Гӯям ки чун мардумро аз анояти ?алаӣ насибӣ омад ки дигари ҳиўоно туро наомад ва он насиби ақли азизӣ буд яъне донишпазир ва лозим ояд аз ҳукми ақл кидиҳанда ин насиби шарифи мари мардумро басӯии мардуми як марди бифиристад ки марин ақли пзироӣии аишонро парвариш кунад бълми ҳамчинонкӣ чун ҷонўронрои ҳам рӯҳ хӯранда дода буд мари табоиъу нуҷуму аФлокро муваккил карда бар берун овардани нботро ки андари он парвариш аҷсом эшонаст ва аз ҳикмати сонеъи ҳаким раво набошад ки ҳоҷтмндии падеди орад ки ҳои ҷет раво кун ӯ падед наёвард ки ин на ҷӯад бошад балки бухл бошаду бухл аз сонеъи ҳакими ҷавод ӯ давраст пас лозим кардем ки марин насиби шарифро ки ақласт андари мардуми парвардгорӣ бояд ки бошад . Онгаҳ гӯям ҳамчинонкии ин ақли азизи мари мардумро аз ҷумлаи ҳайвонот ки бтолиФ зидаст яъне ногузираст балки он ӯро атои аиздист аз ҷумлаи ҳайвонот , воҷиб ояд аз парвардгор ки ин ки ин ақлҳои азизро он илм ки аишонро бидон ҳоҷатаст бар як шахс атое бошад на иктисобӣ , чаҳ агар иктисобӣ будӣ ҳар кас биҷаҳад бад он тавонистӣ расед , ва чун аз ҷумлаи ҳайвоноти ҷузи мардумро ки ӯ навъеаст аз ҳайвони ин ато нест лозим ояд ки аз ҷумлаи мардуми ҷузи як шахсеро он атоӣ омӯзгорӣ набошад то тартиби андари бурҳон рост бошад аз тариқи истиқрои нзоӣр аз офариниш аз баҳри онкии навъи зер ҷинсасту шахси зер навъаст , ва чун аз ҷинси ҳайвони як навъ ӯ ки мардумаст бътои астФодти махсӯс буд то тартиби андари бурҳон рост бошад ва он иктн пайғамбар бошад ва чун аҷаб нест ин як навъи мардум аз ҷумлаи ҳайвоноти бъқл махсӯс бошад чаро аҷаб бояд дошт аз махсӯс шудан як шахси бмртбти пайғамбарии чунонкии хдоитъолӣ ҳаме фармоед ки қавлаи таъолии аўъҷбтми ани ҷоӣкми зикри ман рбкми алии раҷули мнкми линзркми ҳмигўид бшгФт медоред ки бияёд басӯии шумо ёд кардӣ аз парвардгори шумо як мард аз шумо то май шуморо битарсанд . Пас гӯям ки он як шахс пайғамбар бошад андари даври хешу васӣ ӯ бошад андари асри хешу эмом рӯзгор бошад андар ҳар рӯзгорӣ то ҷаҳон бар пост навъи мардум аз он як шахс ки бад-ӣни мартабат махсӯс бошад холӣ набошад ҳамчинонкии ҷинси ҳайвон аз навъи мардум холӣ нест ва намонад . Ва гӯям ғарази сонеъи ҳаким (ро ) аз офариниши оламу ончии андарин миёнаст он иктн донад , ва ҳар ки биҷой онкас боистад бноҳқ ва он мартабатро даъвӣ кунад хештанро ҳалокат кунад ҳамчинонкӣ аз говон бисёр агар як гови қавӣ тар бошад дигронро натавонад нигоҳдоштан чун мардӣ бошад брстўрон то мари эшон аз ддкону дарандагон нигоҳ дораду буқат ашон бачаранду буқати боромгоаҳи бози барад . Пас дуруст кардем ки ҳамеша олам аз он иктн холӣ нест ки халқро аз ӯ чора набошад ва он иктни салоҳи халқ нигоҳ тавонад дошт ҳамчинонкии навъи мардуми ҳамеи салоҳи сутури анро нигоҳ дорад ва гувоҳӣ диҳад бар дурустии ин қавли гуфтори расӯли слии аллоҳи алайҳу ?ала ки гуфт : амрати лслоҳи дунё каму наҷот охрткм гуфт фармӯда шуд бслоҳи ин ҷаҳонатону растгории онҷҳонтон , ва агар он иктни азин ҷаҳони бишавади салоҳ аз миён халқ баравад ҳамчинонкӣ агар навъи мардумро бўҳм аз ҷумла ҷонварон баргирӣ ҳамаи ҷонварон баргирифта шаванду ҳамаи ҷонўроникаҳи андари эшон салоҳаст ҳалок шуда бимонанд аз ддкони зиёнкор .

