Гӯйем ки ин гувоҳаст аз бандаи мари худои таъолиро пас бандаи гувоҳӣ диҳандаасту гуфто ӯ гувоҳасту худои таъолӣ гувоҳӣ додааст бар мисоли офаринандау офаринишу офарӣдау тамомӣ ҳар чизе ба се чизаст сози ону миёнаи ону поёни он пас сози он азин маънӣ ки мо сухан ӯ ҳаме гӯйем . Гувоҳаст ва миёна гувоҳасту поён соз онаст ки гувоҳии мрўро доданасту гувоҳӣ бар ду гӯнааст ки рост бошад ё дурӯғ бошад . Гувоҳии рост гуфторӣ бошад аз гӯяндаи мари онро ки андрў гуяд ба исботи чизикаҳ ( он мрўрост ё ба ботил кардани ҳақӣу сифатии азу ки он мрўро несту гувоҳии дурӯғ гуфторӣ бошад аз гӯянда ба исботи чизикаҳ ) он Марвро нест ё ба ботил кардани ҳақӣу сифатии азу ки он мрўро ҳаст ва чун гувоҳӣ бар ду қисмат омад як нимаи азуи нафй чун лои илоҳ ва як нима аз ваии исбот чун алои аллоҳи пас нафй монанд дурӯғасту исбот монанди ростаст ва раво нест андари дайни гувоҳӣ додани мари муъминро бар чизе ки надида бошад мари онро .

گوییم که این گواهست از بنده مر خدای‌تعالی را پس بنده گواهی‌دهنده است و گفتا او گواهست و خدای‌تعالی گواهی داده است بر مثال آفریننده و آفرینش و آفریده و تمامی هر چیزی به سه چیز است ساز آن و میانه آن و پایان آن پس ساز آن ازین معنی که ما سخن او همی‌گوییم. گواهست و میانه گواهست و پایان ساز آنست که گواهی مرورا دادن است و گواهی بر دو گونه است که راست باشد یا دروغ باشد. گواهی راست گفتاری باشد از گوینده مر آنرا که اندرو گوید به اثبات چیزیکه (آن مروراست یا به باطل کردن حقی و صفتی ازو که آن مرورا نیست و گواهی دروغ گفتاری باشد از گوینده به اثبات چیزیکه) آن مرو را نیست یا به باطل کردن حقی و صفتی ازو که آن مرورا هست و چون گواهی بر دو قسمت آمد یک نیمه ازو نفی چون لا اله و یک نیمه از وی اثبات چون الا الله پس نفی مانند دروغست و اثبات مانند راست است و روا نیست اندر دین گواهی دادن مر مؤمن را بر چیزی‌که ندیده باشد مر آنرا.

Ва чун ин ҳукми андари дайни ҳақ собитаст раво набошад ки гӯйем расӯли алайҳи ассаломи ин гувоҳӣ бидод бар худои таъолӣ бе онкии ҳақиқати ин ҳоли бёФтаҳ буд ба гувоҳони адлу андари дайн ҳақ равост ки касе гувоҳӣ аз касе бипазирад ба ду гувоҳи адли онгоҳи мари худованди ҳақро гувоҳӣ диҳад аз қавли онкас ки ӯро гувоҳ карда бошад пас гӯям ки раво нест ки расӯли слии аллоҳи алайҳу ?алаи мари худои таъолиро бидида бошад ки ин қавл маҳоласт валикин ӯро бар ваҳдонияти эзади таъолии ду гувоҳи адл гувоҳӣ доданду халқ ба ҷумлагӣ аз шунидани гувоҳии он ду гувоҳ оҷиз буданд ва аз он ду гувоҳи яке ин олам буду дигари офариниш ки ҳар ду мрўро ба як қавли мубин гувоҳӣ доданд ки худоӣ нест ҷузи як худоӣ то ӯ бар гувоҳии эшон гувоҳӣ дод ба ҳақу рост . Ва дуруст кунад марин қавлро хабари расӯли слии аллоҳи алайҳу ?ала аз ӯ пурседанд ки кист мари туро гувоҳӣ диҳад бидонча даъвӣ кунӣу ҳамеи гӯйӣ ӯ гуфт алайҳи ассаломи лишҳди кули ҳаҷар ва мдр гуфт гувоҳӣ диҳанд маро ҳар сангӣу кулӯхӣу қавли худои таъолии сабти ин хабарро маснадаст ки ҳаме гуяд андари маҳкамаи китоби хеши қавлаи таъолӣ : снриҳми оётнои фии алоФоқу фии анФсҳм ҳатто итбини ?лаами ана алҳақ гуфт саранҷом бинмоӣем шани нишонеҳои хеши андари оламу андари нафасҳои эшон то пайдо шавад мари аишонро ки ӯ ҳақаст пас бад-ӣни оят дуруст шуд ки ҳақи пӯшида ба гувоҳии офоқу анфус пайдо шавад .

و چون این حکم اندر دین حق ثابت است روا نباشد که گوییم رسول علیه السلام این گواهی بداد بر خدای‌تعالی بی‌آنکه حقیقت این حال بیافته بود به گواهان عدل و اندر دین حق رواست که کسی گواهی از کسی بپذیرد به دو گواه عدل آنگاه مر خداوند حق را گواهی دهد از قول آنکس که او را گواه کرده باشد پس گویم که روا نیست که رسول صلی الله علیه و آله مر خدای‌تعالی را بدیده باشد که این قول محالست ولیکن او را بر وحدانیت ایزد تعالی دو گواه عدل گواهی دادند و خلق به جملگی از شنودن گواهی آن دو گواه عاجز بودند و از آن دو گواه یکی این عالم بود و دیگر آفرینش که هر دو مرورا به یک قول مبین گواهی دادند که خدای نیست جز یک خدای تا او بر گواهی ایشان گواهی داد به حق و راست. و درست کند مرین قول را خبر رسول صلی الله علیه و آله از او پرسیدند که کیست مر ترا گواهی دهد بدانچه دعوی کنی و همی‌گویی او گفت علیه السلام لیشهد کل حجر و مدر گفت گواهی دهند مرا هر سنگی و کلوخی و قول خدای‌تعالی ثبت این خبر را مسند است که همی‌گوید اندر محکمه کتاب خویش قوله تعالی: سنریهم آیاتنا فی الافاق و فی انفسهم حتی یتبین لهم انه الحق گفت سرانجام بنماییم‌شان نشانی‌های خویش اندر عالم و اندر نفس‌های ایشان تا پیدا شود مر ایشانرا که او حق است پس بدین آیت درست شد که حق پوشیده به گواهی آفاق و انفس پیدا شود.

Пас гӯям ки шаҳодат аз бандааст мари худоиро ба мақол ва он ба ду баҳрааст яке баҳраро нисбат ба сӯй махлуқаст бидонча гувоҳидиҳанда махлуқаст ва он баҳра нафйаст ҳамчинонкии гувоҳидиҳанда фонӣаст чун нафии лои илоҳу дигари баҳраро нисбат ба ваҳдонияти бории субҳонау таъолӣ бидонча гувоҳии мрўрост ва он баҳра исботаст ҳамчинонкии гувоҳии мрўро сабт ёфтааст чун алои аллоҳи пас баҳраи махлуқ аз шҳодаҳи нафй кардани сифатҳост аз худои таъолӣ ки он сифатҳо боқӣаст андари ҷисмонӣону рӯҳонӣону баҳра ки он сӯй ваҳдат борӣаст он исбот маҳзаст бе ҳеҷ омезиш ба чизеи кони андари ду махлуқи латиф ва касиф нест на ба рӯй нафй ва на ба рӯй исботу маънии ин қавл онаст ки ҷисмонии дӣданӣ ва шуниданӣасту нодӣданӣ ва ношуниданӣ несту рӯҳониро гӯям ки нодӣданӣ ва нобшнўднӣасту дӣданӣ ва шуниданӣ нест пас ин ҳар ду исбот ва ҳар ду нафй (ро ) аз бории субҳонаи нафй бояд кардани бад-ӣни гӯна ки гӯйии дӣданӣ ва донистанӣ несту нодӣданӣ ва нодонистанӣ нест ки ин ҳама сифот махлуқаст бад-ӣни сабаб буд ки расӯли Мустафои слии аллоҳи алайҳу ?алаи мари ин климаҳро ба нафйу исбот банно карду оғоз ба нафй кард яъне ки несту интиҳо ба исбот кард яъне ки ҳаст . Аз баҳри онкии мардум ки гувоҳаст нахусти махлуқро тавон донистан ва ёфтан ки ӯ чун нафйасту онгоҳ аз махлуқ бар холиқ далел гирад ки ӯ чун исботаст пас эътиқоди мардум ба дил ва бо қавл ӯ ( ки ) ба забонаст рост бояд то ҳамчинонкӣ ҳаме гуяд ба забони сифатҳои махлуқро аз борӣ нафй кунад ва ба эътиқоди дурусти исботи маҳзро нигоҳ дорад .

پس گویم که شهادت از بنده است مر خدای‌را به مقال و آن به دو بهره است یکی بهره را نسبت به سوی مخلوقست بدانچه گواهی دهنده مخلوق است و آن بهره نفی است همچنانکه گواهی‌دهنده فانی است چون نفی لا اله و دیگر بهره را نسبت به وحدانیت باری‌سبحانه و تعالی بدانچه گواهی مروراست و آن بهره اثبات است همچنانکه گواهی مرورا ثبت یافته است چون الا الله پس بهره مخلوق از شهاده نفی کردن صفت‌هاست از خدای‌تعالی که آن صفتها باقیست اندر جسمانیان و روحانیان و بهره که آن سوی وحدت باریست آن اثبات محض است بی هیچ آمیزش به چیزی کان اندر دو مخلوق لطیف و کثیف نیست نه به رویِ نفی و نه به رویِ اثبات و معنی این قول آنست که جسمانی دیدنی و شنودنی است و نادیدنی و ناشنیدنی نیست و روحانی را گویم که نادیدنی و نابشنودنی است و دیدنی و شنیدنی نیست پس این هر دو اثبات و هر دو نفی (را) از باری‌سبحانه نفی باید کردن بدین‌گونه که گویی دیدنی و دانستنی نیست و نادیدنی و نادانستنی نیست که این همه صفات مخلوقست بدین سبب بود که رسول مصطفی صلی الله علیه و آله مر این کلیمه را به نفی و اثبات بنا کرد و آغاز به نفی کرد یعنی که نیست و انتها به اثبات کرد یعنی که هست. از بهر آنکه مردم که گواهست نخست مخلوق را توان دانستن و یافتن که او چون نفی است و آنگاه از مخلوق بر خالق دلیل گیرد که او چون اثباتست پس اعتقاد مردم به دل و با قول او (که) به زبان است راست باید تا همچنانکه همی‌گوید به زبان صفتهای مخلوق را از باری نفی کند و به اعتقاد درست اثبات محض را نگاه دارد.

Ва низ гӯям ки расӯли алайҳи ассаломи андари шаҳодати нафйро пеш гуфту исботро аз пас дошт аз баҳри онкии мардум ки ин гувоҳӣ ҳаме диҳад худои таъолиро оғоз будаш ӯ аз ҷасадаст ки ӯ монанди нафйасту анҷоми кораш ба тамом шудани нафаси латиф боқӣаст ки ӯ монанд исботаст . Ҳамчунин гӯям расӯли алайҳи ассалом аз нахусти ин қавли хост ки чун гуфта шуд ночизи гашт ки ӯ нафйаст ва ба охир аз мо эътиқоди дурусти хост ба дил ки ӯ ночиз нашавад ки ӯ исботасту мари худованди гуфторро зиндагонӣ доду мол ӯ на бастад ки ҳар ду насиби ҷасади фонӣ буд ҳамчун қавли фонӣу мари худовандони эътиқод ба ихлосро ки он боқӣаст биҳишти боқӣ ваъда карду далел бар дурустии ин шҳодаҳ ки расӯли алайҳ ассалом оварад ва моро илзом кард гуфтан ӯу эътиқод ( бова ) онаст ки ин шҳодаҳ ростаст ва бо ду офариниши яке ҷасадонеи касиф ки ин оламаст ҳамчун нафйу дигари латифу рӯҳонӣ ки он оламаст ва боқӣаст ҳамчун исботу онкас ки ин шҳодаҳ аз баҳр ӯст падеди оварандаи ин ҳар дуаст ва ӯ падеди оварандаи ҷуфт баситаст чун ақли кулу нафаси кул на аз чизе бар мисоли ин шҳодаҳ аз нафйу исбот ки на аз сухани дигари гирифта шудааст ва баробараст бо ҳисоби яке ва ду ки эшон аз аъдод баситанд рӯҳонии ҳамчинонкӣ аз ду ва яке адади се падед омадааст ки мураккабаст ва тоқаст ки ӯ баробараст бо се фаръ ки андар оламаст чун ҷаду фатҳу хаёлу андари олами ҷисмонии се баъдаст чун дарозу паҳноу зер ва ҳамчунин шҳодаҳ аз се ҳарф таркиб ёфтааст ва он алифу лоам ваҳост бетакрору бози андари адади пас аз се , чаҳораст ки ба миёнҷии ду ва се падед омадааст ,у андари олами дайн аз амри бории субҳона ба миёнҷии ақлу нафас ва ба миёнҷии се фаръи рӯҳонӣ ки ёд кардем чаҳор фаръи падед омадааст чун нотиқу асос ва фаръин яъне эмому ҳуҷҷату андари олами ҷисмонии чаҳор табъи падед омадааст пас аз ду ва се ки ҳиўлӣ ва сӯратаст ва се баъд ки тӯлу арз ва умқаст ,у андари шҳодаҳ ҳамчунин аз ду фасли шҳодаҳ ва се ҳарфи чаҳор климаҳ таркиб ёфтааст , ва чун адад ба чаҳор расад нахустин қисмат тамом шавад аз баҳри онкии нахустин қисмат тоқаст ё ҷуфту тоқи маҳз якеасту ҷуфти маҳз дуасту тоқи мураккаб сеасту ҷуфти мураккаб чаҳораст ва чизҳо ё басит ва ё мураккабаст пас лозим ояд ки чун адади тоқ ё ҷуфти басит бо тоқу ҷуфт мураккаб омад асл ӯ тамом шуд .

