Аҳл саноат тинҷем мари Зуҳалу миррӣхро наҳс ниҳоданд ,у мари Зуҳрау муштариро саъд гуфтанд ,у Уторидро гуфтанд ( ки ) ӯ на наҳсаст ва на саъд . Ва гуфтанд Уторидро ки хунсо (аст ) : бо саъд саъдаст , ва бо наҳси наҳс . Ва офтобу моҳ (ро ) султонон афлок гуфтанд , ва аз саъду наҳси бадишон ҳукмӣ наниҳоданд , бали мояи саъду наҳси мари он чаҳор кавкабро ниҳоданд , чунонк асли таркиби маволед ки саъду наҳсро асари андрўсти чаҳор табъро ниҳоданд : ду азуи фурӯдину гарон монанди ду наҳс , ва он об ва хокаст ; ва ду азуи зибрину сабк монанди ду саъд , ва он ҳаво ва оташаст . Ва фалакро ки ӯ табиат панҷумаст на гарон гуфтанд ва на сабк , чунонк Уторидро на наҳси гФтндў на саъд . Ва андари таркиби мардуми кӯи тамомтар мавлудӣаст аз миёни ин чаҳор саъду наҳси фурӯдин вази миёни он чаҳор саъду наҳси зибрин низ панҷ ҳавос ҳосил шуд ; ду азуи саъду олати иктисоби бақо , аънии чашму гӯш ки роҳ кунад аз дӣданӣҳоу шнўдниҳо , ки илм ( ки ) мари нафасро азин ду олат бҳосл шавад бар онаст . Ва ду азуи наҳсу олати иктисоби салоҳи ҷасад ки мари нафасро фано ва офатаст , чун даҳону фараҷ ,у даҳони ҷуфт фараҷ бидон ниҳодем ки ҳар ду олат ёфтан лиззат ҷасадӣанд ,у бқоءи ҷасаду Фноء ( нафас ) бзоиш аз роҳ эшонаст . Ва як ҳост аз панҷ ҳавос низ миёни ин ду саъд ( ва ду ) наҳсаст , ва он ҳост бўиндаҳаст ки ӯна саъдаст ва на наҳс , аънии бадв на мари нафасро қавомаст ва на мари ҷасадро .

اهل صناعت تنجیم مر زحل و مریخ را نحس نهادند، و مر زهره و مشتری را سعد گفتند، و عطارد را گفتند (که) او نه نحس است و نه سعد.و گفتند عطارد را که خنثی (است) : با سعد سعد است، و با نحس نحس. و آفتاب و ماه (را ) سلطانان افلاک گفتند، و از سعد و نحس بدیشان حکمی ننهادند، بل مایه سعد و نحس مر آن چهار کوکب را نهادند، چنانک اصل ترکیب موالید که سعد و نحس را اثر‌اندروست چهار طبع را نهادند: دو ازو فرودین و گران مانند دو نحس، و آن آب و خاکست؛ و دو ازو زبرین و سبک مانند دو سعد، و آن هوا و آتشست. و فلک را که او طبیعت پنجم است نه گران گفتند و نه سبک، چنانک عطارد را نه نحس گفتندو نه سعد.و‌اندر ترکیب مردم کو تمامتر مولودی است از میان این چهار سعد و نحس فرودین وز میان آن چهار سعد و نحس زبرین نیز پنج حواس حاصل شد؛ دو ازو سعد و آلت اکتساب بقا، اعنی چشم و گوش که راه کند از دیدنیها و شنودنیها، که علم (که) مر نفس را ازین دو آلت بحاصل شود بر آنست. و دو ازو نحس و آلت اکتساب صلاح جسد که مر نفس را فنا و آفت است، چون دهان و فرج، و دهان جفت فرج بدان نهادیم که هر دو آلت یافتن لذت جسدی‌اند، و بقاء جسد و فناء (نفس) بزایش از راه ایشان است. و یک حاست از پنج حواس نیز میان این دو سعد (و دو) نحس است، و آن حاست بوینده است که اونه سعد است و نه نحس، اعنی بدو نه مر نفس را قوام است و نه مر جسد را.

