Гўӣим ки маъно фано онаст ки чизе каз чизеи падед омадааст взўи ҷудо шуда бошад ҳам бидон асл хеш бозгардад , чунонк чизеаст аз ду чиз : яке латифу дайгарии касиф , чун нафасу ҷасад , чун ҳар яке аз ин ду бо аслҳои хеш бозгарданд гӯйанд мардум фонӣ шуду ақл аз чизе падед наёмадааст казу ҷудо шудааст , блаки падед омадан ӯ аз чизе бӯдааст ба амри бории субҳона ,у амри борӣ ба ақли пайвастаи аси пас худ ба асли хеш бозгаштаасту мурӯрро фано лозим наёяд . Аммо ҳар чизе ки табоҳ шавад табоҳ шудан ӯ аз ду гӯна бошад : ё аз ҷиҳати зоти он чиз бошад ё аз ҷиҳати зотии дигар . Аммо он чиз ки фаноу фасод ӯ аз ҷиҳати зотӣ дигар бошад он зоти дигар бояд ки қоҳир ва қавӣ бошад ва зид бошад мари ин дигарро то ба қаҳру қавӣ ва зиддиӣ хеш табоҳ кунад мари зиди хешро , ва он чиз ки фасод ӯ аз ҷиҳати зот ӯ бошад он тариқ астҳолт бошад ки мустаҳил шавад бсбби ахтло ки андари зот ӯ бошад ва мо андари ақл чизе наёфтем ҷуз аз гавҳар ӯ то Марвро мухолифи гаштӣ , въқли бсбби он хилоф мустаҳил набӯдӣ андари зоти хеш ва низ дайгарӣ нест ки қӯт ӯ аз қӯти ақл афзӯнаст то бидон қӯти мари ақлро қаҳр кунаду фасодро андар ӯ орад .

گوئیم که معنا فنا آنست که چیزی کز چیزی پدید آمده است وزو جدا شده باشد هم بدان اصل خویش بازگردد، چنانک چیزیست از دو چیز: یکی لطیف و دیگری کثیف، چون نفس و جسد، چون هر یکی از این دو با اصلهای خویش بازگردند گویند مردم فانی شد و عقل از چیزی پدید نیامده است کزو جدا شده است، بلک پدید آمدن او از چیزی بوده است به امر باری سبحانه، و امر باری به عقل پیوسته اس پس خود به اصل خویش بازگشته است و مرور را فنا لازم نیاید. اما هر چیزی که تباه شود تباه شدن او از دو گونه باشد: یا از جهت ذات آن چیز باشد یا از جهت ذاتی دیگر. اما آن چیز که فنا و فساد او از جهت ذاتی دیگر باشد آن ذات دیگر باید که قاهر و قوی باشد و ضد باشد مر این دیگر را تا به قهر و قوی و ضدی خویش تباه کند مر ضد خویش را، و آن چیز که فساد او از جهت ذات او باشد آن طریق استحالت باشد که مستحیل شود بسبب اختلا که اندر ذات او باشد و ما اندر عقل چیزی نیافتیم جز از گوهر او تا مرو را مخالف گشتی، وعقل بسبب آن خلاف مستحیل نبودی اندر ذات خویش و نیز دیگری نیست که قوت او از قوت عقل افزون است تا بدان قوت مر عقل را قهر کند و فساد را اندر او آرد.

Агар касе гуяд ки эзади таъолӣ ки падеди оранда ақласт азуи қавӣ тараст ва нишоед ки мари ақлро қаҳр кунад ?у ҷавоб ӯро гўӣим ки эзади ҷлу ҷалола бартараст аз онк ӯро қӯт гӯйанд бал ки ӯ бахшад мари офаридагонро қӯтҳои шариф , ва қӯтҳои эзади таъолии андар амр ӯст на андари аўӣӣ ӯ . Пас агар гуяд қудрату қӯт раво дорем эзадро аз баҳри онк ҳар чаҳ андари амр ӯ бошад андрў ё шуд , гўӣим ки ин олам низ ба амр ӯ ба пой шудааст пас аз ин қиёс раво шуд ки ин олам бо ин ҳамаи касофати андари зот эзад бошад , тъоли аллоҳи ъмои иқўли алзолмўни ълўои кбиро

اگر کسی گوید که ایزد تعالی که پدید آرنده عقل است ازو قوی تر است و نشاید که مر عقل را قهر کند؟ و جواب او را گوئیم که ایزد جل و جلاله برتر است از آنک او را قوت گویند بل که او بخشد مر آفریدگان را قوتهای شریف،و قوتهای ایزد تعالی اندر امر اوست نه اندر اوئی او. پس اگر گوید قدرت و قوت روا داریم ایزد را از بهر آنک هر چه اندر امر او باشد اندرو یا شد، گوئیم که این عالم نیز به امر او به پای شده است پس از این قیاس روا شد که این عالم با این همه کثافت اندر ذات ایزد باشد، تعال الله عما یقول الظالمون علوا کبیرا

