Якеаст сӯрат ҳар навъ ва нест зинати гузор

یکیست صورت هر نوع و نیست زینت گذار

Чаро ки ҳайат ҳар сӯратӣ буд бисёр ?

چرا که هیئت هر صورتی بود بسیار؟

Збҳр чист ки ҷавҳари яке ва на арз аст

زبهر چیست که جوهر یکی و نه عرض است

На даҳ шуд ( ва ) на биҳишташи ббўд низ қарор ?

نه ده شد (و) نه بهشتش ببود نیز قرار؟

Чаро ки обои ҳафт ва дувоздаҳаст баном

چرا که آبا هفت و دوازده است بنام

Ва ИМАот , бгФтору иттифоқ , чаҳор ?

و امهات، بگفتار و اتفاق، چهار؟

Чаро ки бахши мўои лӣад аз се бар нагузашт ?

چرا که بخش موا لید از سه بر نگذشت؟

Чаҳ чизи кони як мояи сету бишморнигор ?

چه چیز کآن یک مایه ست و بیشمار نگار؟

Чаро чу тани зи ғизо пар шавад нагунҷад низ

چرا چو تن ز غذا پر شود نگنجد نیز

?илам расадашгар афзӯн кунӣ ту аз миқдор ?

الم رسدش گر افزون کنی تو از مقدار؟

Ва гавҳарӣ дигар ӣнҷо ки пар нагардад ҳеҷ

و گوهری دگر اینجا که پر نگردد هیچ

На аз набӣ ва на аз бениш ва на аз ашъор

نه از نبی و نه از بینش و نه از اشعار

Чаҳ чизи он ва чаҳ чизи ин ва аз пай чаҳ чунин

چه چیز آن و چه چیز این و از پی چه چنین

Чаҳ чизи он ки бад-ӣн ҳар ду чиз буд солор ?

چه چیز آن که بدین هر دو چیز بود سالار؟

Нишони онкии бғоиб буд зи шоҳиди чиз

نشان آنکه بغایب بود ز شاهد چیز

Далел гирад ва дорад бъоқбти дидор

دلیل گیرد و دارد بعاقبت دیدار

Ва ҳафт нур битобад чунонк ҳар як ро

و هفت نور بتابد چنانک هر یک را

Азуи пазирад бо ндозаҳи латофати нор

ازو پذیرد با ندازه لطافت نار

Нахусти даҳр , чаҳ чизаст даҳру ҳақу сарвар

نخست دهر، چه چیز است دهر و حق و سرور

Ва бози бурҳон , онгаҳ ҳаёти зуди гузор ?

و باز برهان، آنگه حیات زود گذار؟

Камолу ғайбат , вена аз ҳамаи шарифат тар аст

کمال و غیبت، وین از همه شریفت‌تر است

Ки чора бошад онҷо куҷо наёяд чор

که چاره باشد آنجا کجا نیاید چار

Агар табиати куллӣ бо веляти ҳол

اگر طبیعت کلی با ولیت حال

Марои бгўӣӣ , донам ки ҳастӣ аз Аброр

مرا بگوئی، دانم که هستی از ابرار

Мисолаши всФтш ҳар ду бози гӯии маро

مثالش وصفتش هر دو باز گوی مرا

Ки дӯсттар сӯии ман сад раҳи ин змўсиқор

که دوستتر سوی من صد ره این زموسیقار

Фириштау парӣу девро бдонстм

فرشته و پری و دیو را بدانستم

Ки ҳаст ва низ бибояд бааст бар , такрор

که هست و نیز بباید بهست بر، تکرار

Змо ва Киев бигӯӣ ва барисам бурҳони гӯй

زما و کیف بگوی و برسم برهان گوی

Гар омадаст буруни ин суханат аз астор

گر آمدست برون این سخنت از استار

Яке кадом ки бисёре андрўи мавҷӯд ?

یکی کدام که بسیاری‌اندرو موجود؟

Яке бмҳз чаро гуфт холиқи ҷаббор ?