گویم که چون مردم را از عنایت آلهی نصیبی آمد که دیگر حیوانا ترا نیامد و آن نصیب عقل عزیزی بود یعنی دانش پذیر و لازم آید از حکم عقل که دهنده این نصیب شریف مر مردم را بسوی مردم یک مرد بفرستد که مرین عقل پذیرائی ایشانرا پرورش کند بعلم همچنانکه چون جانورانرا هم روح خورنده داده بود مر طبایع و نجوم و افلاکرا موکل کرده بر بیرون آوردن نباترا که اندر آن پرورش اجسام ایشانست و از حکمت صانع حکیم روا نباشد که حاجتمندی پدید آرد که حا جت روا کن او پدید نیاورد که این نه جود باشد بلکه بخل باشد و بخل از صانع حکیم جواد او دور است پس لازم کردیم که مرین نصیب شریف را که عقل است اندر مردم پروردگاری باید که باشد . آنگه گویم همچنانکه این عقل عزیز مر مردم را از جمله حیوانات که بتالیف ضد است یعنی ناگزیر است بلکه آن او را عطای ایزدیست از جمله حیوانات، واجب آید از پروردگار که این که این عقلهای عزیز را آن علم که ایشانرا بدان حاجتست بر یک شخص عطایی باشد نه اکتسابی، چه اگر اکتسابی بودی هر کس بجهد بد آن توانستی رسید، و چون از جمله حیوانات جز مردم را که او نوعی است از حیوان این عطا نیست لازم آید که از جمله مردم جز یک شخصی را آن عطای آموزگاری نباشد تا ترتیب اندر برهان راست باشد از طریق استقرا نظائر از آفرینش از بهر آنکه نوع زیر جنس است و شخص زیر نوع است، و چون از جنس حیوان یک نوع او که مردم است بعطا استفادت مخصوص بود تا ترتیب اندر برهان راست باشد و آن یکتن پیغمبر باشد و چون عجب نیست این یک نوع مردم از جمله حیوانات بعقل مخصوص باشد چرا عجب باید داشت از مخصوص شدن یک شخص بمرتبت پیغمبری چنانکه خدایتعالی همی فرماید که قوله تعالی اوعجبتم ان جائکم ذکر من ربکم علی رجل منکم لینذرکم همیگوید بشگفت میدارید که بیاید بسوی شما یاد کردی از پروردگار شما یک مرد از شما تا می شما را بترساند . پس گویم که آن یک شخص پیغمبر باشد اندر دور خویش و وصی او باشد اندر عصر خویش و امام روزگار باشد اندر هر روزگاری تا جهان بر پاست نوع مردم از آن یک شخص که بدین مرتبت مخصوص باشد خالی نباشد همچنانکه جنس حیوان از نوع مردم خالی نیست و نماند . و گویم غرض صانع حکیم (را) از آفرینش عالم و آنچه اندرین میان است آن یکتن داند، و هر که بجای آنکس بایستد بناحق و آن مرتبت را دعوی کند خویشتن را هلاکت کند همچنانکه از گاوان بسیار اگر یک گاو قوی تر باشد دیگرانرا نتواند نگاهداشتن چون مردی باشد برستوران تا مر ایشان از ددکان و درندگان نگاه دارد و بوقت اشان بچراند و بوقت بآرامگاه باز برد. پس درست کردیم که همیشه عالم از آن یکتن خالی نیست که خلق را از او چاره نباشد و آن یکتن صلاح خلق نگاه تواند داشت همچنانکه نوع مردم همی صلاح ستور انرا نگاه دارد و گواهی دهد بر درستی این قول گفتار رسول صلی الله علیه و آله که گفت: امرت لصلاح دنیا کم و نجات آخرتکم گفت فرموده شد بصلاح این جهانتان و رستگاری آنجهانتان، و اگر آن یکتن ازین جهان بشود صلاح از میان خلق برود همچنانکه اگر نوع مردم را بوهم از جمله جانوران برگیری همه جانوران برگرفته شوند و همه جانورانیکه اندر ایشان صلاح است هلاک شده بمانند از ددکان زیانکار.