و نیز گویم که رسول علیه السلام اندر شهادت نفی را پیش گفت و اثبات را از پس داشت از بهر آنکه مردم که این گواهی همی‌دهد خدای‌تعالی را آغاز بودش او از جسد است که او مانند نفی است و انجام کارش به تمام شدن نفس لطیف باقی است که او مانند اثباتست. همچنین گویم رسول علیه السلام از نخست این قول خواست که چون گفته شد ناچیز گشت که او نفی است و به آخر از ما اعتقاد درست خواست به دل که او ناچیز نشود که او اثباتست و مر خداوند گفتار را زندگانی داد و مال او نه بستد که هر دو نصیب جسد فانی بود همچون قول فانی و مر خداوندان اعتقاد به اخلاص را که آن باقیست بهشت باقی وعده کرد و دلیل بر درستی این شهاده که رسول علیه السلام آورد و ما را الزام کرد گفتن او و اعتقاد (باو) آنست که این شهاده راست است و با دو آفرینش یکی جسدانی کثیف که این عالم است همچون نفی و دیگر لطیف و روحانی که آن عالم است و باقیست همچون اثبات و آنکس که این شهاده از بهر اوست پدید آورنده این هر دو است و او پدید آورنده جفت بسیط است چون عقل کل و نفس کل نه از چیزی بر مثال این شهاده از نفی و اثبات که نه از سخن دیگر گرفته شده است و برابر است با حساب یکی و دو که ایشان از اعداد بسیط اند روحانی همچنانکه از دو و یکی عدد سه پدید آمده است که مرکب است و طاقست که او برابر است با سه فرع که اندر عالم است چون جد و فتح و خیال و اندر عالم جسمانی سه بعد است چون دراز و پهنا و زیر و همچنین شهاده از سه حرف ترکیب یافته است و آن الف و لام و هاست بی‌تکرار و باز اندر عدد پس از سه، چهار است که به میانجی دو و سه پدید آمده است، و اندر عالم دین از امر باری سبحانه به میانجی عقل و نفس و به میانجی سه فرع روحانی که یاد کردیم چهار فرع پدید آمده است چون ناطق و اساس و فرعین یعنی امام و حجت و اندر عالم جسمانی چهار طبع پدید آمده است پس از دو و سه که هیولی و صورت است و سه بُعد که طول و عرض و عمق است، و اندر شهاده همچنین از دو فصل شهاده و سه حرف چهار کلیمه ترکیب یافته است، و چون عدد به چهار رسد نخستین قسمت تمام شود از بهر آنکه نخستین قسمت طاق است یا جفت و طاق محض یکی است و جفت محض دو است و طاق مرکب سه است و جفت مرکب چهار است و چیزها یا بسیط و یا مرکب است پس لازم آید که چون عدد طاق یا جفت بسیط با طاق و جفت مرکب آمد اصل او تمام شد.

Пас гӯям ки ҳам пас аз чаҳор андари адад таркиб ояду нахуст аз таркиб ҳафт ояд аз баҳри онкӣ ( аз ) сохтани тоқи мураккаб ки сеасту ҷуфти мураккаб ки чаҳораст ( падед ояд )у андари олами дайни баробар ӯ ҳафт эмомаст ки пас аз чаҳор асл ва се фаръ рӯҳонӣ эшонанд ,у андари олами ҷисмонии ҳафт ситора равандааст ва ҳамчунин андари шҳодаҳи ин чаҳор климаҳи ҳафт порааст , пас гӯям ки андарин адади пас аз ҳафт ки ӯ таркиби се бо чаҳораст дувоздаҳаст ки ӯ аз зарби се андар чаҳораст ,у андари олами дайни баробари он дувоздаҳ ҳуҷҷатасту андари олами таркиби дувоздаҳ бурҷаст , ҳамчинонкии ин шҳодаҳ ки аз ду маънӣаст чун нафйу исбот ва аз се ҳарфаст ва чаҳор климаҳ ва ҳафт фасл ва дувоздаҳ ҳарфаст . Пас мувофиқ ояд шҳодаҳ бо таркиби ададу офариниши олами ҷисмонӣу олами дайн .

پس گویم که هم پس از چهار اندر عدد ترکیب آید و نخست از ترکیب هفت آید از بهر آنکه (از) ساختن طاق مرکب که سه است و جفت مرکب که چهار است (پدید آید) و اندر عالم دین برابر او هفت امامست که پس از چهار اصل و سه فرع روحانی ایشانند، و اندر عالم جسمانی هفت ستاره رونده است و همچنین اندر شهاده این چهار کلیمه هفت پاره است، پس گویم که اندرین عدد پس از هفت که او ترکیب سه با چهار است دوازده است که او از ضرب سه اندر چهار است، و اندر عالم دین برابر آن دوازده حجت است و اندر عالم ترکیب دوازده برج است، همچنانکه این شهاده که از دو معنی است چون نفی و اثبات و از سه حرف است و چهار کلیمه و هفت فصل و دوازده حرفست. پس موافق آید شهاده با ترکیب عدد و آفرینش عالم جسمانی و عالم دین.

Пас дониста шуд ба гувоҳии адад ва он ду олам ки ёд карда бошад ки ин гувоҳӣ ростаст , пас гӯям ҳамчинонкии ин шҳодаҳ аз ду маънӣаст чун нафйу исбот ( ва ) аз се ҳарфаст чун алифу лоам ваҳо ҳамчунин аз ИМАоти баробари ин ду баситаст чун оташу ҳаво ва ду азу мураккабаст чун обу хоку панҷуми эшон маволедаст .

پس دانسته شد به گواهی عدد و آن دو عالم که یاد کرده باشد که این گواهی راست است، پس گویم همچنانکه این شهاده از دو معنی است چون نفی و اثبات (و) از سه حرفست چون الف و لام و ها همچنین از امهات برابر این دو بسیط است چون آتش و هوا و دو ازو مرکب است چون آب و خاک و پنجم ایشان موالید است .

Ва ҳамчунин мардум ки самара оламасту ҷисм ва рӯҳаст ба даҳ чиз барпост ки панҷ аз ӯ касифаст ва панҷ азу латифаст чун фикру зеҳну хотиру ҳифзу зикр ва панҷ азуи касиф чун самъу басару шаму завқу ламс ҳамчунин андари шҳодаҳи панҷ алифаст ва панҷ лоамаст ва дуҳост пас аз дуҳо андари шҳодаҳи ин ду бахшаст ки андар оламасту андари шҳодаҳи панҷ алифаст ва ин панҷ алиф бар мисоли панҷ ҳавос ботинаст ки латифаст андари мардум ва панҷ лоами назири панҷ ҳавос зоҳираст ки касифаст андари мардум ва дуҳо андари шаҳодат чун шахс мардумаст ки панҷ ҳавоси зоҳири мрўрост ва чун нафас дар мардумаст ки панҷ ҳавоси ботини мрўрост .

و همچنین مردم که ثمره عالم است و جسم و روح است به ده چیز برپاست که پنج از او کثیف است و پنج ازو لطیف است چون فکر و ذهن و خاطر و حفظ و ذکر و پنج ازو کثیف چون سمع و بصر و شم و ذوق و لمس همچنین اندر شهاده پنج الف است و پنج لام است و دو هاست پس از دو ها اندر شهاده این دو بخش است که اندر عالم است و اندر شهاده پنج الف است و این پنج الف بر مثال پنج حواس باطن است که لطیف است اندر مردم و پنج لام نظیر پنج حواس ظاهر است که کثیف است اندر مردم و دو ها اندر شهادت چون شخص مردم است که پنج حواس ظاهر مروراست و چون نفس در مردم است که پنج حواس باطن مروراست.

Ва аз далоили азими мари пайғамбари Мустафои слии аллоҳи алайҳу ?аларо инаст казин се ҳарф суханӣ бигуфт андари тавҳид ки саъбтарин илм ӯст бо чандини маънӣ ки андрўст ки агар мари ҳамаи халқи ҷаҳонро таклиф кунанд то азин се ҳарф сухан бигӯянд ба ҳар рӯй ки бошад чунонкии маънӣ дор бошад ҳамаи ҷаҳон аз он оҷиз оянд то пайдо ояд хирадмандро ки ӯро ин қӯт аз офаридагори олами ато буд . Ва низ гӯям ки ҷумлагии шҳодаҳ мувофиқаст бо ҷузвҳои олам аз баҳри онкии олами андари ҳади таркиби бпоӣ шудааст мари берун овардани мардуми тамомро ки ҳосили ин олам ҷасадоне ӯст ки мардумаст ки ҳамчунин андари шҳодаҳи андари ҳади таълифи бпоӣ шудааст мари берун овардану исбот кардани сухани тамомро ки ҳосили ин олам ҷасадоне ӯст ки мардумаст ки ҳамчунин андари шҳодаҳи андари ҳади таълифи бпоӣ шудааст мари берун овардану исбот кардани сухани тамомро ки аз ҷумлагии шҳодаҳ мурод онаст ҳамчинонкӣ аз ҷумлагии олами мурод мардумаст ва он сухан аллоҳаст чун бнгристими андари шҳодаҳу ёФтимши андари таркибу фусӯлу ҳуруфи баробар ба олами ҷисмонӣ аз баҳри онкии олами яке сету шҳодаҳ низ якеасту олам ба ду қисмаст як қисми азу коркунасту пойдор чун афлоку анҷуму дигари қисми азу корпазираст гарданда аз ҳол ба ҳол чун ИМАот ва ҳамчунин шҳодаҳ ба ду қисмаст як қисм нафйаст чун корпазири нопойдору дигари қисм исботаст чун коркуну пойдору оламро зойишҳо падед овардааст ба қӯти чаҳор ИМАот ки он оташу ҳавоу об ва заминаст ҳамчунин шҳодаҳ ба чаҳор климаҳ зодааст чун лои илоҳи алои аллоҳу олами андари зойишҳои хеши асар аз ҳафт сайёра кунад ҳамчинонкии шаҳодат ба ҳафт фасли тамом шудааст ва ҳафт сайёраро ки таъси кунандаанд андари маволеди роҳи гузари хеши тамом шудаасту ҳамчинонкии таркиби олами ҷасад аз се баъди падед омадааст ки тӯлу арз ва умқаст . Таълӣфи шҳодаҳ аз се ҳарфи падед омадааст ки аввали алифу лоам ваҳост ҳамчинонкии мардум ба ҷумлагии таркиби ҷзўисти азин ҷаҳону ғараз аз ҷаҳон ӯсту климаҳи аллоҳи ҷзўист аз шҳодаҳу ғараз аз шҳодаҳ ӯст ва ин ду ғараз яъне номи аллоҳу мардум монанд якдигаранд .

و از دلایل عظیم مر پیغمبر مصطفی صلی الله علیه و آله را این است کزین سه حرف سخنی بگفت اندر توحید که صعب‌ترین علم اوست با چندین معنی که اندروست که اگر مر همه خلق جهان‌را تکلیف کنند تا ازین سه حرف سخن بگویند به هر روی که باشد چنانکه معنی‌دار باشد همه جهان از آن عاجز آیند تا پیدا آید خردمند را که او را این قوت از آفریدگار عالم عطا بود. و نیز گویم که جملگی شهاده موافق است با جزوهای عالم از بهر آنکه عالم اندر حد ترکیب بپای شده‌است مر بیرون آوردن مردم تمام را که حاصل این عالم جسدانی اوست که مردم است که همچنین اندر شهاده اندر حد تالیف بپای شده است مر بیرون آوردن و اثبات کردن سخن تمام را که حاصل این عالم جسدانی اوست که مردم است که همچنین اندر شهاده اندر حد تالیف بپای شده است مر بیرون آوردن و اثبات کردن سخن تمام را که از جملگی شهاده مراد آنست همچنانکه از جملگی عالم مراد مردم است و آن سخن الله است چون بنگریستیم اندر شهاده و یافتیمش اندر ترکیب و فصول و حروف برابر به عالم جسمانی از بهر آنکه عالم یکی‌ست و شهاده نیز یکی است و عالم به دو قسم است یک قسم ازو کارکن است و پایدار چون افلاک و انجم و دیگر قسم ازو کارپذیر است گردنده از حال به حال چون امهات و همچنین شهاده به دو قسم است یک قسم نفی است چون کارپذیر ناپایدار و دیگر قسم اثبات است چون کارکن و پایدار و عالم را زایشها پدید آورده است به قوت چهار امهات که آن آتش و هوا و آب و زمین است همچنین شهاده به چهار کلیمه زاده است چون لا اله الا الله و عالم اندر زایش‌های خویش اثر از هفت سیاره کند همچنانکه شهادت به هفت فصل تمام شده است و هفت سیاره را که تاثیر کننده‌اند اندر موالید راه گذر خویش تمام شده است و همچنانکه ترکیب عالم جسد از سه بُعد پدید آمده است که طول و عرض و عمق است . تألیف شهاده از سه حرف پدید آمده است که اول الف و لام و هاست همچنانکه مردم به جملگی ترکیب جزویست ازین جهان و غرض از جهان اوست و کلیمه الله جزویست از شهاده و غرض از شهاده اوست و این دو غرض یعنی نام الله و مردم مانند یکدیگرند.

