Гӯйем ки чизҳоро ки ҳаст андари олами ду канора ва миёнааст , ва ҳар бӯда ӣиро тамомии он андари канора бозпасин ӯст , чунонк мари чизҳоро ки андрў рӯҳаст канораи нахустин ӯ наботасту миёнааш ҳайвонасту канораи бозпасин ӯ мардумаст ки бар наботу ҳайвон солорасту тамомии ҳайвони андрўст . Пас ҳоли андари дайн ҳамчунин воҷиб ояд аз баҳри онки офариниши мардум аз баҳр дайн бӯдаасту тамомии мардуми андар дайнаст , ва ҳар ки ӯро дайн нест ӯ ноқисаст , аз баҳри он буд ки паёмбарони алайҳими ассаломи мари коФронро куштан фармуданд ва мисли мардум ки дайн пазируфта бошад чун мисли нутфа бошад ки ба ҳади қувва мардум бошад , чаҳ агар касе даҳ бор маҷомеъат кунад бо ҳалоли хеш ки ҳар мҷомътии мумкин будӣ ки фарзандӣ будӣ вазони даҳ маҷомеъат ӯ ҳеҷ фарзанд набошад ӯро бидон гирифторӣ набошад , ҳар чанд ки он нутфа ки ӯ мардум буд табоҳ шуд , аз баҳри онки ноқис буд . Пас куштани мардум бедайн баробараст бо табоҳ шудани нутфау азуи буза ӣӣ набошад ба куштан ӯ блак савоб бошад мари кушанда ӯро .

گوییم که چیزها را که هست اندر عالم دو کناره و میانه است، و هر بوده‌یی را تمامی آن اندر کناره بازپسین اوست، چنانک مر چیزها را که اندرو روح است کناره نخستین او نبات است و میانه‌اش حیوان است و کناره بازپسین او مردم است که بر نبات و حیوان سالار است و تمامی حیوان اندروست. پس حال اندر دین همچنین واجب آید از بهر آنک آفرینش مردم از بهر دین بوده است و تمامی مردم اندر دین است، و هر که او را دین نیست او ناقص است، از بهر آن بود که پیامبران علیهم السلام مر کافرانرا کشتن فرمودند و مثل مردم که دین پذیرفته باشد چون مثل نطفه باشد که به حد قوه مردم باشد، چه اگر کسی ده بار مجامعت کند با حلال خویش که هر مجامعتی ممکن بودی که فرزندی بودی وزان ده مجامعت او هیچ فرزند نباشد او را بدان گرفتاری نباشد، هر چند که آن نطفه که او مردم بود تباه شد، از بهر آنک ناقص بود. پس کشتن مردم بی دین برابر است با تباه شدن نطفه و ازو بزه‌یی نباشد به کشتن او بلک ثواب باشد مر کشنده او را.

Пас гӯйем ки мари дайнро ҳамчунин се мартабатаст : нахуст аз ӯ мартабат нутқаст ва он пиғмбрист ки шариъати ораду таълӣфи китоб ва аъмол кунаду халқро бар пазируфтани зоҳири он таклиф кунад ,у дигари мартабат васоятаст ки бунёди таъвил ӯ наад ва мислҳо ва рамзҳоро маънӣ бигӯеду халқро аз мавҷи шабаҳат ба хшгӣу эминӣ ҳақиқат бирасонад ,у сдигри мартабат имоматаст ки зоҳиру ботинро эмом нигоҳ дораду халқро бар андозаи тоқати эшон аз илми таъвил баҳра диҳад андар ҳар замонӣ , ва ин канораи боз пасинаст андари дайн ,у тамомии дайни андар эмомаст .

پس گوییم که مر دین را همچنین سه مرتبت است: نخست از او مرتبت نطق است و آن پیغمبریست که شریعت آرد و تألیف کتاب و اعمال کند و خلق را بر پذیرفتن ظاهر آن تکلیف کند، و دیگر مرتبت وصایت است که بنیاد تأویل او نهد و مثلها و رمزها را معنی بگوید و خلق را از موج شبهت به خشگی و ایمنی حقیقت برساند، و سدیگر مرتبت امامت است که ظاهر و باطن را امام نگاه دارد و خلق را بر اندازه طاقت ایشان از علم تأویل بهره دهد اندر هر زمانی، و این کناره باز پسین است اندر دین، و تمامی دین اندر امام است.

