Гўӣим ҳар каси даъвӣ ҳаме кунад аз халқ ки тариқ ҳақ онаст ки ман бар онаму мухолифи ман бар ботиласту ӣнҳол далел кунад ки ҳамаи даъвӣҳо ҳақ нест агар чаҳ ҳамаи даъвӣҳо ҳақ будӣ ҳамкунони ҳеҷ як бар ботили набудандӣ аз баҳри онкӣ ҳар касе андари ботил кардани даъвии мухолифи хеши ростгӯӣ будӣ . Чун дуруст кардем ки ҳамаи даъвӣҳо ҳақ несту гўӣим ки низ ҳамаи даъвӣҳо ноҳақ нест аз баҳри онкии даъвӣҳо мари якдигарро мухолифанд агар ҳамаи ноҳақ будӣ мари якдигарро мухолифи набудандӣ ва низ агар ҳамаи дурӯғ зан будандӣ ҳама ҳақ будандӣ аз баҳри онкӣ агар ду мухолифи мари якдигарро ботил гӯйанд агар ҳар ду дурӯғ гуфта бошанд ҳар ду ҳақ бошанд ва чун дуруст кардем ки ҳама ростгӯе нестанд ва низ ҳамаи дурӯғи зан ҳам нестанд гӯям воҷиб ояд каз ҳамкунони яке бар ҳақаст ва дигарон ҳама бар ботиланду ҳамкунони мари он якро ботил гӯйанд то чун худовандони даъвии бадв фурқат шуданд ҳақ аз ботил пайдо омад , пас гӯям аз ҷумлаи ҳафтод ва се фирқаи мусулмонон икФрқаҳаст ки мари ҳмкнонро мухолифаст ва он гуруҳ ононанд ки мигўинд ки эмом аз фарзандони расӯл бояд аз бунёни алии ибни абӯи толибу Фотимаи Заҳрои алайҳои ассалому зинда бояд истод ӯ алайҳи ассаломи бакори дайн , ва дигарон ҳамаи икФрқаҳ шудаанд бади онкӣ ҳар кас ки бомоми гузаштаи иқтидо ҳаме кунанд ҳамаи мари якдигарро ҳақи мигўинд ва марин икФрқаҳро ноҳақи мигўинд ки шиътасту ҳмигўид ки эмоми змн зиндааст ва фарзанд расӯласт алайҳи ассалом , ва чун ҳафтод ва ду фирқаи марин икФрқаҳро мухолиф анд донем ки ҳақи миёни аҳл шиътасту миёни он фарқҳои дигар нест ва чун ин ҳафтод ва ду фирқаи мигўинд ки мо ҳама бар ҳақем гӯям ки ҳақи бдъўӣ дуруст нашавад ва бар ҳақ онаст ки бар даъвии ҳуқуқи мандии хеши бурҳон ақлӣ дорад , гӯям ки мусулмонони пас аз расӯли алайҳи аолсломи бадв қисмат шуданд пешина гуруҳ гуфтанд ки эмоми пас аз расӯли алайҳи ассаломи фарзандони расӯл шояд ва он гуруҳ шиътаст , ва гуруҳе гуфтанд ки пас аз расӯли алайҳи ассаломи имомати миён умматаст то ҳар ки донотару парҳез Картер бошад раво бошад ки эмом бошад ки хдоитъолии ҳмигўиди қавлаи таъолӣ ё аиҳо аллазӣнаи амнўои атиъўои аллоҳу атиъўо алрасулу аўлўи аламри мнкми ҳмигўид эй гарави ядакон тоъат доред хдоироу расӯли хдоироу худовандони Фрмонро аз шумо пас шиът гуфтанд ин худовандони фармон аз зрит расӯланду дигар ( мусулмонон ) гуфтанд ки раво бошад ки аз фарзандон расӯл бошад ва раво бошад ки набошад пас шиът гуфтанд ки шумо иқрор кардед ки эмом аз фарзандон расӯл равост мо бшмои бад он муттафиқему бади ончии гўӣиди ҷуз аз фарзандони расӯли эмом раво бошад муттафиқ нестем пас мо аз ҳуҷҷат бе ниёзем ва шуморо ҳуҷҷат бояд бо исботи эмом хеш гуфтанд хабараст аз расӯли алайҳи ассалом ки гуфт : алълмои варасаи алонбёиънии доноёни мироси дорони пиғмброннди пас шиът гуфтанд бад-ӣни маънӣ он мехоҳад ки ҷузи варасаи расӯли алайҳи ассалом касе дигар доно несту дигар мусулмонон гуфтанд ҳарки доно бошад вараса расӯл бошад пас шиът гуфтанд шумо бо мо муттафиқи шадид ки ин доноён аз варасаи расӯли алайҳи ассалом раво бошад ва бшмо мухолифем брончаҳи гўӣиди ҷуз аз варасаи расӯли алайҳи ассалом касе дигар доно ҳаст ва мо аз ҳуҷҷат бе ниёзем ва шуморо ҳуҷҷат бояд пас ин ду ҳуҷҷат бар уммат лозим кардем ки эмом аз фарзандони расӯл бояд , гӯям мари онкасро ки ӯ шиъа хонадон нест ва раво дорад ки эмоми ҷуз аз фарзандон расӯл бошад ва мегуяд ман бар ҳақам ӯро гӯям ту мусулмон ва муъмин ҳастӣ то гуяд ҳастам пас гӯямаш ту марин номҳоро бача рӯй сазовор шудӣ то гуяд мусулмони бдонм ки ҳарчӣ ҷуз худо бошад Марвро бхдо таслим кардаму ҷуз хдоиро напарастам ва муъмин бидонам ки ростгӯии доштами хдоирои бади ончии маро ваъда кард аз савобу уқоб , пас ӯро гӯям ҳамаи ҷуҳудону тарсоён бо ин ислом бо ту ёранд ва ҳечкас нмигўид ки ман ҷузи хдоиро май пурситам ё гуяд чунон нест худои пас агар гуяд ки ман ба пайғамбари Муҳамади алайҳи ассаломи мақарами бад-ӣни сабаби муъминам ӯро гӯям ҳамаи араби ҳамин иқрор карда буданд ва мегуфтанд мо ҳамаи мўмноним то худои ъзўҷли қавли аишонро бар эшон рад кард ва гуфт қавлаи таъолӣ : қолати алоъроби уманои ақали лами тўмнўоу локини қўлўои аслмноу лмои идхли алоямони фии қлўбкми ҳмигўид арабён гуфтанд мо муъминон гаштем ту бигӯ эй Муҳамади муъмини ншоӣид балки гўӣиди мо мусулмони шудем ва дар наомад имон дар дилҳои шумо , пас дурусти гашт ки имон на инаст ки ту ҳамин гўӣӣ .

