эй худовандони гӯшҳои шунаво дод шунавоӣ ки шуморо дода анд бидиҳед бшнўдни сухани ҳақ , вои нгрндгони чашми равшан ! бингаред сӯии офариниши хешу сӯии таркиби олам , вои ҳӯшёрон ! андар ёбед маънии подшоҳии хеш бар дигари ҷонварон , ва бидонед ки ҳар ки дод гӯши бшнўдн ва дод чашми бнгристн ва дод дили бдонстни надиҳад ситамкор бошад , қавлау аллоҳи лои иҳдии алқўми алзомин . Ва чун мари хештанро аз шунавои андари подшоҳӣ ҳаме ёбед ки шуморо андари бадаст овардан он тавоноӣ набӯд , бидонед ки шуморо ин подшоҳӣ аз баҳр он доданд ки шуморо бидон ҳоҷат буд , ва чун мари ҷонвариро ки шунаво нест андарин зиндагонӣ надоданд , пас зойеъ макунед марин ҳадяи азимроу Фоӣдаҳи хеш аз он баргиред бшнўдни ончи шумо он ндонед , вчўн аз бенаии шуморо баҳрманд карданд бе хости шумо то бад-ӣни бенаии бмёнҷии нури офтоби ҷисмонӣ аз чоҳҳои ҳалоки дунёи вай ҳазар кардед , аз ончи андари зери диданҳо пӯшидааст бмёнҷии офтоби рӯҳонӣ аз азоби ҷовидӣ ҳазар кунед , вгўшу чашми бсхну ашороти он кас доред ки офаридагори шумо мрўро гуфт : асмъи баҳаму абсри явми ётўннои локини алзолмўни алиўми фии залоли мубин . Бишинавон ва бинмоӣ эшонро он рӯз ки сӯй мо оянд , влкни ситамкорони имрӯзи андар кам бўдкӣ пайдоанд . Вбёмўзиди дониш чун ҳаме донед ки олат омухтан ёфтаед аз дили пазироу омӯзгори доно ки ҳар ду пеш шумост бқўли худои таъолӣ ки ҳаме гуяд : Фأсолўи аҳли аззикри он кантами лотълмўми болбиноти волзбр . Бипурсед аз аҳли қуръон агар ҳаме ндонед пидоииҳо ва китобҳо . Ва ин ояти ҳаме овоз диҳад ки китобу пайдоеи шуморо доно накунад бе худованди китоб ,у брпошнаҳи хеши бозмгрдид ки он рафтан девонаст , ва он суди давид ки роҳи далел яздонаст , ва рӯй сӯй рӯй худоӣ доред ки рӯй ӯ миранда нест чунонкӣ гуфт : кули шийъи ҳолки алои виҷҳаи ?лаи алҳкму илайҳи трҷъўн . Ҳар чизи ҳалок шавандааст магар рӯй ӯ , ӯ рости ҳукм ва шуморо бозгашт сӯй ӯст . Ин ояти ҳаме далел кунад ҳукми андари халқи мромоми рост ки мардумон муъмин нигараданд то мррсўли слии аллоҳи алайҳи вслмро худованд муҳкам надоранд андари доварӣҳои хеш , қавла : Флоу рбки лои иўмнўн ҳатто иҳкмўки Фимои шаҷари бинҳм . Савганд аз худои таъолӣ ки муъмин набошанд муъминони туро , эй Муҳамад , ҳоким накунанд аз ончи миён эшон бошад аз доварӣ . Ва дигари ҷой ҳаме гуяд : явм надаъво кули أноси бомомҳм . Онрўз ки бихонем мардумони робомоми эшон . Ин ояти ҳамеи далели кндкаҳи бозгашт ҳар гуруҳеи бомом шан бошад то чун эмомро бихонанд эшон ҳама хонда шаванд . Ва биҷавӣед он касро ки бозгашт шумо бадваст ки ӯ ноёфта нест , чаҳ агар он кас ки моро азуи ҳаме бибояд пурсидан ончӣ ндонем ноёфта будӣ аиздтъолии нафармудӣ ки аз аҳл зикр бипурсед агар ҳаме ндонед бпидоииҳо ва китобҳо . Ва бидонед эй мискинон ки шумо андар зиндонӣ жарфед , ва шодӣ макунед бад-ӣни ҷои торику хӯриши палиду бад-ӣни пӯшиши куҳани шавандаи ризндаҳ ки ёфтаед , ва бидонед ки ман чун хештанро