Гўӣими мари бародарони хешро ки барин хон нишинанд ки : ақли кули нахуст падед оварда борӣаст ва тамомаст бФълу қӯт , чунонк шарҳи он андари китоби гушоиш ва раҳояш гуфтаем . Ва далел бар онки ақли нахуст падед оварда аст онаст ки ҳар чизе ки он андари падед овардан пештар бӯдааст бзот ҷокўласт ва бар онч сипас ту падед омадааст , чунонк иллат бар маълул ҷокўласту ҷинс бар навъ ҷокўласт , бар мисоли ҳайвон ки бзот ҷокўласт бар чорпоӣу парандау чарандау мардум , аз бҳронки бабр гирифтани ҳайвони ин ҳамаи анвоъ баргирифта шавад ҳамчунин низ бабр гирифтани ақли бўҳм ки донандааст ҳамаи донишҳо бар гирифта шавад . Пас ҷокўл бӯдани ақл бар ҳамаи чизҳо ҳаме далел кунад ки ӯ пештар аз ҳама чизҳо ҳаст шудааст . Ва чун дуруст шуд ки нахустин ҳастӣ буду доно буд пас дуруст шуд ки дониста ӯ ҷузи зот ӯ набӯд , ва чун зот ӯ нахуст ҳастӣ буду тамом бўддлил бошад ки ҳамаи маҳсусоту маъқӯлоти бҷмлгии андари зот ӯ буду дониста ӯ буд ки агар касе гуяд ки ҳеҷ чиз ҳаст ки нобӯдааст ё хоҳад бӯдан ки андрзоти ақл тухм накушта буд нахуст ки ӯ бо бдоъи борӣ на аз чизе падед омад , гуфта бошад ки ақл на тамом буду нақс бо бдоъи бории субҳонаи боз баста бошад , ва давраст ибдоъи бории субҳона аз нақсу аҷз ;у чиз нотамом нагузида бошад андари онк тамом бошад то бидон қӯт ки андари он тамом бошад он нотамом тамом шавад . Ва нигаристан ақли кули бзоти хеши ҷавҳарӣ буд на такаллуфӣ , аз баҳри онки ҷавҳар ақл нигаристан ва донистанаст , ва чун худ ҷузи ақл чиз набӯду ҷавҳар ӯ донистан буд донандаи хеш буд , ва ҳарчиз ки ӯ донанда бошад аз ҳади қӯти бҳди феъл берун ояд , бар мисоли шогирд ки аз нигаристан андари устоди хеши бФоӣдаҳ пазируфтан аз ҳади қӯти бҳди феъл берун ояд , ва чун ҳукми донандаи мрчизироу нгрндаҳи андари чизеи он буд каз ҳади қӯти бҳди феъл берун ояду ақли кули худ тамом буд бқўту феъл чун зот ӯ маровро дониста шуд ва ӯ ҷавҳарии боқии нӯронӣ буд азу бархест ҷавҳарӣ ки андрҳди қӯт буду беруни оянда буд каз феъл ҳаме бидон ҳукмӣ ки ёд кардем кздонстн ва нигаристан чиз аз ҳади қӯти бҳд феъл ояд , ва чун ҳамаи андак ва бисёр аз рӯҳонӣу ҷисмонӣ ки ҳаст ва мебошад тухми он андари ақли кул буд воҷиб набояд ки ақли кули ҷузи бзот худ бингарад , бар мисол касе ки сухани андари маънии бидонаду бози ҳам мари он суханро бинависади ҳаргиз ҳоҷатманд нашавад ки он суханро аз набишта хеш бархонад . Пас агар касе гуяд ки ақли кул ҳоҷатмандаст бнгристни сӯии ончи олами рӯҳонӣ ва ҷисмонӣаст аз рӯҳонӣону ҷисмонӣон чунон гуфта бошад ки мари нависандаро ки бар навиштани сахт ҷокўл гашта бошад ҳоҷатаст бнгристни андари ҳуруфи абҷад то бидонад ки ҳар ҳарфиро шакл чисту ҳукм ҳар яке аз ҳуруфи андари пайвастан ва гусастан чист , пас агар ин мол бошад ин қавли азин маҳол тараст .

گوئیم مر برادران خویش را که برین خوان نشینند که: عقل کل نخست پدید آورده باری است و تمام است بفعل و قوت، چنانک شرح آن اندر کتاب گشایش و رهایش گفته ایم. و دلیل بر آنک عقل نخست پدید آورده است آنست که هر چیزی که آن اندر پدید آوردن پیشتر بوده است بذات جاکول است و بر آنچ سپس تو پدید آمده است، چنانک علت بر معلول جاکول است و جنس بر نوع جاکول است، بر مثال حیوان که بذات جاکول است بر چارپای و پرنده و چرنده و مردم، از بهرآنک ببر گرفتن حیوان این همه انواع برگرفته شود همچنین نیز ببر گرفتن عقل بوهم که داننده است همه دانشها بر گرفته شود. پس جاکول بودن عقل بر همه چیزها همی دلیل کند که او پیشتر از همه چیزها هست شده است. و چون درست شد که نخستین هستی بود و دانا بود پس درست شد که دانسته او جز ذات او نبود ، و چون ذات او نخست هستی بود و تمام بوددلیل باشد که همه محسوسات و معقولات بجملگی اندر ذات او بود و دانسته او بود که اگر کسی گوید که هیچ چیز هست که نابوده است یا خواهد بودن که اندرذات عقل تخم نکشته بود نخست که او با بداع باری نه از چیزی پدید آمد، گفته باشد که عقل نه تمام بود و نقص با بداع باری سبحانه باز بسته باشد، و دور است ابداع باری سبحانه از نقص و عجز؛ و چیز ناتمام نگزیده باشد اندر آنک تمام باشد تا بدان قوت که اندر آن تمام باشد آن ناتمام تمام شود. و نگریستن عقل کل بذات خویش جوهری بود نه تکلفی، از بهر آنک جوهر عقل نگریستن و دانستن است، و چون خود جز عقل چیز نبود و جوهر او دانستن بود داننده خویش بود،و هرچیز که او داننده باشد از حد قوت بحد فعل بیرون آید، بر مثال شاگرد که از نگریستن اندر استاد خویش بفائده پذیرفتن از حد قوت بحد فعل بیرون آید، و چون حکم داننده مرچیزی را و نگرنده اندر چیزی آن بود کز حد قوت بحد فعل بیرون آید و عقل کل خود تمام بود بقوت و فعل چون ذات او مراو را دانسته شد و او جوهری باقی نورانی بود ازو برخاست جوهری که اندرحد قوت بود و بیرون آینده بود کز فعل همی بدان حکمی که یاد کردیم کزدانستن و نگریستن چیز از حد قوت بحد فعل آید، و چون همه اندک و بسیار از روحانی و جسمانی که هست و می باشد تخم آن اندر عقل کل بود واجب نباید که عقل کل جز بذات خود بنگرد، بر مثال کسی که سخن اندر معنی بداند و باز هم مر آن سخن را بنویسد هرگز حاجتمند نشود که آن سخن را از نبشته خویش برخواند. پس اگر کسی گوید که عقل کل حاجتمند است بنگریستن سوی آنچ عالم روحانی و جسمانی است از روحانیان و جسمانیان چنان گفته باشد که مر نویسنده را که بر نوشتن سخت جاکول گشته باشد حاجت است بنگریستن اندر حروف ابجد تا بداند که هر حرفی را شکل چیست و حکم هر یکی از حروف اندر پیوستن و گسستن چیست، پس اگر این مال باشد این قول ازین محال تر است.