گوئیم هر کس دعوی همی کند از خلق که طریق حق آنست که من بر آنم و مخالف من بر باطل است و اینحال دلیل کند که همه دعویها حق نیست اگر چه همه دعویها حق بودی همکنان هیچ یک بر باطل نبودندی از بهر آنکه هر کسی اندر باطل کردن دعوی مخالف خویش راستگوی بودی. چون درست کردیم که همه دعویها حق نیست و گوئیم که نیز همه دعویها ناحق نیست از بهر آنکه دعویها مر یکدیگر را مخالف اند اگر همه ناحق بودی مر یکدیگر را مخالف نبودندی و نیز اگر همه دروغ زن بودندی همه حق بودندی از بهر آنکه اگر دو مخالف مر یکدیگر را باطل گویند اگر هر دو دروغ گفته باشند هر دو حق باشند و چون درست کردیم که همه راستگویی نیستند و نیز همه دروغ زن هم نیستند گویم واجب آید کز همکنان یکی بر حق است و دیگران همه بر باطل اند و همکنان مر آن یک را باطل گویند تا چون خداوندان دعوی بدو فرقت شدند حق از باطل پیدا آمد، پس گویم از جمله هفتاد و سه فرقه مسلمانان یکفرقه است که مر همکنانرا مخالف است و آن گروه آنانند که میگویند که امام از فرزندان رسول باید از بنیان علی ابن ابو طالب و فاطمه زهرا علیها السلام و زنده باید ایستاد او علیه السلام بکار دین، و دیگران همه یکفرقه شده اند بد آنکه هر کس که بامام گذشته اقتدا همی کنند همه مر یکدیگر را حق میگویند و مرین یکفرقه را ناحق میگویند که شیعت است و همیگوید که امام زمن زنده است و فرزند رسولست علیه السلام، و چون هفتاد و دو فرقه مرین یکفرقه را مخالف اند دانیم که حق میان اهل شیعت است و میان آن فرقهای دیگر نیست و چون این هفتاد و دو فرقه میگویند که ما همه بر حقیم گویم که حق بدعوی درست نشود و بر حق آنست که بر دعوی حقوق مندی خویش برهان عقلی دارد، گویم که مسلمانان پس از رسول علیه االسلام بدو قسمت شدند پیشینه گروه گفتند که امام پس از رسول علیه السلام فرزندان رسول شاید و آن گروه شیعت است، و گروهی گفتند که پس از رسول علیه السلام امامت میان امت است تا هر که داناتر و پرهیز کارتر باشد روا باشد که امام باشد که خدایتعالی همیگوید قوله تعالی یا ایها الذین امنوا اطیعوا الله و اطیعوا الرسول و اولو الامر منکم همیگوید ای گرو یدکان طاعت دارید خدایرا و رسول خدایرا و خداوندان فرمانرا از شما پس شیعت گفتند این خداوندان فرمان از ذریت رسولند و دیگر (مسلمانان) گفتند که روا باشد که از فرزندان رسول باشد و روا باشد که نباشد پس شیعت گفتند که شما اقرار کردید که امام از فرزندان رسول رواست ما بشما بد آن متفقیم و بد آنچه گوئید جز از فرزندان رسول امام روا باشد متفق نیستیم پس ما از حجت بی نیازیم و شما را حجت باید با اثبات امام خویش گفتند خبر است از رسول علیه السلام که گفت: العلما ورثه الانبیایعنی دانایان میراث داران پیغمبرانند پس شیعت گفتند بدین معنی آن میخواهد که جز ورثه رسول علیه السلام کسی دیگر دانا نیست و دیگر مسلمانان گفتند هرکه دانا باشد ورثه رسول باشد پس شیعت گفتند شما با ما متفق شدید که این دانایان از ورثه رسول علیه السلام روا باشد و بشما مخالفیم برآنچه گوئید جز از ورثه رسول علیه السلام کسی دیگر دانا هست و ما از حجت بی نیازیم و شما را حجت باید پس این دو حجت بر امت لازم کردیم که امام از فرزندان رسول باید، گویم مر آنکس را که او شیعه خاندان نیست و روا دارد که امام جز از فرزندان رسول باشد و میگوید من بر حقم او را گویم تو مسلمان و مومن هستی تا گوید هستم پس گویمش تو مرین نامها را بچه روی سزاوار شدی تا گوید مسلمان بدآنم که هرچه جز خدا باشد مرو را بخدا تسلیم کردم و جز خدایرا نپرستم و مومن بدانم که راستگوی داشتم خدایرا بد آنچه مرا وعده کرد از ثواب و عقاب، پس او را گویم همه جهودان و ترسایان با این اسلام با تو یارند و هیچکس نمیگوید که من جز خدایرا می پرستم یا گوید چنان نیست خدای پس اگر گوید که من به پیغمبر محمد علیه السلام مقرم بدین سبب مومنم او را گویم همه عرب همین اقرار کرده بودند و میگفتند ما همه مومنانیم تا خدای عزوجل قول ایشانرا بر ایشان رد کرد و گفت قوله تعالی: قالت الاعراب امنا قل لم تومنوا و لکن قولوا اسلمنا و لما یدخل الایمان فی قلوبکم همیگوید عربیان گفتند ما مومنان گشتیم تو بگو ای محمد مومن نشائید بلکه گوئید ما مسلمان شدیم و در نیامد ایمان در دلهای شما، پس درست گشت که ایمان نه این است که تو همین گوئی.