یکی بمحض چرا گفت خالق جبار؟

Яке ки на тазъифаши раво ва на тнсиФ

یکی که نه تضعیفش روا و نه تنصیف

Фузун нагираду нқсои Неи з рӯй шумор

فزون نگیرد و نقصا نیی ز روی شمار

Бозтробу бтқриби як , на бар таҳқиқ

باضطراب و بتقریب یک، نه بر تحقیق

Чигуна бояд донистан инчунин гуфтор ?

چگونه باید دانستن اینچنین گفتار؟

Кадоми ҷинс на навъу кадоми навъ на ҷинс ?

کدام جنس نه نوع و کدام نوع نه جنس؟

Кадоми ҷинси яке бору навъи дигари бор ?

کدام جنس یکی بار و نوع دیگر بار؟

Чаҳ буд олам вақте ҳамаи саодат буд

چه بود عالم وقتی همه سعادت بود

Ва ҳар ду наҳси фурӯи нистодаҳ буд аз кор ?

و هر دو نحس فرو نیستاده بود از کار؟

Кунун ҷаҳони ҳама наҳсаст ва ҳар ду саъди биҷой

کنون جهان همه نحس است و هر دو سعد بجای

Ҳамон тулӯъу ғуруб ва ҳамон масиру мадор

همان طلوع و غروب و همان مسیر و مدار

Ва бози фардо чун дай буд , чунин хабар аст

و باز فردا چون دی بود، چنین خبر است

Аз анбиёу ҳакямону змёни ҳамвор

از انبیا و حکیمان و ذمیان هموار

Чаҳ чизи дай ва чаҳ имрӯз , боз фардо чист ?

چه چیز دی و چه امروز، باز فردا چیست؟

Аз ончнини зчаҳ рӯй ва аз инчунин з чаҳ кор ?

از آنچنین زچه روی و از اینچنین ز چه کار؟

Шикастани сурби алмосу санги оҳани каш

شکستن سرب الماس و سنگ آهن کش

Чаҳ иллатаст мари ин ҳар дуро чунин кирдор ?

چه علت است مر این هر دو را چنین کردار؟

Ва дафъ кардани ёқӯти мар вборо чист ?

و دفع کردن یاقوت مر وبارا چیست؟

Зумуррад аз чаҳ ҳаме бар кунад ду дидаи мор ?

زمرد از چه همی بر کند دو دیده مار؟

Паланг агар багазад мрдро , збҳр чаҳ мӯш

پلنگ اگر بگزد مردرا، زبهر چه موش

Бҳлиҳо бар мезад збом ва аз девор ?

بحلیها بر میزد زبام و از دیوار؟

Бшҳри Аҳвоз аз таб касе ҷудо набӯд

بشهر اهواز از تب کسی جدا نبود

Бтбти андар ғамгин надид каси диёр

بتبت‌اندر غمگین ندید کس دیار

Бтбъ нест , чаҳ хосият аст гӯйанд ин

بطبع نیست، چه خاصیت است گویند این

Чаҳ асл гуфт бхосити андаруни ҳушёр ?

چه اصل گفت بخاصیت‌اندرون هشیار؟

Миёни нутқу миёни калому қавл чаҳ фарқ

میان نطق و میان کلام و قول چه فرق

Ки порсии якеу маънии андрў бисёр ?

که پارسی یکی و معنی‌اندرو بسیار؟

Азал ҳамешау димўмту хлўду аи бад

ازل همیشه و دیمومت و خلود و ا بد

Миён ҳар як чун фарқ кард зираксор ?

میان هر یک چون فرق کرد زیرک سار؟

Сухан чаро ки чаҳораст : амру бози Нидо

سخن چرا که چهارست: امر و باز ندا

Сдигрш хабарасту чаҳоруми астхбор ?

