Гўӣим ки мрнФсро бзот ӯ андрдидорӣаст ҷирин дидори чашм ва рафтан ва истоданаст ӯро ва гирифтану даст боздоштанаст ӯроу ҷузи он баробари ин феълҳо ки андар маҳсусот мекунад , ва феълҳои зотӣ ӯ шарифтараст азин арзӣ , пас ҳамеи намояд ки мрнФсро андари зот ӯ ҳавосӣаст ки ин ҳавоси зоҳир монандааст мари онрои монндгии давр , аз баҳри онк бисёр касаст каз модар нобӣно зодаст ва илмҳои шариф омӯхтааст чун ҳисобу ҳандасау мантиқу китоби хдоирои ёд гирифтаасту кутуби ҳукаморо донистааст то нафас ӯ бзоти хеш китобҳо гаштааст , ва аўҳмӣ бинад андар ҳар илмии онч мрўро бинмоӣанд , дигари касон аз дидан он чизҳо ки ӯ ҳаме бинад нобӣноанд . Пас ин ҳол далел кунад ки нафасро чашмӣ ҳаст аз зот ӯу мари он чашмро аз нафаси донои омӯзгор офтобӣ ҳаст ки чизҳоро бидон чашми зотӣ , нафас бинмоед бар мисоли офтоб ки чароғ ки шаклу сӯрат ҷисмонӣ бичишам нгрндгони андари падеди орад . Ва гувоҳӣ диҳад бар дурустии ин даъвии қавли худои таъолӣ ки мари расӯлро алайҳ ассалом гуфт : қавла « ё أиҳо алнабӣ анои أрслноки шоҳдоу мбшроу нзироу доъёи ?или аллоҳи бознаҳу сроҷои мниро » гуфт : эй паёмбари мо бФрстодими турои гувоҳи брхлқу муждадиҳандау бимкунандау хонандаи сӯии худои бадастӯрӣ ӯу чароғии равшан . Вгрўҳӣ аз мардум чунин гӯйанд ки чун мардум ҷаҳд кунад внФси хешро аз ношоистҳо давр кунад ӯро дидори аўФтди андари чизҳои бӯданӣ ва хабар ёбад аз олами алавӣ ,у ваҳии паёмбарон онаст . Ва мо гўӣим ки чунин нишоед гуфтан ки паямбарӣ биҷаҳад хеш ёфтанд паёмбарон , чаҳ ваҳй аз кирдор пайғомбарон онаст казон муроди кирдигори олам бҳосл ояд ,у мурод аз худованди мурод ки тавоно бошад ҷузи бадву бхўост ӯ бҳосл нашавад , вагар бхўост касе дигари муроди худоӣ бҳосл омадӣ онкас бо худои анбоз будӣ . Вҳри кас ки бо худоӣ анбоз гирад кофар бошад . Пас он касон ки гуфтанд паёмбарӣ биҷаҳад битавон ёфтан кофар шуданд бқўли худои таъолӣ ки ҳаме гуяд , қавла « ани аллоҳи лои иғФри أни ишрк бау иғФри мо дуни злки лмни ишоء » ҳаме гуяд : худои нёмрзди онкасро ки бо ӯ анбоз гирад ва биёмурзад фурӯд аз он ҳар кро хоҳад . Пас мо гўӣим ки нафаси мардум рогрФтнасту яла кардани бзоти берун гирифтану яла кардани болт чун эътиқод кардани чизеу яла кардани чизеи дигар ва чун ёд кардани илмӣ ва аз ёди бгзоштни дайгарӣ , ва ӯро низ рафтан ва истоданаст бзоти хеш чун рафтани андари илмӣ аз оғоз ӯ то бонҷом ӯ воистоднсти Марвро биҷойҳое ки аз он кидир бияёд бдонстни он , чунонк худои таъолӣ ҳаме гуяд , қавла « клмои أзоءи ?лаами мшўои фӣау азои أзлми алайҳими қомўо » ҳаме гуяд : ҳар вақт ки равшаноӣ пайдо ояд бираванд андрў ва чун баришон торик шавад боистанд . Ва бад-ӣни мари касонеро мехоҳад ки китоби хдоиро барои хеши маънии ҷӯянд ва баъзеро маънӣ битавонанд ёфтану андар он башитобанд ва чун муташобиҳии мушкил пеш ояд барҷоӣ боистанд , ва феълҳои зотии мари нафасро шарифтараст аз феълҳои олатии арзӣ , ва чун мардуми бқўти нафаси нотиқаи мари нафаси шаҳвониро бишиканаду бчизҳои дунёеу лаззоти ҳиссӣ машғӯл нашавад нафаси нотиқа ӯ қавӣ шаваду чизҳое таълим бибинад , азбҳронки нафасро кор кардан табъаст ва чун Марвро аз чизҳои табиии бози дорӣ ва ӯ аз кори Фрўншинди бқўти нафсонӣ чизҳое бибинад аз олами хеш ки он андар зот ӯст , бар мисоли чашм ки чун кор ӯ диданаст ҳар вақт ки Марвро аз иллати поки гирдонеи чизҳои ҷисмониро бетакаллуф ва бенмўн намоянда бибинад , ва ин бурҳонӣ равшанаст хирадмандонро азҷсмонии брўҳонӣ .