Онгоҳ гӯямаш ту аз мусулмонӣ чаҳ май парастӣ то гуяд хдоиро май пурситам онгоҳ гӯямаш ки дидаи ин хдоиро ки май парастӣ то гуяд худоӣ дӣданӣ нест ва ӯро ҳад ва сифат нест пас гӯямаш касеро ки надидӣу ҳад ( ва ) сифаташ нест пас ӯро чигуна шинохтӣ то мар ӯро май парастӣ то гуяд бқўли расӯли слии аллоҳи алайҳу ?ала ва силам бишнохтам ки ӯ фиристодаи худоӣ буд гӯямаш ин расӯл ки омад ту дидӣ ночор гуяд ки надидам пас гӯямаш чигуна бе расӯли хдоирои шинохтӣ то май парастӣ то гуяд хабар бмн расед аз забонҳои доноёни бикдигр аз гуфтори расӯли алайҳи ассалом пас гӯям ки ин доноён ки хабар додаанд аз расӯли алайҳи ассаломи бҳмдигр мувофиқ буданд андари дайн ё мухолифанд натавонади гуфтан ки ҳамаи уммат мувофиқанд ки чандини хилофи андари миён уммат ҳаст пас гўӣими қавли гуруҳе ки эшон мари якдигарро мухолиф бошанд чигуна рост бошад аз баҳри онкӣ чун донистӣ ки эшон мухолиф якдигаранд агар гўӣии ҳама рост гуфтанд ҳамаро дурӯғ зан дошта бошӣ аз баҳри онкӣ чун ду тани мари якдигарро хилоф кунанд агар ҳар ду (ро ) рости гӯии хуоне ҳар ду бқўли якдигари дурӯғ зан бошанд ва ҳечкас азин фасли беруни натавонад шудани бҳҷт .

آنگاه گویمش تو از مسلمانی چه می پرستی تا گوید خدایرا می پرستم آنگاه گویمش که دیده این خدایرا که می پرستی تا گوید خدای دیدنی نیست و او را حد و صفت نیست پس گویمش کسی را که ندیدی و حد (و) صفتش نیست پس او را چگونه شناختی تا مر او را می پرستی تا گوید بقول رسول صلی الله علیه و آله و سلم بشناختم که او فرستاده خدای بود گویمش این رسول که آمد تو دیدی ناچار گوید که ندیدم پس گویمش چگونه بی رسول خدایرا شناختی تا می پرستی تا گوید خبر بمن رسید از زبانهای دانایان بیکدیگر از گفتار رسول علیه السلام پس گویم که این دانایان که خبر داده اند از رسول علیه السلام بهمدیگر موافق بودند اندر دین یا مخالفند نتواند گفتن که همه امت موافق اند که چندین خلاف اندر میان امت هست پس گوئیم قول گروهی که ایشان مر یکدیگر را مخالف باشند چگونه راست باشد از بهر آنکه چون دانستی که ایشان مخالف یکدیگرند اگر گوئی همه راست گفتند همه را دروغ زن داشته باشی از بهر آنکه چون دو تن مر یکدیگر را خلاف کنند اگر هر دو (را) راست گوی خوانی هر دو بقول یکدیگر دروغ زن باشند و هیچکس ازین فصل بیرون نتواند شدن بحجت.

Ва низ прсимш ки раво бошад ки худои баҳамаи халқ расӯл фиристод то аишонрои сӯии ризои худоӣ далел бошад ё на ночор гуяд раво бошад ва ӯро гӯям он расӯли андари рўзгорхўиши ҳозиронро ки базмона вай буданд роҳ намӯд чун ӯ аз ин олам бишуд пас ҳолои халқ бе далели боз мондаанд , ва агар ҷавоб он диҳад китоби хдоитъолии далел халқ аст гӯямаш китоб бегӯянда сухан нагӯяд , ва агар гуяд китоб бебаёнкунанда басанда бошад қавли хдоитъолиро рад карда бошад чунонкӣ гуфт қавлаи таъолӣ :у анзлнои алики аззикри лтбини ллноси монзли илайҳаму лълҳми итФкрўн ҳмигўид фиристодем басӯии ту қуръонро то ту баён кунӣ мрдмонрои ончӣ фурӯ фиристодем сӯии эшон то магари эшон андеша кунанд , пас гӯям он андеша аз барои он фармоед кардан то бадоне ки чун брўзгори расӯли алайҳи ассаломи баёнкунанда китоб буд имрӯз низ ҳамон биёбаду хдоитъолии мррсўлро бифармуд то ктобро брхлқ бихонад бадви ранг яъне брўзгор хеш бихон ва бадишон бидиҳ китобро то бихонанд чунонкӣ гуфт қавлаи таъолӣ :у қронои Фрқноаҳи лтқроаҳи алии анноси алии макси пас акнӯн ду рангӣ бар омадааст бояд ки яке бФрмони расӯли аллоҳи слии алайҳ ва ?ала бошад ки бар мо хонд ва он хондан он бошад ки моро маънии он маълум кунад .

و نیز پرسیمش که روا باشد که خدای بهمه خلق رسول فرستاد تا ایشانرا سوی رضای خدای دلیل باشد یا نه ناچار گوید روا باشد و او را گویم آن رسول اندر روزگارخویش حاضران را که بزمانه وی بودند راه نمود چون او از این عالم بشد پس حالا خلق بی دلیل باز مانده اند، و اگر جواب آن دهد کتاب خدایتعالی دلیل خلق است گویمش کتاب بی گوینده سخن نگوید، و اگر گوید کتاب بی بیان کننده بسنده باشد قول خدایتعالی را رد کرده باشد چنانکه گفت قوله تعالی: و انزلنا الیک الذکر لتبین للناس مانزل الیهم و لعلهم یتفکرون همیگوید فرستادیم بسوی تو قرآن را تا تو بیان کنی مردمانرا آنچه فرو فرستادیم سوی ایشان تا مگر ایشان اندیشه کنند، پس گویم آن اندیشه از برای آن فرماید کردن تا بدانی که چون بروزگار رسول علیه السلام بیان کننده کتاب بود امروز نیز همان بیابد و خدایتعالی مررسول را بفرمود تا کتابرا برخلق بخواند بدو رنگ یعنی بروزگار خویش بخوان و بدیشان بده کتاب را تا بخوانند چنانکه گفت قوله تعالی: و قرآنا فرقناه لتقراه علی الناس علی مکث پس اکنون دو رنگی بر آمده است باید که یکی بفرمان رسول الله صلی علیه و آله باشد که بر ما خواند و آن خواندن آن باشد که ما را معنی آن معلوم کند.