подшоҳ ёфтам бар ҷонварону бсолории ман зиндагонӣ ёфтанд ,у Фоӣдаҳ аз офариниши эшон зойеъ нашуд , бтбоаҳ кардани ддгони дарандаи мароишонро , донистам ки офаридагори брмн касеро гумоштааст ки агар ман андари нгоҳдошт ӯ шавам Фоӣдаҳ аз офариниши ман зойеъ нашавад , ва талаб кардам мари он подшоҳии хешроу бадви раҳояши ҷустам аз ранҷи нодонӣу ҳалоки ҷовидӣ бар мисоли сутурӣ каз ранҷи сармоу гармоу бими дарандагони сӯии хонаи худованди хеши гурезад , ва ёфтам он касро ки азуи ман бдрҷаҳ сутур будам азмрдм , ва ӯ маро аз ҷаҳл нодонӣ бпушонед , ва аз сумуми гуфторҳои фарибандагони бнсими баҳории расонид ,у ҷони маро аз заҳри дандони аҳли тақлиду таътил ва ташбеҳ бурҳонеду бтъому шароби ҷони афзои ҷони марои сайр ва сероб гардонид , ва ман ҳоли шумо эй ҳамҷинсон ! бад-ӣни қомати алифӣ боз намудем , ва ӯ худованд бар шумо баназари хеши сӯии шумо раҳмат худоӣ боронед , вазони таому шароб ки ман бидон аз хатари марг руста шудам сӯй шумо фиристод бар дасти ман , ва акнӯн ман аз он таому шароб ин хонро биёростам бгўнгўнаҳи хӯришҳои поку миваҳои бо лиззату бўноку пеши мтобъони худованд сухангӯён оварадам , ва он хон ин китобаст ки мронро хон алохўони номи ниҳодам , бидонча барон мртлбкорони ҳикматро хӯрданӣҳои ҷонпрўрст ва шаробҳои соқии кавсар , варост кардам барин хон аз таому шароби сад сафи бад-ӣни тартиб ҳамчинонкӣ бархон ҷисмии сиркау ҳалвои бик ҷой бошад , то ҳар ки дасти нафаси хеш аз олоиши хамри шариъату чарбау гӯшти хӯкони дайн шастааст вмъдаҳи фикратро бгўорши прҳизкорӣ аз ахлот бе покии пок гардонидааст азин хон бардорад баҳраи хеши бзоиши дувум бар андоза ӣӣ ки тавонад бихӯрад ҳалолу гўорндаҳи бод ӯро ,у эзади таъолии дастҳои шастау меъдаҳои олӯдаро азин ҳикмат бебҳрдаҳ гардонод бФзли хеш .

ای خداوندان گوشهای شنوا داد شنوایی که شما را داده اند بدهید بشنودن سخن حق ، وای نگرندگان چشم روشن! بنگرید سوی آفرینش خویش و سوی ترکیب عالم، وای هوشیاران! اندر یابید معنی پادشاهی خویش بر دیگر جانوران، و بدانید که هر که داد گوش بشنودن و داد چشم بنگریستن و داد دل بدانستن ندهد ستمکار باشد ، قوله و الله لا یهدی القوم الظامین. و چون مر خویشتن را از شنوایی اندر پادشاهی همی یابید که شما را اندر بدست آوردن آن توانایی نبود، بدانید که شما را این پادشاهی از بهر آن دادند که شما را بدان حاجت بود، و چون مر جانوری را که شنوا نیست اندرین زندگانی ندادند، پس ضایع مکنید مرین هدیه عظیم را و فائده خویش از آن برگیرید بشنودن آنچ شما آن ندانید، وچون از بینایی شما را بهرمند کردند بی خواست شما تا بدین بینایی بمیانجی نور آفتاب جسمانی از چاههای هلاک دنیا وی حذر کردید، از آنچ اندر زیر دیدنها پوشیده است بمیانجی آفتاب روحانی از عذاب جاویدی حذر کنید، وگوش و چشم بسخن و اشارات آن کس دارید که آفریدگار شما مرورا گفت: اسمع بهم و ابصر یوم یاتوننا لکن الظالمون الیوم فی ضلال مبین. بشنوان و بنمای ایشان را آن روز که سوی ما آیند، ولکن ستمکاران امروز اندر کم بودکی پیدا اند . وبیاموزید دانش چون همی دانید که آلت آموختن یافته اید از دل