Бад-ӣни байтҳо узри пайваста кардани саволот бисёр хостаст , ва барисам уқало гуфтааст ки муроди ман азин на тънтаст , бали савол ҳаме кунам аз баҳри фоидаро . Ва ин сухани некӯ будӣ агар ҳам бад-ӣни қавл ихтисор кардӣ , валикин чу бар асар гуфт « ҷавоб хоҳам кардан » ва бохр гуфт « ман худ донам ки ҷавоб чист » ин тънт бошад на астФодт ; бал чун худ донист ки ҷавоби ин саволот чист , чунин боист гуфтани бохри шеър ки « ғаразами азин тънт нест , бали ин саволот аз баҳр он кардам то ҳушёрону ҷуиндагони илмро бар талаби ълмҳоءи пӯшида ҳарис кунам , ва марин саволотро ҷавоб хоҳам кардан то касоне ки ин маъониро биҷӯянд , бидонча мо мари эшонро бар талаби он баъс кардем барисанд ,у савол бе ҷавоби навид бехиром бошад , ва ин ҳар дўсхт бемаза бошад . »

بدین بیتها عذر پیوسته کردن سؤالات بسیار خواستست، و برسم عقلا گفته است که مراد من ازین نه تعنت است، بل سؤال همی کنم از بهر فایده را.و این سخن نیکو بودی اگر هم بدین قول اختصار کردی، ولیکن چو بر اثر گفت «جواب خواهم کردن» و بآخر گفت «من خود دانم که جواب چیست» این تعنت باشد نه استفادت؛ بل چون خود دانست که جواب این سؤالات چیست، چنین بایست گفتن بآخر شعر که «غرضم ازین تعنت نیست، بل این سؤالات از بهر آن کردم تا هشیاران و جویندگان علم را بر طلب علمهاء پوشیده حریص کنم، و مرین سؤالات را جواب خواهم کردن تا کسانی که این معانی را بجویند، بدانچه ما مر ایشان را بر طلب آن بعث کردیم برسند، و سؤال بی جواب نوید بی خرام باشد، و این هر دوسخت بی مزه باشد.»

Ва моктобии андари илми ҳисоб тасниф кардаем ки номи ин китоб « ғароиби алҳсобу аҷоиби алҳсоб » ниҳодаем ,у мари онро саволу ҷавоб сохтаем ва дивист масаълаи ҳисобиро андрў ҷамъ кардаем : нахусти савол ва бар ақаби он ҷавоб ,у бози намӯдани тариқи истихроҷи ону бурҳон бар сиҳҳати он ки ҳеҷ илмӣ аз илми ҳисоби мубарҳан тар нест . Ва ҳар чанд ки имрӯзи базмин хуросону мшорқи ҳосбӣ комил нест , чун маро бар ҳали он мушкилоти даст буд , ва он китобро тасниф кардам мари ояндагони халқро бузмони оянда .

و ماکتابی‌اندر علم حساب تصنیف کرده‌ایم که نام این کتاب«غرایب الحساب و عجایب الحساب» نهاده‌ایم، و مر آن را سؤال و جواب ساخته‌ایم و دویست مسئله حسابی را‌اندرو جمع کرده‌ایم: نخست سؤال و بر عقب آن جواب، و باز نمودن طریق استخراج آن و برهان بر صحت آن که هیچ علمی از علم حساب مبرهن‌تر نیست. و هر چند که امروز بزمین خراسان و مشارق حاسبی کامل نیست، چون مرا بر حل آن مشکلات دست بود، و آن کتاب را تصنیف کردم مر آیندگان خلق را بزمان آینده.