Агар гуяд ки хабараст аз расӯли слии алайҳу ?ала ки гуфт : анмои асҳобии колнҷўми боиҳми ақтдитми аҳтдитми ҳмигўиди ёрони ман чун ситорагонанд баҳри кадом аз эшон ки роҳи ҷӯянд роҳ ёбанд ӯро бипурсам ки ёрон кадоманд то гуяд онксоннд ки ӯро диданд ва бо ӯ суҳбат доштанд , пас ӯро гӯям онкасон ки ту мигўӣӣ бо якдигар мухолиф буданд ё мувофиқ , натавонади гуфтан ки мувофиқ буданд аз баҳри онкии миёни эшон ҷангу куштан буд , чун эшон мари якдигарро мухолиф буданду мари якдигарро бикуштанд чигуна раво бошад ки мтобъи кушанда бар роҳ рост бошаду мтобъи кушта ҳамчунон , ва ин маҳол бошад пас ин хӯн бар иксў ҳалол бошад ва бар дигари сӯи ҳаром ,у онкас ки мтобъи кушандаи Усмон буд хӯни Усмони басӯи ӯ ҳалол буду сӯии мтобъи Усмони ҳаром ,у хӯни ҳусайни ибни алии алайҳи ассаломи сӯии язиди ибни Муъовияи алайҳи аллънаҳи ҳалол буду сӯии алии ибни абитолби алайҳи ассалому фарзандонаши ҳаром . Пас гӯям чигуна раво бошад ки расӯли Мустафои слии алайҳ ва ?ала бифармуд роҳ ҷустан аз гуруҳе каз эшон иктни чизиро ҳаром гуяду дигари ҳам аз эшон ҳамон чизро ҳалол гуяд магар гуяд ки худоӣ надонист ки ҳоли эшон пас аз расӯл чигуна хоҳад бӯдан то мари расӯлро бифармуд ки халқ ӯро бадишони супурд то андари шаку хилоф ҳалок шаванд , ва марин хабарро аз ду ҳол чора нест ё ин хабар аз расӯл нест ва ё он гуруҳ ки ӯ гуфтааст ин гуруҳ нестанд ки хилоф карданд .

اگر گوید که خبر است از رسول صلی علیه و آله که گفت: انما اصحابی کالنجوم بایهم اقتدیتم اهتدیتم همیگوید یاران من چون ستارگانند بهر کدام از ایشان که راه جویند راه یابند او را بپرسم که یاران کدامند تا گوید آنکسانند که او را دیدند و با او صحبت داشتند، پس او را گویم آنکسان که تو میگوئی با یکدیگر مخالف بودند یا موافق، نتواند گفتن که موافق بودند از بهر آنکه میان ایشان جنگ و کشتن بود، چون ایشان مر یکدیگر را مخالف بودند و مر یکدیگر را بکشتند چگونه روا باشد که متابع کشنده بر راه راست باشد و متابع کشته همچنان، و این محال باشد پس این خون بر یکسو حلال باشد و بر دیگر سو حرام، و آنکس که متابع کشنده عثمان بود خون عثمان بسوی او حلال بود و سوی متابع عثمان حرام، و خون حسین ابن علی علیه السلام سوی یزید ابن معاویه علیه اللعنه حلال بود و سوی علی ابن ابیطالب علیه السلام و فرزندانش حرام .پس گویم چگونه روا باشد که رسول مصطفی صلی علیه و آله بفرمود راه جستن از گروهی کز ایشان یکتن چیزیرا حرام گوید و دیگر هم از ایشان همان چیز را حلال گوید مگر گوید که خدای ندانست که حال ایشان پس از رسول چگونه خواهد بودن تا مر رسول را بفرمود که خلق او را بدیشان سپرد تا اندر شک و خلاف هلاک شوند، و مرین خبر را از دو حال چاره نیست یا این خبر از رسول نیست و یا آن گروه که او گفته است این گروه نیستند که خلاف کردند.

Агар гуяд ки онкас ки мусулмонон ӯро эмом карданд ӯ эмоми ҳақ буду итоат ӯ воҷиб буд аз баҳри онкӣ хабараст аз расӯли алайҳи ассалом : лоиҷтмъи умматии алӣ алзлолаҳ гуфт уммати ман ҷамъ нашаванд баргами будагии Марвро гӯям эмоми хлиФт пайғамбараст агар пайғамбарро хдоитъолии бохтёри уммати фиристода буд раво бошад аишонро ки касе биҷой ӯ бар пой кунанд , пас агар пайғамбари бхўости хдоист на бхўости халқи Халифаи расӯл низ бФрмони худоӣ бояд ки бошад на бохтёри уммат ва гувоҳӣ диҳад бар дурустии ин қавли ончии хдоитъолии ҳмигўиди қавлаи таъолӣ :у мокони лмўмни ломўмнаҳи азои қзии аллоҳу расӯлаи умарои ани икўни ?лаами алхираҳи ман амрҳм ҳмигўид набӯд марди муъмин ва на зани муъмина чун баранд худоӣу расӯл ӯ фурмоне ки ихтиёр бошад андари кори аишонро , пас дуруст шуд ки имомат дуруст набошад алои бФрмони хдоитъолӣ

اگر گوید که آنکس که مسلمانان او را امام کردند او امام حق بود و اطاعت او واجب بود از بهر آنکه خبر است از رسول علیه السلام: لایجتمع امتی علی الضلاله گفت امت من جمع نشوند برگم بودگی مرو را گویم امام خلیفت پیغمبر است اگر پیغمبر را خدایتعالی باختیار امت فرستاده بود روا باشد ایشانرا که کسی بجای او بر پای کنند، پس اگر پیغمبر بخواست خدایست نه بخواست خلق خلیفه رسول نیز بفرمان خدای باید که باشد نه باختیار امت و گواهی دهد بر درستی این قول آنچه خدایتعالی همیگوید قوله تعالی: و ماکان لمومن و لامومنه اذا قضی الله و رسوله امرا ان یکون لهم الخیره من امرهم همیگوید نبود مرد مومن و نه زن مومنه چون براند خدای و رسول او فرمانی که اختیار باشد اندر کار ایشانرا، پس درست شد که امامت درست نباشد الا بفرمان خدایتعالی

Агар гуяд онкасон ки бхлоФт бинишастанд бФрмони расӯл буд агар бФрмони расӯли алайҳи ассалом будӣ боистӣ ки он шарофату шараф ки аз худо ва расӯл ёфтанд андари фарзандон эшон бимонадӣ то қиёмату халқи зойеъи нмондӣ ва чун он шараф изоишон бишуд далел омад моро ки онҳо ҳар чаҳ карданд бФрмони худоу расӯл ӯ накарданд .