Ва баёни ин қавл онаст ки мардуми як шахсаст ҳамчинонкии аллоҳи як суханасту мардумро ду маънӣаст яке ҷасаду дигари рӯҳу климаҳи аллоҳ ба ду порааст чунин ки аллоҳу таркиби мардум аз чаҳор табъаст сафроу савдоу хӯну блғм ҳамчунин климаҳи аллоҳро таркиб аз чаҳор ҳарфаст яке алиф ва ду лоам ва якҳоу пойдории мардум ба ҳафт аъзоӣ раисааст ки андрўст ва чаҳор ҳарфи аллоҳ бо се кушодагӣ ки миёни ҳрФҳост ҳафтаст чунин аи ли ли ҳу андари мардуми дувоздаҳ маҷроаст на азуи кушода чун ду чашм ва ду гӯш ва ду бинӣ ва як даҳан ва ду фараҷ ва се азуи баста чун ду пистону ноф ҳамчунин ҳисоби ҳарфи аллоҳ дувоздаҳ аст бидон рӯй ки алиф якеаст ва ду лоами шаст ваҳо панҷаст ва ин ҷумлаи шаст ва шаш бошад ва шаст , шаш ақд бошад яъне шаш даҳу оҳод ӯ ки алифаст ваҳо панҷум шашумаст ки маҷмӯ дувоздаҳаст аз оҳоду андари мардуми се нафасаст аз номӣу ҳиссӣу нотиқии климаҳи аллоҳ аз се ҳрФои сет чун алифу лоам ваҳо ҳамчинонкии оғози олами ҷисмонӣ аз се баъдаст чун тӯлу арзу умқу анҷомаши зойиш хешаст ки он панҷумаст мари чаҳор табъро ҳамчунин оғози шҳодаҳ аз ҳарфи ломст ки ӯ андари ҳисоб сӣаст ки се ақдасту интиҳояшҳост ки ӯ ба ҳисоб панҷаст . Пас олами таркиб бо аввалу охири хешу ҳамаи ҷузвҳои хеш гувоҳӣ дод ки ин шҳодаҳи мар офаридагор марост ва ҳамчунин офариниш гувоҳӣ дод бар ростии он .

و بیان این قول آنست که مردم یک شخص است همچنانکه الله یک سخن است و مردم را دو معنی است یکی جسد و دیگر روح و کلیمه الله به دو پاره است چنین که الله و ترکیب مردم از چهار طبع است صفرا و سودا و خون و بلغم همچنین کلیمه الله را ترکیب از چهار حرفست یکی الف و دو لام و یک ها و پایداری مردم به هفت اعضای رئیسه است که اندروست و چهار حرف الله با سه گشادگی که میان حرفهاست هفت است چنین ا ل ل ه و اندر مردم دوازده مجرا است نُه ازو گشاده چون دو چشم و دو گوش و دو بینی و یک دهن و دو فرج و سه ازو بسته چون دو پستان و ناف همچنین حساب حرف الله دوازده است بدان‌روی که الف یکی است و دو لام شصت و ها پنج است و این جمله شصت و شش باشد و شصت، شش عقد باشد یعنی شش ده و آحاد او که الف است و ها پنجم ششم است که مجموع دوازده است از آحاد و اندر مردم سه نفس است از نامی و حسی و ناطقی کلیمه الله از سه حرفا ست چون الف و لام و ها همچنانکه آغاز عالم جسمانی از سه بعد است چون طول و عرض و عمق و انجامش زایش خویش است که آن پنجم است مر چهار طبع را همچنین آغاز شهاده از حرف لامست که او اندر حساب سی است که سه عقد است و انتهایش هاست که او به حساب پنج است. پس عالم ترکیب با اول و آخر خویش و همه جزوهای خویش گواهی داد که این شهاده مر آفریدگار مراست و همچنین آفرینش گواهی داد بر راستی آن .

Ва низ гӯям ки алифу лоами андари забон араб муъаррифасту лоам ваҳо на муъарриф бошад чун бадонеи мари алифу лоамро андари арабяти ҳарф таъриф гуфтаанд яъне исм ки маънӣ ӯ муъарриф набошад мисли раҷул ва хоҳанд ки маънӣ ӯро муайяни созанди алифу лоамро дохил ӯ гардонанд ва гӯйанд алрҷл аз ваии як марди муайяни қасди намоянд ва чун алиф ва лоам бидон ном андар ояд он ном бар эшон маърӯф шавад аънӣ шинохта шавад чунонкӣ гӯям алрҷли алшмсу алқмр ҳар номӣ ки алифу лоами бадв андар ояд он номро араб , муъарриф хонанд аънии шинохта аз онкӣ ончунонаст ки алифи далел ақласт чунонкии баёни ин пеши азин гуфтеми андарин китоб ва ӯ нахустин ҳарфаст чунонкии ақли нахустин падед овардааст на аз чизеу лоам монанд алифаст ки лоам мураккабаст аз ду хати чунин « л »у алифи як хатаст чунин « а »у лоам далеласт бар нафаси кул ки ба миёнҷии ақли падед омадаасту дувум чизаст чунонкии лоами ду хатаст чунин « л » ва шинохтани мари ҳамаи чизҳоро ба ақл ва нафасаст ва ин ду ҳарф ба миёнҷии ҳамаи ҳарфҳо андар ояду андари сухани ин ҳарфҳо бисёр ояд . Ва андари тартиби ҳуруфи миёни алифу миёни лоами бист ва як ҳарфасту андари таркиби ҳуруфи нахусти ҳарф алифасту бози ҳарф лоамасту андари климаҳи шҳодаҳи нахусти ҳарфи ломст ва онгаҳ алифаст аз баҳри онкӣ ин ишоратаст мардумро ки бидонча нахусти андари мардуми нафас асар кунад ва нодон бошаду ақли пас аз он бадви пайвандад то доно шавад ва ҳар чаҳ андари ин олами нахуст падед ояд бибояд донистан ки андари он олами бозпас тараст пас ин ҳоли падед омадани нафаси пеш аз ақл ( дар ин олам далеласт ки ) андари он олами нахуст ақласту нафаси азуи падед омадааст .

و نیز گویم که الف و لام اندر زبان عرب معرفست و لام و ها نه معرف باشد چون بدانی مر الف و لام را اندر عربیت حرف تعریف گفته‌اند یعنی اسم که معنی او معرف نباشد مثل رجل و خواهند که معنی او را معین سازند الف و لام را داخل او گردانند و گویند الرجل از وی یک مرد معین قصد نمایند و چون الف و لام بدان نام اندر آید آن نام بر ایشان معروف شود اعنی شناخته شود چنانکه گویم الرجل الشمس و القمر هر نامی‌که الف و لام بدو اندر آید آن نام را عرب، معرف خوانند اعنی شناخته از آنکه آنچنان است که الف دلیل عقل است چنانکه بیان این پیش ازین گفتیم اندرین کتاب و او نخستین حرف است چنانکه عقل نخستین پدید آورده است نه از چیزی و لام مانند الفست که لام مرکب است از دو خط چنین «ل» و الف یک خط است چنین «ا» و لام دلیل است بر نفس کل که به میانجی عقل پدید آمده است و دوم چیز است چنانکه لام دو خط است چنین «ل» و شناختن مر همه چیزها را به عقل و نفس است و این دو حرف به میانجی همه حرفها اندر آید و اندر سخن این حرفها بسیار آید. و اندر ترتیب حروف میان الف و میان لام بیست و یک حرف است و اندر ترکیب حروف نخست حرف الف است و باز حرف لام است و اندر کلیمه شهاده نخست حرف لامست و آنگه الف است از بهر آنکه این اشارتست مردم را که بدانچه نخست اندر مردم نفس اثر کند و نادان باشد و عقل پس از آن بدو پیوندد تا دانا شود و هر چه اندر این عالم نخست پدید آید بباید دانستن که اندر آن عالم بازپس‌تر است پس این حالِ پدید‌آمدنِ نفس پیش از عقل (در این عالم دلیل است که) اندر آن عالم نخست عقل است و نفس ازو پدید آمده است.

Ва чун ин тартиб бдонстим гӯйем нахусти ҳарфи лоамро овардааст андари шҳодаҳ ки ӯ далел нафасаст онгоҳи ҳарф алиф оварда ки ӯ далел ақласт то мо бдонстим ва бидонем ки аз роҳи нафаси мари ақлро тавонем ёфтан ҳамчунин аз роҳи асос ки мрўрои дараҷаи нафас куласт андарин олами мари нотиқро бидонем ки мрўрои дараҷа ақласт андарин оламу миёни алифу лоами бист ва як ҳарфаст андари ниҳоди ҳуруф яъне тартиби ҳуруф аз баҳри онкии миёни фоида додани ақлу миён пазируфтани мари он фоидаро андарин олам аз роҳ шахсаст андари олами дайни бист ва як ҳадаст чун нотиқу асос ва ҳафт эмом ва дувоздаҳ ҳуҷҷат . Ва ҳамчунин андари таркиби олам ки таъӣди андари он мари нафасро аз ақласт миёни таъйиди ақлу миёни тамомии тартиби бист ва як ҳадаст чун ҳиўлӣу сӯрат ва ҳафт ситораи раванда ва дувоздаҳ бурҷасту андари мардуми баробари ин бист ва як ҳарф ҷисмасту рӯҳ ва ҳафт аъзои раиса яъне мағзу дилу ҷигар ва шашу Зуҳрау спрзу гарда ва дувоздаҳ маҷросту лоами далел нафасаст ваҳо далел нотиқасту миёни ҳу лоам се ҳарфаст андари тартиби ҳуруфи ҳамчинонкии миёни нафаси кулу миёни нотиқи се ҳад рӯҳонӣаст чун ҷаду фатҳу хаёл ва пас аз ҳарф ҳ ёст ва он далеласт бдонкаҳи пас аз нотиқи Мустафои слии аллоҳи алайҳу ?алаи ҷузи як ҳад нест ва он қоимаст алайҳи ассалом ва гувоҳӣ диҳад бар дурустии ин қавли хабари расӯли слии аллоҳи алайҳу ?ала : ( беъсату аноу алсоъаҳ кҳотин гуфт фиристода шудам ман бо соъат монанди ин ду яъне ду ангушт ) яъне ки андари миёна ӯ чизе дигар нест .

و چون این ترتیب بدانستیم گوییم نخست حرف لام را آورده است اندر شهاده که او دلیل نفس است آنگاه حرف الف آورده که او دلیل عقل است تا ما بدانستیم و بدانیم که از راه نفس مر عقل را توانیم یافتن همچنین از راه اساس که مرورا درجه نفس کل است اندرین عالم مر ناطق را بدانیم که مرورا درجه عقل است اندرین عالم و میان الف و لام بیست و یک حرف است اندر نهاد حروف یعنی ترتیب حروف از بهر آنکه میان فایده دادن عقل و میان پذیرفتن مر آن فایده را اندرین عالم از راه شخص است اندر عالم دین بیست و یک حد است چون ناطق و اساس و هفت امام و دوازده حجت. و همچنین اندر ترکیب عالم که تأیید اندر آن مر نفس را از عقل است میان تایید عقل و میان تمامی ترتیب بیست و یک حد است چون هیولی و صورت و هفت ستاره رونده و دوازده برج است و اندر مردم برابر این بیست و یک حرف جسم است و روح و هفت اعضای رئیسه یعنی مغز و دل و جگر و شش و زهره و سپرز و گُرده و دوازده مجراست و لام دلیل نفس است و ها دلیل ناطق است و میان ه و لام سه حرفست اندر ترتیب حروف همچنانکه میان نفس کل و میان ناطق سه حد روحانی است چون جد و فتح و خیال و پس از حرف ه یاست و آن دلیل است بدانکه پس از ناطق مصطفی صلی الله علیه و آله جز یک حد نیست و آن قائم است علیه السلام و گواهی دهد بر درستی این قول خبر رسول صلی الله علیه و آله: (بعثت و انا و الساعه کهاتین گفت فرستاده شدم من با ساعت مانند این دو یعنی دو انگشت) یعنی که اندر میانه او چیزی دیگر نیست.