گوئیم که مرنفس را بذات او اندردیداری است جرین دیدار چشم و رفتن و ایستادن است او را و گرفتن و دست بازداشتن است او را و جز آن برابر این فعلها که اندر محسوسات می کند، و فعلهای ذاتی او شریفتر است ازین عرضی، پس همی نماید که مرنفس را اندر ذات او حواسی است که این حواس ظاهر ماننده است مر آنرا مانندگی دور، از بهر آنک بسیار کس است کز مادر نابینا زادست و علمهای شریف آموخته است چون حساب و هندسه و منطق و کتاب خدایرا یاد گرفته است و کتب حکما را دانسته است تا نفس او بذات خویش کتابها گشته است، و اوهمی بیند اندر هر علمی آنچ مرورا بنمایند، دیگر کسان از دیدن آن چیزها که او همی بیند نابینا اند. پس این حال دلیل کند که نفس را چشمی هست از ذات او و مر آن چشم را از نفس دانای آموزگار آفتابی هست که چیزها را بدان چشم ذاتی، نفس بنماید بر مثال آفتاب که چراغ که شکل و صورت جسمانی بچشم نگرندگان اندر پدید آرد. و گواهی دهد بر درستی این دعوی قول خدای تعالی که مر رسول را علیه السلام گفت: قوله « یا أیها النبی انا أرسلناک شاهداً و مبشراً و نذیراً و داعیاً ال الله باذنه و سراجاً منیراً» گفت: ای پیامبر ما بفرستادیم ترا گواه برخلق و مژده دهنده و بیم کننده و خواننده سوی خدای بدستوری او و چراغی روشن. وگروهی از مردم چنین گویند که چون مردم جهد کند ونفس خویش را از ناشایستها دور کند او را دیدار اوفتد اندر چیزهای بودنی و خبر یابد از عالم علوی، و وحی پیامبران آن است. و ما گوئیم که چنین نشاید گفتن که پیمبری بجهد خویش یافتند پیامبران، چه وحی از کردار پیغامبران آنست کزان مراد کردگار عالم بحاصل آید، و مراد از خداوند مراد که توانا باشد جز بدو و بخواست او بحاصل نشود ، و گر بخواست کسی دیگر مراد خدای بحاصل آمدی آنکس با خدای انباز بودی. وهر کس که با خدای انباز گیرد کافر باشد. پس آن کسان که گفتند پیامبری بجهد بتوان یافتن کافر شدند بقول خدای تعالی که همی گوید، قوله « ان الله لا یغفر أن یشرک به و یغفر ما دون ذلک لمن یشاء» همی گوید: خدای نیامرزد آنکس را که با او انباز گیرد و بیامرزد فرود از آن هر کرا خواهد. پس ما گوئیم که نفس مردم راگرفتن است و یله کردن بذات بیرون گرفتن و یله کردن بآلت چون اعتقاد کردن چیزی و یله کردن چیزی دیگر و چون یاد کردن علمی و از یاد بگذاشتن دیگری، و او را نیز رفتن و ایستادن است بذات خویش چون رفتن اندر علمی از آغاز او تا بانجام او وایستادنست مرو را بجایهایی که از آن کدر بیاید بدانستن آن، چنانک خدای تعالی همی گوید، قوله « کلما أضاء لهم مشوا فیه و اذا أظلم علیهم قاموا» همی گوید: هر وقت که روشنایی پیدا آید بروند اندرو و چون بریشان تاریک شود بایستند. و بدین مر کسانی را میخواهد که کتاب خدایرا برای خویش معنی جویند و بعضی را معنی بتوانند یافتن و اندر آن بشتابند و چون متشابهی مشکل پیش آید برجای بایستاند، و فعلهای ذاتی مر نفس را شریفتر است از فعلهای آلتی عرضی، و چون مردم بقوت نفس ناطقه مر نفس شهوانی را بشکند و بچیزهای دنیایی و لذات حسی مشغول نشود نفس ناطقه او قوی شود و چیزهایی تعلیم ببیند، ازبهرآنک نفس را کار کردن طبع است و چون مرو را از چیزهای طبیعی باز داری و او از کار فرونشیند بقوت نفسانی چیزهایی ببیند از عالم خویش که آن اندر ذات اوست، بر مثال چشم که چون کار او دیدن است هر وقت که مرو را از علت پاک گردانی چیزهای جسمانی را بی تکلف و بی نمون نماینده ببیند، و این برهانی روشن است خردمندان را ازجسمانی بروحانی.