اگر گوید آنکسان که بخلافت بنشستند بفرمان رسول بود اگر بفرمان رسول علیه السلام بودی بایستی که آن شرافت و شرف که از خدا و رسول یافتند اندر فرزندان ایشان بماندی تا قیامت و خلق ضایع نماندی و چون آن شرف ازایشان بشد دلیل آمد ما را که آنها هر چه کردند بفرمان خدا و رسول او نکردند.

Ва низ гӯям ки раво нест ки халқ аз зоти хеши роҳ рост ёбад , ҳар ки гуяд ман салоҳи дайн хеш донам онкасро хдоитъолӣ рад карда бошад аз баҳри онкӣ агар хдоитъолӣ донистӣ ки халқи бахуди роҳ рост биёбанд раво набӯдӣ ки пайғамбар фиристодӣ ва чун пайғамбар фиристод дуруст шуд ки халқ гумроҳ буданд ,у далели бдонкаҳи ҳечкас бир эй дар маърифати худоӣ аз зоти хеши роҳи рост наёбад онаст ки одами алайҳи ассаломи бохтёри хеш аз дарахтӣ ки андари биҳишт буд ӯро раво набӯд хӯрдан бихӯрад андари он салоҳ хеш донист ки хашми худои андари он буд бар он сабаб аз биҳишти биФтоду далели дигари онкии Нӯҳи алайҳи ассаломи бохтёри хеши мари писари хешро дркштӣ хонд ва гуфт : ё набии аркби маънои влоткни маъаи алкоФриниънӣ эй писари ман савори шӯ бо мо дар киштӣ ва мабош бо кофарон ,у Нӯҳ бо худоӣ муноҷот кард ки писари ман аз аҳл манасту ваъдаи ту ҳақаст чунонкӣ гуфт қавлаи таъолӣ : ани ибнии ман аҳлӣу ани въдк алҳақ то хдоитъолии мари он қавлро бар ӯ рад кард ва гуфт қавлаи таъолӣ : ё Нӯҳи анаи лӣси ман аҳлки анаи амали ғайри солеҳ ё Нӯҳ ӯ аз аҳли байт ту нест ки ӯ кор на некӯ кард .

و نیز گویم که روا نیست که خلق از ذات خویش راه راست یابد، هر که گوید من صلاح دین خویش دانم آنکس را خدایتعالی رد کرده باشد از بهر آنکه اگر خدایتعالی دانستی که خلق بخود راه راست بیابند روا نبودی که پیغمبر فرستادی و چون پیغمبر فرستاد درست شد که خلق گمراه بودند، و دلیل بدانکه هیچکس بیر همای در معرفت خدای از ذات خویش راه راست نیابد آنست که آدم علیه السلام باختیار خویش از درختی که اندر بهشت بود او را روا نبود خوردن بخورد اندر آن صلاح خویش دانست که خشم خدای اندر آن بود بر آن سبب از بهشت بیفتاد و دلیل دیگر آنکه نوح علیه السلام باختیار خویش مر پسر خویش را درکشتی خواند و گفت :یا بنی ارکب معنا ولاتکن مع الکافرین یعنی ای پسر من سوار شو با ما در کشتی و مباش با کافران، و نوح با خدای مناجات کرد که پسر من از اهل من است و وعده تو حق است چنانکه گفت قوله تعالی: ان ابنی من اهلی و ان وعدک الحق تا خدایتعالی مر آن قول را بر او رد کرد و گفت قوله تعالی: یا نوح انه لیس من اهلک انه عمل غیر صالح یا نوح او از اهل بیت تو نیست که او کار نه نیکو کرد.

Ва далели дигари онкии ихтиёри халқ на рост бошад онаст ки иброҳӣми алайҳи ассалом чун ситораро дид гуфт инаст худои ман ва чун моҳро дид гуфт инаст худои ман ва чун офтобро дид гуфт инаст худои ман ва ин бузургтараст то бохр бидонаст ки ончӣ гумон мабарад хтл буд .

و دلیل دیگر آنکه اختیار خلق نه راست باشد آنست که ابراهیم علیه السلام چون ستاره را دید گفت اینست خدای من و چون ماه را دید گفت اینست خدای من و چون آفتاب را دید گفت اینست خدای من و این بزرگتر است تا بآخر بدانست که آنچه گمان مبرد خطل بود.

Ва далели чаҳоруми бдонкаҳи ихтиёри халқ хато бошад онаст ки Мӯсои алайҳи ассалом чун батавр сино биёмад банӣ Исроилро даст боз дошту бештар аз эшон бмноҷот омад то хдоитъолии Марвро гуфт чаро пеш аз қавм бишитофтӣ чунонкӣ гуфт қавлаи таъолӣ : ва мо аъҷлки ани қўмк ё Мӯсои ин мардумро аз худои бедор кардан буд ки ончӣ кардӣ на савоб буд аз баҳри онкӣ дар ақаби ин оят гуфт қавлаи таъолӣ : қоли Фонои қдФтнои қўмки ман бъдку азлҳм алсомрӣ гуфт қавми турои пас аз ту озмудему сомрии мари аишонро гумроҳ кард .

و دلیل چهارم بدانکه اختیار خلق خطا باشد آنست که موسی علیه السلام چون بطور سینا بیامد بنی اسرائیل را دست باز داشت و بیشتر از ایشان بمناجات آمد تا خدایتعالی مرو را گفت چرا پیش از قوم بشتافتی چنانکه گفت قوله تعالی: و ما اعجلک عن قومک یا موسی این مردم را از خدای بیدار کردن بود که آنچه کردی نه ثواب بود از بهر آنکه در عقب این آیت گفت قوله تعالی: قال فانا قدفتنا قومک من بعدک و اضلهم السامری گفت قوم ترا پس از تو آزمودیم و سامری مر ایشانرا گمراه کرد.

