Нафасҳои ҷузеи андарин олам орзӯманданд бидон неъматҳо ки ороста шудааст эшонро андари он олам . Ва орзӯ кардани нафаси мардуми мари он неъматҳоро бидонаст ки ин нафасҳои мардумии наздик шудааст ба нафаси куллӣ ки неъматҳои охиратӣ ҳама азуаст ,у мари нафаси ҷузеро дрҷтӣ намондааст ки онро биҷӯед то аз роҳ он бидон неъмат расад . Чунонк мари наботро мондааст дарҷати ҳиссӣу мари сутурро мондааст дар ҷети сухани гуфтан . Ва далел бар дурустии ин қавл онаст ки кӯдаки хирад чун ҳис биёбад ҳарис шавад бар кашӣдан ғизои бхўиштн , ва ҳар чаҳ биёбад бдҳни андар наад , аз баҳри онк аз роҳи ҳиси Марвро бо ғизои наздикӣ афтодаасту андари миёни ҳис ки ҳайвонасту набот ки ғизоаст дрҷтӣ намонда ки кӯдакро андарон ҳоҷатаст то аз роҳи он дарҷати ҳисро бхўиштн кашад . Ҳамчунин чун миёни нафаси ҷузеи мардуму миёни нафаси куллӣ ки худованд неъматҳои боқӣаст дрҷтӣ намондааст магари дарҷати омухтану тоъати доштан , ҷузи нафаси мардум орзӯманд нест бидон неъмат , ва дигар ҳайвону наботро ҳамеи дараҷот бибояд гузоштан то бад-ӣн дарҷат расанд . Ва чун наботу ҳайвон аз Наими он ҷаҳон давраст , Наими ин ҷаҳониро эзади таъолии андари табоиъи бҳди қӯт ниҳодааст то брзўгор ба феъл ҳаме ояду баҳр навъе аз ҳайвон аз ончи эшонро шоиста ҳаме расад , то буқат расӣдан қӯтҳои олами суфлои ҳамаи ҷумлагӣ аз роҳи нафаси мардум ба олами алавӣ ва ёфтан эшон мари он неъматҳоро ки онҷост , злки тақдири алъзизи алҳким .

نفسهای جزیی اندرین عالم آرزومندند بدان نعمتها که آراسته شده است ایشان را اندر آن عالم . و آرزو کردن نفس مردم مر آن نعمتها را بدانست که این نفسهای مردمی نزدیک شده است به نفس کلی که نعمت های آخرتی همه ازوست ، و مر نفس جزیی را درجتی نمانده است که آنرا بجوید تا از راه آن بدان نعمت رسد . چنانک مر نبات را مانده است درجت حسی و مر ستور را مانده است در جت سخن گفتن . و دلیل بر درستی این قول آنست که کودک خرد چون حس بیابد حریص شود بر کشیدن غذا بخویشتن ، و هر چه بیابد بدهن اندر نهد ، از بهر آنک از راه حس مرو را با غذا نزدیکی افتاده است و اندر میان حس که حیوانست و نبات که غذا است درجتی نمانده که کودک را اندران حاجت است تا از راه آن درجت حس را بخویشتن کشد .همچنین چون میان نفس جزیی مردم و میان نفس کلی که خداوند نعمتهای باقیست درجتی نمانده است مگر درجت آموختن و طاعت داشتن ، جز نفس مردم آرزومند نیست بدان نعمت ، و دگر حیوان و نبات را همی درجات بباید گذاشتن تا بدین درجت رسند . و چون نبات و حیوان از نعیم آن جهان دور است ، نعیم این جهانی را ایزد تعالی اندر طبایع بحد قوت نهاده است تا برزوگار به فعل همی آید و بهر نوعی از حیوان از آنچ ایشان را شایسته همی رسد ، تا بوقت رسیدن قوتهای عالم سفلی همه جملگی از راه نفس مردم به عالم علوی و یافتن ایشان مر آن نعمتها را که آنجاست ، ذلک تقدیر العزیز الحکیم .