Пас гӯйем ки ин се мартабати андари халқ аз сари даври одами алайҳи ассалом то ба охири даври Муҳамади слии аллоҳи алайҳу ?алаи бгшт . Ҳар мартабатии андари шаш тану ҳаждаҳи тани андари олами андарин се мартабат истоданд чун одаму асос ӯу эмом ӯ , внўҳу асос ӯу эмом ӯ ,у иброҳӣму асос ӯу эмом ӯ ,у Мӯсоу асос ӯу эмом ӯ ,у исоу асос ӯу эмом ӯ ,у Муҳамаду асос ӯу эмом ӯ , алайҳими ассалом , ва ба ҳафтуми эшон кори дайн тамом шавад . Ва он ҳафтум нӯздаҳум бошад мари тани ҳаждаҳро , чунонк худоӣ таъолӣ фармуд , қавла : « сослиаҳи сқр ва мо أдрики мосқри лотбқӣу лои тзри лўоҳаҳи ллбшри алайҳои тсъаҳи ъушр ва мо ҷълнои أсҳоби алнори алои малоика ва мо ҷълнои ъдтҳми алои фитнаи ллзини кФрўои листиқни аллазӣнаи أўтўои алкитобу издоди аллазӣнаи омнўои аимоноу лои иртоби аллазӣнаи أўтўои алкитобу алмؤмнўни лиқўли аллазӣнаи фии қлўбҳми маразу алкоФрўни мозои أроди аллоҳи бҳзои Маслан » ҳаме гуяд : саранҷоми андари аФгнимш ба дӯзах ва ту чаҳ доне эй Муҳамад ки он чаҳ дӯзахаст ва он онаст ки на бимонанд ва на бигузоранд , дрФшндаҳаст мардумро ва бирав мؤкласт ва накардем худованди оташи магари Фариштагон ва накардем шумори эшон магари озмоишии мари онҳоро ки кофар шуданд то зиёдат шавад имони крўндгон ( ? грўндгон ) ва ба шаки ниўФтнди он касон ки китобро бпзирФтнду крўндгон ва то бигӯянд кофарон ва он касон ки дилҳои эшон андари дайн бемораст ки чаҳ хости худои бад-ӣн мисли ки зад . Ва таъвили ин оят онаст ки бдўзхи мари зоҳири шариъатро ҳаме хоҳад ки мардуми азу на бар ҳақ бошад ва на бар ботилу ҳамеи дирафшади мардумро азуи чизе ки бадви натавонад расӣдан бемиёнҷӣ ва бирав нӯздаҳ муваккиласт аз шаш нотиқ ва шаш асос ва шаш эмом ва яке худованди қиёмат ,у бдонч ҳаме гуяд « накардем худовандони оташи магари Фариштагон » бидон оташи мари ақли кулро ҳаме хоҳад ки Фариштагони азу падед оянд андари олами ҷисмонӣ , ва ҳар ки ин нӯздаҳи ҳадро бидонадемонаш зиёдат шавад ба қӯти худои таъолӣ , ва ҳар ки мар аишонро надонад мутаҳайир шавад ва гуяд ин чаҳ мисласт ки худоӣ ҳаме занад чун марин се шашро кӣ ба ҳафтум бозпасин расад ва ин шашони ҳамаи амал фармӯдаанд , воҷиб ояд ки охири амали ҳисоб буд ки шумори он амалҳо он ҳафтум аз халқ бихоҳад ,у далел бар дурустии ин қавл онаст ки ҷасади касиф ки ба шаш ҳоли бигардад аз сулола то блҳми бҳФтми мартабат ӯро ҳоле дигар бошад ки бидон шаш ҳол гузашта намонад ,у айбу ҳунари он шаш ҳол бидон ҳафтум падед ояд , ва бидон ҳафтуми ҳол аз рост кардани сӯрат ӯ бипардозанду ҳавос ӯ ва андомҳои ӯ бакори намӯдан андар уфтад аз он маънӣҳо ки ӯро аз баҳри он офарӣда бошанд . Пас ҳамчунин берун омадан он ҳафтуми ҳади ҳисоби ин амалҳои карда аз халқ бихоҳанд ки ӯ худованди боз ҷустан корҳои карда бошад на Фрмоиндаҳ кор бошад ,у ақл гувоҳӣ диҳад ки чандин паёмбарон биёмаданду халқро ба худои хонданду кор шароеъ фармуданд ва баъзе аз мардуми он бпзирФт ва кор кард ва баъзе напазируфт ва кор накард ва ҳар ду гуруҳ аз ин олами рафтанд ва пайдо наомад фазли он мутӣъ фармон бурдор бар он осӣ бефармон , бояд ки рӯзӣ бошад ки он фазл падед ояд ва ин таъхир ки бӯдааст ва ҳаме бошад мар омадан он ҳафтумро ҳаме бошад ,у худои таъолӣ ҳаме гуяд , қавла « أми ҳасби аллазӣнаи аҷтрҳўои алсиӣоти أни нҷълҳми колзини омнўоу ъмлўои алсолҳоти сўоءи мҳёҳму ммотҳми соءи мо иҳкмўн » , ҳаме гуяд : « оё чунон ҳаме пиндоранд он касон ки бадӣ карданд ки мо мари аишонро чун он касон кунем ки бгрўиднд ва корҳои некӯ карданд баробар бошад мурдагӣу зиндагии эшон » бад ҳукмӣаст ин ки ҳаме кунанд ва чун андари ҳоли зиндагии бади кирдору неки кирдор падед наомад ва пас аз марг падед наёяд бад ҳукмӣ бошаду худои таъолӣ ҳукм накунад , қавла : « лӣси аллоҳи бأҳкми алҳокмин »

