Шашуми рӯз аз даии моҳи қадим ба шаҳр омад раседем . Бунёди шаҳр бар сангии як лухти ниҳода ,у тӯли шаҳр ба масоҳати ду ҳазор гом бошаду арзи ҳам чандин . Ва гирд ӯ сӯрӣ кашидааст аз санги сиёҳ ки хиштҳо бурӣдааст аз сад манӣ то як ҳазор манӣ ,у пеш рӯй ин сангҳо чунон ба якдигар пайвастааст ки ҳеҷ гулу гач дар миён он нест .

ششم روز از دی ماه قدیم به شهر آمِد رسیدیم. بنیاد شهر بر سنگی یک لخت نهاده، و طول شهر به مساحت دو هزار گام باشد و عرض هم چندین. و گرد او سوری کشیده است از سنگ سیاه که خشت‌ها بریده است از صد منی تا یک هزار منی، و پیش روی این سنگ‌ها چنان به یکدیگر پیوسته است که هیچ گل و گچ در میان آن نیست.

Болои девори бист араш иртифоъ дораду паҳнои девори даҳ араш . Ба ҳар сад гази бурҷии сохта ки нима ӣ доӣраҳи он ҳаштод газ бошаду конгресс ӯ ҳам аз ин сангаст . Ва аз андаруни шаҳр дар бисёр ҷои нардбонҳои сангин бастааст ки бар сари борӯи тавон шудан . Ва бар сар ҳар бурҷии ҷанг гоҳе сохтаанд , ва чаҳор дарвоза бар ин шаҳристонаст ҳамаи оҳан бечӯб , ҳар яке рӯй ба ҷиҳатӣ аз ҷаҳоти олам : шарқиро боб алдҷлаҳ гӯйанд , ғарбиро боби алрўм , шимолиро боби алормну ҷанӯбиро боби алтл . Ва беруни ин сур сӯрӣ дигараст ҳам аз ин санг , болои он даҳ газ . Ва ҳама ӣ сарҳои девори конгресс ва аз андаруни конгресси ммрии сохтаи чунонкӣ бо силаҳи тамом , мард бугзарад ва боистад ва ҷанг кунад ба осонӣ . Ва ин сури берунро низ дарвозаҳои оҳанӣн брншондаҳанд мухолифи дарвозаҳои андарунӣ , чунонкӣ чун аз дарвозаҳои сури аввал дар раванд , маблағӣ дар Фсил бибояд рафт то ба дарвозаҳои сур дуюм расанду фарохии Фсили понздаҳ газ бошад .

بالای دیوار بیست ارش ارتفاع دارد و پهنای دیوار ده ارش. به هر صد گز برجی ساخته که نیمه‌ی دائره آن هشتاد گز باشد و کنگره او هم از این سنگست. و از اندرون شهر در بسیار جای نردبان های سنگین بسته است که بر سر بارو توان شدن. و بر سر هر برجی جنگ گاهی ساخته‌اند، و چهار دروازه بر این شهرستانست همه آهن بی چوب، هر یکی روی به جهتی از جهات عالم: شرقی را باب الدجله گویند، غربی را باب الروم، شمالی را باب الارمن و جنوبی را باب التل. و بیرون این سور سوری دیگرست هم از این سنگ، بالای آن ده گز. و همه ی سرهای دیوار کنگره و از اندرون کنگره ممری ساخته چنانکه با سلاح تمام، مرد بگذرد و بایستد و جنگ کند به آسانی. و این سور بیرون را نیز دروازه های آهنین برنشانده‌اند مخالف دروازه های اندرونی، چنانکه چون از دروازه های سور اول در روند، مبلغی در فصیل بباید رفت تا به دروازه های سور دویم رسند و فراخی فصیل پانزده گز باشد.

Ва андари миёни шаҳри чашмаи ист ки аз санги хора берун меояд , миқдори панҷ Асияи гирд , обӣ ба ғояти хуш ва ҳеҷ кас надонад ки аз куҷо меояд , ва дар он шаҳри ашҷору бсотинст ки аз он об сохтаанду амиру ҳокими он шаҳри писари он наср аддавлааст ки зикр рафт .