پذیرا و آموزگار دانا که هر دو پیش شماست بقول خدای تعالی که همی گوید: فأسالو اهل الذکر آن کنتم لاتعلموم بالبینات والزبر. بپرسید از اهل قرآن اگر همی ندانید پیداییها و کتابها. و این آیت همی آواز دهد که کتاب و پیدایی شما را دانا نکند بی خداوند کتاب، و برپاشنه خویش بازمگردید که آن رفتن دیوان است ، و آن سود دوید که راه دلیل یزدان است ، و روی سوی روی خدای دارید که روی او میرنده نیست چنانکه گفت : کل شیء هالک الا وجهه له الحکم و الیه ترجعون. هر چیز هلاک شونده است مگر روی او، او راست حکم و شما را بازگشت سوی اوست . این آیت همی دلیل کند حکم اندر خلق مرامام راست که مردمان مومن نگردند تا مررسول صلی الله علیه وسلم را خداوند محکم ندارند اندر داوریهای خویش، قوله: فلا و ربک لا یومنون حتی یحکموک فیما شجر بینهم. سوگند از خدای تعالی که مومن نباشند مومنان ترا ، ای محمد ، حاکم نکنند از آنچ میان ایشان باشد از داوری. و دیگر جای همی گوید: یوم ندعوا کل أناس بامامهم. آنروز که بخوانیم مردمان رابامام ایشان. این آیت همی دلیل کندکه بازگشت هر گروهی بامام شان باشد تا چون امام را بخوانند ایشان همه خوانده شوند. و بجویید آن کس را که بازگشت شما بدوست که او نایافته نیست، چه اگر آن کس که ما را ازو همی بباید پرسیدن آنچه ندانیم نایافته بودی ایزدتعالی نفرمودی که از اهل ذکر بپرسید اگر همی ندانید بپیداییها و کتابها. و بدانید ای مسکینان که شما اندر زندانی ژرفید ، و شادی مکنید بدین جای تاریک و خورش پلید و بدین پوشش کهن شونده ریزنده که یافته اید،و بدانید که من چون خویشتن را پادشاه یافتم بر جانوران و بسالاری من زندگانی یافتند، و فائده از آفرینش ایشان ضایع نشد، بتباه کردن ددگان درنده مرایشان را ، دانستم که آفریدگار برمن کسی را گماشته است که اگر من اندر نگاهداشت او شوم فائده از آفرینش من ضایع نشود ، و طلب کردم مر آن پادشاهی خویش را و بدو رهایش جستم از رنج نادانی و هلاک جاویدی بر مثال ستوری کز رنج سرما و گرما و بیم درندگان سوی خانه خداوند خویش گریزد، و یافتم آن کس را که ازو من بدرجه ستور بودم ازمردم، و او مرا از جهل نادانی بپوشانید ، و از سموم گفتارهای فریبندگان بنسیم بهاری رسانید، و جان مرا از زهر دندان اهل تقلید و تعطیل و تشبیه برهانید و بطعام و شراب جان افزای جان مرا سیر و سیراب گردانید، و من حال شما ای همجنسان! بدین قامت الفی باز نمودم، و او خداوند بر شما بنظر خویش سوی شما رحمت خدای بارانید ، وزان طعام و شراب که من بدان از خطر مرگ رسته شدم سوی شما فرستاد بر دست من، و اکنون من از آن طعام و شراب این خوان را بیاراستم بگونگونه خورشهای پاک و میوه های با لذت و بوناک و پیش متابعان خداوند سخنگویان آوردم، و آن خوان این کتاب است که مرآنرا خوان الاخوان نام نهادم، بدانچه بران مرطلبکاران حکمت را خوردنیهای جانپرورست و شرابهای ساقی کوثر،وراست کردم برین خوان از طعام و شراب صد صف بدین ترتیب همچنانکه برخوان جسمی سرکه و حلوا بیک جای باشد، تا هر که دست نفس خویش از آلایش خمر شریعت و چربه و گوشت خوکان دین شسته است ومعده فکرت را بگوارش پرهیزکاری از اخلاط بی پاکی پاک گردانیده است ازین خوان بردارد بهره خویش بزایش دوم بر اندازه یی که تواند بخورد حلال و گوارنده باد او را ، و ایزد تعالی دستهای شسته و معده های آلوده را ازین حکمت بی بهرده گرداناد بفضل خویش.