Пас гӯям ин чаҳор ҳади азим ки ду азуи рӯҳонии сет чун ақлу нафас ва ду азуи ҷисмонии сет чун нотиқу асос ва як рӯҳонӣ бо як ҷисмонии андари як мартаба ояд чунонкии ақл бо асосу нафас бо нотиқи андари як мартабаанд ва яке худованд таъӣдаст ки оғоз ӯсту дигари худованд таъвиласт ки маънии чизҳоро ба аввали ҳоли бози бараду нафас бо нотиқи андар икмртбаҳ ояд ки яке худованди таркиб оламасту дигари худованди таълиф шариъатасту таркиби аҷсому таълифи қавл ҳар ду якеаст . Пас гӯям ки чаҳор климаҳи шҳодаҳ далеласт бар чаҳор асл ҳар климаҳи баробари аслии ло далеласт бар асос ки ӯ ба тоўили хеш нафй кунад аз тавҳид монандаи бӯдани мрўрои бдончаҳи андари ду олами латиф ва касифаст ҳамчинонкии ин климаҳ ду ҳарфаст яке алиф чун латифу баситу дигари лоам чун касифу мураккабу ҳаркии ин ду ташбеҳро аз тавҳид нафй кунад ҳақи таъолиро нафии андари тавҳид биҷой оварда бошаду климаҳи илоҳ далеласт бар нотиқ ки нахустин касе буд ки халқро сӯии парастиш худоӣ хонд аз ҷисмонӣ ва ин климаҳ се ҳарфаст чунонкии нотиқро се мартабааст рисолату васояту имомату асосро ду мартабааст яке васоят яъне асосяту дигари имомати ҳамчинонкии климаҳи асос аз ду ҳарфаст ва низ модаи нотиқ аз се фаръ рӯҳонӣаст чун ҷаду фатҳу хаёлу модаи асос аз фатҳасту хаёлу насиб ӯ аз ҷади бавосита нотиқаст на ба зот ӯу климаҳи ало далеласт бар сонӣ аз баҳри онкии сонӣ буд ки худоиро аз аввал давр кард ва чун мрўро бо тазаррӯъ гардан дод ки дид мари мубдиъи ақлро ва гуфт нестам ман ва на собиқи ман худоӣ ва нест худои магари онкии собиқи маро яъне ақл ба ваҳдати хеш падед оварад ва ин климаҳ низ бар се ҳарфаст ҳамчун климаҳи сонӣу сонии худованд таркибасту нотиқи худованд таълифасту миёни таълифу таркиб муносибатасту маънии се ҳарфи климаҳ сонӣ онаст ки ӯ худованди се мартабааст бидонча фоида аз ақли пазирад бевоситау худованд таркиб оламасту фиристанда таъйидаст аз ақли басӯии нотиқу климаҳи аллоҳ далеласт бар ақли кул ки ӯ ниҳояти ҳамаи мхлўқотст аз латифу касифи ҳамчинонкии ин климаҳ ниҳоят шаҳодатаст ва климаҳ исботаст чунонкии алои климаҳ нафйаст яъне ки аз ақли падед омадааст исботи тавҳид ва агар на он будӣ ки сонии хозеъ ва гардан дода будӣ мари мубдиъи ақлро ҳеҷ махлуқ аз ақли нгзронидии мари хдоитъолироу климаҳи аллоҳ чаҳор ҳарфаст бдонрўӣ ки тоўили асосу таълифи нотиқу таркиби сонӣу таъйиди аввал ҳама маҷмӯанд андари ҳувияти собиқ ва ин чаҳор ҷӯйаст ки худои таъолӣ ваъда кардааст мари тарси коронро андари биҳишти қавлаи таъолӣ : мисли алҷнаҳи алтии въди алмтқўни фӣҳо анҳори ман мо ғиросну анҳори ман лбни лами итғири туъмау анҳори ман хамри лзаҳи ллшорбини анҳори ман асали мсФӣу тоўили биҳишт климаҳ борӣаст ва чаҳор ҷӯй ки ёд кардааст ин чаҳор ҳадаст ки андар ҳар ҷӯӣ аз ҷӯйҳои он олами андарин ҷӯйҳо аз мояи климаҳи бории баҳра равандааст бидонча зиндагонӣ чизҳо бадваст аз рӯҳонӣу ҷисмонӣ ва он об ки андари ақли равони гашт аз климаҳи бории ҳдўдикаҳ пас азуаст ҳамчинонкӣ ба яке шудани об бо хок ки наботу ҳайвони падед омадааст ва ба яке шудани ақл бо климаҳи бории сонӣу ҷаду фатҳу хаёлу дигари ҳудӯди алавӣу суфлои падед омадааст пас оби ганда ва ношнўндаҳаст яъне гарданда нест аз ҳоли хеш ва тағайюр напазирад зот ӯ . Ва далел бар дурустии ин қавл онаст ки чун мардуми чизеро ба қӯт ақл биёбад ҳамеша мари он чизҳоро ҳамчунон ёбад ки пеш ёфта буд каз ҳол хеш нагардад чунонкӣ чун об ба феъл сардаст ҳар чанд оби гармии арзии бипазирад ақл донад ки ҷавҳар ӯ сард ва тараст ва ҳамчунон ёбадаш ки ҳаст ва аз климаҳи бории субҳонаи андари нафаси кули шер рафтааст ки он ғизоӣ ҳар фарзандӣасту мари ҳайвонро аз роҳи шери фарзандӣ ҳамчун хештан ба ҳосил ояд ва тағайюр напазирад зот ӯ ҳамчунин аз нафаси кули таркиби ин олам падед омад то азин таркиб падед ояд фарзандӣ ки қабул кунад фоидаҳои нафаси кулро ва он мардӣаст қоими қиёмати алайҳи ассалом ки тамомии фавойиди нафаси кул ӯ пазирад ва аз климаҳи бории субҳонаи андари нотиқи хамр рафтааст ки қӯтҳои ҷасад бадвасту мардуми бадви мутаҳайиру беҳуда гӯй шаванд пас ҳамчунин аз нотиқи таълифи шариъати рафта ки хубҳо ва хостҳо бадв нигоҳ доштааст чун қавӣ шудани ҷасади нҷмру ихтилофи андар халқ афтод аз ҷиҳати мислҳо ва рамзҳо ки андари китоб ва шариъатаст каз он мардуми мутаҳайир ва биҳуш гаштаанд ҳамчинонкӣ аз хӯрдани хамр биҳуш шаванд . Ва аз климаҳи бории субҳонаи андари асоси асал рафтааст ки ӯ ширинаст ва хушасту андрў тандурустӣаст аз беморӣҳо ки аз ғалабатарӣ хезад қӯтаст андрўи мизоҷи гармиро . Ва ҳамчунин аз асоси тоўили китоб ва шариъат омад ки таҳайюру ихтилофи бадв гусаста шуду ростии ҳақи зоҳири гашт . Ва прҳизкоронро ки мари аишонрои биҳишт ваъда кардааст мари ҳафт эмом ва дувоздаҳ ҳуҷҷатро ҳмихўоҳд . Ин чаҳор чизанд ки ҳуруфи номҳоишон ёздаҳаст чун моу лбну хамру асал далеласт бар чаҳор асл ва ҳафт эмом ва ин ишоратаст казин чаҳор ҷӯй ки дар олам алавӣаст ҳафт тани падед омадааст мари гстронидни нури аишонро аз давоздаҳуми бад-ӣни чаҳор ҳади эзади таъолии савганд ёд кардааст бади ончии ҳмигўиди қавлаи таъолӣ :у алтину алзитўну таври синину ҳозои алблди аломин пас гӯям ки ба тин мари собиқро ҳмихўоҳд ки ба бклимаҳи борӣ пайвастааст бе ҳеҷ миёнҷӣ ва ӯро анҷӣр бидон гуфт ки анҷӣрро берун ва андарун хӯрданӣасту табиати чизеи азу рад накунаду бипазирадашу ҳамаро ғизо гирад ҳамчинонкии нафаси покизаи мари фавойиди ақлро бҷмлгии бипазираду чизе аз он рад накунаду фавойиди ақли мари нафасро ғизост мари падед овардани сӯрати латифро . Ва мисли зайтӯн бар нафас куласт ки фавойиди ақл ӯ бипазиради биўостаҳ ва мисли ӯ бзитўн бидонаст ки зайтӯнро баъзе азу хӯрданӣаст чун равғану пӯст ӯ ва баъзе аФгнднист чун донау сФл ӯ яъне ки ҳар нафасӣ ки ӯ покизааст мари ақлро итоат дорад бидонча ақл мрўро фармоед ва он нафаси сӯии ақли писандида буду пазируфта чун равғану пӯсти зайтӯн ки хӯрданӣаст ва ҳар нафасӣ ки ӯ палидасту фурӯ мояаст ва итоат надораду мари ақлро бидонча фармоед

پس گویم این چهار حد عظیم که دو ازو روحانی‌ست چون عقل و نفس و دو ازو جسمانی‌ست چون ناطق و اساس و یک روحانی با یک جسمانی اندر یک‌مرتبه آید چنانکه عقل با اساس و نفس با ناطق اندر یک‌مرتبه‌اند و یکی خداوند تأیید است که آغاز اوست و دیگر خداوند تأویل است که معنی چیزها را به اوّل‌حال باز برد و نفس با ناطق اندر یکمرتبه آید که یکی خداوند ترکیب عالم است و دیگر خداوند تالیف شریعت است و ترکیب اجسام و تالیف قول هر دو یکی است. پس گویم که چهار کلیمه شهاده دلیل است بر چهار اصل هر کلیمه برابر اصلی لا دلیل است بر اساس که او به تاویل خویش نفی کند از توحید ماننده بودن مرورا بدآنچه اندر دو عالم لطیف و کثیف است همچنانکه این کلیمه دو حرفست یکی الف چون لطیف و بسیط و دیگر لام چون کثیف و مرکب و هرکه این دو تشبیه را از توحید نفی کند حق تعالی را نفی اندر توحید بجای آورده باشد و کلیمه اله دلیل است بر ناطق که نخستین کسی بود که خلق را سوی پرستش خدای خواند از جسمانی و این کلیمه سه حرفست چنانکه ناطق را سه مرتبه است رسالت و وصایت و امامت و اساس را دو مرتبه است یکی وصایت یعنی اساسیت و دیگر امامت همچنانکه کلیمه اساس از دو حرفست و نیز ماده ناطق از سه فرع روحانیست چون جد و فتح و خیال و ماده اساس از فتح است و خیال و نصیب او از جد بواسطه ناطق است نه به ذات او و کلیمه الا دلیل است بر ثانی از بهر آنکه ثانی بود که خدای‌را از اول دور کرد و چون مرورا با تضرع گردن داد که دید مر مبدع عقل را و گفت نیستم من و نه سابق من خدای و نیست خدای مگر آنکه سابق مرا یعنی عقل به وحدت خویش پدید آورد و این کلیمه نیز بر سه حرف است همچون کلیمه ثانی و ثانی خداوند ترکیب است و ناطق خداوند تالیف است و میان تالیف و ترکیب مناسبت است و معنی سه حرف کلیمه ثانی آنست که او خداوند سه مرتبه است بدانچه فایده از عقل پذیرد بی واسطه و خداوند ترکیب عالمست و فرستنده تایید است از عقل بسوی ناطق و کلیمه الله دلیل است بر عقل کل که او نهایت همه مخلوقاتست از لطیف و کثیف همچنانکه این کلیمه نهایت شهادتست و کلیمه اثباتست چنانکه الا کلیمه نفی است یعنی که از عقل پدید آمده است اثبات توحید و اگر نه آن بودی که ثانی خاضع و گردن داده بودی مر مبدع عقل را هیچ مخلوق از عقل نگذرانیدی مر خدایتعالی را و کلیمه الله چهار حرفست بدانروی که تاویل اساس و تالیف ناطق و ترکیب ثانی و تایید اول همه مجموعند اندر هویت سابق و این چهار جوی است که خدای‌تعالی وعده کرده است مر ترس‌کاران را اندر بهشت قوله تعالی: مثل الجنه التی وعد المتقون فیها انهار من ما غیرآسن و انهار من لبن لم یتغیر طعمه و انهار من خمر لذه للشاربین انهار من عسل مصفی و تاویل بهشت کلیمه باریست و چهار جوی که یاد کرده است این چهار حد است که اندر هر جویی از جوی‌های آن‌عالم اندرین جوی‌ها از مایه کلیمه باری بهره رونده است بدانچه زندگانی چیزها بدوست از روحانی و جسمانی و آن آب که اندر عقل روان گشت از کلیمه باری حدودیکه پس ازوست همچنانکه به یکی شدن آب با خاک که نبات و حیوان پدید آمده است و به یکی شدن عقل با کلیمه باری ثانی و جد و فتح و خیال و دیگر حدود علوی و سفلی پدید آمده است پس آب گنده و ناشنونده است یعنی گردنده نیست از حال خویش و تغیر نپذیرد ذات او. و دلیل بر درستی این قول آنست که چون مردم چیزی‌را به قوت عقل بیابد همیشه مر آن چیزها را همچنان یابد که پیش یافته بود کز حال خویش نگردد چنانکه چون آب به فعل سرد است هر چند آب گرمی عرضی بپذیرد عقل داند که جوهر او سرد و تر است و همچنان یابدش که هست و از کلیمه باری سبحانه اندر نفس کل شیر رفته است که آن غذای هر فرزندیست و مر حیوان‌را از راه شیر فرزندی همچون خویشتن به حاصل آید و تغیر نپذیرد ذات او همچنین از نفس کل ترکیب این عالم پدید آمد تا ازین ترکیب پدید آید فرزندی که قبول کند فایده های نفس کل را و آن مردیست قائم قیامت علیه السلام که تمامی فواید نفس کل او پذیرد و از کلیمه باری سبحانه اندر ناطق خمر رفته است که قوتهای جسد بدوست و مردم بدو متحیر و بیهوده گوی شوند پس همچنین از ناطق تالیف شریعت رفته که خوبها و خواستها بدو نگاه داشته است چون قوی شدن جسد نجمر و اختلاف اندر خلق افتاد از جهت مثلها و رمزها که اندر کتاب و شریعت است کز آن مردم متحیر و بیهوش گشته اند همچنانکه از خوردن خمر بیهوش شوند. و از کلیمه باری سبحانه اندر اساس عسل رفته است که او شیرین است و خوش است و اندرو تندرستی است از بیماریها که از غلبه تری خیزد قوتست اندرو مزاج گرمی را . و همچنین از اساس تاویل کتاب و شریعت آمد که تحیر و اختلاف بدو گسسته شد و راستی حق ظاهر گشت. و پرهیزکارانرا که مر ایشانرا بهشت وعده کرده است مر هفت امام و دوازده حجت را همیخواهد . این چهار چیزاند که حروف نامهایشان یازده است چون ما و لبن و خمر و عسل دلیل است بر چهار اصل و هفت امام و این اشارتست کزین چهار جوی که در عالم علویست هفت تن پدید آمده است مر گسترانیدن نور ایشانرا از دوازدهم بدین چهار حد ایزد تعالی سوگند یاد کرده است بد آنچه همیگوید قوله تعالی:و التین و الزیتون و طور سینین و هذا البلد الامین پس گویم که به تین مر سابق را همیخواهد که به بکلیمه باری پیوسته است بی هیچ میانجی و او را انجیر بدان گفت که انجیر را بیرون و اندرون خوردنیست و طبیعت چیزی ازو رد نکند و بپذیردش و همه را غذا گیرد همچنانکه نفس پاکیزه مر فواید عقل را بجملگی بپذیرد و چیزی از آن رد نکند و فواید عقل مر نفس را غذاست مر پدید آوردن صورت لطیف را . و مثل زیتون بر نفس کل است که فواید عقل او بپذیرد بیواسطه و مثل او بزیتون بدانست که زیتون را بعضی ازو خوردنیست چون روغن و پوست او و بعضی افگندنیست چون دانه و ثفل او یعنی که هر نفسی که او پاکیزه است مر عقل را اطاعت دارد بدانچه عقل مرورا فرماید و آن نفس سوی عقل پسندیده بود و پذیرفته چون روغن و پوست زیتون که خوردنیست و هر نفسی که او پلید است و فرو مایه است و اطاعت ندارد و مر عقل را بدانچه فرمایدش و باز نایستد از آنچه باز داردش و فواید عقل نپذیرد و از پس هوای خویش رود آنکس رانده و افگنده و خوار است همچون دانه و ثفل زیتون و برین سبب بعضی نفسها را ثواب لازم است و بعضی را عقاب لازم شد و طور سینین مثل است بر ناطق که او فواید نفس کل را پوشیده پذیرفته و باهل عالم از راه شریعت برسانید و اساس را بپای کرد تا تاویل آن بخلق رساند از بهر آنکه طور سینین کوهست و ظاهر کوه زشت و درشت و تاریکست که بیننده را از مقدم او ستوده آید نگریستن و اندرون کوه گوهرهای نیکو و گرانمایه است که بیننده را از دیدار او راحت رسد چون یاقوت و زمرد و بیجاده و زر و سیم و برنج و مس و دیگر گوهران. پس همچنین شریعت ناطق از ظاهر بر شک و اختلافست و خردمند را دشوار آید بر پذیرفتن آن ولیکن چون بر حقایق آن برسد از راه تاویل و معانی او بداند نفس عاقل مر آنرا بپذیرد و براحت برسد و نیز ازو ستوه نشود چنانکه از ظاهر بیمعنی بستوه بود چنانکه کوه بذات خویش مر فواید ستارگانرا بپذیرد پوشیده و ناطق (نیز) فواید حدود علوی را بذات خویش بپذیرد پوشیده و هذا البلد الامین مثل است بر اساس که بدو امن افتاد مر خردمند را از شک و شبهت ظاهر و هر که از تاویل او ماند او اندر راه اختلاف و شبهت افتاد و هر که بتاویل او رسید از اختلاف ظاهر رسته شد . و ازین چهار چیز که ایزد تعالی بدیشان سوگند یاد کرده است دو چیز ازو رستنیها است و دو چیز ازو از جایگاهست و چاره نیست مر رستنی را از جایگاه و معنیش آنست که عقل و نفس روحانی اند چنانکه رستنی را روح است و ناطق و اساس جسمانی اند ولیکن این دو رستنی اندر کوه و شهر باشند همچنین فواید و نور عقل و نفس از راه ناطق و اساس پدید آید خورندگان این دو میوه را چه از روحانی و چه از جسمانی و بلذات آن برسند. و التین و الزیتون(هر یکی یک کلیمه است و طور سنین)و هذا البلد الامین هر یکی دو کلیمه است تا خردمندان بدانند که عقل و نفس (که) روحانی اندر بر یکحالند و ناطق و اساس (که) جسم و روح اند خداوندان دو حالند.