و اندر میان شهر چشمه‌ایست که از سنگ خاره بیرون می‌آید، مقدار پنج آسیا گرد، آبی به غایت خوش و هیچ کس نداند که از کجا می‌آید، و در آن شهر اشجار و بساتینست که از آن آب ساخته اند و امیر و حاکم آن شهر پسر آن نصر الدوله است که ذکر رفت.

Ва ман фаровони шаҳрҳоу қалъа ҳо дидам , дар атрофи олам , дар билоди арабу аҷаму ҳинду тарк мисли шаҳр омад ҳеҷ ҷо надидам ки бар рӯй замин чунон бошад ва на низ аз кас шунидам ки гуфт чунон ҷои дигар дидаам .

و من فراوان شهر‌ها و قلعه‌ها دیدم، در اطراف عالم، در بلاد عرب و عجم و هند و ترک مثل شهر آمد هیچ جا ندیدم که بر روی زمین چنان باشد و نه نیز از کس شنیدم که گفت چنان جای دیگر دیده‌ام.

Ва масҷиди ҷомеъи ҳам аз ин санг сиёҳаст чунонкӣ аз он росттару муҳкамтар натавонад дид ,у дармиёни ҷомеъи дивист ваанд сутун сангин бардоштааст , ҳар сутунии як пораи санг , ва бар сутунҳо тоқ задааст ҳама аз санг , ва бар сари тоқҳо бози сутун ҳо задааст кӯтоҳтар аз он ,у сафии дигар тоқ зада бар сари он тоқҳои бузург ,у ҳамаи бомҳои ин масҷид ба хари пуштаи пӯшида , ҳамаи тиҷорату нқорбу манқӯш ва мдҳўн карда ,у андари соҳати масҷиди сангии бузурги ниҳодау ҳавзии сангини мудаввар , азими бузург , бар сари он ниҳода , иртифоъаши қомати мардӣу даври доӣраҳи он даҳ газ , ноижаҳ эй биринҷин аз миёни ҳавз бар омада ки обии софӣ ба фаввора аз он берун меояд чунон ки мадхалу махраҷи он об пайдо нест ,у мтўзоиии азими бузург ва чунон некӯи сохта ки ба аз он нашавад , ало ки санг омад ки иморат кардаанд ҳама сиёҳаст ва аз он мёФорқини сипед ,у наздики масҷиди килисоеи сети азим ба такаллуфи ҳам аз санги сохтау замини клисё мрхм карда ба нақшҳо , ва бар торами он ки ҷои ибодати трсоёнст , дарии оҳанӣн мушаббак дидам ки ҳеҷ ҷой , мисли он дарӣ , надида будам .

و مسجد جامع هم از این سنگ سیاهست چنانکه از آن راست تر و محکم تر نتواند دید، و درمیان جامع دویست و‌اند ستون سنگین برداشته‌است، هر ستونی یک پاره سنگ، و بر ستون‌ها طاق زده است همه از سنگ، و بر سر طاق‌ها باز ستون‌ها زده است کوتاه تر از آن، و صفی دیگر طاق زده بر سر آن طاق های بزرگ، و همه بام های این مسجد به خر پشته پوشیده، همه نجارت و نقارب و منقوش و مدهون کرده، و اندر ساحت مسجد سنگی بزرگ نهاده و حوضی سنگین مدور، عظیم بزرگ، بر سر آن نهاده، ارتفاعش قامت مردی و دور دائره آن ده گز، نایژه ایی برنجین از میان حوض بر آمده که آبی صافی به فواره از آن بیرون می‌آید چنان که مدخل و مخرج آن آب پیدا نیست، و متوضایی عظیم بزرگ و چنان نیکو ساخته که به از آن نشود، الا که سنگ آمد که عمارت کرده‌اند همه سیاهست و از آن میافارقین سپید، و نزدیک مسجد کلیسایی‌ست عظیم به تکلف هم از سنگ ساخته و زمین کلیسیا مرخم کرده به نقش ها، و بر طارم آن که جای عبادت ترسایانست، دری آهنین مشبک دیدم که هیچ جای، مثل آن دری، ندیده بودم.