Ва низ гўӣими амри эзади субҳона ки буд на зиёдат гирифт ва на нуқсони пазируфт ва на амреи дигар падед омад бар хилофи он . Маънӣ « кун » он бошад ки ббош , пас бад-ӣни фармони ббўди ақли тамом бе ҳеҷ хилофу нуқсон . Пас агар раво бошад ки андари анчаҳ ба амри эзади таъолӣ буд бе миёнҷии нуқсон андар ояд он нуқсону фасод ба амре дигар бошад , ва он чунон бошад ки гӯйанд « лои ткн » яъне мабош ,у эзади таъолӣ бартарасту андешаҳо ва муназзаҳаст аз ботил кардани ҳикмату амри хешро , эзади таъолии бартар аз он ёд кард ки он дубора раво бошад , чунонк гуфт : қавла : « ва мо амрнои алои воҳидаи клмҳи албср » нест фармони мо магари яке чун дрФшднӣ » ба чашм .

و نیز گوئیم امر ایزد سبحانه که بود نه زیادت گرفت و نه نقصان پذیرفت و نه امری دیگر پدید آمد بر خلاف آن. معنی «کن» آن باشد که بباش، پس بدین فرمان ببود عقل تمام بی هیچ خلاف و نقصان. پس اگر روا باشد که اندر انچه به امر ایزد تعالی بود بی میانجی نقصان اندر آید آن نقصان و فساد به امری دیگر باشد، و آن چنان باشد که گویند «لا تکن» یعنی مباش، و ایزد تعالی برتر است و اندیشه ها و منزه است از باطل کردن حکمت و امر خویش را، ایزد تعالی برتر از آن یاد کرد که آن دوباره روا باشد، چنانک گفت: قوله: «و ما امرنا الا واحده کلمح البصر» نیست فرمان ما مگر یکی چون درفشدنی» به چشم.

Ва низ гўӣим ки фасоди гаштан чигунагӣ бошад ,у чигунагӣ ба ҷавҳар ақл донанд андари чизҳо ,у гаштани чигунагии андари чизе дигар бошад , чунонк чун мардум аз ин кайфият ки дорад бигардаду чигунагӣ , ӯ андари табоиъ пайдо шавад , аз баҳри онки хокаши боз хок шаваду обаши боз об шаваду гармяши андар оташ шаваду бодаши андар ҳаво шавад то ӯро фано бошаду чигунагӣ , мардуми анрди чигунагиҳои дигар шавад . Пас агар гўӣим ки ақл табоҳ шавад чаҳ гўӣим ки андари кадоми ҷавҳар пайдо шаваду кайфияти он фасод ки ӯро бошад ? пас агар гўӣим ки андари кадом ҷавҳар шавад ,у ақли худ ҷуз яке нест , ва чигуна андари нестӣ пайдо шавад ба вақти табоҳ шудани хеш ? ва чун ақлӣ дигар несту фасоди гаштан чигунагӣ бошаду чигунагиро худ ба ҷавҳар ақл донанд дуруст шуд бад-ӣни бурҳон ки намудем ки ақлро фасод нест , чунонк худоӣ таъолӣ мегуяд қавлаи кули шийъи ҳолки алои виҷҳа . Гуфт : ҳар чизе табоҳ шавад магар рӯй худои таъолӣ . Ва ақл рӯй худоӣ аст бидон сабаб ки шинохти тавҳид ба ақласт , ҳамчунонк чизҳоро биравӣ шиносанд .

و نیز گوئیم که فساد گشتن چگونگی باشد، و چگونگی به جوهر عقل دانند اندر چیزها، و گشتن چگونگی اندر چیزی دیگر باشد، چنانک چون مردم از این کیفیت که دارد بگردد و چگونگی، او اندر طبایع پیدا شود، از بهر آنک خاکش باز خاک شود و آبش باز آب شود و گرمیش اندر آتش شود و بادش اندر هوا شود تا او را فنا باشد و چگونگی، مردم انرد چگونگی های دیگر شود. پس اگر گوئیم که عقل تباه شود چه گوئیم که اندر کدام جوهر پیدا شود و کیفیت آن فساد که او را باشد؟ پس اگر گوئیم که اندر کدام جوهر شود، و عقل خود جز یکی نیست، و چگونه اندر نیستی پیدا شود به وقت تباه شدن خویش؟ و چون عقلی دیگر نیست و فساد گشتن چگونگی باشد و چگونگی را خود به جوهر عقل دانند درست شد بدین برهان که نمودیم که عقل را فساد نیست، چنانک خدای تعالی می گوید قوله کل شیء هالک الا وجهه. گفت: هر چیزی تباه شود مگر روی خدا تعالی. و عقل روی خدای است بدان سبب که شناخت توحید به عقل است، همچنانک چیزها را بروی شناسند.