سدیگرش خبرست و چهارم استخبار؟

Зҳоли ҳайати вази хоссаи вази расму зҳд

زحال هیئت وز خاصه وز رسم و زحد

Хабар чаҳ дорӣ ва чаҳ шунидае ? бигӯӣ ва биор

خبر چه داری و چه شنیده‌ای؟ بگوی و بیار

Ҳамаи ҷаҳони худро бо ( манӣ ) музоф кунанд

همه جهان خود را با (منی) مضاف کنند

Абр чаҳ аўФтди ин ( ман ) ? бигӯӣу риши мхор

ابر چه اوفتد این (من)؟ بگوی و ریش مخار

Танаст ё ҷон ё ақл ё равон ки ( ман ) аст

تنست یا جان یا عقل یا روان که (من) است

Ва ё чу хилт шудаи асб буд ( ва ) марди савор ?

و یا چو خلط شده اسب بود (و) مرد سوار؟

Ғалати шимурд касе кӯи чунин гумонеи барад

غلط شمرد کسی کو چنین گمانی برد

Басои савор ки бастан Нидо над ӯ шалвор

بسا سوار که بستن ندا ند او شلوار

Басои ксо ки ҳаме ( ман ) шуморад ӯ худ ро

بسا کسا که همی (من) شمارد او خود را

Базраи ӣии нгроид ки бар кашии бъёр

بذره‌ئی نگراید که بر کشی بعیار

Кусуфи шамси бҷрми қамар буд биқин

کسوف شمس بجرم قمر بود بیقین

Қамар чу алавӣу нӯронӣ , аз чаҳ гашт чу қор ?

قمر چو علوی و نورانی، از چه گشت چو قار؟

Чаро ки нур фурӯ нагзарад зи шамси бмоаҳ

چرا که نور فرو نگذرد ز شمس بماه

Чу обгина ки берун гузошт нур аз нор ?

چو آبگینه که بیرون گذاشت نور از نار؟

Ҳар оина ки ма аз обгинаи софӣ тар

هر آینه که مه از آبگینه صافی تر

Чаро ки ғўси шуъоъаши ҳаме буд душвор ?

چرا که غوس شعاعش همی بود دشوار؟

Қавӣ тараст бҳрҳоли мардум аз ҳайвон

قوی‌ترست بهرحال مردم از حیوان

Бҳилаҳ бешу баҳри донишии шӯъбадаи вор

بحیله بیش و بهر دانشی شعبده وار

Чаро таъаҳҳуд боядашу дояу тадбир

چرا تعهد بایدش و دایه و تدبیر

Бхўобндшу бдои радаш бар бару бкнор ?

بخوابندش و بدا ردش بر بر و بکنار؟

Сбоъу мурғу дада зу басӣ заъиф таранд

سباع و مرغ و دده زو بسی ضعیف‌ترند

Бксб хеш бакӯшад бихӯраду бхФтор

بکسب خویش بکوشد بخورد و بخفتار

Агар бхўои ҳам аз ту далел бар ибдоъ

اگر بخوا هم از تو دلیل بر ابداع

Чаҳоварӣ ки аёнам бадв кунӣ ахбор ?

چه آوری که عیانم بدو کنی اخبار؟

Чаҳ чиз буд , на аз чиз , чун намоеи чиз ?

چه چیز بود، نه از چیز، چون نمایی چیز؟

Чигуна доне кард ошкораи ин асрор ?

چگونه دانی کرد آشکاره این اسرار؟

Раво буд ки яке марди офариди эзад

روا بود که یکی مرد آفرید ایزد

Ва ҳам зи таниши яке ҷуфт карданда хор

و هم ز تنش یکی جفت کرد‌انده خوار

Пас аз миёни шани насли офариду фарзандон

پس از میان شان نسل آفرید و فرزندان

Наберагони фаровону бишмори табор ?

نبیرگان فراوان و بیشمار تبار؟

Агар ту мнкршӣ , сӯраи алнсости далел

اگر تو منکرشی، سورة النساست دلیل

Ки офариди якеу азуи ҳазор ҳазор

که آفرید یکی و ازو هزار هزار

Вагар мақари шӯй , шахси пеш ва аз пас навъ

وگر مقر شوی، شخص پیش و از پس نوع

Чигуна шояд бӯдан ? хирад бад-ӣн бигумор

چگونه شاید بودن؟ خرد بدین بگمار

Нахусти ҷинс , пас онгоҳи навъ ва аз пас шахс

نخست جنس، پس آنگاه نوع و از پس شخص

Тариқи ҳикмати он , беҷидол ва бе пайкор

طریق حکمت آن، بی جدال و بی پیکار

Яке суол ки қоим шудаст чун шатранҷ

یکی سوال که قایم شدست چون شطرنج

Збс ки ҳар каси ҷусти андарин сухани бозор :

زبس که هر کس جست ‌اندرین سخن بازار:

Ки ақли бартар ё илм , фазли азин ду крост ?