Ва чу бқоءи кули нафаси андари илм оламаст ,у илми олам аз роҳи дӣданӣу шуниданӣ бнФс расад то набиштаи ӣиро бибинад ё гуфта ӣиро башнавад , донистем ки ин ду олат ки бадви ҳаме саодат тавонем алФғдн , аз ду саъд осмонӣ ёфтаем . Ва чу зиндагӣу камоли ҷасад ки ӯ фаносту нафасро аз иктисоби бқоءи хеш боздорандааст андари ҳост чшндаҳаст ,у чшндаҳи лаззоти ҳиссии даҳон ва фараҷаст , ки майли ҷасади сӯии ин ду лиззатаст , донистем ки ин ду олат ки мо бидон чизеро тавонем парвардан ки моро аз саодати нафсонӣ боз дорад , моро аз ду наҳси осмонӣ ҳосил шудаст .

و چو بقاء کل نفس‌اندر علم عالم است، و علم عالم از راه دیدنی و شنودنی بنفس رسد تا نبشته‌ئی را ببیند یا گفته‌ئی را بشنود، دانستیم که این دو آلت که بدو همی سعادت توانیم الفغدن، از دو سعد آسمانی یافته‌ایم.و چو زندگی و کمال جسد که او فناست و نفس را از اکتساب بقاء خویش بازدارنده است ‌اندر حاست چشنده است، و چشنده لذات حسی دهان و فرج است، که میل جسد سوی این دو لذتست، دانستیم که این دو آلت که ما بدان چیزی را توانیم پروردن که ما را از سعادت نفسانی باز دارد، ما را از دو نحس آسمانی حاصل شدست.

Онгоҳ гӯйем : ҳамчунонк агар миёни ин чаҳор табъи аънии хоку обу боду оташи ин мухолифат набӯдӣ ки ҳаст , то ду азуи бтбъи мухолиф ду дигараст , ин имтизоҷу эътидоли ҷасадӣ ҳосил наомадӣ ; низ агар ин чаҳор кавокиби андари таъсии мари якдигарро мухолифи набудандӣ , на ҷасади бкмол хеш раседӣ ва на нафас . Ва ҳамчунонк марин таркибро ки ӯ хонау мураккаб нафасасту олати иктисоби саодати мари нафасро ӯст , бад-ӣни ду табъи гарон кам латофат ки хок ва обаст ҳоҷат буд , мари ҷасади касифи Фноӣиро низ бидон ду наҳси осмонӣ ки иллати вуҷӯди нафаси шаҳвонӣ аз баҳри лиззати ҳиссӣ ва ёфтан он эшон анд ҳоҷатаст . Ва нафаси нотиқаро ки аз баҳри иктисоби илми мар ӯро аз роҳ ҷасадаст низ бҷсд ҳоҷатаст . Пас гӯйем : чу нафаси нотиқаро аз баҳри иктисоби илм бҷсд ҳоҷатаст ,у ҷасадро аз баҳри зиндагӣ ва ёфтан лиззати ҳиссӣ ( болтӣ ) ҳоҷатаст , ва олат ёфтан лиззати ҳиссии нафас шаҳвонӣаст , ва он аз алойиқи ин ду наҳс осмонӣаст , пас пайдост ки мари нафаси нотиқаро аз баҳри иктисоби саодати хеши бад-ӣни ду наҳс осмонӣ ҳоҷатаст .