Ҳамчунин чаҳор аслро ҳмихўоҳди бад-ӣни оят ки ҳмигўиду ваъдаи ҳмикнди мари асҳоби алиминро ки эшон худовандони илм ҳақоиқанд қавлаи таъолӣ : фии сидри мхзўду тлҳи мнзўду зилли ммдўд ва мо мскўби нахусти мари ақли роҳмигўиду дигари мари нафасро ҳмихўоҳд ки ба назиду назм олам азуаст ва сӯем мари нотиқро ҳмихўоҳд ки бори шариъатро ӯ кашидааст то бқёмту чаҳоруми мари асосро ҳмихўоҳд ки тоўил ӯ бнФсҳои фурӯ рехтааст аз роҳи лўоҳқ яъне амирони дайн чун эмому ҳуҷҷату доъии ҳақ . Чун азин чаҳор асл фориғ шуд чунонкӣ гуфт қавлаи таъолӣ :у Фокҳаҳи касӣраи лои мақтӯъау ломмнўъаҳ ва бидон мари амомонрои хост ки хайроти эшон аз олам бурӣда несту адад эшон бисёраст . Пас эзади таъолии ӣнҷо ки чаҳор аслро бчҳори ҷӯй мисл задааст ақлро боб мисл задаасту ӣнҷо ки ин чаҳор аслро ки бад-ӣни чаҳор чиз мисл зад асосро боб мисл зад то хирадманди бидонад ки доӣраҳи ақли бососи сар басар овардаасту оби боб бпўстаҳаст .

همچنین چهار اصل را همیخواهد بدین آیت که همیگوید و وعده همیکند مر اصحاب الیمین را که ایشان خداوندان علم حقایق اند قوله تعالی: فی سدر مخضود و طلح منضود و ظل ممدود و ما مسکوب نخست مر عقل راهمیگوید و دیگر مر نفس را همیخواهد که به نضد و نظم عالم ازوست و سویم مر ناطق را همیخواهد که بار شریعت را او کشیده است تا بقیامت و چهارم مر اساس را همیخواهد که تاویل او بنفسها فرو ریخته است از راه لواحق یعنی امیران دین چون امام و حجت و داعی حق . چون ازین چهار اصل فارغ شد چنانکه گفت قوله تعالی:و فاکهه کثیره لا مقطوعه و لاممنوعه و بدان مر امامانرا خواست که خیرات ایشان از عالم بریده نیست و عدد ایشان بسیارست. پس ایزد تعالی اینجا که چهار اصل را بچهار جوی مثل زده است عقل را بآب مثل زده است و اینجا که این چهار اصل را که بدین چهار چیز مثل زد اساس را بآب مثل زد تا خردمند بداند که دائره عقل باساس سر بسر آورده است و آب بآب بپوسته است.

Пас гўӣим ки ҳоли миёни ин чаҳор асл ростаст андари ончӣ ҳар яке аз эшон фоида пазиранд аз климаҳи бории субҳонау таъолии ҳама маънӣҳо якеаст чунонкии хдоитъолии ҳмигўиди қавлаи таъолӣ : сўои мнкми ман асри алқўл ва ман ҷҳр ба ва ман ҳўи мстхФи боллилу сорби болнҳор ҳмигўид яксонаст аз шумо он кас ки гуфторро пинҳон дораду онкас ки ошкоро гуяду онкии бшб пӯшида бошаду онкӣ буруз пайдост пас бдонкаҳи қавл пӯшида гуяд ақлро ҳмихўоҳд казу таъйид бидонча фурӯд азуаст аз нафасу нотиқу асос пӯшида раваду бдонкаҳи сухан ошкоро гуяд мари нафасро ҳмихўоҳд ки таркиби олами азу ошкорасту бдонкаҳи бшб пӯшида бошад мари асосро ҳаме хоҳад ки давр ӯ пӯшидау илм ӯ басар расад бхлқу бдонкаҳи буруз ошкораст мари нотиқро ҳмихўоҳд ки даъвати зоҳири китобу шариъат ӯ ошкораст . Пас гўӣим ки бпўшидаҳ додани илми тоўили асос монанди ақласт ки таъйиди азу пӯшида расад бФрўди азуу нотиқ ба пайдо кардани китобу шариъат монанди нафасаст андари пайдо кардани таркиби олам .

پس گوئیم که حال میان این چهار اصل راست است اندر آنچه هر یکی از ایشان فایده پذیرند از کلیمه باری سبحانه و تعالی همه معنیها یکیست چنانکه خدایتعالی همیگوید قوله تعالی:سوا منکم من اسر القول و من جهر به و من هو مستخف باللیل و سارب بالنهار همیگوید یکسانست از شما آن کس که گفتار را پنهان دارد و آنکس که آشکارا گوید و آنکه بشب پوشیده باشد و آنکه بروز پیداست پس بدانکه قول پوشیده گوید عقل را همیخواهد کزو تایید بدانچه فرود ازوست از نفس و ناطق و اساس پوشیده رود و بدانکه سخن آشکارا گوید مر نفس را همیخواهد که ترکیب عالم ازو آشکار است و بدانکه بشب پوشیده باشد مر اساس را همی خواهد که دور او پوشیده و علم او بسر رسد بخلق و بدانکه بروز آشکار است مر ناطق را همیخواهد که دعوت ظاهر کتاب و شریعت او آشکار است. پس گوئیم که بپوشیده دادن علم تاویل اساس مانند عقل است که تایید ازو پوشیده رسد بفرود ازو و ناطق به پیدا کردن کتاب و شریعت مانند نفس است اندر پیدا کردن ترکیب عالم.

Ва низ гўӣими чаҳор климаҳи шҳодаҳ далеласт бар чаҳор ҷӯии биҳишт ки андари қуръон ёд кардааст ӣнҷои ҳмигўиди қавлаи таъолӣ :у лмни хоФи мақоми рабаи ҷинатони ҳмигўиди онро ки аз худоӣ хеш битарсад ду биҳиштаст ва бидон мари ақлу нафасро ҳмихўоҳди зўи атои аФнони ҳмигўиди ин ду биҳиштаст бо шохҳо ва бидон шохҳо мари нотиқу асосу имомони ҳақи алайҳими ассаломро ҳмихўоҳди Фиҳмои айнони тҷрёни ҳмигўиди андари он ду биҳишти ду чашмааст ҳамеи равандаи чашмаи обу шер ки равон шудааст мари нафасу ақлро аз климаҳи бории субҳонау таъолии чунонкии шарҳи он гуфтем . Чун азин ду ҳад рӯҳонӣ пардохт фармуд ва ман дўнҳмои ҷинатон ва гуфт фурӯд аз ( он ) ду биҳишт ду биҳиштаст камтар аз ону бад-ӣни ду биҳишти мари нотиқу асосро хости мдҳомтони ҳмигўиди он ду сабзу сабзӣ аз ду ранг холис ояд чун кабӯдӣу зардӣ ва ин ранги сабз мураккабаст аз ду ранг яъне нотиқу асоси ҷсмонённди мураккаб ва ҳар ки бадишон пайваста шавад рӯҳ ёбад чунонкӣ ҳар чаҳ аз набот сабзааст рӯҳ дорад Фиҳмои айнони нзохтони ҳмигўиди андарин ду биҳишти ду чашма физояндааст ва он чашма хамрасту чашмаи асал ки равон шудааст мари нотиқроу асосро аз климаҳи борӣ .

و نیز گوئیم چهار کلیمه شهاده دلیل است بر چهار جوی بهشت که اندر قرآن یاد کرده است اینجا همیگوید قوله تعالی:و لمن خاف مقام ربه جنتان همیگوید آنرا که از خدای خویش بترسد دو بهشت است و بدان مر عقل و نفس را همیخواهد ذو اتا افنان همیگوید این دو بهشت است با شاخها و بدان شاخها مر ناطق و اساس و امامان حق علیهم السلام را همیخواهد فیهما عینان تجریان همیگوید اندر آن دو بهشت دو چشمه است همی رونده چشمه آب و شیر که روان شده است مر نفس و عقل را از کلیمه باری سبحانه و تعالی چنانکه شرح آن گفتیم. چون ازین دو حد روحانی پرداخت فرمود و من دونهما جنتان و گفت فرود از (آن ) دو بهشت دو بهشتست کمتر از آن و بدین دو بهشت مر ناطق و اساس را خواست مدهامتان همیگوید آن دو سبز و سبزی از دو رنگ خالص آید چون کبودی و زردی و این رنگ سبز مرکب است از دو رنگ یعنی ناطق و اساس جسمانیانند مرکب و هر که بدیشان پیوسته شود روح یابد چنانکه هر چه از نبات سبزه است روح دارد فیهما عینان نضاختان همیگوید اندرین دو بهشت دو چشمه فزاینده است و آن چشمه خمر است و چشمه عسل که روان شده است مر ناطق را و اساس را از کلیمه باری.

