Бибояд донистан ки азалии мари чизеро гӯйанд ки ӯро оғоз набошаду абадии мари чизеро гӯйанд ки ӯро онҷоам набошад . Ва чун гӯйии азалу азаляту азалии мисоли он наздик гардонӣданаст , ва ҳамчунон гӯйӣ ки оташу оташӣу оташин . Оташ онаст ки ӯ аз олами канораи зибрин гирифтаасту сифат ӯ гарм ва хушкаст аз табоиъ , ва оташӣ онаст ки оташ бидон маънӣ аз дигар чизҳо ҷудост барон рӯй ки он маънии ҷузи оташро нест ,у мари онро аз оташ ҷудо ёбанд ва он маъниро фазл хонанд андари ҳудӯди мантиқ , ва он мисол бар мисол ваҳдатаст ки он ҷузи мари воҳидро нест Марвро аз воҳид ҷудо наёбанд , воҳид ба ваҳдат аз оташ ва оташин ҷудост ,у оташини чизеро гӯйанд ки ӯро аз оташ карда бошанд ва он сӯратӣ бошад аз оташ маҳз карда , чунонкӣ сӯратӣ кунанд аз чӯбу мрўро чубин гӯйанд . Акнӯн чун мисол намудем аз маҳсусоти андари маънии азалу азаляту азалии гўӣим ки азал ибдоъаст маҳз ки аз мубдиъи ҳақ падед омад бе ҳеҷ иллатӣу мрўро оғоз набӯд , аз баҳри онки оғози чизи иллат ӯ бошад , ва чун ибдоъи иллати ҳамаи иллатҳо буд худ ӯ оғоз буд , мари оғозро оғоз лозим наёяд ,у мар ӯро амр хонанд ва клмт хонанд , ва ин номи Марвро лозим омад аз баҳр беоғозӣ ӯ . Азаляти марони баҳраро бояд донистан ки ақли аввал аз клмти борӣ буд , он баҳри баҳр бузургасту ҳувият ақл бидон донистан ки ақл бидон баҳраи ишорати пазируфту зончи фурӯди азу падед омад аз баҳр ҷудо шуд . Пас он баҳра азалятаст . Аммо азалии худ ақласт ки азал бе миёнҷии бадв пайвастааст , ва ҳеҷ чизи дигарро ин хоссагӣ набӯд ва нахоҳад бӯдани бомари борӣ ки мари ақли рост .

بباید دانستن که ازلی مر چیزی را گویند که او را آغاز نباشد و ابدی مر چیزی را گویند که او را آنجام نباشد . و چون گویی ازل و ازلیت و ازلی مثال آن نزدیک گردانیدن است ، و همچنان گویی که آتش و آتشی و آتشین . آتش آنست که او از عالم کناره زبرین گرفته است و صفت او گرم و خشک است از طبایع ، و آتشی آنست که آتش بدان معنی از دیگر چیزها جداست بران روی که آن معنی جز آتش را نیست ، و مر آنرا از آتش جدا یابند و آن معنی را فضل خوانند اندر حدود منطق ، و آن مثال بر مثال وحدت است که آن جز مر واحد را نیست مرو را از واحد جدا نیابند ، واحد به وحدت از آتش و آتشین جداست ، و آتشین چیزی را گویند که او را از آتش کرده باشند و آن صورتی باشد از آتش محض کرده ، چنانکه صورتی کنند از چوب و مرورا چوبین گویند . اکنون چون مثال نمودیم از محسوسات اندر معنی ازل و ازلیت و ازلی گوئیم که ازل ابداع است محض که از مبدع حق پدید آمد بی هیچ علتی و مرورا آغاز نبود ، از بهر آنک آغاز چیز علت او باشد ، و چون ابداع علت همه علتها بود خود او آغاز بود ، مر آغاز را آغاز لازم نیاید ، و مر او را امر خوانند و کلمت خوانند ، و این نام مرو را لازم آمد از بهر بی آغازی او . ازلیت مران بهره را باید دانستن که عقل اول از کلمت باری بود ، آن بهر بهر بزرگ است و هویت عقل بدان دانستن که عقل بدان بهره اشارت پذیرفت و زانچ فرود ازو پدید آمد از بهر جدا شد . پس آن بهره ازلیت است . اما ازلی خود عقل است که ازل بی میانجی بدو پیوسته است ، و هیچ چیز دیگر را این خاصگی نبود و نخواهد بودن بامر باری که مر عقل راست .