Ва низ Мӯсои алайҳи ассаломи бохтёри хеши хдоитъолиро гуфт маро бинмоӣ то турои бубинам ва он азуи хато буд ва чун пайғамбарони андари ончӣ барои хеш карданд хато карданд уммат сазовортар бошад ки бохтёр хеш кунад ҳар чаҳ кунад хато кунад ҳаргиз бсўоб нарасад . Пас дуруст кардем ки ихтиёри уммат хато бошад . Ва ин хабар ки аз расӯли слии аллоҳи алайҳу ?ала ривоят кунанд ки гуфт уммати ман баргами будагӣ ҷумла нашаванд аз ду ҳол берун нест ё ин хабар на дурустаст ё уммат ӯ касонеанд ки аз эшон гум будагӣ наёяд ва он имомон ҳақанд на оммаи нодон .

و نیز موسی علیه السلام باختیار خویش خدایتعالی را گفت مرا بنمای تا ترا ببینم و آن ازو خطا بود و چون پیغمبران اندر آنچه برای خویش کردند خطا کردند امت سزاوارتر باشد که باختیار خویش کند هر چه کند خطا کند هرگز بثواب نرسد. پس درست کردیم که اختیار امت خطا باشد. و این خبر که از رسول صلی الله علیه و آله روایت کنند که گفت امت من برگم بودگی جمله نشوند از دو حال بیرون نیست یا این خبر نه درست است یا امت او کسانی اند که از ایشان گم بودگی نیاید و آن امامان حق اند نه عامه نادان.

Акнӯн мегӯям аз ҷумлаи фарқҳои мусулмонони барҳақи он гуруҳанд ки ҳамаи фарқҳои дигари мурӯрро мухолифанд ва он фирқа низ мари ҳамаи фарқҳоро мухолифаст ва гувоҳӣ диҳад брдрстии ин қавли хабари расӯли алайҳи ассалом ки гуфт : сиФрқи умматии баъдии сулсау сбъўни фирқаи воҳиди минҳои но?ҷиау соирҳо фӣ алнор гуфт про ганда шавад уммати ман баъд аз ман ба ҳафтод ва се фирқаи як фирқаи ноҷай ва растгор бошаду боқии ҳама дар оташ бисӯзанд ва ин хабари ҳамин далел кунад ки ҳафтод ва ду фирқаи мари он як фирқаро мухолифанду мари якдигарро мувофиқанд то ин як фирқаи бад онъолм расад ва аз ҳамкунон ҷудо ояд бидонча ӯ руста бошад ва дигарон ҳамаи овехта , ва ҳеҷ фарқӣ нест андари ҳафтод ва ду фирқаи мусулмонон ки мари варо кофар хонанд магари ин як гуруҳи шиът ки мигўинд ки эмом аз зрити расӯли слии аллоҳи алайҳу ?ала зиндаасту имомати андар фарзандон ӯст .

اکنون میگویم از جمله فرقهای مسلمانان برحق آن گروه اند که همه فرقهای دیگر مرور را مخالفند و آن فرقه نیز مر همه فرقها را مخالف است و گواهی دهد بردرستی این قول خبر رسول علیه السلام که گفت: سیفرق امتی بعدی ثلثه و سبعون فرقه واحد منها ناجیه و سایر ها فی النار گفت پرا گنده شود امت من بعد از من به هفتاد و سه فرقه یک فرقه ناجی و رستگار باشد و باقی همه در آتش بسوزند و این خبر همین دلیل کند که هفتاد و دو فرقه مر آن یک فرقه را مخالفند و مر یکدیگر را موافقند تا این یک فرقه بد آنعالم رسد و از همکنان جدا آید بدانچه او رسته باشد و دیگران همه آویخته، و هیچ فرقی نیست اندر هفتاد و دو فرقه مسلمانان که مر ورا کافر خوانند مگر این یک گروه شیعت که میگویند که امام از ذریت رسول صلی الله علیه و آله زنده است و امامت اندر فرزندان اوست.

Ва дигарон ҳмигўинд ки ин қавмро куштан воҷибаст ва мо ҳама мусулмонем ва ин гуруҳ кофаранд , ва чун имрӯзи ин як гуруҳи шиъти сӯии ҳафтод ва ду фирқаи мусулмонони бадтарӣн аз ҳама халқанд далел мекунад ки растгори ин гуруҳ шиътанд , ва устувор кунад ин дъўирои қавли хдоитъолӣ ки ҳмигўид аз дӯзахён ки рӯз қиёмат гӯйанд :у қолўои молнои лонрии рҷолои кнои нъди ҳам ман алои шарори ҳмигўиди дӯзахёни андар дӯзах гӯйанд чигунааст ки на байнем мардумонеро ки мо аишонро аз бидон мешимурдем , ва чун имрӯзи сӯии ҳамаи уммати бадтар аз гуруҳи шиът гуруҳе нест дуруст шуд ки онрўзи ин қавм дар дӯзах набошанд ва ин бурҳон равшанаст .

و دیگران همیگویند که این قوم را کشتن واجب است و ما همه مسلمانیم و این گروه کافرند، و چون امروز این یک گروه شیعت سوی هفتاد و دو فرقه مسلمانان بدترین از همه خلقند دلیل میکند که رستگار این گروه شیعت اند، و استوار کند این دعویرا قول خدایتعالی که همیگوید از دوزخیان که روز قیامت گویند: و قالوا مالنا لانری رجالا کنا نعد هم من الا شرار همیگوید دوزخیان اندر دوزخ گویند چگونه است که نه بینیم مردمانی را که ما ایشانرا از بدان می شمردیم، و چون امروز سوی همه امت بدتر از گروه شیعت گروهی نیست درست شد که آنروز این قوم در دوزخ نباشند و این برهان روشن است.