Ва ҳамчунин ҳудӯдро ёд кунад хдоитъолии бад-ӣни ояти қавлаи таъолӣ : ва ман оётаи аллилу алнҳору алшмсу алқмрлотсҷдўои ллшмсу лоллқмру асҷдўоллаҳи алзии хлқҳни ҳмигўид аз нишонеҳои ӯст шабу рӯз ( ва ) офтобу моҳтоб саҷда макунед мари офтобу моҳро ва саҷда кунед мари хдоиро ки эшонро бёФридаҳаст пас бшби мари нотиқро ҳмихўоҳд ки ӯ пӯшидааст мари чизҳоро чунонкии рӯзи пайдокунанда чизҳосту бурузи мари асосро ҳмихўоҳд ки ӯ баёнкунанда рмзҳости чунонкии рӯзи пайдокунанда чизҳост ки шаби мари онро пӯшида доштаасту боФтоби мари ақлро ҳмихўоҳд (у бмоаҳи мари нафасро ) ки ақли мари нафасро фоида диҳандааст чунонкии офтоби мари моҳро нур диҳад ва бидонча ҳмигўиди мари офтобу моҳро саҷда макунед мари хдоиро саҷда кунед ки аишонро офарӣдааст он ҳмигўид ки хдоирои сифати ақлу нафаси мгўӣид ва эътиқод мадоред ки худоӣ он нест ки ӯ худованд тайидаст ё худованди таркиб ки ин ҳар ду офаридагонанду бештар аз халқи имрӯзи ақли прстоннди онкасон ҳаме пиндоранд ки эшон мўҳдоннд аз мутакаллимони муътабару киромии эзади таъолии моро аз парастидани ҷузи худои нигоҳи дороад .

و همچنین حدود را یاد کند خدایتعالی بدین آیت قوله تعالی :و من آیاته اللیل و النهار و الشمس و القمرلاتسجدوا للشمس و لاللقمر و اسجدوالله الذی خلقهن همیگوید از نشانیهای اوست شب و روز (و) آفتاب و ماهتاب سجده مکنید مر آفتاب و ماه را و سجده کنید مر خدایرا که ایشان را بیافریده است پس بشب مر ناطق را همیخواهد که او پوشیده است مر چیزها را چنانکه روز پیدا کننده چیزهاست و بروز مر اساس را همیخواهد که او بیان کننده رمزهاست چنانکه روز پیدا کننده چیزهاست که شب مر آنرا پوشیده داشته است و بآفتاب مر عقل را همیخواهد ( و بماه مر نفس را) که عقل مر نفس را فایده دهنده است چنانکه آفتاب مر ماه را نور دهد و بدانچه همیگوید مر آفتاب و ماه را سجده مکنید مر خدایرا سجده کنید که ایشانرا آفریده است آن همیگوید که خدایرا صفت عقل و نفس مگوئید و اعتقاد مدارید که خدای آن نیست که او خداوند تائید است یا خداوند ترکیب که این هر دو آفریدگانند و بیشتر از خلق امروز عقل پرستانند آنکسان همی پندارند که ایشان موحدانند از متکلمان معتبر و کرامی ایزد تعالی ما را از پرستیدن جز خدای نگاه داراد.

Ва ҳамеи ҳудӯдро ёд кунад хдоитъолии дигар ҷой фармуд : раби алмшрқину раби алмғрбини ҳмигўиди парвардгори ду машриқ ва бидон мръқлу нафасро мехоҳад ки нури ваҳдат аз эшон падед омаду парвардгори ду мағриб ва бидон мрнотқу асосро мехоҳад ки он нур каз он ду машриқ бар омаду бад-ӣни ду мағриб фурӯ шуд .

و همی حدود را یاد کند خدایتعالی دیگر جای فرمود:رب المشرقین و رب المغربین همیگوید پروردگار دو مشرق و بدان مرعقل و نفس را میخواهد که نور وحدت از ایشان پدید آمد و پروردگار دو مغرب و بدان مرناطق و اساس را میخواهد که آن نور کز آن دو مشرق بر آمد و بدین دو مغرب فرو شد.

Ва низ гўӣим ки ҳафт фасл аз шаҳодат каз дувоздаҳ ҳарфаст се фасли азуи икҳрФи икҳрФст чун се алифи чунин аоо ва се фасли азуи ду ҳарфи ду ҳарфаст чунин лои ?лаи ло ва як фасли азу се ҳарфаст чунин ллаҳ ва монанди ин фаслҳо андари олами ҷисмонии се баъдаст чун тӯлу арзу умқ ки ҳар яке як хатаст ва монанди фаслҳои мураккаб аз ду ҳарф чун аъзоӣ раисааст аз каммияту кайфияту музоф ва як фасли мураккаб аз се ҳарф чун ҷасадаст ки брдорндаҳи се баъдаст . Ва гўӣим ки эзади таъолии ҳаме ёд кунад худовандони таъйидро андарин ояти қавлаи таъолӣ : Флинзри алонсони ило таома гуяд бингарад мардуми сӯии таоми хеш яъне сӯии ғизои рӯҳи хеши тобўинд ки олам алавӣ бирав чигуна пайвастааст чунонкӣ гуяд : анои сббнои алмо сабо гуяд фурӯ рехтем оброи фурӯи рехтанӣ яъне ки таъйид фурӯд омад аз нафаси кули сӯии нотиқ чунонкӣ гуяд : сами шққнои аларз шқо гуяд бшикофтем заминро шикофтанӣу бад-ӣни замини мари дили нотиқро хоҳад ки ҷои қарор ва таъйидаст ва шикофтааст бпзирФтни таъйид чунонкӣ гуяд : Фонбтнои фӣҳо ҳбо гуяд брўёндими андари замини дона ва бидон донаи мари асосро ҳмихўоҳд ки руста шуд андари замини дили нотиқ аз таълим ӯ ва аз он ҳафт хӯша бар омад ва он имомон ҳақ бӯдаанд андарин давр ва ънбо гуфт ангурӣ ва бидон мари эмоми нахустинро хост ва мисли ӯ бонгўр бидон зад ки ангурро чун биФширнди ъсири азу берун ояд ва низ ангури азу боз нашавад ва ҳамчунин чун имомат азу бишуд бФрзндон ӯ бознагашт ва қзбо гуфт сипасат ва бидон мари эмоми дувумро хост ки имомати андари фарзандон ӯ бимонада аст бирасон сипасат ки чун медараванд дигар мераведу зитўноу бзитўни мар эмом сӯемро хост ки он зайтӯни муборак буд ки имомати бдўнорсидаҳ таъйид ёфт то хдоитъолӣ гуфт қавлаи таъолӣ : ( шаҷара ) муборакаи зайтӯнаи лошрқиаҳу лоғрбиаҳи икоди зитҳои изӣу лўлми тмссаҳи нори нури алии нўргФти зайтӯни муборак ки равған ӯ равшанӣ гирад агар чаҳ оташ мрўро нарасида бошаду нхлогФти дарахти хурмо ва бидон мари эмоми чаҳорумро хости вҳди аӣқи ғлбо ва гуфт бӯстонҳо ( ӣ ) бисёр кишт ва бидон мари эмоми панҷумро хост ва Фокҳаҳ гуфт мива ва бидон мари эмоми шашумро хост ки ӯ чун мива буд ба беш падараши имомат азу бишуд бФрзндон ӯу абови гиёҳӣ ва бидон мари эмоми ҳафтумро хост ки ӯро мартабати қиёмат буд .

و نیز گوئیم که هفت فصل از شهادت کز دوازده حرفست سه فصل ازو یکحرف یکحرفست چون سه الف چنین ااا و سه فصل ازو دو حرف دو حرف است چنین لا له لا و یک فصل ازو سه حرفست چنین لله و مانند این فصلها اندر عالم جسمانی سه بعد است چون طول و عرض و عمق که هر یکی یک خط است و مانند فصلهای مرکب از دو حرف چون اعضای رئیسه است از کمیت و کیفیت و مضاف و یک فصل مرکب از سه حرف چون جسد است که بردارنده سه بعد است. و گوئیم که ایزد تعالی همی یاد کند خداوندان تایید را اندرین آیت قوله تعالی:فلینظر الانسان الی طعامه گوید بنگرد مردم سوی طعام خویش یعنی سوی غذای روح خویش تابویند که عالم علوی برو چگونه پیوسته است چنانکه گوید:انا صببنا الما صبا گوید فرو ریختیم آبرا فرو ریختنی یعنی که تایید فرود آمد از نفس کل سوی ناطق چنانکه گوید: ثم شققنا الارض شقا گوید بشکافتیم زمین را شکافتنی و بدین زمین مر دل ناطق را خواهد که جای قرار و تایید است و شکافته است بپذیرفتن تایید چنانکه گوید :فانبتنا فیها حبا گوید برویاندیم اندر زمین دانه و بدان دانه مر اساس را همیخواهد که رسته شد اندر زمین دل ناطق از تعلیم او و از آن هفت خوشه بر آمد و آن امامان حق بوده اند اندرین دور و عنبا گفت انگوری و بدان مر امام نخستین را خواست و مثل او بانگور بدان زد که انگور را چون بیفشیرند عصیر ازو بیرون آید و نیز انگور ازو باز نشود و همچنین چون امامت ازو بشد بفرزندان او بازنگشت و قضبا گفت سپست و بدان مر امام دوم را خواست که امامت اندر فرزندان او بمانده است برسان سپست که چون می دروند دیگر میروید و زیتونا و بزیتون مر امام سویم را خواست که آن زیتون مبارک بود که امامت بدونارسیده تایید یافت تا خدایتعالی گفت قوله تعالی:(شجره)مبارکه زیتونه لاشرقیه و لاغربیه یکاد زیتها یضی و لولم تمسسه نار نور علی نورگفت زیتون مبارک که روغن او روشنی گیرد اگر چه آتش مرورا نرسیده باشد و نخلاگفت درخت خرما و بدان مر امام چهارم را خواست وحد ائق غلبا و گفت بوستانها(ی) بسیار کشت و بدان مر امام پنجم را خواست و فاکهه گفت میوه و بدان مر امام ششم را خواست که او چون میوه بود به بیش پدرش امامت ازو بشد بفرزندان او و اباو گیاهی و بدان مر امام هفتم را خواست که او را مرتبت قیامت بود.

Ва низгўӣим ки ду климаҳи нафй аз се фасласт чунин лои илоҳ ва мартаба сӯем мари нотиқи рост ки ӯ сӯемаст мари чаҳор аслро ва ду климаҳи исботи бчҳор фасласт чунин алои аллоҳу мартабаи чаҳоруми мари асоси рост ки ӯ аз аслҳои чаҳорумаст ва ин ишоратаст мари хирадмандро бдонкаҳ воҷибаст аз тавҳиди нафй кардан ҳар чаҳ андари танзилу шариъат нотиқ ёфта шавад аз ташбеҳ онгаҳ исбот бояд кардан аз ҷиҳати тоўили асос ки ҳувиятӣ муҷаррад карда (аст ) аз ҳамаи сифоти махлуқоту таълифи шҳодаҳ аз се ҳарфаст чун лоаму алифу ҳу фаслҳояш низ бар се мартабааст се фаслии азуи икҳрФи икҳрФст чун се алиф ва се фасли азуи ду ҳарф ду ҳарфаст чунин лои ?лаи лоўи як фасли азу баса ҳарфаст чнинллҳпси олам бар ростии он гувоҳӣ диҳад бар ончии таркиб ӯ аз се баъдаст чун тӯлу арзу умқ ва ҳар се ягони ягон ва зойишҳои олам низ бар се мартабааст ончии мрўро рӯҳаст чун наботу ҳайвону мардуми пас наботи азу монанди он се фасласт ки икҳрФи икҳрФст аз баҳри онкии мари нботрои як қувва беш нест ва он қӯт намоаст ва бо онкии як қувва дорад баса қисмат шавад яке гиёҳ бетухмаст ва ё бо донааст ва ё дарахт бордораст ва монанди он се фасласт ки аз ҳуруф ягонаасту ҳайвони андари олам монанди он се фасласт ки ҳар яке аз ду ҳарфаст аз баҳри онкии ҳиўонрои ду нафасаст яке номӣу дигари ҳиссӣ ва низ се қисмат шавад яке онаст ки бар шикам бихазад ва дигар онаст ки бчҳор по баравад дигар онаст ки бадв по бараваду мардум аз олам монанди ин як фасласт ки андари шҳодаҳ баса ҳарфаст аз баҳри онкии мардумро се нафасаст чун номӣу ҳиссӣу нотиқӣу фурӯд аз мардум низ навъе нест ҳамчинонкии пас аз он фасли се ҳарф аз шҳодаҳи ҳарф дигар нест ва монанди се ҳарф ки климаҳи ихлосро бунёд ӯст ақласту нафасу ҷад .

