Мақсӯд аз лафз савоб ёфтан хушӣаст . Ва мақсӯд аз лафз уқоб ёфтан душворӣасту лиззати ҳиссиро бариданаст , чаҳ аз бениёз шудани табоиъ ки андари колбуд мардумаст аз ҳоҷтмндӣ ки ӯро афтода бошад ,у онрои ҳамеи гурусна ва ташна хонанд , ва чаҳ аз страҳ шудани ҳавос аз шунидани мари маҳсусотро воҷиб омад ки он лиззат ки нек бахатон ёбанд ҳамешагӣ бошаду мари онро баридан набошад . Ва нест лиззатӣ ки он доим бар хол хешаст магари лиззати илм , ки чун чизеро маълум кардӣ ҳар чанд ӯро бештари ҷӯӣу наздиктар гирдоне хуштар шавад . Пас пайдо шуд ки лиззат некбахтон бидон олами лиззатӣ илмӣаст аз онаст ки ҳамешааст , чунонк эзади таъолӣ ҳаме гуяд , қавла : мисли алҷнаҳи алтии въди алмтқўни тҷрии ман таҳтҳо алонҳори аклҳои доим ва зиллҳо тлки уқбои аллазӣнаи атқўоу уқбои алкоФрини алнор . Ҳаме гуяд : мисли он биҳишт ки умед доранд парҳезгорони бадв ҳаме равад зер ӯ ҷӯйҳоу бори дарахтон ӯ ҳамешааст , он оқибати кори он касонаст ки парҳезгорӣ карданд ,у оқибати кори кофарон оташаст .

مقصود از لفظ ثواب یافتن خوشی است . و مقصود از لفظ عقاب یافتن دشواریست و لذت حسی را بریدن است ، چه از بی نیاز شدن طبایع که اندر کالبد مردم است از حاجتمندی که او را افتاده باشد ، و آنرا همی گرسنه و تشنه خوانند ، و چه از ستره شدن حواس از شنیدن مر محسوسات را واجب آمد که آن لذت که نیک بختان یابند همیشگی باشد و مر آنرا بریدن نباشد . و نیست لذتی که آن دائم بر خال خویش است مگر لذت علم ، که چون چیزی را معلوم کردی هر چند او را بیشتر جویی و نزدیک تر گردانی خوشتر شود . پس پیدا شد که لذت نیکبختان بدان عالم لذتی علمی است از آنست که همیشه است ، چنانک ایزد تعالی همی گوید ، قوله : مثل الجنه التی وعد المتقون تجری من تحتها الانهار اکلها دائم و ظلها تلک عقبی الذین اتقوا و عقبی الکافرین النار . همی گوید : مثل آن بهشت که امید دارند پرهیزگاران بدو همی رود زیر او جویها و بار درختان او همیشه است ، آن عاقبت کار آن کسان است که پرهیزگاری کردند ، و عاقبت کار کافران آتش است .

Ва дигар онаст ки лиззатҳои ҳиссӣ аз як роҳ натавон ёфтан блак аз чанд ҷой тавон ёфтан . Ва чун ҷойгоҳи он лиззат табоҳ шавад низ лиззат ёфтан набошад . Чунонк агар чашм набошад низ он лиззатро ки бичишам тавон ёфтан аз ҳеҷ ҳосаҳ дигар натавон ёфтан ,у ҳукми андар ҳар лиззатӣ ҳаминаст . Ва сиблати нафаси андар боб ёфтан мари маълӯмотро як сиблатаст . Ва нафас чун маълулро бхўиштн кашад азуи лиззат бемалолат ёбад , аз баҳри онки он лиззат рӯҳонӣаст , ва ҳар чанд ки лиззати рӯҳонӣ бисёр гаванҳоаст нафаси марони гаванҳоро ҳама аз як сиблати пазирад . Ва он донистан нафасаст марони илмҳоро , ва он сиблати ббқоءи нафас боқӣаст ва табоҳ нашавад он сиблат то бтбоаҳ шудан лиззатҳо бошад , чунонк андари лаззот ҷисмонӣаст ки бтбоаҳ шудани ҳавоси табоҳ шудан лаззотаст . Пас нафас ки доност боқӣаст . Ва илм ки зот ӯст ббқоءи нафас боқӣаст . Ва маълӯмоти рӯҳонӣ боқӣаст . Ва чун маълуму илму олам ҳар се боқӣ бошад он лиззат каз миёни се боқӣ падед ояд бурӣда нашавад .

