) کل گویند.

Ва ҳар ки андари илми мантиқ шурӯ хоҳад кардан , нахуст бояд ки қавли худованди мантиқро маълум кунад то сухан шӯрида нагӯяд ,у қавли худованд мантиқ онаст ки гуфтааст : « алҷнси қавли вақъи алии касӣрин мухталифин фии алсўр . » ҳаме гуяд : ҷинс гуфторӣаст ки бар уфтад бар бисёрҳо ки сӯратҳошон мухталиф бошад , чунонк чўгўиим « ҳайвон » ин номӣ бошад ки бар хару гоўўи асбу мардуму ҷуз он уфтад , ки ҳарякиро азин сӯратӣ дигараст .

و هر که‌اندر علم منطق شروع خواهد کردن، نخست باید که قول خداوند منطق را معلوم کند تا سخن شوریده نگوید، و قول خداوند منطق آنست که گفته است: «الجنس قول وقع علی کثیرین مختلفین فی الصور.»همی گوید: جنس گفتاریست که بر افتد بر بسیارها که صورتهاشان مختلف باشد، چنانک چوگوییم«حیوان» این نامی باشد که بر خر و گاوو اسب و مردم و جز آن افتد، که هریکی را ازین صورتی دیگرست.

Онгоҳ гуфт аънии худованди мантиқ « волнўъи қавли иқъи алии касӣрин муттафиқени болсўри мухталифин боолошхос . » ҳаме гуяд : навъ гуфторӣаст ки бар уфтад бар бисёре ки басӯрат чу якдигар бошанду бшхсҳо мухталиф бошанд , чунонкии говони ҳамаи бик сӯратанду харони ҳамаи бики сӯрат дигар над . Пас гов навъеаст аз ҷинси ҷонвар , ва ин ном бар шхсҳоء бисёр говон уфтад ,у мардум низ навъеаст ки чу бисёр бошад ,у номи якон якон натавонанд гуфтан , ва хоҳанд ки ҳамаро бики қавл ёд кунанд , мари эшонро мардум гӯйанд бпорсӣ , ва инсон гӯйанд битозӣ . Пас қавли ин мард ки мантиқро ӯ назм дода аст онаст ки гуяд : ҷинси қўлисту навъи қўлист ,у ҳамеи нгўидкаҳи ҷинс ё навъ Айнӣаст , ва моро зоҳираст ки шахс Айнӣаст мушорунилайҳ , ва то шхсҳоء бисёр аз як сӯрат ҷамъ нашаванд , ном навъе собит нашавад ва то нўъҳоء бисёр ҷамъ нашаванд , номи ҷинсӣ собит нашавад . Ва гуфтеми оғоз бисёре ӯст , ва низ собит кардем ки лозимаст ки ҳайвони зояндаи тамоми хилқат (ро ) воҷибаст ки ҷФтгони оғоз будаш ибдоъӣ бӯдаанд безойиш . Пас ҳар ҷуфтӣ аз он навъе бӯдааст бадви шахс ,у ҳамагии он ҷинс будаст мари он ҳамаи анвоъи ибдоъиро ,у зойиш сипас аз он пайваста шудасту вуҷӯди ҷинсу навъу шахси бик дафъат бӯдаасту навъи ббсёрӣу андакии ашхос кам ва беш нашавад .

آنگاه گفت اعنی خداوند منطق «والنوع قول یقع علی کثیرین متفقین بالصور مختلفین باالاشخاص.» همی گوید: نوع گفتاریست که بر افتد بر بسیاری که بصورت چو یکدیگر باشند و بشخصها مختلف باشند، چنانکه گاوان همه بیک صورت‌اند و خران همه بیک صورت دیگر‌ند. پس گاو نوعیست از جنس جانور، و این نام بر شخصهاء بسیار گاوان افتد، و مردم نیز نوعیست که چو بسیار باشد، و نام یکان یکان نتوانند گفتن، و خواهند که همه را بیک قول یاد کنند، مر ایشان را مردم گویند بپارسی، و انسان گویند بتازی. پس قول این مرد که منطق را او نظم داده است آنست که گوید:جنس قولیست و نوع قولیست، و همی نگویدکه جنس یا نوع عینی است، و مارا ظاهرست که شخص عینی است مشارالیه، و تا شخصهاء بسیار از یک صورت جمع نشوند، نام نوعی ثابت نشود و تا نوعهاء بسیار جمع نشوند، نام جنسی ثابت نشود. و گفتیم آغاز بسیاری اوست، و نیز ثابت کردیم که لازم است که حیوان زاینده تمام خلقت (را) واجب است که جفتگان آغاز بودش ابداعی بوده‌اند بی زایش. پس هر جفتی از آن نوعی بوده است بدو شخص، و همگی آن جنس بودست مر آن همه انواع ابداعی را، و زایش سپس از آن پیوسته شدست و وجود جنس و نوع و شخص بیک دفعت بوده است و نوع ببسیاری و‌اندکی اشخاص کم و بیش نشود.

Пас зоҳир кардем ки нахуст шахсаст , онгоҳи навъ аз бисёре ашхосаст , онгоҳи ҷинси номи нўъҳост ,у ҷузв бекул собитаст ,у кул маҷмӯ иҷрост ,у кул беаҷзо маъдӯмаст , вҷзў бе кули собит ва мавҷӯдаст , ва то касеро асбону харону гӯсфандон бисёр набошад , нгўинд ки мари ӯро ҳайвонаст , ва ( мурод ) аз ҳайвони ашхос бисёр бошад , ва ҳар ки яке асб ва ё яке гӯсфанд дорад мар ӯро худованди ҳайвони нгўинд , бал гӯйанд яке асб дорад , ё яке гӯсфанд дорад ; аз баҳри онки ҳайвон номӣаст ки бар шхсҳоء бисёр уфтад ки бсўртҳоء мухталиф бошад ,у бдонк касе бисёр сутури ндордўи яке хар дорад , он номи кӯ хар дорад ботил нашавад , пас ботил шуд номи ҷинси бад-ӣни шарҳҳо .

پس ظاهر کردیم که نخست شخص است، آنگاه نوع از بسیاری اشخاص است، آنگاه جنس نام نوعهاست، و جزو بی کل ثابت است، و کل مجموع اجراست، و کل بی اجزا معدوم است، وجزو بی کل ثابت و موجودست، و تا کسی را اسبان و خران و گوسفندان بسیار نباشد، نگویند که مر اورا حیوان است، و (مراد) از حیوان اشخاص بسیار باشد، و هر که یکی اسب و یا یکی گوسفند دارد مر او را خداوند حیوان نگویند، بل گویند یکی اسب دارد، یا یکی گوسفند دارد؛ از بهر آنک حیوان نامی است که بر شخصهاء بسیار افتد که بصورتهاء مختلف باشد، و بدانک کسی بسیار ستور نداردو یکی خر دارد، آن نام کو خر دارد باطل نشود، پس باطل شد نام جنس بدین شرحها.