Давраст эзади таъолӣ аз ҳамаи азоФтҳо ки офаридагони хешро додааст . Ва маънии ваҷҳи эзади субҳонаи чунон бояд донистан ки гӯйии чизҳоро ки бидонанд бар рӯй ан чизҳо донанд , ва он сабаб ки чизҳоро бидон бидонанд рӯй ан чиз бошад . Ва мо ваҳдати аиздрои таъолӣ давр кардем аз бисёреҳо ба нуру шарафи ақли тавонистем кардан ,у исбот кардани андари маҳзи мубдиъи ҳақро пок аз ҳамаи исботи мубдиъот яъне ҳастиҳо ба ақли аввали тавонистем кардан ки ӯ раҳмати мубдиъ ҳақаст бар ҳақ . Аз ин қабл воҷиб омад ақли аввалро ваҷҳи эзади таъолии хондан . Ва аммо аз заъифи алнФс нодон бошад ин андеша ки гуяд агар эзади таъолии мари ақлро қаҳр накунад ӯ ҷли зикраи қодир қоҳир набошад ,у худои мари ақлро лозим ояд ва агар он каси бидонадӣ ки андари табоҳ кардани ҳикмати аҷз зоҳир шавад на қудрати чунин сухан нагӯядӣ , аз баҳри онки мари устодии сонеъи қоҳири ҷилдро рӯзгорӣ бояд то Асияе ё дўлоиӣ бисозаду нодонии оҷиз бе тамизи онро ба як соъат табоҳ тавонад кардан ва ҳар чанд он сонеъ устодтар бошад он кор кард ӯ бештар пой дорад . Пас аз ин ҳукми ақли кул ки ӯ ба асари эзади ҳақ махсӯсаст бояд ки абади алобдин боқӣ шавад . Агар касе хоҳад ки ба қудрати мубдиъ ҳақ бингараду қаҳр ӯро бар офаридагон бибинад ба чашм басират бингарад то эшон бар он табоҳ кардани ақли шарифи бузургвори маронро бибинанд , ва он қудрат онаст ки сифати ақли шарифи онк ӯ бидон аз дигари мубдиъот ва махлуқот ҷудост - онаст ки ҳамаи чизҳоро ба зоти хеши бидонад , ва ҳеҷ чизро ин ихтисос нест . Пас ақли куллӣ худ андарин ҳисор ки ёд карда бошад боз доштааст ва мақҳураст , чаҳ агар ӯро ин хосият набошад худ ақл набошад . Ва бад-ӣн рӯй дониста шавад ки бории субҳона ки Марвро бад-ӣни хосият падед оварад на аз чизе бирав қодирасту мари бории субҳона аз ин сифат муназзаҳаст ва ин фасл ки ёд карда шуд хирадмандро андари тавҳиди чароғӣ равшанаст .

دور است ایزد تعالی از همه اضافتها که آفریدگان خویش را داده است. و معنی وجه ایزد سبحانه چنان باید دانستن که گویی چیزها را که بدانند بر روی ان چیزها دانند، و آن سبب که چیزها را بدان بدانند روی ان چیز باشد. و ما وحدت ایزدرا تعالی دور کردیم از بسیاریها به نور و شرف عقل توانستیم کردن، و اثبات کردن اندر محض مبدع حق را پاک از همه اثبات مبدعات یعنی هستی ها به عقل اول توانستیم کردن که او رحمت مبدع حق است بر حق . از این قبل واجب آمد عقل اول را وجه ایزد تعالی خواندن. و اما از ضعیف النفس نادان باشد این اندیشه که گوید اگر ایزد تعالی مر عقل را قهر نکند او جل ذکره قادر قاهر نباشد، و خدایی مر عقل را لازم آید و اگر آن کس بداندی که اندر تباه کردن حکمت عجز ظاهر شود نه قدرت چنین سخن نگویدی، از بهر آنک مر استادی صانع قاهر جلد را روزگاری باید تا آسیایی یا دولایی بسازد و نادانی عاجز بی تمیز آن را به یک ساعت تباه تواند کردن و هر چند آن صانع استادتر باشد آن کار کرد او بیشتر پای دارد. پس از این حکم عقل کل که او به اثر ایزد حق مخصوص است باید که ابد الابدین باقی شود. اگر کسی خواهد که به قدرت مبدع حق بنگرد و قهر او را بر آفریدگان ببیند به چشم بصیرت بنگرد تا ایشان بر آن تباه کردن عقل شریف بزرگوار مران را ببینند، و آن قدرت آنست که صفت عقل شریف آنک او بدان از دیگر مبدعات و مخلوقات جداست- آنست که همه چیزها را به ذات خویش بداند، و هیچ چیز را این اختصاص نیست. پس عقل کلی خود اندرین حصار که یاد کرده باشد باز داشته است و مقهور است، چه اگر او را این خاصیت نباشد خود عقل نباشد. و بدین روی دانسته شود که باری سبحانه که مرو را بدین خاصیت پدید آورد نه از چیزی برو قادر است و مر باری سبحانه از این صفت منزه است و این فصل که یاد کرده شد خردمند را اندر توحید چراغی روشن است.