و دیگر آنست که لذتهای حسی از یک راه نتوان یافتن بلک از چند جای توان یافتن . و چون جایگاه آن لذت تباه شود نیز لذت یافتن نباشد . چنانک اگر چشم نباشد نیز آن لذت را که بچشم توان یافتن از هیچ حاسه دیگر نتوان یافتن ، و حکم اندر هر لذتی همین است . و سبیل نفس اندر باب یافتن مر معلومات را یک سبیل است . و نفس چون معلول را بخویشتن کشد ازو لذت بی ملالت یابد ، از بهر آنک آن لذت روحانی است ، و هر چند که لذت روحانی بسیار گونها است نفس مران گونها را همه از یک سبیل پذیرد . و آن دانستن نفس است مران علمها را ، و آن سبیل ببقاء نفس باقی است و تباه نشود آن سبیل تا بتباه شدن لذتها باشد ، چنانک اندر لذات جسمانی است که بتباه شدن حواس تباه شدن لذات است . پس نفس که داناست باقی است . و علم که ذات اوست ببقاء نفس باقی است . و معلومات روحانی باقی است . و چون معلوم و علم و عالم هر سه باقی باشد آن لذت کز میان سه باقی پدید آید بریده نشود .

Пас дуруст кардем ки лаззоти нафсонӣ ки боқӣаст илмӣаст . Ва низ илм табоҳ нашавад , ва чун бҳосл шуд қавитар ва бештар шавад ,у ҳиси бакор фармудан табоҳ шавад . Ва далел бар онки лиззати илм боқӣ аст онаст ки чун андакӣ аз чизеи бадонеи азу низ орзӯ шавад . Ва ҳар чанд бештари доне аз рӯй донистан бештар ояд ,у лаззоти ҳиссии бхлоФ инаст , аз баҳри онк чун миқдорӣ аз таом бихӯрӣ он қӯти лиззат ки ҳамеи ёбӣ камтар шавад , ва ҳар чанд бештари хурии лиззат камтар шавад , то бидон ҷой расад ки агар ситам кунӣ то онкаси як луқма афзӯнӣ бихӯрад бемор гардад ва ҳалок шавад он хӯранда . Ва низ лиззати илмӣ ки ғизоӣ рӯҳаст ҳар чанд бештари маронро корбндии хуштар аз он ояд ки аввали кор баста бошӣ , аз баҳри онки аввал нодониста бошаду нек маълум нашавад , ва чун аз пас онк дониста бошӣ бигӯе ё бинмое ё азу бар андешии лиззати тамоми азуи он вақти ёбӣ . Ва ин бхлоФи лиззат ҳиссӣаст ки луқмаи бози пасини баннои хушӣу душворӣ хӯрда шаваду луқмаи пешин ба орзӯу осонӣ , то баҷое расад ба охир ки хӯрандаи буии он таоми натавонади бурдан . Пас дуруст шуд ки савоб илмӣаст на ҳиссӣ , ва ин бурҳон зоҳираст хирадмандро .

پس درست کردیم که لذات نفسانی که باقیست علمی است . و نیز علم تباه نشود ، و چون بحاصل شد قوی تر و بیشتر شود ، و حس بکار فرمودن تباه شود . و دلیل بر آنک لذت علم باقی است آنست که چون اندکی از چیزی بدانی ازو نیز آرزو شود . و هر چند بیشتر دانی از روی دانستن بیشتر آید ، و لذات حسی بخلاف این است ، از بهر آنک چون مقداری از طعام بخوری آن قوت لذت که همی یابی کمتر شود ، و هر چند بیشتر خوری لذت کمتر شود ، تا بدان جای رسد که اگر ستم کنی تا آنکس یک لقمه افزونی بخورد بیمار گردد و هلاک شود آن خورنده . و نیز لذت علمی که غذای روح است هر چند بیشتر مران را کاربندی خوشتر از آن آید که اول کار بسته باشی ، از بهر آنک اول نادانسته باشد و نیک معلوم نشود ، و چون از پس آنک دانسته باشی بگویی یا بنمایی یا ازو بر اندیشی لذت تمام ازو آن وقت یابی . و این بخلاف لذت حسی است که لقمه باز پسین بنا خوشی و دشواری خورده شود و لقمه پیشین به آرزو و آسانی ، تا بجایی رسد به آخر که خورنده بوی آن طعام نتواند بردن . پس درست شد که ثواب علمی است نه حسی ، و این برهان ظاهر است خردمند را .