Хилоф нест миёни доноён ки қӯтҳои олами гслндаҳ ва баранда несту шаванда на бинад ки чизе ошкоро шавад андари олами магар ки ҳамчунонӣ пайдо шуда бошад ё пайдо шавад андари замонии дигар , аз баҳри онк мумкин нест заъиф шудану аспр шудан қӯтҳои табиӣ то бо сипарӣ шудан он низ пайдо наёяд он чиз ки якбор пайдо омад , пас рӯй нест мрнФси ҷузъиро бондр ёфтан оғози падед омадани мардуми ҷузи барин ҳол ки ҳаме пайдо шавад , ва чун имрӯз ҳаме ёбем қӯтҳои тбоӣъу афлоку анҷумро бзоиши мардум пайваста донем ки пайдо омадани мардуми бобтдоءи пайдо омадани олами бик дафъа будаст ,у хирадманд чун донад ки пайдо омадани олами ботбоӣъу афлоку анҷуми бики бор буд аҷиб наёядаш аз он ки ҷонварон ки аҷзоъи ин оламанд бо ин олам низ баҳам падед омаданд ,у бръоқли он воҷибаст ки талаб накунад онч андар ёфтан он мумкин нест мръқли ҷузъиро , ва он феъли куллиёти нафас ва ақласт , ва набояд талаб кардан оғозҳоро нопидо шавад ,у мрхрдмндро шарафи ақли кул ки муҳӣтаст бамурдам ва оҷизаст мардуми андар расӣдани бқўту қудрати кули хеш . Ва эзади таъолии андари офариниши мардум пайдо кардааст нишони онкии мрўро роҳ нест сӯй андар ёфтан абтдоء , хеш , ва он онаст ки мардуми натавонад донистани мари ҳаракоти нафасро андари феълҳои ӯ каз чист , ва чун бар абтдоءи ҳаракоти нафаси муҳӣт шудан сазовор нест бар абтдоء будаш ӯ носазовор тараст муҳӣт шудан , вагар касе гуяд ки ин мардум бисёр аз як ҷуфти мардум падед омадасту барони ҳуҷҷати орад бронк гуяд мумкинаст каз як ҷуфти мардуми фарзандон пайваста шаванду зиндагонии эшон дароз шавад ва наслҳои дигари мардумон бурӣда шавад то ҳама дигар бимиранд чунонк ҷузи фарзандони он як ҷуфти мардуми андари олам мардум намонад , вазин рӯй дуруст шавад ки ин ҳамаи мардум аз як ҷуфт мардум зодаст .

خلاف نیست میان دانایان که قوتهای عالم گسلنده و برنده نیست و شونده نه بیند که چیزی آشکارا شود اندر عالم مگر که همچنانی پیدا شده باشد یا پیدا شود اندر زمانی دیگر، از بهر آنک ممکن نیست ضعیف شدن و اسپری شدن قوتهای طبیعی تا با سپری شدن آن نیز پیدا نیاید آن چیز که یکبار پیدا آمد، پس روی نیست مرنفس جزئی را باندر یافتن آغاز پدید آمدن مردم جز برین حال که همی پیدا شود، و چون امروز همی یابیم قوتهای طبائع و افلاک و انجم را بزایش مردم پیوسته دانیم که پیدا آمدن مردم بابتداء پیدا آمدن عالم بیک دفعه بودست، و خردمند چون داند که پیدا آمدن عالم باطبائع و افلاک و انجم بیک بار بود عجیب نیایدش از آن که جانوران که اجزاء این عالم اند با این عالم نیز بهم پدید آمدند، و برعاقل آن واجب است که طلب نکند آنچ اندر یافتن آن ممکن نیست مرعقل جزئی را، و آن فعل کلیات نفس و عقل است، و نباید طلب کردن آغازها را ناپیدا شود، و مرخردمند را شرف عقل کل که محیطست بمردم و عاجز است مردم اندر رسیدن بقوت و قدرت کل خویش. و ایزد تعالی اندر آفرینش مردم پیدا کرده است نشان آنکه مرورا راه نیست سوی اندر یافتن ابتداء، خویش، و آن آنست که مردم نتواند دانستن مر حرکات نفس را اندر فعلهای او کز چیست، و چون بر ابتداء حرکات نفس محیط شدن سزاوار نیست بر ابتداء بودش او ناسزاوار تر است محیط شدن، و گر کسی گوید که این مردم بسیار از یک جفت مردم پدید آمدست و برآن حجت آرد برآنک گوید ممکن است کز یک جفت مردم فرزندان پیوسته شوند و زندگانی ایشان دراز شود و نسلهای دیگر مردمان بریده شود تا همه دیگر بمیرند چنانک جز فرزندان آن یک جفت مردم اندر عالم مردم نماند، وزین روی درست شود که این همه مردم از یک جفت مردم زادست.

