Гуруҳе аз табоиъён чунон гуфтанд ки ситорагону афлоки доноён ва гӯяндагонанд , ва ҳуҷҷат овараданд бар он онч гуфтанд ки ҷонварону сухани гӯйонро олами ҳамеи беруни орад . Ва раво набошад ки берун оварда оламро фазилатӣ бошад ки мари оламро ки берун оварда ӯст он набошад . Ва мо пайдо кунем мари хирадмандонро ки оламроу ончи андрўст аз ситорагону афлоку табоиъ ҳаёт нест ва на дониш . Ва гўӣим ки доноёни мардумро олам киин гуфтанд ,у мардуми ранҷу роҳатро шносндаҳаст аз зери хеш то бторки сар . Ва чун олами мардум маинаст азин қиёси осмони сар олам бошаду замини пой ӯ . Ва грдости мардум аз осмон давраст поиш ба замин наздикаст . Ва бар замин қарор дораду мрўро ҳаме гирданд чунонк хоҳад аз ҳоле ба ҳоле . Ва ҳамеи бенанд ки мари заминро ки ӯ анбоз осмонаст андари бурун овардан зойишҳои ҳис взндгӣ нест . Мари заминро чунонк ҳис нест нутқ нест ва надонад ки бадв чаҳ ҳаме кунанд ва на аз гардонӣдан ва шикастани дардӣу осонӣ ҳаме ёбад , ва чун заминро ки мо бадви пайваста будем бехабар ёфтем аз онч ҳаме кунаду зи ончи бадв ҳаме кунанд ҳукм кардем бар об ки анбоз ӯст ва бар ҳаво ки анбоз обаст ва бар оташ ки анбоз бодаст ба нодонӣ ва ҳар чаҳорро нодон ёфтем , ва ин чаҳоргонаи кор пазирон буданд ва анбозон буданд бо фалаку ситорагони андари падед овардани наботу ҳайвон . Ва чун ин анбозон беҷон ва нодон буданд донистем ки осмону ситорагон ки дасти мо бадишон намерасад , ҳамчунин беҷону нодон ки ин дигарон анбозон эшонанд .

گروهی از طبایعیان چنان گفتند که ستارگان و افلاک دانایان و گویندگانند ، و حجت آوردند بر آن آنچ گفتند که جانوران و سخن گویان را عالم همی بیرون آرد . و روا نباشد که بیرون آورده عالم را فضیلتی باشد که مر عالم را که بیرون آورده اوست آن نباشد . و ما پیدا کنیم مر خردمندان را که عالم را و آنچ اندروست از ستارگان و افلاک و طبایع حیات نیست و نه دانش . و گوئیم که دانایان مردم را عالم کهین گفتند ، و مردم رنج و راحت را شناسنده است از زیر خویش تا بتارک سر . و چون عالم مردم مهین است ازین قیاس آسمان سر عالم باشد و زمین پای او . و گرداست مردم از آسمان دور است پایش به زمین نزدیک است . و بر زمین قرار دارد و مرورا همی گرداند چنانک خواهد از حالی به حالی . و همی بینند که مر زمین را که او انباز آسمانست اندر برون آوردن زایشهای حس وزندگی نیست . مر زمین را چنانک حس نیست نطق نیست و نداند که بدو چه همی کنند و نه از گردانیدن و شکستن دردی و آسانی همی یابد ، و چون زمین را که ما بدو پیوسته بودیم بی خبر یافتیم از آنچ همی کند و ز آنچ بدو همی کنند حکم کردیم بر آب که انباز اوست و بر هوا که انباز آبست و بر آتش که انباز باد است به نادانی و هر چهار را نادان یافتیم ، و این چهارگانه کار پذیران بودند و انبازان بودند با فلک و ستارگان اندر پدید آوردن نبات و حیوان . و چون این انبازان بی جان و نادان بودند دانستیم که آسمان و ستارگان که دست ما بدیشان نمی رسد ، همچنین بی جان و نادان که این دیگران انبازان ایشان اند .