Бидонед ки ном далеласт брномдору номдор аз ном бениёзаст . Вноми ҳарфҳои таркиб кардааст ки роҳи баради мардумро сӯии мақсӯд ӯ . Ва ном бар понздаҳ рӯйаст : якеро азу мавзӯ хонанд , яъне ниҳода , чун обу оташу хоку ҷузи он ки маърӯфаст миёни аҳли луғати порсӣ , ва на аз баҳри маънии мробро об хонанду мари оташро оташи бал ки номи ниҳода чунин бошад . Ва дигари ном сӯратаст , аънии баҳра , чунонк гӯйии сутури внботу миваи вҷзи он ва ин номҳост ки бар сӯратҳо уфтада . Сдигри ном фоиласт , аъникунанда , чунонк гӯйии гӯяндау хӯранда ва бахшандау ҷузи он , аз баҳри ин кор ки кард ӯро ин ном ниҳоданд . Чаҳоруми ном феъласт чун хӯрдану бахшӣдану гуфтору ҷузи он , ки номи он кораст ки кор кунӣ кунад . Панҷум ном кардааст ,у онро мафъӯл гӯйанд , чунонк гӯйии хӯрдау бахшида ва гуфтау ҷузи он . Шашуми ном ромштқ гӯйанд , аънии шгоФтаҳ , чун гармоба ки шгоФтаҳ аз об гармаст , ва чун гардун ки шгоФтаҳ аз гаштанаст ки феъл ӯст . Ҳафтуми номро мавсул гӯйанд , аънии пайваста , чун Абдуллоҳу писари Аҳмаду бародари Аҳмаду ҷузи он ки ду номи баҳам пайвастааст . Ҳаштум ном онаст ки касеро хуоне ки эй фалон , бмхотбаҳ , агар номаш он бошад ки ту гӯйӣ то набошад . Нуҳуми ном савгандаст , чунонк гӯйии валлоҳу бқблаҳу бмслмонӣу ҷузи он . Даҳуми ном фармонаст , чунонк гӯйӣ бираву биёӣ ва бихӯру ҷузи он . Ёздаҳуми ном сифатаст , ва он бисёр гўнҳост , аз он баъзе онаст ки номи хеш аз зот хеш ёфтааст , , чун сипедӣ ки номи худ аззот хеш ёфтааст ва чун сиёҳӣу ҷузи он ,у дигари ном аз сифатӣаст ки ном аз ҷиҳати навъ хеш ёфт , чунонк чӯбу гӯшти ном аз ҷиҳати чӯбӣ ва гӯштӣ ёфтанд ки ҳар яке навъеаст аз ҷисм ; дигари гӯна аз ном сифот онаст ки ном на аз ҷиҳат хеш ёфтааст бал ки аз чизе дигар ёфтааст , чун дарозу кӯтоҳ ки ном аз ҷиҳати дарозӣ ва кӯтоҳӣ ёфта , дарозӣ ва кӯтоҳӣ дигарасту дарозу кӯтоҳи дигар . Давоздаҳуми ном аз музоф гӯйанд , аънии бози баста , чун куҳану нави вбндаҳу озоду ҷузи он ки ҳарякии азин чизҳо ин номи боз бастан ӯ бояд бмхолФ ӯ , чунонк куҳанро бнўи тавон шинохтан , ва бисёрро бондки тавон шинохтан , ки бисёр беш азуаст , чунонк андакро ба бисёр тавон шинохтан аз баҳри онк чун андак ба бисёр боз баста шавад он вақти андаки андаки тавон хондан , сездаҳуми номро ишорат хонанд , чунонк гӯйии ман ва ту ва ин ва он ва эшон ва моу ҷузи он . Чаҳордаҳуми номро адавот гӯйанд , аънии дасти афзорҳо , чун коғаз ва дуоту қаламу ҷузи он . Понздаҳуми номро масодир гӯйанд чун пзидн ва духтану нбштну ҷузи он . Инаст ҳади ному номдор ки бознамӯда шуд ,у зини мари ҷӯяндаи тавҳидро роҳи кушояд .

بدانید که نام دلیلست برنامدار و نامدار از نام بی نیاز است . ونام حرفهای ترکیب کرده است که راه برد مردم را سوی مقصود او. و نام بر پانزده روی است : یکی را ازو موضوع خوانند ، یعنی نهاده ، چون آب و آتش و خاک و جز آن که معروف است میان اهل لغت پارسی، و نه از بهر معنی مرآب را آب خوانند و مر آتش را آتش بل که نام نهاده چنین باشد . و دیگر نام صورت است ، اعنی بهره ، چنانک گویی ستور ونبات و میوه وجز آن و این نامهاست که بر صورتها افتده. سدیگر نام فاعل است، اعنی کننده ، چنانک گویی گوینده و خورنده و بخشنده و جز آن ، از بهر این کار که کرد او را این نام نهادند . چهارم نام فعل است چون خوردن و بخشیدن و گفتار و جز آن ، که نام آن کار است که کار کنی کند . پنجم نام کرده است، و آنرا مفعول گویند، چنانک گویی خورده و بخشیده و گفته و جز آن . ششم نام رامشتق گویند ، اعنی شگافته ، چون گرمابه که شگافته از آب گرم است ، و چون گردون که شگافته از گشتن است که فعل اوست . هفتم نام را موصول گویند ، اعنی پیوسته ، چون عبدالله و پسر احمد و برادر احمد و جز آن که دو نام بهم پیوسته است . هشتم نام آنست که کسی را خوانی که ای فلان، بمخاطبه، اگر نامش آن باشد که تو گویی تا نباشد . نهم نام سوگند است، چنانک گویی والله و بقبله و بمسلمانی و جز آن . دهم نام فرمان است ،چنانک گویی برو و بیای و بخور و جز آن . یازدهم نام صفت است ، و آن بسیار گونهاست ، از آن بعضی آنست که نام خویش از ذات خویش یافته است، ، چون سپیدی که نام خود ازذات خویش یافته است و چون سیاهی و جز آن ، و دیگر نام از صفتی است که نام از جهت نوع خویش یافت ،چنانک چوب و گوشت نام از جهت چوبی و گوشتی یافتند که هر یکی نوعی است از جسم؛ دیگر گونه از نام صفات آنست که نام نه از جهت خویش یافته است بل که از چیزی دیگر یافته است ، چون دراز و کوتاه که نام از جهت درازی و کوتاهی یافته ، درازی و کوتاهی دیگرست و دراز و کوتاه دیگر. دوازدهم نام از مضاف گویند، اعنی باز بسته ، چون کهن و نو وبنده و آزاد و جز آن که هریکی ازین چیزها این نام باز بستن او باید بمخالف او، چنانک کهن را بنو توان شناختن ،و بسیار را باندک توان شناختن، که بسیار بیش ازوست، چنانک اندک را به بسیار توان شناختن از بهر آنک چون اندک به بسیار باز بسته شود آن وقت اندک اندک توان خواندن، سیزدهم نام را اشارت خوانند، چنانک گویی من و تو و این و آن و ایشان و ما و جز آن .چهاردهم نام را ادوات گویند، اعنی دست افزارها ، چون کاغذ و دوات و قلم و جز آن . پانزدهم نام را مصادر گویند چون پزیدن و دوختن و نبشتن و جز آن . اینست حد نام و نامدار که بازنموده شد، و زین مر جوینده توحید را راه گشاید.