муъориза

معارضه

Агар касе гуяд ки имрӯз ҳар гуруҳеи имомии гирифтаи мухолиф якдигар над ва шак нест ки ду мухолиф ҳар ду ҳақ набошанду ҳамаи мардум бслоҳанд дар дунё , ҷавоб гӯям ки он салоҳи мари халқро аз пешравон ноҳақаст ки андарин муддати гузашта бар он ҳаме бошанд ки пешравони ноҳақи хештанро монанди пешравон ҳақ кардаанду андакӣ аз сирати эшон гирифтаанду бзоҳри ҳоли ривоҷи кори хешро кунанд валикини эшон дар даъвии хеш бар ботиланд , чун дурӯғу тзўиру макру ҳиялати андари миёни эшон афтодааст ва ин ҳолҳои нописандидаи гувоҳӣ ҳаме диҳанд аз мтобъон ки ончии пешравони эшон ҳаме даъвӣ кунанд дурӯғаст чунонкии хдоитъолӣ ҳаме фармоед ки қавлаи таъолӣу ани алзолмини бъзҳми авлиёи баъзу аллоҳ вале аламтқин ҳмигўиди ситамкорон гуруҳеанд аз эшону дӯстон гуруҳеанду хдоитъолии дӯсти прҳизкоронст ва мисли эмоми ноҳақ чун мисли барг дарахтаст ки барги дарахти мари он дарахтро ки бирав бошад ороста дораду лекини навъи дарахти хешро нигоҳи натавонади доштан , ва мисли эмоми ҳақ чун мисли бор дарахтаст ҳамон дарахтро ки бирав бошад ҳам ороиш кунад ва ҳам навъи дарахтро нигоҳ дорад бади ончӣ ҳар дона ки аз он дарахтӣ бҳосл ояд бех ӯ бурӣда нашаваду барги натавонад ки дигари дарахтии падеди орад балки агар барг ғалаба кунад бар бори мари борро бисӯзаду худованди боғи мари он дарахтро бабрад аз бори нооўрднш , пас аз ғалабаи барги ҳам ҳалоки навъ дарахт ояд ва ҳам ҳалоки шахси дарахту андари бори дарахти ҳам салоҳи шахс дарахтаст ва ҳам салоҳ навъ ӯст ,у барг монанди бораст дар ороиши дарахти валикини тафовути миёни эшон чандин навъаст ки гуфта шуду хдоитъолии марин мислиро ёд кунад бад-ӣни оят ки қавлаи таъолии ?илами тркиФи зарби аллоҳи Маслан калимаи тайибаи кшҷраҳи тайибаи аслҳо собит ва фаръҳо фии алсмои тӯтии аклҳои кули ҳайни бозни рабҳоу изрби аллоҳи аломсоли ллноси лълҳми итзкрўни ҳмигўид мисли сухани хеш чун мисли дарахт хушаст ки бех ӯ бар ҷосту шохаши андар осмонасту бори ҳамеи оради андар ҳар вақте ба дастури худои хеш ва мисл занад худои мардумонро магари эшонро ки ёд кард .

اگر کسی گوید که امروز هر گروهی امامی گرفته مخالف یکدیگر ند و شک نیست که دو مخالف هر دو حق نباشند و همه مردم بصلاح اند در دنیا، جواب گویم که آن صلاح مر خلق را از پیشروان ناحق است که اندرین مدت گذشته بر آن همی باشند که پیشروان ناحق خویشتن را مانند پیشروان حق کرده اند و اندکی از سیرت ایشان گرفته اند و بظاهر حال رواج کار خویش را کنند ولیکن ایشان در دعوی خویش بر باطل اند، چون دروغ و تذویر و مکر و حیلت اندر میان ایشان افتاده است و این حالهای ناپسندیده گواهی همی دهند از متابعان که آنچه پیشروان ایشان همی دعوی کنند دروغ است چنانکه خدایتعالی همی فرماید که قوله تعالی و ان الظالمین بعضهم اولیا بعض و الله ولی المتقین همیگوید ستمکاران گروهی اند از ایشان و دوستان گروهی اند و خدایتعالی دوست پرهیزکارانست و مثل امام ناحق چون مثل برگ درختست که برگ درخت مر آن درخت را که برو باشد آراسته دارد و لیکن نوع درخت خویش را نگاه نتواند داشتن، و مثل امام حق چون مثل بار درخت است همان درخت را که برو باشد هم آرایش کند و هم نوع درخت را نگاه دارد بد آنچه هر دانه که از آن درختی بحاصل آید بیخ او بریده نشود و برگ نتواند که دیگر درختی پدید آرد بلکه اگر برگ غلبه کند بر بار مر بار را بسوزد و خداوند باغ مر آن درخت را ببرد از بار ناآوردنش، پس از غلبه برگ هم هلاک نوع درخت آید و هم هلاک شخص درخت و اندر بار درخت هم صلاح شخص درخت است و هم صلاح نوع اوست، و برگ مانند بار است در آرایش درخت ولیکن تفاوت میان ایشان چندین نوع است که گفته شد و خدایتعالی مرین مثل را یاد کند بدین آیت که قوله تعالی الم ترکیف ضرب الله مثلا کلمه طیبه کشجره طیبه اصلها ثابت و فرعها فی السما توتی اکلها کل حین باذن ربها و یضرب الله الامثال للناس لعلهم یتذکرون همیگوید مثل سخن خویش چون مثل درخت خوش است که بیخ او بر جاست و شاخش اندر آسمان است و بار همی آرد اندر هر وقتی به دستور خدای خویش و مثل زند خدای مردمان را مگر ایشان را که یاد کرد.