Муъориза бо ӯ онаст ки гӯйӣ : сиблати андари чизҳои табиӣ бар тафовутаст ва мумкинаст ки ҳамаи мардумон аз як ҷуфт мардум бошанд , ҳамчунонк бисёре аз яке падед ояд , аммо навъе ки ӯро шахсе набошад мумкин несту навъро ҳамто нест ва на мари ҷинсро андари ягонагӣ , аз баҳри онки шахси баъдади бештар аз навъ бошаду навъи баъдади камтар аз шахс бошад . Пас агар касе ки навъи мардуми бишавад то бикии шахс боз ояд ки ӯро ҳамтоӣ набошад рост карда бошад мрнўъро бо шахс , аз баҳри онки навъ яке бошаду шахс яке гуяд , ва чун чунин бошад навъ ботил бошад , аз аироки шахси биҷои навъ истодааст , ва ҳарчанд ки шахс бисёраст навъ лозимаст мрўро , вагар як шахси иллати навъ хеш бошад раво набошад аз бҳронки навъ беш аз шахсаст чунонк ҷинс беш аз навъаст , пас дуруст шуд ки навъро бар шахс бешӣ ҳаст , ва чун навъ беш аз шахс бошад андари навъи шахсҳои бисёр ҳамеша ёбаду рўонбошд ки як шахс беш набошад ,у сухан бехалал онаст ки падед омадани олам бо ончи андрўст ва буд ва бошад бики дафъа буд ки ҳеҷ ҷиз бар дайгарӣ бешӣ надошт , аммо андари ҳади қӯт буд чизҳоу бФъли ҳаме берун ояд , ва бӯдани мардуми бики дафъа на саъбтар аз бӯдан оламаст бо ин шакли азими бики дафъа , чунонк худои таъолӣ ҳаме гуяд қавла « халқи алсмўоту аларзи أкбри ман халқи аннос ва ло кун аксролноси лоиълмўн » ҳаме гуяд : офаридан осмонҳоу замин бузургтараст аз офаридани мардумону локини бештар аз мардумон ндонанд .

معارضه با او آنست که گویی: سبیل اندر چیزهای طبیعی بر تفاوت است و ممکن است که همه مردمان از یک جفت مردم باشند، همچنانک بسیاری از یکی پدید آید، اما نوعی که او را شخصی نباشد ممکن نیست و نوع را همتا نیست و نه مر جنس را اندر یگانگی، از بهر آنک شخص بعدد بیشتر از نوع باشد و نوع بعدد کمتر از شخص باشد. پس اگر کسی که نوع مردم بشود تا بیکی شخص باز آید که او را همتایی نباشد راست کرده باشد مرنوع را با شخص، از بهر آنک نوع یکی باشد و شخص یکی گوید، و چون چنین باشد نوع باطل باشد، از ایراک شخص بجای نوع ایستاده است، و هرچند که شخص بسیار است نوع لازم است مرورا، و گر یک شخص علت نوع خویش باشد روا نباشد از بهرآنک نوع بیش از شخص است چنانک جنس بیش از نوع است، پس درست شد که نوع را بر شخص بیشی هست، و چون نوع بیش از شخص باشد اندر نوع شخصهای بسیار همیشه یابد و روانباشد که یک شخص بیش نباشد، و سخن بی خلل آن است که پدید آمدن عالم با آنچ اندروست و بود و باشد بیک دفعه بود که هیچ جیز بر دیگری بیشی نداشت، اما اندر حد قوت بود چیزها و بفعل همی بیرون آید، و بودن مردم بیک دفعه نه صعب تر از بودن عالم است با این شکل عظیم بیک دفعه، چنانک خدای تعالی همی گوید قوله « خلق السموات و الارض أکبر من خلق الناس و لا کن اکثرالناس لایعلمون» همی گوید: آفریدن آسمانها و زمین بزرگتر است از آفریدن مردمان و لکن بیشتر از مردمان ندانند.