آنگاه گوییم: همچنانک اگر میان این چهار طبع اعنی خاک و آب و باد و آتش این مخالفت نبودی که هست، تا دو ازو بطبع مخالف دو دیگرست، این امتزاج و اعتدال جسدی حاصل نیامدی؛نیز اگر این چهار کواکب‌اندر تاثیر مر یکدیگر را مخالف نبودندی، نه جسد بکمال خویش رسیدی و نه نفس. و همچنانک مرین ترکیب را که او خانه و مرکب نفس است و آلت اکتساب سعادت مر نفس را اوست، بدین دو طبع گران کم لطافت که خاک و آبست حاجت بود، مر جسد کثیف فنائی را نیز بدان دو نحس آسمانی که علت وجود نفس شهوانی از بهر لذت حسی و یافتن آن ایشان‌اند حاجتست. و نفس ناطقه را که از بهر اکتساب علم مر او را از راه جسدست نیز بجسد حاجتست. پس گوییم: چو نفس ناطقه را از بهر اکتساب علم بجسد حاجتست، و جسد را از بهر زندگی و یافتن لذت حسی (بآلتی) حاجتست، و آلت یافتن لذت حسی نفس شهوانی است، و آن از علایق این دو نحس آسمانی است، پس پیداست که مر نفس ناطقه را از بهر اکتساب سعادت خویش بدین دو نحس آسمانی حاجتست.

Ва ин беонедақиқ ва истихроҷӣ латифаст то маълум шавад ки эҷоди кавокиби наҳси андари фалак бар муқтазӣ ҳикматаст . Ва чу таркиби мардум аз ду ҷавҳар буд яке Фноӣӣу дигари бқоӣӣ раво набӯд ки кавокиби ҳамаи саъд будӣ аз баҳри онки Фноӣии насиб хеш наёфтӣ . Ва низ раво набӯд ки ҳар чаҳор кавокиби наҳс будӣ аз баҳри онки бқоӣии насиб хеш наёфтӣ , ҳамчунонк агрҳри чаҳор табиат чу хоку оби гарон будӣ , таркиби мутаҳаррики азу ҳосил наомадӣ . Ва низ агар чаҳор табиати сабк будӣ чу ҳавоу оташ , таркиб мавҷӯд нашудӣ ва муҳкам наомадӣ . Пас гӯйем : аз баҳри он аз ду наҳс ва ду саъди осмонии мари се кавкаби дигарро аз саъду наҳс насиб омад , то аз ду ҳости саодат ки он чашм ва гӯшаст , ва аз ду ҳости шақоват ки он даҳон ( ва ) фараҷаст , мари се нафасро аз нотиқау шаҳвонӣу ғазабӣ насиб ояд , ва ҳар яке насиб хеш биёбад : бқоӣӣ фано ёбад ,у Фноӣии бқоء гузаранда ёбад .

و این بیانی دقیق و استخراجی لطیفست تا معلوم شود که ایجاد کواکب نحس‌اندر فلک بر مقتضی حکمتست. و چو ترکیب مردم از دو جوهر بود یکی فنائی و دیگر بقائی روا نبود که کواکب همه سعد بودی از بهر آنک فنائی نصیب خویش نیافتی. و نیز روا نبود که هر چهار کواکب نحس بودی از بهر آنک بقائی نصیب خویش نیافتی، همچنانک اگرهر چهار طبیعت چو خاک و آب گران بودی، ترکیب متحرک ازو حاصل نیامدی. و نیز اگر چهار طبیعت سبک بودی چو هوا و آتش، ترکیب موجود نشدی و محکم نیامدی. پس گوییم: از بهر آن از دو نحس و دو سعد آسمانی مر سه کوکب دیگر را از سعد و نحس نصیب آمد، تا از دو حاست سعادت که آن چشم و گوش است، و از دو حاست شقاوت که آن دهان (و) فرجست، مر سه نفس را از ناطقه و شهوانی و غضبی نصیب آید، و هر یکی نصیب خویش بیابد: بقائی فنا یابد، و فنائی بقاء گذرنده یابد.

Инаст ҷавоби ин савол ки кардем мари аҳволро бо фурӯъу сахтаи бмизони ҳикмату бмкёли қиёс .

اینست جواب این سؤال که کردیم مر احوال را با فروع و سخته بمیزان حکمت و بمکیال قیاس.