Ва ин мард гуфт ки « ҷавоби ин саволоти бикунам ки агар ҳамчунин ҷои хурмои хор гирифта набошад . » бад-ӣни қавл он намӯдааст ки брўзгор ӯ султони замин ӯ ҷоҳил будаст ,у илмро бидон рӯзгори уламои басти нёрстнд кардан . Ва агар бсбби астилоءи ҷаҳл бар халқ боистӣ ки ҳукамоу уламои хомӯши бншстндӣ ва ҳикмат накардандӣ , ҳакими алҳкмоу хотами уланбиёи Муҳамади алмустафои слии аллоҳ алайҳ боистӣ ки ин ганҷи ҳикмату кони ҳақоиқи олълумро ки қуръон Каримаст бхлқи надодӣ ; бали мар ӯро худоӣ таъолӣ бифармуд ки « бар хон бхлқи ончии бтў ваҳй кардаам ,у намозро бпоӣ кун ки намоз боз дорад халқро аз фавоҳишу мнокир . » бад-ӣни оят ки гуфт : қавла « атли мо аўҳии алики ман алкитобу ақми алслўаҳи ани алслўаҳи танаии ани алФҳшоءу алмнкру лзкри аллоҳи Акбари валлоҳи иълми мо тснъўн . » вмънии зоҳири слўаҳ парастиш худост бҷсди боқиболи сӯии қиблаи аҷсод ки он каъбааст хонаи хдоء таъолӣ бимика . Втоўили ботини слўаҳи парастиш худоӣаст бнФси нотиқаи боқибол бар талаби илми китобу шариъати сӯии қиблаи арвоҳ ки он хона худост он хонаи ӣӣ ки илми худоӣ андрўаст , ва он эмом ҳақаст алайҳи ассалом . Ва агар касе мари басти илму иқомати тоъатро мунтазир бошад то султони ҷаҳл аз хилқат бар гирад ҷоҳилу осӣ берун шаванд азин олам , бали ҳукамо бар мисоли дарахтон мива доранд баланду пурбор ,у ҷуиндагони ҳикмат бар мисоли кӯдакони гуруснау ҷлдўи ҳиялатгару дурбин ,у ҷҳоли халқ бар мисол сутуронанд нгўсору гарон ки на бар дарахт тавонанд нгрстн ва на низ донанд ки бар дарахт чист , ва он кӯдакони миўҳоءтру тозау ширину лазиз аз он дарахтон ҳаме чинанд ва ҳимӣ хуранд бе онки сутуронро аз кор эшон хабараст . Ва бад-ӣни маънии ин байтҳо марост шеъри муаллиф :

و این مرد گفت که «جواب این سؤالات بکنم که اگر همچنین جای خرما خار گرفته نباشد.» بدین قول آن نموده است که بروزگار او سلطان زمین او جاهل بودست، و علم را بدان روزگار علما بسط نیارستند کردن. و اگر بسبب استیلاء جهل بر خلق بایستی که حکما و علما خاموش بنشستندی و حکمت نکردندی، حکیم الحکما و خاتم الانبیا محمد المصطفی صلی‌الله علیه بایستی که این گنج حکمت و کان حقایق العلوم را که قرآن کریمست بخلق ندادی؛ بل مر او را خدای تعالی بفرمود که «بر خوان بخلق آنچه بتو وحی کرده‌ام، و نماز را بپای کن که نماز باز دارد خلق را از فواحش و مناکیر.» بدین آیت که گفت: قوله «اتل ما اوحی الیک من الکتاب و اقم الصلوة ان الصلوة تنهی عن الفحشاء و المنکر و لذکر الله اکبر والله یعلم ما تصنعون.» ومعنی ظاهر صلوة پرستش خداست بجسد باقبال سوی قبلة اجساد که آن کعبه است خانه خداء تعالی بمکه. وتاویل باطن صلوة پرستش خدای است بنفس ناطقه باقبال بر طلب علم کتاب و شریعت سوی قبله ارواح که آن خانه خداست آن خانه‌ئی که علم خدای‌اندرو است، و آن امام حقست علیه السلام.و اگر کسی مر بسط علم و اقامت طاعت را منتظر باشد تا سلطان جهل از خلقت بر گیرد جاهل و عاصی بیرون شوند ازین عالم، بل حکما بر مثال درختان میوه دارند بلند و پربار، و جویندگان حکمت بر مثال کودکان گرسنه و جلدو حیلت‌گر و دوربین، و جهال خلق بر مثال ستوران‌اند نگوسار و گران که نه بر درخت توانند نگرستن و نه نیز دانند که بر درخت چیست، و آن کودکان میوهاءتر و تازه و شیرین و لذیذ از آن درختان همی چینند و هیمی خورند بی آنک ستوران را از کار ایشان خبرست. و بدین معنی این بیتها مراست شعر مؤلف:

Ин миқдори марин байтҳо (ро ) ки ин марди бохри ин шеър гуфтаст , нақл кардем на бар рӯй мнозъту мноқшт , бал аз баҳри он то чу аФозли ин китобро бихонанд , донанд ки мо азин миқдори таноқуз ки андари сухани бародар мо рафтаст , ғофил набӯдаем . Онгоҳ гуфтаст :

این مقدار مرین بیتها (را) که این مرد بآخر این شعر گفته‌ست، نقل کردیم نه بر روی منازعت و مناقشت، بل از بهر آن تا چو افاضل این کتاب را بخوانند، دانند که ما ازین مقدار تناقض که‌اندر سخن برادر ما رفتست، غافل نبوده‌ایم. آنگاه گفته‌ست: