Акнӯн бо срҳкоит рӯем . Аз имомаҳ чун ба ҷониби Басраи равонаи шудем ба ҳар манзил ки раседем ҷои об будӣ ҷой набӯдӣ то бистуми шаъбони санаи сулсу арбаъӣни ворбъмоиаҳ ба шаҳр Басра раседем девор азим дошт алои он ҷониб ки бо об буд девор набӯд ва он шатасту диҷлау Фурот ки ба сарҳади аъмоли Басра ҳам мерасанд ва чун оби ҳўизаҳ низ ба эшон мерасад онро шат алъараб мегӯйанд . Ва аз ин шати алъараби ду ҷӯии азим баргирифтаанд ки миёни Фм ҳар ду ҷӯии як фарсанг бошад ва ҳар дуро бар сўби қиблаи брондаҳи миқдори чаҳор фарсангу баъд аз он сар ҳар ду ҷӯй бо ҳам расонидау миқдори як фарсанги дигари як ҷӯйро ҳам ба ҷониби ҷануби брондаҳ ва аз ин наҳрҳо ҷӯйҳои беҳад баргирифтаанд ва ба атроф ба дар барда ва бар он нахлистону боғоти сохта , ва ин ду ҷӯии яке болотараст ва он машриқӣ шимол бошад наҳр мъқл гӯйанд ва он ки мағрибӣ ва ҷанӯбӣаст наҳри аблаҳ , ва аз ин ду ҷӯии ҷазирае бузурги ҳосил шудааст ки мураббаъ тӯлонӣасту Басра бар канораи зилъи ақср аз ин мураббаъ ниҳодаасту брҷонби ҷанӯбии мағрибии Басра барӣааст чунон ки ҳеҷ ободонӣу об ва ашҷор нест , ва дар он вақт ки он ҷо раседем шаҳри ағлаби хароб буду ободониҳо азими пароканда ки аз маҳаллае то маҳаллае миқдори ним фарсанги харобӣ буд аммо дару девори муҳкаму маъмур буду халқи анбӯҳу султонро дахл бисёр ҳосил шудӣ .

اکنون با سرحکایت رویم. از یمامه چون به جانب بصره روانه شدیم به هر منزل که رسیدیم جای آب بودی جای نبودی تا بیستم شعبان سنه ثلث و اربعین واربعمایه به شهر بصره رسیدیم دیوار عظیم داشت الا آن جانب که با آب بود دیوار نبود و آن شط است و دجله و فرات که به سرحد اعمال بصره هم می‌رسند و چون آب حویزه نیز به ایشان می‌رسد آن را شط العرب می‌گویند. و از این شط العرب دو جوی عظیم برگرفته‌اند که میان فم هر دو جوی یک فرسنگ باشد و هر دو را بر صوب قبله برانده مقدار چهار فرسنگ و بعد از آن سر هر دو جوی با هم رسانیده و مقدار یک فرسنگ دیگر یک جوی را هم به جانب جنوب برانده و از این نهرها جوی‌های بی‌حد برگرفته‌اند و به اطراف به در برده و بر آن نخلستان و باغات ساخته، و این دو جوی یکی بالاتر است و آن مشرقی شمال باشد نهر معقل گویند و آن که مغربی و جنوبی است نهر ابله، و از این دو جوی جزیره ای بزرگ حاصل شده است که مربع طولانی است و بصره بر کناره ضلع اقصر از این مربع نهاده است و برجانب جنوبی مغربی بصره بریه است چنان که هیچ آبادانی و آب و اشجار نیست، و در آن وقت که آن جا رسیدیم شهر اغلب خراب بود و آبادانی‌ها عظیم پراکنده که از محله ای تا محله ای مقدار نیم فرسنگ خرابی بود اما در و دیوار محکم و معمور بود و خلق انبوه و سلطان را دخل بسیار حاصل شدی.