که عقل برتر یا علم، فضل ازین دو کراست؟

Бад-ӣни ду рӯ башнавадам фузули сад харвор

بدین دو رو بشنودم فضول صد خروار

Чигуна донад илми он касе ки номхтст ?

چگونه داند علم آن کسی که نامختست؟

Дурудгар накунад кори ҷузи бадаст афзор

درودگر نکند کار جز بدست افزار

Касе ки зл на бар доштаст аз таълим

کسی که ذل نه بر داشتست از تعلیم

Бъз илм набошад басяши дасти гузор

بعز علم نباشد بسیش دست گذار

Чу ҳад ақл ндонанду ҳади илм ки чист

چو حد عقل ندانند و حد علم که چیست

Сухан газофа бигӯянд , шарми не ва на ор

سخن گزافه بگویند، شرم نی و نه عار

Зълми борӣ бар илми худ қиёси оранд

زعلم باری بر علم خود قیاس آرند

Шуданд лоҷарами аи зи роҳи ростии безор

شدند لاجرم ا ز راه راستی بیزار

Миёни мадраку аи дроки фарқ бояд кард

میان مدرک و ا دراک فرق باید کرد

Агар шудаст кас аз хоби ғофилии бедор

اگر شدست کس از خواب غافلی بیدار

Раво буд ки нахусти осмон падед омад

روا بود که نخست آسمان پدید آمد

Ки ӯ қавӣтар ва онгаҳ замину кӯҳу баҳор ?

که او قویتر و آنگه زمین و کوه و بحار؟

Ваёи нахусти замин буд , кӯаст маркази давр

ویا نخست زمین بود، کوست مرکز دور

Ва доира набӯд ҷузи бнқтаҳи паргор ?

و دایره نبود جز بنقطه پرگار؟

Пас ар чунин шимурӣ чун боистоди замин

پس ار چنین شمری چون بایستاد زمین

Ва гирди гардиши холии зи доӣраҳи даввор ?

و گرد گردش خالی ز دائرة دوار؟

зи доӣраҳ ки тавонад намӯд пеши вази пас ?

ز دائره که تواند نمود پیش وز پس؟

зи мурғ ва хоя наёяд сухани магар ки назор

ز مرغ و خایه نیاید سخن مگر که نزار

Вуҷӯди кул раво ҳасту ҷузв ӯ маъдӯм ?

وجود کل روا هست و جزو او معدوم؟

Агар равост абои ҳуҷҷатӣ бмн бисипор

اگر رواست ابا حجتی بمن بسپار

Ва гар равост на , пас ҷинс бояд онгаҳ навъ

و گر رواست نه، پس جنس باید آنگه نوع

Ва шахс аз пас ҳар ду бкрдаҳи рост чу тор

و شخص از پس هر دو بکرده راست چو تار

Чаро кавокибро аввал аз Зуҳал гуфтанд ?

چرا کواکب را اول از زحل گفتند؟

Бтбъи ои таш аз баҳр чист тухми баҳор ?

بطبع آ تش از بهر چیست تخم بهار؟

Чаро ки хонаи хуршеди шеру хонаи моҳ

چرا که خانه خورشید شیر و خانه ماه

зи бурҷ саратон карданд устувори ҳисор ?

ز برج سرطان کردند استوار حصار؟

Чаро ки хонаи ин ҳар давони якон бас буд

چرا که خانه این هر دوان یکان بس بود

Ва дигаронро хонаи ду , аз ямину ясор ?