و نیزگوئیم که دو کلیمه نفی از سه فصل است چنین لا اله و مرتبه سویم مر ناطق راست که او سویم است مر چهار اصل را و دو کلیمه اثبات بچهار فصل است چنین الا الله و مرتبه چهارم مر اساس راست که او از اصلهای چهارمست و این اشارتست مر خردمند را بدانکه واجب است از توحید نفی کردن هر چه اندر تنزیل و شریعت ناطق یافته شود از تشبیه آنگه اثبات باید کردن از جهت تاویل اساس که هویتی مجرد کرده(است) از همه صفات مخلوقات و تالیف شهاده از سه حرفست چون لام و الف و ه و فصلهایش نیز بر سه مرتبه است سه فصلی ازو یکحرف یکحرفست چون سه الف و سه فصل ازو دو حرف دو حرفست چنین لا له لاو یک فصل ازو بسه حرفست چنینللهپس عالم بر راستی آن گواهی دهد بر آنچه ترکیب او از سه بعد است چون طول و عرض و عمق و هر سه یگان یگان و زایشهای عالم نیز بر سه مرتبه است آنچه مرورا روح است چون نبات و حیوان و مردم پس نبات ازو مانند آن سه فصل است که یکحرف یکحرفست از بهر آنکه مر نباترا یک قوه بیش نیست و آن قوت نما است و با آنکه یک قوه دارد بسه قسمت شود یکی گیاه بی تخم است و یا با دانه است و یا درخت باردار است و مانند آن سه فصل است که از حروف یگانه است و حیوان اندر عالم مانند آن سه فصل است که هر یکی از دو حرف است از بهر آنکه حیوانرا دو نفس است یکی نامی و دیگر حسی و نیز سه قسمت شود یکی آنست که بر شکم بخزد و دیگر آنست که بچهار پا برود دیگر آنست که بدو پا برود و مردم از عالم مانند این یک فصل است که اندر شهاده بسه حرفست از بهر آنکه مردم را سه نفس است چون نامی و حسی و ناطقی و فرود از مردم نیز نوعی نیست همچنانکه پس از آن فصل سه حرف از شهاده حرف دیگر نیست و مانند سه حرف که کلیمه اخلاص را بنیاد اوست عقل است و نفس و جد.

Ва низ гўӣим ки ҳафт фасли шҳодаҳ бдўоздаҳ ҳарфаст далеласт бар онкии ҳафт эмом гуё ёнанд бар дувоздаҳ лоҳқ ки эшон андари дувоздаҳ ҷазоир бар пой кардаанд мари даъвати ҳақро . Пас бибояд донист ки расӯли Мустафои слии аллоҳи алайҳу ?алаи мар хдоиро надид валикин бар гувоҳии офоқи вои нафас ки андар эшон бидид ки аз офариниши ҳмигФтнди ин гувоҳӣ худ бидод ва моро бифармуд .

و نیز گوئیم که هفت فصل شهاده بدوازده حرفست دلیل است بر آنکه هفت امام گویا یانند بر دوازده لاحق که ایشان اندر دوازده جزایر بر پای کرده اند مر دعوت حق را. پس بباید دانست که رسول مصطفی صلی الله علیه و آله مر خدایرا ندید ولیکن بر گواهی آفاق وا نفس که اندر ایشان بدید که از آفرینش همیگفتند این گواهی خود بداد و ما را بفرمود.

Ва бқўли мухтасари гўӣим ки оламу тани мардум (у рӯзгор )у намозу қуръон ҳар яке климаҳ шҳодаҳ бигӯянд аз роҳи сӯрати хеш аммо гуфтори олами мари климаҳи шҳодаҳро чунонаст ки олами бҷмлгӣ якеаст чунонкии климаҳи шҳодаҳ як қавласту олами бадв гӯна аст вайронӣаст чун нафй ва ободонӣаст чун исботу оламро се баъдаст тӯлу арзу умқ чун алифу лоам ваҳо андари шҳодаҳу олами бчҳор бахшаст чун машриқу мағрибу ҷанубу шимол чун климаҳи шҳодаҳ ки чаҳор ҳиссааст мари оламро ҳафт иқлӣмаст баробари ҳафт пораи шҳодаҳу мари оламро дувоздаҳ ҷазирааст баробари дувоздаҳ ҳарфи андари шҳодаҳ .

و بقول مختصر گوئیم که عالم و تن مردم (و روزگار) و نماز و قرآن هر یکی کلیمه شهاده بگویند از راه صورت خویش اما گفتار عالم مر کلیمه شهاده را چنانست که عالم بجملگی یکی است چنانکه کلیمه شهاده یک قولست و عالم بدو گونه است ویرانیست چون نفی و آبادانیست چون اثبات و عالم را سه بعد است طول و عرض و عمق چون الف و لام و ها اندر شهاده و عالم بچهار بخش است چون مشرق و مغرب و جنوب و شمال چون کلیمه شهاده که چهار حصه است مر عالم را هفت اقلیم است برابر هفت پاره شهاده و مر عالم را دوازده جزیره است برابر دوازده حرف اندر شهاده.

Ва аммо гуфтори колбуди мардум ки ӯ олам киинаст мари климаҳи шҳодаҳро чунонаст ки мардум бҷмлгӣ якеаст чун як шҳодаҳи лои илоҳи алои аллоҳ ва ин тани мардуми бадв гӯнааст пешаст ва пас ва пас чун нафйу пеш чун исботаст ва низ бамурдам андари се нафасаст чун номӣу ҳиссӣу нотиқии баробари се ҳарф кандар шаҳодатасту тани мардуми андар чҳоркшшаст чун сафроу савдои хӯни блғми баробари чаҳор пораи климаҳ ки андар шаҳодатаст ва бар тани мардуми ҳафт аъзоӣ раисааст чун мағзу дилу ҷигар ва шашу спрзу Зуҳрау гардаи баробари ҳафт фасли шҳодаҳу андари тани мардум дувоздаҳ муҷрӣаст чун ду гӯш ва ду чашм ва ду бинӣ ва як даҳан ва ду фараҷ ва ду пистон ва як нофи баробари дувоздаҳ ҳарф ки андар шаҳодатаст .

و اما گفتار کالبد مردم که او عالم کهین است مر کلیمه شهاده را چنانست که مردم بجملگی یکیست چون یک شهاده لا اله الا الله و این تن مردم بدو گونه است پیش است و پس و پس چون نفی و پیش چون اثباتست و نیز بمردم اندر سه نفس است چون نامی و حسی و ناطقی برابر سه حرف کاندر شهادتست و تن مردم اندر چهارکشش است چون صفرا و سودا خون بلغم برابر چهار پاره کلیمه که اندر شهادتست و بر تن مردم هفت اعضای رئیسه است چون مغز و دل و جگر و شش و سپرز و زهره و گرده برابر هفت فصل شهاده و اندر تن مردم دوازده مجریست چون دو گوش و دو چشم و دو بینی و یک دهن و دو فرج و دو پستان و یک ناف برابر دوازده حرف که اندر شهادتست.

Аммо гуфтори сол рӯзгор бирав гардандааст мари климаҳи шҳодаҳро чунонаст ки сол якеаст гирдкунанда чизҳои хеши баробари як климаҳи шҳодаҳ ки ҳарфҳои хешро гирд гирифтаасту соли бадв гӯнааст чун шабу рӯзу шаби азу чун нафйасту рӯз чун исботи андари шҳодаҳу бсоли андари се ҳол ёфта шавад чун ростии рӯз бо шаб ва кам ва беш ва он баробари се ҳарф (аст ) ки андар шаҳодатасту бсоли андари чаҳор фасл чун баҳору тобистону тири моҳу зимистони баробари чаҳор сухан ки андар шаҳодатасту бсоли андари ҳафт рӯз гардонаст аввали он якшанбеу охири он шанбеи баробари ҳафт фасли шҳодаҳу бсоли андари дувоздаҳ моҳ гардонаст баробари дувоздаҳ ҳарф ки андар шаҳодатаст .

اما گفتار سال روزگار برو گردنده است مر کلیمه شهاده را چنانست که سال یکیست گرد کننده چیزهای خویش برابر یک کلیمه شهاده که حرفهای خویش را گرد گرفته است و سال بدو گونه است چون شب و روز و شب ازو چون نفی است و روز چون اثبات اندر شهاده و بسال اندر سه حال یافته شود چون راستی روز با شب و کم و بیش و آن برابر سه حرف (است) که اندر شهادتست و بسال اندر چهار فصل چون بهار و تابستان و تیر ماه و زمستان برابر چهار سخن که اندر شهادتست و بسال اندر هفت روز گردانست اول آن یکشنبه و آخر آن شنبه برابر هفت فصل شهاده و بسال اندر دوازده ماه گردانست برابر دوازده حرف که اندر شهادتست.

Аммо гувоҳии намоз бар ростии климаҳ шҳодаҳ чунонаст ки намоз кардан ҳақӣаст ки ҳаме гзордаҳ шавад аз ҳақҳои шҳодаҳу намоз якеаст ва бадв ҳангомаст ё буқатаст чун фариза ё баннои вақт чун нофилаи баробари нафйу исботи андари шҳодаҳи новақт чун нафйу буқат чун исботу намоз бар се рӯйаст чун фаризау суннату нофилаи баробари се ҳарфҳо ки бунёди шҳодаҳ бар онасту намоз аз чаҳор ракаат беш нест бики саломи баробари чаҳор климаҳ ки андар шҳодаҳаст ,у бнмози андари ҳафт ҷой аз андом намоз кун бар замин бар ояд чун ду қадам ва ду зону ва ду кафи даст ва як пешонии баробари ҳафт фасли шҳодаҳ ,у бнмози андари дувоздаҳ кораст ки тамоми намоз андар онаст чун такбири нахустину астодну алҳмду сӯраи хондану рукӯъ кардану такбири рукӯъу саҷда кардану такбири суҷуду самъи аллоҳи лмни ҳамдаи гуфтану тҳёти хондану салом додани баробари дувоздаҳ ҳарфи шҳодаҳ .

اما گواهی نماز بر راستی کلیمه شهاده چنانست که نماز کردن حقی است که همی گزارده شود از حقهای شهاده و نماز یکی است و بدو هنگامست یا بوقت است چون فریضه یا بنا وقت چون نافله برابر نفی و اثبات اندر شهاده ناوقت چون نفی و بوقت چون اثبات و نماز بر سه رویست چون فریضه و سنت و نافله برابر سه حرفها که بنیاد شهاده بر آنست و نماز از چهار رکعت بیش نیست بیک سلام برابر چهار کلیمه که اندر شهاده است، و بنماز اندر هفت جای از اندام نماز کن بر زمین بر آید چون دو قدم و دو زانو و دو کف دست و یک پیشانی برابر هفت فصل شهاده، و بنماز اندر دوازده کار است که تمام نماز اندر آنست چون تکبیر نخستین و استادن و الحمد و سوره خواندن و رکوع کردن و تکبیر رکوع و سجده کردن و تکبیر سجود و سمع الله لمن حمده گفتن و تحیات خواندن و سلام دادن برابر دوازده حرف شهاده.

Ва қуръони ҳамеи гувоҳӣ ( диҳад ) бар ростии климаҳи шҳодаҳ бар он рӯй ки қуръон якеаст баробари як шҳодаҳ ,у бадв нимааст чун нафйу исботи андари шҳодаҳ , ва се гӯнаи пайдо омадааст яке онаст ки Ҷабраили алайҳи ассаломи мрўрои бадали покизаи Муҳамади Мустафои слии аллоҳи алайҳу ?алау силам фурӯд оварад чунонкӣ гуфт қавлаи таъолӣ : назул ба алрўҳи аломини алии қлбки лткўни ман алмнзрин гуфт оварад рӯҳи аломини мари қронро бар дили ту ки Маҳмадӣ ,у дигари гардонӣдани пайғамбари мари онрои бзбони тозӣ чунонкӣ гуфт қавлаи таъолӣ : лткўни ман алмнзрини блсони арабӣ мубин гуфт то ту аз трсонндгон бошӣ бзбони тозии пайдо . Ва сеюм навиштани қронро чунонкӣ гуфт қавлаи таъолӣ :у анаи лФии зибр алаввалин гуфт қуръон бар нбштҳои пешинагон андараст ва ин се ҳоли қуръон баробараст бо се ҳарф ки бунёди шҳодаҳ бар онаст ,у қронрои пайғамбари алайҳи ассаломи бчҳори ҳол берун оварад танзилу шариъату даъвату рисолати баробари чаҳор сухани андари шҳодаҳ ,у қуръони ҳафт ҳафт якеаст баробари ҳафт фасли шҳодаҳ ,у қуръон бар дувоздаҳ рӯйаст чун амр ва наҳйу ваъдау ваъиду носиху мансӯху муҳкаму муташобиҳу хабару қиссау ҳуруфи мӯъҷаму ҳуруфи муфради баробар бо дувоздаҳ ҳарфи шҳодаҳ .

و قرآن همی گواهی (دهد) بر راستی کلیمه شهاده بر آن روی که قرآن یکیست برابر یک شهاده، و بدو نیمه است چون نفی و اثبات اندر شهاده، و سه گونه پیدا آمده است یکی آنست که جبرئیل علیه السلام مرورا بدل پاکیزه محمد مصطفی صلی الله علیه و آله و سلم فرود آورد چنانکه گفت قوله تعالی: نزل به الروح الامین علی قلبک لتکون من المنذرین گفت آورد روح الامین مر قرآنرا بر دل تو که محمدی، و دیگر گردانیدن پیغمبر مر آنرا بزبان تازی چنانکه گفت قوله تعالی: لتکون من المنذرین بلسان عربی مبین گفت تا تو از ترسانندگان باشی بزبان تازی پیدا. و سوم نوشتن قرآنرا چنانکه گفت قوله تعالی: و انه لفی زبر الاولین گفت قرآن بر نبشتهای پیشینگان اندر است و این سه حال قرآن برابر است با سه حرف که بنیاد شهاده بر آنست، و قرآنرا پیغمبر علیه السلام بچهار حال بیرون آورد تنزیل و شریعت و دعوت و رسالت برابر چهار سخن اندر شهاده، و قرآن هفت هفت یکی است برابر هفت فصل شهاده، و قرآن بر دوازده رویست چون امر و نهی و وعده و وعید و ناسخ و منسوخ و محکم و متشابه و خبر و قصه و حروف معجم و حروف مفرد برابر با دوازده حرف شهاده.