Ва низ гӯям сухани ақлӣ ва бурҳон оварам аз китоби худои ъзўҷл ки чизҳоро бар якдигари фазл ва шарафаст андари олам ва он шарафи мари чизҳоро бар якдигар мардум донад аз баҳри онкии андари олам аз мардуми шарифтар чизе нест чунонкӣ хдоитъолӣ гуфт :у Фзлнои ҳам алии касӣри ммни хлқнои тФзилои ҳмигўиди мо мари писарони одамро фазл ниҳодем бар якдигар бар бисёре аз онҳо ки офаридем фазл ниҳоданӣ , ва ин фазл ниҳодани мроўро бълмаст ва шарафаст ,у шарафи набот бар маодин онаст ки наботи фоидаи хешро аз табоиъи ҳмитўонд пазируфтани лоҷарам зиндаасту табоиъи бедонаши мурдор мондааст ва набот бидон миқдори дониш ки ёфтааст сӯии мардуми азиз шудааст аз баҳри онкии мари наботро бо мардуми бадонаши ҳам гӯшагӣ афтодаасту ҳайвони дониш беш аз набот ёфтааст ки ӯ душмани хешро ҳамеи шиносад ва аз гармоу сармо сиёнат кунад лоҷарам бар набот ки дониш ӯ камтар аз дониш ҳайвонаст подшоҳ шудааст . Ва мардум ки аз ҳар ду шарифтараст мари ҳиўонро бо хештани андари ғизо гирифтан аз набот анбоз кардааст аз баҳри онкӣ ҳайвон бамурдам наздиктараст бадонашу мардумро бар ҳайвон шарафаст бзёдтии илм ки мардуми рост , онаст ки маънии пӯшидаро аз чиз зоҳир бишносад бади он қӯт ки андари нафас нотиқа ӯсту ҳиўонрои он илм нест . Ва баёни ин қавл онаст ки чун мардум касеро бинад бо тиру камони сохтау камон буза карда бидонад ки он худованди тиру камони Марвро аз давр тавонад задану бдондкаҳи ӯрои сипар аз чаҳ чиз бояд сохт то аз захм ӯ бидон барраад ва он феъл ки аз мардум тир андоз бад-ӣни ду олат ки тир ва камонаст ки аз давр тавонад задан ва аз мардуми салоҳи пӯшида низ ҳасту мари онрои ҷузи нафас нотиқа надонад , пас фазлу дониши мардум бар дониш ҳайвон онаст ки ӯ маънии пӯшида аз зоҳири чизҳо бидонад ( ва ) ҳайвони ҷузи зоҳири чиз ҳо надонаду бад-ӣни дониши мардум бар сутуру ҳайвон подшоҳӣ ёфтаасту хдоитъолии басӯи ӯ расӯлу китоб фиристодааст ва донистани маънии пӯшидаҳо аз чизҳои зоҳир монанди дониш ғайбасту дониши ғайби хдоирости чунонкии ҳмигўиди қавлаи таъолӣ : вллаҳи ғайби алсмўоту аларзи пас ҳар касе ки ӯро дониши пӯшидаи андари чизҳои зоҳир бештар бошад ӯ бхдоӣ наздиктар бошад ҳамчинонкӣ чун ҳиўонрои ҳам дониши бештар аз дониши набот буд мардуми Марвро бхўиштн наздик карданд ва аз ғизои хештан ӯро насиб карда ва ҳар ки донотараст аз худои тарс Картераст чунонкии хдоитъолии ҳмигўид : анмои ихшии аллоҳи ман ибода алълмо битарсад аз худои бандагон ӯ доноён , ва ҳар ки тарс Картераст ӯ бхдоӣ наздиктараст чунонкӣ хдоитъолӣ гуфт : ани акрмкми ъндоллаҳи атқикми ҳмигўиди азизтарини шумо наздики худои тарси кортарин шумоаст пас дуруст кардем ки ҳар кас ки илми ғайб бештар донад ӯ сӯии худои азизтар ва наздиктараст ва чун ӣнҳол тақрир кардем гўӣими бхдои он гуруҳ наздиктараст аз уммат ки маъонии китоби худоӣу шариъати расӯли слии аллоҳи алайҳу ?алаи бидонаду онрои бадонаши кори бандад аз баҳри онкии ҳикматро порсии кор кардан бадонашаст ва худоӣ бифармуд мари расӯли хешро то умматро ҳикмати биомузад чунонкӣ гуфт : виълмҳми алкитоб ва алҳкмаҳ биомузед шани китобу ҳикмати пас ҳар ки амали шариъат бо илм кунад ӯ ҳаким бошад ва ҳар ки ҳикмат ёфта бошад бадви хайри азим ва бисёр манфиат расида бошад чунонкӣ хдоитъолӣ гуфт қавлаи таъолӣ : ва ман юати алҳкмаҳи Фқди аўтии хирои ксиро ва аз ҷумлаи уммати ҳеҷ гуруҳе нест ки маънии китобу шариъати биҷӯянди магари бзоҳри он устодаанд ва донистани зоҳири чизҳо феъли стўронст ва ҳар ки бар зоҳири гуфтор кор кунад бар дараҷаи сутурӣ басанда карда бошад ,у хдоитъолӣ ҳаме гуяд мари он гуруҳро ки ҷузи зоҳири чиз ҳо ндонанд бмўҷби ин ояти қавлаи таъолӣ : иълмўн зоҳиран ман алҳиўаҳи алднё ва ҳам ани алохраҳи ҳам ғоФлўн ҳмигўид бидонанд аз ошкороро аз зиндагонии аинҷҳон ва эшон аз онҷҳон ғофиланд .