پس گوییم که این سه مرتبت اندر خلق از سر دور آدم علیه السلام تا به آخر دور محمد صلی الله علیه و آله بگشت. هر مرتبتی اندر شش تن و هژده تن اندر عالم اندرین سه مرتبت ایستادند چون آدم و اساس او و امام او، ونوح و اساس او و امام او، و ابراهیم و اساس او و امام او، و موسی و اساس او و امام او، و عیسی و اساس او و امام او، و محمد و اساس او و امام او، علیهم السلام، و به هفتم ایشان کار دین تمام شود. و آن هفتم نوزدهم باشد مر تن هژده را، چنانک خدای تعالی فرمود، قوله: «ساصلیه سقر و ما أدریک ماسقر لاتبقی و لا تذر لواحه للبشر علیها تسعه عشر و ما جعلنا أصحاب النار الا ملائکه و ما جعلنا عدتهم الا فتنه للذین کفروا لیستیقن الذین أوتوا الکتاب و یزداد الذین آمنوا ایماناً و لا یرتاب الذین أوتوا الکتاب و المؤمنون لیقول الذین فی قلوبهم مرض و الکافرون ماذا أراد الله بهذا مثلا» همی گوید: سرانجام اندر افگنیمش به دوزخ و تو چه دانی ای محمد که آن چه دوزخ است و آن آنست که نه بمانند و نه بگذارند، درفشنده است مردم را و برو مؤکل است و نکردیم خداوند آتش مگر فرشتگان و نکردیم شمار ایشان مگر آزمایشی مر آنها را که کافر شدند تا زیادت شود ایمان کروندگان(؟گروندگان) و به شک نیوفتند آن کسان که کتاب را بپذیرفتند و کروندگان و تا بگویند کافران و آن کسان که دلهای ایشان اندر دین بیمار است که چه خواست خدای بدین مثل که زد. و تأویل این آیت آنست که بدوزخ مر ظاهر شریعت را همی‌خواهد که مردم ازو نه بر حق باشد و نه بر باطل و همی درفشد مردم را ازو چیزی که بدو نتواند رسیدن بی میانجی و برو نوزده موکل است از شش ناطق و شش اساس و شش امام و یکی خداوند قیامت، و بدانچ همی گوید « نکردیم خداوندان آتش مگر فرشتگان» بدان آتش مر عقل کل را همی خواهد که فرشتگان ازو پدید آیند اندر عالم جسمانی، و هر که این نوزده حد را بداند ایمانش زیادت شود به قوت خدای تعالی، و هر که مر ایشانرا نداند متحیر شود و گوید این چه مثل است که خدای همی‌زند چون مرین سه شش را کی به هفتم بازپسین رسد و این ششان همه عمل فرموده‌اند، واجب آید که آخر عمل حساب بود که شمار آن عملها آن هفتم از خلق بخواهد، و دلیل بر درستی این قول آنست که جسد کثیف که به شش حال بگردد از سلاله تا بلحم بهفتم مرتبت او را حالی دیگر باشد که بدان شش حال گذشته نماند، و عیب و هنر آن شش حال بدان هفتم پدید آید، و بدان هفتم حال از راست کردن صورت او بپردازند و حواس او و اندامهای او بکار نمودن اندر افتد از آن معنیها که او را از بهر آن آفریده باشند. پس همچنین بیرون آمدن آن هفتم حد حساب این عملهای کرده از خلق بخواهند که او خداوند باز جستن کارهای کرده باشد نه فرماینده کار باشد، و عقل گواهی دهد که چندین پیامبران بیامدند و خلق را به خدای خواندند و کار شرایع فرمودند و بعضی از مردم آن بپذیرفت و کار کرد و بعضی نپذیرفت و کار نکرد و هر دو گروه از این عالم رفتند و پیدا نیامد فضل آن مطیع فرمان‌بردار بر آن عاصی بی‌فرمان، باید که روزی باشد که آن فضل پدید آید و این تأخیر که بوده است و همی‌باشد مر آمدن آن هفتم را همی‌باشد، و خدای تعالی همی‌گوید، قوله « أم حسب الذین اجترحوا السیئات أن نجعلهم کالذین آمنوا و عملوا الصالحات سواء محیاهم و مماتهم ساء ما یحکمون»، همی‌گوید: «آیا چنان همی‌پندارند آن کسان که بدی کردند که ما مر ایشانرا چون آن کسان کنیم که بگرویدند و کارهای نیکو کردند برابر باشد مردگی و زندگی ایشان» بد حکمی است این که همی‌کنند و چون اندر حال زندگی بد کردار و نیک کردار پدید نیامد و پس از مرگ پدید نیاید بد حکمی باشد و خدای تعالی حکم نکند، قوله : « ألیس الله بأحکم الحاکمین»