Ва бад-ӣни дарахти хуши мари расӯлро ҳаме хоҳад ки бехаш устувораст ки душманони дайни виро бар натавонанд кандану шохаши фарзандон ӯ ки бар осмон пайвастаанд аз роҳ пазируфтани таъйид аз олами алавӣу баҳр вақте бори ҳикмати бФрмони хдоитъолии бхлқ ҳаме расонанд ва ҳар ки ин мисли бидонади даст дар он дарахт занад ва аз он дарахт бихӯрад ки зиндагӣ ҷо ваед дар онаст ва онгоҳ гуфт қавлаи таъолӣ ва мисли калимаи хабисаи кшҷраҳи хабисаи аҷтсти ман фавқи аларзи молҳо ман қарор гуфт мисли сухани палид чун дарахт палидаст ки аз замини бурӣда шудаасту мрўро ором несту бадтарин дарахти мари мухолифон (ро ) ҳмихўоҳд ки даъвӣ имомат карданд ва қарор наёфт имомати андари фарзандони эшон

و بدین درخت خوش مر رسول را همی خواهد که بیخش استوار است که دشمنان دین ویرا بر نتوانند کندن و شاخش فرزندان او که بر آسمان پیوسته اند از راه پذیرفتن تایید از عالم علوی و بهر وقتی بار حکمت بفرمان خدایتعالی بخلق همی رسانند و هر که این مثل بداند دست در آن درخت زند و از آن درخت بخورد که زندگی جا وید در آنست و آنگاه گفت قوله تعالی و مثل کلمه خبیثه کشجره خبیثه اجتثت من فوق الارض مالها من قرار گفت مثل سخن پلید چون درخت پلید است که از زمین بریده شده است و مرورا آرام نیست و بد ترین درخت مر مخالفان (را) همیخواهد که دعوی امامت کردند و قرار نیافت امامت اندر فرزندان ایشان

Ва бад-ӣни баён ки кардем дуруст шуд ки эмом онаст ки фарзанд ӯ эмом бошаду насл ӯ бурӣда нашавад ва ҳар ки даъвӣ имомат кунад насл ӯ бурӣда шавад ӯ дурӯғи зан буд чунонкии хдоитъолии миФрмоиди қавлаи таъолии анои аътиноки алкўсри фасли лрбку анҳри ани шонӣки ҳўолобтргФт мо бидодем май турои мард бисёр фарзанду бдони мари асосро хости пас ту намоз кун мари хдоиро яъне даъвати ҳақ бпоӣ кун ва уштур бикаш яъне аҳди асоси гир ки душмани ту дам бурӣдааст яъне ки ӯ биФрзндасту имомат андрў намонаду андари зрит ту бимонад

و بدین بیان که کردیم درست شد که امام آنست که فرزند او امام باشد و نسل او بریده نشود و هر که دعوی امامت کند نسل او بریده شود او دروغ زن بود چنانکه خدایتعالی میفرماید قوله تعالی انا اعطیناک الکوثر فصل لربک و انهر ان شانئک هوالابترگفت ما بدادیم می ترا مرد بسیار فرزند و بدآن مر اساس را خواست پس تو نماز کن مر خدایرا یعنی دعوت حق بپای کن و اشتر بکش یعنی عهد اساس گیر که دشمن تو دم بریده است یعنی که او بیفرزند است و امامت اندرو نماند و اندر ذریت تو بماند

Чу исбот кардем ҳуҷҷати худоӣ бо халқи бози нмоӣим .

چو اثبات کردیم حجت خدای با خلق باز نمائیم.