Гўӣим биҷӯад худованди ҳақ ки олами ҷисмонӣ донистанӣасту олами рӯҳонӣ шинохтанӣ . Ва мари олами ҷисмониро шаш ҷониб ӯ гирд гирифтааст , то ӯ ки ҳафтумаст ба гувоҳии он шаш ҷониб донистанӣ шудааст , чун зеру зибру росту чап ва пасу пеш . Ҳам чунин гўӣим ки мар ҳар донистаниро аз маъқӯлот ки онро ба ҳис натавон ёфтан ба шаш чиз ба тавон шинохтан то он чизи маъқӯл ки ин ҳафтуми он шашаст ба гувоҳии он шаш чиз дониста шавад , пас аз онки шинохта буд . Вазони шаш чизи яке хабараст ,у дигар мисоласт ва он монандааст , ва се дигар халқаст ва он номонндаҳ бошад ,у чаҳорум тартибаст ва он сипас якдигар кардан бошад ,у панҷум фасласт ва он ҷудо кардан бошад ,у шашум бурҳонаст ва он ҳуҷҷат бошад ,у ҳафтум тамомаст ва он воқиф бӯдан донандааст бар донистанӣ . Ва мисоли ин чунон бошад ки гӯянда гуяд офаридагори ин чиз бошад аз ва ки пеш даст шавад бе ҳақиқатии он вақт мисол бинмоед даргарӣ ки дар ҳаме кунад . Вгўинди ин оламро бингар ки офаридагори Марвро аз ҳоли баҳол ҳаме гирданд . Ҳамчунонк ин даргар марин дарро кӯтоҳтару дрзотру гарон тар мекунад он вақти халафи орад , гуяд начунон сабкаст ки ӯро андарин дар ки кард ҳеҷ санъатӣ нест то гуяд олам начунин сабукӣаст ки асари сонеъи блак чун дараст бар осори сонеъ , он вақти тартиби орад , чунонк ин олами санъат аз сонеъи ҳамеи пазираду бФрмон ӯ ҳаме кор кунад бар мисол пазируфтан дар осори санъат аз даргар мардумро ки маснӯъаст фармон бурдор бояд буд ва аз сонеъи хеши илм бибояд пазируфтан дар даргариро аз даргар . Ва моро кор бояд кардан ба илм чунонк офаридагори мо кор кард бадонаш то андари ҳади бузургӣ монанд шавем мари сонеъи хешро , он вақти фасли орад , ва он ҷудо кардани хабар мумкин бошад аз хабари номумкин , пас гуяд ки ин хабар ки ман гуфтам мумкинасту онро шояд буд гӯйанд , ва ношояд буд номумкин бошад , ва гӯйанд олами бзоти хеш ба шаклҳои мухолифаст аз афлок чун гунбадҳо ва аз кавокиб чун гӯйҳо ва аз оби равандау зхоки истода ва аз боди парандау ҷузи он . Пас агар карин оламро офаридагор набӯдӣ ки ин хилофҳо бхўост ӯ бӯда шудааст мумкин набӯдӣ ки чандини хилофи андар олам бӯда шудӣ аз зоти як чиз ки оламаст , ва аз кӯҳ бе санъати сими пора ӣӣ берун ояд бешакл ,у локин мумкин набошад ки ангуштарӣ карда берун ояд ба шаклу сӯраташ , ин фасл бошад аз баҳри онк мумкинаст ки мари оламро офаридагораст ва мумкин нест ки нест , он вақт бурҳон гуяд ва он ҳуҷҷат бошад ки гуяд ҳоли мардум аз аввал будаш то бохр будаш ҳеҷ бар мурод ӯ набошад , аз баҳри онк аз шиками модар берун оварад ба вақте бехост ӯ бидон далел ки чун беруни оўрдндши бхрўшид , ва он хурӯш аз кӯдаки нишони нокомӣ ӯ буд андарин олам , ва чун бузург шуд хост ки ҳамчунон ҷавон бимонад натавонист ҳамчунон мондан , ва чун пер гашт хоҳад ки дарин олам бимонаду натавонади мондан , ва чун омадан ва шудани мардум ба мурод ӯ набӯд ночораи бҳмроди офаридагор ӯ буд , аз баҳри онк чора нест ки ӯ ё худ офаридагор хешаст ё дайгарӣ офаридагор ӯст . Пас ин бурҳон бошад бар ҳақиқат кардани хабар ки аввал гуфт оФридгоронўқти мрдонндаҳро бад-ӣни шаш чиз ки шарҳ он гуфта шуд офаридагор дониста шавад , ва он ҳафтуми ин шашаст вонро тамом гӯйанд . Алҳамдулиллоҳи раби Алъоламин .

