Маърифат шинохт бошад ,у илм дониш бошад . Маърифати андари мардум ва ҳайвон сиришта бошаду касб карданӣ нест ,у илм сириштанӣ нест бали касб карданӣаст . Ҷони мардум ки латифаст шинохтанӣаст на донистанӣ , аз баҳри онки андар ҳар нафасӣ сириштааст донистан , ки андарин колбуд чизеаст ки ӯро ҷон хонанд , ва колбуд бидон чиз зиндааст ,у локини чигунагӣ ва чаҳ чизеу куҷое ва чарое ӯро надонад , пас ӯро маърифат хонанд . Ва тан донистанӣаст , ва бибояд омухтан донистан ӯро то бадоне ки иллат тан ғизост ва касифаст . Аънӣ аз ҷузъҳои бисёр таркиб ёфтааст ,у андари чаҳор табъаст : яке сафро ки гарм ва хушкаст баробари оташ аз олам ,у дигари хӯн ки гарм ва тараст баробари ҳаво аз оламу сдигр блғмаст ки сард ва тараст баробари об аз олам ,у чаҳорум судаст ки сард ва хушкаст баробари хок аз олам . Ва бидон ки колбуди мардуми фарзанди ин оламаст ки андрўи чаҳор табъаст , чунонк андарин олами чаҳор ИМАотаст . Ва ҳикоят кунанд аз арстои толиси ҳаким ки шогирдӣ аз ӯ пурсед аз фарқи миёни маърифату илм , вай посух дод ки бФлони шаҳр будӣ ? гуфт будам . Гуфт чаҳ дидӣ андарин роҳ ? гуфт дияҳо дидам ва обҳои равону пора ӣӣ биёбон ва равадӣ буд бар роҳи тобдони шаҳри расидам , ва он шаҳр ободон дидам , сифати чунин ва чунин . Ҳаким мрўро гуфт ин ҳама ки гуфтӣ илмаст ва аз дониста гуфтӣ , он вақт пурсед аз он шаҳр ва он сӯ низ замину шҳрҳост ? шогирд гуфт ҳаст . Гуфт чигунааст ? сифат он бигӯӣ . Шогирд гуфт : надонам ки чигунааст , влкн донам ки ҳаст . Ҳаким гуфт ин ки гуфтӣ аз маърифат гуфтӣ , ва инро маърифат гӯйанд ки ҳасташ бадонеу чигунагӣ аш ндонӣ .

معرفت شناخت باشد ، و علم دانش باشد . معرفت اندر مردم و حیوان سرشته باشد و کسب کردنی نیست ، و علم سرشتنی نیست بل کسب کردنی است . جان مردم که لطیف است شناختنی است نه دانستنی ، از بهر آنک اندر هر نفسی سرشته است دانستن ، که اندرین کالبد چیزی است که او را جان خوانند ، و کالبد بدان چیز زنده است ، و لکن چگونگی و چه چیزی و کجایی و چرایی او را نداند ، پس او را معرفت خوانند . و تن دانستنی است ، و بباید آموختن دانستن او را تا بدانی که علت تن غذاست و کثیف است . اعنی از جزء های بسیار ترکیب یافته است ، و اندر چهار طبع است : یکی صفرا که گرم و خشک است برابر آتش از عالم ، و دیگر خون که گرم و تر است برابر هوا از عالم و سدیگر بلغم است که سرد و تر است برابر آب از عالم ، و چهارم سود است که سرد و خشک است برابر خاک از عالم . و بدان که کالبد مردم فرزند این عالم است که اندرو چهار طبع است ، چنانک اندرین عالم چهار امهات است . و حکایت کنند از ارسطا طالیس حکیم که شاگردی از او پرسید از فرق میان معرفت و علم ، وی پاسخ داد که بفلان شهر بودی ؟ گفت بودم . گفت چه دیدی اندرین راه ؟ گفت دیهها دیدم و آبهای روان و پاره یی بیابان و رودی بود بر راه تابدان شهر رسیدم ، و آن شهر آبادان دیدم ، صفت چنین و چنین . حکیم مرورا گفت این همه که گفتی علم است و از دانسته گفتی ، آن وقت پرسید از آن شهر و آن سو نیز زمین و شهرهاست ؟ شاگرد گفت هست . گفت چگونه است ؟ صفت آن بگوی . شاگرد گفت : ندانم که چگونه است ، ولکن دانم که هست . حکیم گفت این که گفتی از معرفت گفتی ، و این را معرفت گویند که هستش بدانی و چگونگی اش ندانی .

Пас гўӣим ки олами алавии рӯҳонӣ шинохтанӣаст ва донистанӣ нест . Ва олами ҷисмонӣ донистанӣаст ,у офаридагори олам аз ҳисор шинохтан ва донистан берунаст , таъолии аллоҳи ани злки ълўои кбиро .

پس گوئیم که عالم علوی روحانی شناختنی است و دانستنی نیست . و عالم جسمانی دانستنی است ، و آفریدگار عالم از حصار شناختن و دانستن بیرون است ، تعالی الله عن ذلک علواً کبیراً .