و نیز گویم سخن عقلی و برهان آورم از کتاب خدای عزوجل که چیز ها را بر یکدیگر فضل و شرفست اندر عالم و آن شرف مر چیزها را بر یکدیگر مردم داند از بهر آنکه اندر عالم از مردم شریفتر چیزی نیست چنانکه خدایتعالی گفت: و فضلنا هم علی کثیر ممن خلقنا تفضیلا همیگوید ما مر پسران آدم را فضل نهادیم بر یکدیگر بر بسیاری از آنها که آفریدیم فضل نهادنی، و این فضل نهادن مراورا بعلم است و شرف است، و شرف نبات بر معادن آنست که نبات فایده خویش را از طبایع همیتواند پذیرفتن لاجرم زنده است و طبایع بیدانش مردار مانده است و نبات بدان مقدار دانش که یافته است سوی مردم عزیز شده است از بهر آنکه مر نبات را با مردم بدانش هم گوشگی افتاده است و حیوان دانش بیش از نبات یافته است که او دشمن خویش را همی شناسد و از گرما و سرما صیانت کند لاجرم بر نبات که دانش او کمتر از دانش حیوانست پادشاه شده است. و مردم که از هر دو شریفتر است مر حیوانرا با خویشتن اندر غذا گرفتن از نبات انباز کرده است از بهر آنکه حیوان بمردم نزدیکتر است بدانش و مردم را بر حیوان شرفست بزیادتی علم که مردم راست، آنست که معنی پوشیده را از چیز ظاهر بشناسد بد آن قوت که اندر نفس ناطقه اوست و حیوانرا آن علم نیست. و بیان این قول آنست که چون مردم کسی را بیند با تیر و کمان ساخته و کمان بزه کرده بداند که آن خداوند تیر و کمان مرو را از دور تواند زدن و بداندکه اورا سپر از چه چیز باید ساخت تا از زخم او بدان برهد و آن فعل که از مردم تیر انداز بدین دو آلت که تیر و کمانست که از دور تواند زدن و از مردم صلاح پوشیده نیز هست و مر آنرا جز نفس ناطقه نداند، پس فضل و دانش مردم بر دانش حیوان آنست که او معنی پوشیده از ظاهر چیز ها بداند (و) حیوان جز ظاهر چیز ها نداند و بدین دانش مردم بر ستور و حیوان پادشاهی یافته است و خدایتعالی بسوی او رسول و کتاب فرستاده است و دانستن معنی پوشیده ها از چیز های ظاهر مانند دانش غیب است و دانش غیب خدایراست چنانکه همیگوید قوله تعالی: ولله غیب السموات و الارض پس هر کسی که او را دانش پوشیده اندر چیز های ظاهر بیشتر باشد او بخدای نزدیکتر باشد همچنانکه چون حیوانرا هم دانش بیشتر از دانش نبات بود مردم مرو را بخویشتن نزدیک کردند و از غذای خویشتن او را نصیب کرده و هر که داناتر است از خدای ترس کارتر است چنانکه خدایتعالی همیگوید:انما یخشی الله من عباده العلما بترسد از خدای بندگان او دانایان، و هر که ترس کارتر است او بخدای نزدیکتر است چنانکه خدایتعالی گفت: ان اکرمکم عندالله اتقیکم همیگوید عزیزترین شما نزدیک خدای ترس کار ترین شما است پس درست کردیم که هر کس که علم غیب بیشتر داند او سوی خدای عزیزتر و نزدیکتر است و چون اینحال تقریر کردیم گوئیم بخدای آن گروه نزدیکتر است از امت که معانی کتاب خدای و شریعت رسول صلی الله علیه و آله بداند و آنرا بدانش کار بندد از بهر آنکه حکمت را پارسی کار کردن بدانش است و خدای بفرمود مر رسول خویش را تا امت را حکمت بیاموزد چنانکه گفت: ویعلمهم الکتاب و الحکمه بیاموزید شان کتاب و حکمت پس هر که عمل شریعت با علم کند او حکیم باشد و هر که حکمت یافته باشد بدو خیر عظیم و بسیار منفعت رسیده باشد چنانکه خدایتعالی گفت قوله تعالی: و من یوت الحکمه فقد اوتی خیرا کثیرا و از جمله امت هیچ گروهی نیست که معنی کتاب و شریعت بجویند مگر بظاهر آن استاده اند و دانستن ظاهر چیزها فعل ستورانست و هر که بر ظاهر گفتار کار کند بر درجه ستوری بسنده کرده باشد، و خدایتعالی همی گوید مر آن گروه را که جز ظاهر چیز ها ندانند بموجب این آیت قوله تعالی: یعلمون ظاهرا من الحیوه الدنیا و هم عن الاخره هم غافلون همیگوید بدانند از آشکارا را از زندگانی اینجهان و ایشان از آنجهان غافلند.

Пас воҷибаст бар мардуми талаб кардани сари ҳоӣикаҳи андари шариъат пӯшидаасту кор бастани мари зоҳири онро бадонаш ҳамчунонаст ки мардуми андари аинҷҳон зоҳирасту андари ин ҷаҳон зоҳир меҷӯянд мари онҷҳони пӯшидаро . Ва агар мардуми маънии шариъатро аз зоҳир шариъат наҷӯянд ва бар зоҳир шариъат боистанд ҳамчунин касе бошад ки бдинҷҳони мари онҷҳонро наҷуеду бдонҷҳон зиёнкор шавад аз баҳри онкии аинҷҳон аз онҳо бишавад ( ва ) онҷҳони пӯшидаро наёфта бошанд .

پس واجب است بر مردم طلب کردن سر هائیکه اندر شریعت پوشیده است و کار بستن مر ظاهر آنرا بدانش همچنانست که مردم اندر اینجهان ظاهر است و اندر این جهان ظاهر میجویند مر آنجهان پوشیده را. و اگر مردم معنی شریعت را از ظاهر شریعت نجویند و بر ظاهر شریعت بایستند همچنین کسی باشد که بدینجهان مر آنجهان را نجوید و بدآنجهان زیانکار شود از بهر آنکه اینجهان از آنها بشود (و) آنجهان پوشیده را نیافته باشند.

Ва чун ин фасл гуфта шуд акнӯн шарҳи гуфторҳо ва бунёдҳои шариъат аз шариъату шаҳодату таҳорату ҷузи он аз зкўаҳу сидқоту слўаҳу ҷузяту тавобеъи он бознмоими бародарону хўишонрои андарин китобу маънӣ ҳар гуфторӣу кирдорӣ ки он аслҳои дайнаст то мард муъмин бибинад рӯй исломи дайнро . Эзади таъолии тавфиқи дҳоди моро бар тамом кардан ин нияти некӯ ки кардем ,у бедории боди мари хонандагони ин ктобро то гумон набаранд ки чун маънӣ шариъат донистанд кор кардан аз эшон биФтод балки кор он вақт бештар кунанд ки маънӣ он бидонанду ассалом

و چون این فصل گفته شد اکنون شرح گفتارها و بنیادهای شریعت از شریعت و شهادت و طهارت و جز آن از زکوه و صدقات و صلوه و جزیت و توابع آن بازنمایم برادران و خویشانرا اندرین کتاب و معنی هر گفتاری و کرداری که آن اصلهای دین است تا مرد مومن ببیند روی اسلام دین را. ایزد تعالی توفیق دهاد مارا بر تمام کردن این نیت نیکو که کردیم، و بیداری باد مر خوانندگان این کتابرا تا گمان نبرند که چون معنی شریعت دانستند کار کردن از ایشان بیفتاد بلکه کار آنوقت بیشتر کنند که معنی آن بدانند و السلام