و دیگران را خانه دو، از یمین و یسار؟

Азин кавокиби ду наҳси маҳз чун ва ду саъд

ازین کواکب دو نحس محض چون و دو سعد

Се мондаи онкӣ аз наҳсу саъдашони осор ?

سه مانده آنکه از نحس و سعدشان آثار؟

Чаро писар ки бзоид зибраш бошад рӯй

چرا پسر که بزاید زبرش باشد روی

Ва духтаронро бошад қафои басӯии зҳор ?

و دختران را باشد قفا بسوی زهار؟

Чаро китарӣ бар об бар падед тараст

چرا که تری بر آب بر پدید ترست

Бадв кунанд ки ҳамаи чизи хушкро оғор ?

بدو کنند که همه چیز خشک را آغار؟

Ҳавои зрўии ҳақиқат аз об тар тараст

هوا زروی حقیقت از آب تر ترست

Зрўии табъи бтрӣ ҳаво шудаст мшор

زروی طبع بتری هوا شدست مشار

Сухан дароз шуд , ин ҷойгаҳи фурӯи ҳаштум

سخن دراز شد، این جایگه فرو هشتم

Гарон шуду шкҳонми ман аз гаронии бор

گران شد و شکهانم من از گرانی بار

Суол кардам , қасдами азин тънт нест

سوال کردم، قصدم ازین تعنت نیست

зи баҳр фоида оварадам ин бузурги нисор

ز بهر فایده آوردم این بزرگ نثار

Ҷавоб хоҳам кардани бнзм агар на буд

جواب خواهم کردن بنظم اگر نه بود

Чунин ки ҳаст гирифтаи макони хурмои хор

چنین که هست گرفته مکان خرما خار

Вагар бнзм нагӯям , бнсру бтшҷир

و گر بنظم نگویم، بنثر و بتشجیر

Чунон ки бихаради мива чанд азони ашҷор

چنان که بخرد میوه چند ازآن اشجار

Сухан бҳҷт гӯям пас онгаҳ аз бурҳон

سخن بحجت گویم پس آنگه از برهان

Радоаши созами якеу аи зи далели изои р

رداش سازم یکی و ا ز دلیل ازا ر

Биҷавӣ ва банавис , онгаҳ бихон ва боз бипурс

بجوی و بنویس، آنگه بخوان و باز بپرس

Пасаш биомуз онгаҳ бидон вбри дили кор

پسش بیاموز آنگه بدان وبر دل کار

Шикори шер гавазнаст ва он юзи оҳӯ

شکار شیر گوزن است و آن یوز آهو

Ва марди бихарадро илм ва ҳикматаст шикор

و مرد بخرد را علم و حکمت است شکار

Ки марди илми бгўри андарун на мурда буд

که مرد علم بگور‌اندرون نه مرده بود

Ва марди ҷаҳли а бар тахт бар буд мурдор

و مرد جهل ا بر تخت بر بود مردار

Вагар ҷавобаш гӯйанд шод бошам сахт

و گر جوابش گویند شاد باشم سخت

Касе ки бошад бурҳон намойу даъвии дор

کسی که باشد برهان نمای و دعوی دار

Нагӯяд онкӣ наёмухтаст ва аслаш нест

نگوید آنکه نیاموختست و اصلش نیست

Сухан наёрад сахтаи бўзну бмъёр

سخن نیارد سخته بوزن و بمعیار

Аё муқаддари тақдиру мубдиъи алошё

ایا مقدر تقدیر و مبدع‌الاشیا

Баҳақи ҳурмату азрми Аҳмади мухтор

بحق حرمت و ازرم احمد مختار

Ки мари мароу мари онро ки илми дайни талабад

که مر مرا و مر آن را که علم دین طلبد

Зчнги меҳнати бурҳонмон , Аё ғаффор

زچنگ محنت برهانمان، ایا غفار

Ва ҳар ки бад кунад ӯ бо касе ки бад накунад

و هر که بد کند او با کسی که بد نکند

Блънтш кун ё раб ва зу бар ори дамор

بلعنتش کن یا رب و زو بر آر دمار