گوئیم بجود خداوند حق که عالم جسمانی دانستنی است و عالم روحانی شناختنی . و مر عالم جسمانی را شش جانب او گرد گرفته است ، تا او که هفتم است به گواهی آن شش جانب دانستنی شده است ، چون زیر و زبر و راست و چپ و پس و پیش . هم چنین گوئیم که مر هر دانستنی را از معقولات که آن را به حس نتوان یافتن به شش چیز به توان شناختن تا آن چیز معقول که این هفتم آن شش است به گواهی آن شش چیز دانسته شود ، پس از آنک شناخته بود . وزان شش چیز یکی خبر است ، و دیگر مثال است و آن ماننده است ، و سه دیگر خلق است و آن ناماننده باشد ، و چهارم ترتیب است و آن سپس یکدیگر کردن باشد ، و پنجم فصل است و آن جدا کردن باشد ، و ششم برهان است و آن حجت باشد ، و هفتم تمام است و آن واقف بودن داننده است بر دانستنی . و مثال این چنان باشد که گوینده گوید آفریدگار این چیز باشد از و که پیش دست شود بی حقیقتی آن وقت مثال بنماید در گری که در همی کند . وگویند این عالم را بنگر که آفریدگار مرو را از حال بحال همی گرداند . همچنانک این در گر مرین در را کوتاه تر و درزاتر و گران تر می کند آن وقت خلف آرد ، گوید نچنان سبک است که او را اندرین در که کرد هیچ صنعتی نیست تا گوید عالم نچنین سبکی است که اثر صانع بلک چون در است بر آثار صانع ، آن وقت ترتیب آرد ، چنانک این عالم صنعت از صانع همی پذیرد و بفرمان او همی کار کند بر مثال پذیرفتن در آثار صنعت از در گر مردم را که مصنوع است فرمان بردار باید بود و از صانع خویش علم بباید پذیرفتن در در گری را از در گر . و ما را کار باید کردن به علم چنانک آفریدگار ما کار کرد بدانش تا اندر حد بزرگی مانند شویم مر صانع خویش را ، آن وقت فصل آرد ، و آن جدا کردن خبر ممکن باشد از خبر ناممکن ، پس گوید که این خبر که من گفتم ممکن است و آنرا شاید بود گویند ، و ناشاید بود ناممکن باشد ، و گویند عالم بذات خویش به شکلهای مخالف است از افلاک چون گنبدها و از کواکب چون گویها و از آب رونده و زخاک ایستاده و از باد پرنده و جز آن . پس اگر کرین عالم را آفریدگار نبودی که این خلافها بخواست او بوده شده است ممکن نبودی که چندین خلاف اندر عالم بوده شدی از ذات یک چیز که عالم است ، و از کوه بی صنعت سیم پاره یی بیرون آید بی شکل ، و لکن ممکن نباشد که انگشتری کرده بیرون آید به شکل و صورتش ، این فصل باشد از بهر آنک ممکن است که مر عالم را آفریدگار است و ممکن نیست که نیست ، آن وقت برهان گوید و آن حجت باشد که گوید حال مردم از اول بودش تا بآخر بودش هیچ بر مراد او نباشد ، از بهر آنک از شکم مادر بیرون آورد به وقتی بی خواست او بدان دلیل که چون بیرون آوردندش بخروشید ، و آن خروش از کودک نشان ناکامی او بود اندرین عالم ، و چون بزرگ شد خواست که همچنان جوان بماند نتوانست همچنان ماندن ، و چون پیر گشت خواهد که درین عالم بماند و نتواند ماندن ، و چون آمدن و شدن مردم به مراد او نبود ناچاره بهمراد آفریدگار او بود ، از بهر آنک چاره نیست که او یا خود آفریدگار خویش است یا دیگری آفریدگار اوست . پس این برهان باشد بر حقیقت کردن خبر که اول گفت آفریدگارآنوقت مرداننده را بدین شش چیز که شرح آن گفته شد آفریدگار دانسته شود ، و آن هفتم این شش است وآنرا تمام گویند . الحمدالله رب العالمین .