Аммо гуфтори осмони мари климаҳи ихлосро чунонаст ки осмони як чизаст ҳамчун як шҳодаҳу андари осмон ду ҳоласт чун ҷунбишу ороми баробари нафйу исботи андари шҳодаҳи ҷунбиш чун нафйу ором чун исботи андросмони се нураст чун офтобу дигари моҳтоб ва се дигари ситорагони баробари се ҳарф ки бунёд шҳодаҳ баронасту андари осмони чаҳор табъаст чун гармӣу сардӣ ватарӣу хушкии баробари чаҳор климаҳи шҳодаҳу андари осмони ҳафт ситора подшоҳаст чун Зуҳалу муштарӣу миррӣху шамсу Зуҳрау Уториду қамари баробари ҳафт фасли шҳодаҳу андросмон дувоздаҳ бурҷаст чун ҳамлу савру ҷавзоу саратону асаду сунбулау мизону ақрабу қавсу ҷаддӣу длўўу ҳути баробари дувоздаҳ ҳарф ки андар шаҳодатаст .

اما گفتار آسمان مر کلیمه اخلاص را چنانست که آسمان یک چیز است همچون یک شهاده و اندر آسمان دو حالست چون جنبش و آرام برابر نفی و اثبات اندر شهاده جنبش چون نفی و آرام چون اثبات اندرآسمان سه نور است چون آفتاب و دیگر ماهتاب و سه دیگر ستارگان برابر سه حرف که بنیاد شهاده برآنست و اندر آسمان چهار طبع است چون گرمی و سردی و تری و خشکی برابر چهار کلیمه شهاده و اندر آسمان هفت ستاره پادشاهست چون زحل و مشتری و مریخ و شمس و زهره و عطارد و قمر برابر هفت فصل شهاده و اندرآسمان دوازده برجست چون حمل و ثور و جوزا و سرطان و اسد و سنبله و میزان و عقرب و قوس و جدی و دلوو و حوت برابر دوازده حرف که اندر شهادتست.

Пас гўӣими олам гувоҳӣ дод боФринши хешу тани мардум гувоҳӣ доду рӯзгор гувоҳӣ доду намоз гувоҳӣ доду қуръон гувоҳӣ доду осмон гувоҳӣ дод бар онкии климаҳи шҳодаҳ ки лои илоҳи алои аллоҳ (аст ) ҳақ ва ростаст ва дуруст гардониданд мари даъвати пайғамбари алайҳи ассаломроу ҳамагон устодаанд боқарори мари хдоиро ба ягонагӣу бгўоҳии расӯли слии аллоҳи алайҳу ?алау силаму баростии даъвӣ ӯ ва ин гувоҳон боқӣанд ки ҳаргиз намиранд ва аз гувоҳии бози ноистнду шҳодаҳи лои илоҳи алои аллоҳ як гувоҳаст мари ягонагии худоиро ҷли ҷалолау ягонагӣ ки мурӯрасту онкии шҳодаҳи бадв нима омад аз нафйу исбот далеласт бар онкии халқи худоӣ ду гуруҳанд яке рӯҳонӣ ва яке ҷисмонии дидорӣу нодидорӣ ва чун гўидло илоҳ гуяд нест худои азин ду гӯнаи халқ касе ( на ) рӯҳонӣ ва на ҷисмонии дидорӣу нодидорӣ ва чун гуяд ало аллоҳ гуяд магари он худоӣ ки рӯҳонӣу ҷсмонирои офариду онкии бунёди шҳодаҳ бар се ҳуруф омад далеласт бар се фиришта чун ҷаду фатҳу хаёл ки эшон расонандаанд ваҳй ба пайғамбари алайҳи ассалому онкии шҳодаҳи бчҳор климаҳ омад далеласт бар чаҳор асли дайн чун аввалу сонӣу нотиқу асосу онкии шҳодаҳ бар ҳафт фасл омад далеласт бар ҳафт эмом ки эшон пазиранд илмро аз он чаҳор асли дайн ва бигузоранд бхлқу онкии шҳодаҳи бдўоздаҳ ҳарф омад далеласт бар дувоздаҳ ҳуҷҷат ки эшон илм аз имомон пазиранд ва бхлқ бирасонанд тохлқ аз шинохтани ҳақ боз намонанду мурод аз гуфтани лои илоҳи алои аллоҳ ки пайғамбари алайҳ ассалом бигуфт ва бифармуд гуфтан онаст ки то халқ бидонанд ки ин ду гуруҳи халқ аз рӯҳонӣу ҷисмонӣ ва се фиришта чун ҷаду фатҳу хаёл ва чаҳор асли дайн яъне аввалу сонӣу нотиқу асос ва ҳафт эмом ва дувоздаҳ ҳуҷҷати ҳечкас аз эшон худоӣ нест ва чун гуяд лои илоҳи алои аллоҳ худоӣ нест магари худоӣ яъне ки ин ду гуруҳи халқ аз ( рӯҳонӣу ҷисмонӣ ва ) се фиришта ва чаҳор асли дайн ва ҳафт эмоми вдўоздаҳи ҳуҷҷати ло илоҳанд яъне нестанд аз эшон ҳечкадом худои алои аллоҳи магар худоӣ онаст ки аишонро офарӣдааст .

پس گوئیم عالم گواهی داد بآفرینش خویش و تن مردم گواهی داد و روزگار گواهی داد و نماز گواهی داد و قرآن گواهی داد و آسمان گواهی داد بر آنکه کلیمه شهاده که لا اله الا الله (است) حق و راستست و درست گردانیدند مر دعوت پیغمبر علیه السلام را و همگان استاده اند باقرار مر خدایرا به یگانگی و بگواهی رسول صلی الله علیه و آله و سلم و براستی دعوی او و این گواهان باقی اند که هرگز نمیرند و از گواهی باز نایستند و شهاده لا اله الا الله یک گواهست مر یگانگی خدای را جل جلاله و یگانگی که مرور است و آنکه شهاده بدو نیمه آمد از نفی و اثبات دلیل است بر آنکه خلق خدای دو گروهند یکی روحانی و یکی جسمانی دیداری و نادیداری و چون گویدلا اله گوید نیست خدای ازین دو گونه خلق کسی (نه) روحانی و نه جسمانی دیداری و نادیداری و چون گوید الا الله گوید مگر آن خدای که روحانی و جسمانیرا آفرید و آنکه بنیاد شهاده بر سه حروف آمد دلیل است بر سه فرشته چون جد و فتح و خیال که ایشان رساننده اند وحی به پیغمبر علیه السلام و آنکه شهاده بچهار کلیمه آمد دلیلست بر چهار اصل دین چون اول و ثانی و ناطق و اساس و آنکه شهاده بر هفت فصل آمد دلیل است بر هفت امام که ایشان پذیرند علم را از آن چهار اصل دین و بگذارند بخلق و آنکه شهاده بدوازده حرف آمد دلیل است بر دوازده حجت که ایشان علم از امامان پذیرند و بخلق برسانند تاخلق از شناختن حق باز نمانند و مراد از گفتن لا اله الا الله که پیغمبر علیه السلام بگفت و بفرمود گفتن آنست که تا خلق بدانند که این دو گروه خلق از روحانی و جسمانی و سه فرشته چون جد و فتح و خیال و چهار اصل دین یعنی اول و ثانی و ناطق و اساس و هفت امام و دوازده حجت هیچکس از ایشان خدای نیست و چون گوید لا اله الا الله خدای نیست مگر خدای یعنی که این دو گروه خلق از (روحانی و جسمانی و ) سه فرشته و چهار اصل دین و هفت امام ودوازده حجت لا اله اند یعنی نیستند از ایشان هیچکدام خدای الا الله مگر خدای آنست که ایشانرا آفریده است .

Пас ҳар ки лои илоҳи алои аллоҳ бадингуна донад ва гуяд ва бишносад ки ин яке далел бар кист ва ду далел бар кист ва се далел бар кист ва чаҳор далели бркист ва ҳафт далел бар кист ва дувоздаҳ далел бар кист ӯ руста бошад аз азоби ҷовдонӣу олам гувоҳӣ дод барин ҳудӯду тани мардум гувоҳӣ доду рӯзгору солу қуръону намозу осмону замину ончии андарин ду миёнаст ва аз ӣнҷо дуруст шавад сӯии мардуми хирадманд ки ин шҳодаҳ ҳақаст чунонкии худои таъолии ҳмигўиди қавлаи таъолӣ : мо хлқнои ҳумои алои болҳқу локини аксрҳм лоиълмўнҳмигўид наёфаридем осмону заминро магари баҳақу лекини бештар аз эшон нмидоннд ва донистан баҳақ онаст ки офоқу анфус бар он гувоҳӣ доданд ва ҳар чизикаҳ мардум бичишам сар ҳаме бинад гувоҳӣ диҳандааст бар ҳақу мрдъўии мноФқонрои ҳеҷ гувоҳӣ нест магари бзбони ҳмигўинду маънӣ он ндонанд чун гуфтори мурғони сухани гӯй ки маънӣ ончӣ гӯйанд ндонанду хдоитъолии нишони ин ҳудӯди андари тани мо ниҳодаасту андари оламу андар ҳар чизеи нишони эшон ниҳодааст ва онгаҳ аз мо гувоҳӣ хостааст ва гуфтааст ки бигӯед лои илоҳи алои аллоҳ ва ҳар ки марин климаҳро напазируфт ва нагуфт куштан бирав воҷиб карду фарзандони моли аишонро асир фармуд кардан ва ҳар гуруҳеро ки ин нагуфт бар эшон газят фармуд ниҳодани газят яъне ки бидиҳанди муқарарии солиён аз моли худ эшон дувоздаҳ дирам ки баробар (аст бо ) дувоздаҳ ҳарфи шҳодаҳ ва ҳеҷ чизе нест андари хираду бузурги андари олам ки андрўи нишони лои илоҳи алои аллоҳ пайдо нест чунонкӣ хдоитъолӣ гуфт : қавлаи таъолии снриҳми оётнои фии алоФоқу фии анФсҳм ҳатто итбини ?лаами ана алҳақ ҳмигўиди сари анҷоми бнмоӣимшони нишонҳои хеши андари оламу андари нафасҳои эшон то пайдо шавад мари аишонро ки он ҳақаст . Ва дигар ҷой гуфт қавлаи таъолӣ :у фии аларзи оёти ллмўқнину фии анФскми аФлои тбсрўни ҳмигўиди андари замини ншониҳости мари худовандони яқинроу андари танҳои шумо пас шумо ҳаме на байнед чунонкии қавлаи таъолӣ ва кин ман оётаи фии алсмўоту аларзи имрўни алайҳо ва ҳам анҳо мързўни ҳмигўид чанд ншониҳости андросмонҳоу замин ки бигузаранд бар он ва эшон аз он нишонеҳо рӯй гардонидаанду дигар ҷой гуфт қавлаи таъолӣ : ӯ лами инзрўои фии малакӯти алсмўоту аларзи ҳмигўид андеша накунанд андари офариниши осмонҳоу замину дигар ҷой гуфт қавлаи таъолӣ :у ани ман шайъи алои исбҳи бҳмдаҳу локини лои тФқҳўн тсбиҳҳм мегуяд ҳеҷ чизе нест ки на тасбеҳ кунад бҳмд ӯ валикин шумо ндонед тасбеҳ кардан эшон аммо тасбеҳ кардан эшон он бошад ки нишони ин ҳудӯд донад ки андар ҳар чизе ниҳодааст то далел бошад бар ҳақ ва он тасбеҳ онаст ки гувоҳӣ диҳанд ҳар як бо лои илоҳи алои аллоҳ зеро ки андар ҳар яке нишони якеу дўӣӣ ва се ӣӣ ва чаҳорӣ ва ҳафтӣ ва дувоздаҳӣ пайдост то ҳар чизе далел бошад барин ҳудӯд ки миёнҷӣанд миёни худоу миёни халқ . Ёд кардем аз баёни шҳодаҳи миқдори кифоятӣ .

پس هر که لا اله الا الله بدینگونه داند و گوید و بشناسد که این یکی دلیل بر کیست و دو دلیل بر کیست و سه دلیل بر کیست و چهار دلیل برکیست و هفت دلیل بر کیست و دوازده دلیل بر کیست او رسته باشد از عذاب جاودانی و عالم گواهی داد برین حدود و تن مردم گواهی داد و روزگار و سال و قرآن و نماز و آسمان و زمین و آنچه اندرین دو میانست و از اینجا درست شود سوی مردم خردمند که این شهاده حق است چنانکه خدای تعالی همیگوید قوله تعالی:ما خلقنا هما الا بالحق و لکن اکثرهم لایعلمونهمیگوید نیافریدیم آسمان و زمین را مگر بحق و لیکن بیشتر از ایشان نمیدانند و دانستن بحق آنست که آفاق و انفس بر آن گواهی دادند و هر چیزیکه مردم بچشم سر همی بیند گواهی دهنده است بر حق و مردعوی منافقانرا هیچ گواهی نیست مگر بزبان همیگویند و معنی آن ندانند چون گفتار مرغان سخن گوی که معنی آنچه گویند ندانند و خدایتعالی نشان این حدود اندر تن ما نهاده است و اندر عالم و اندر هر چیزی نشان ایشان نهاده است و آنگه از ما گواهی خواسته است و گفته است که بگوید لا اله الا الله و هر که مرین کلیمه را نپذیرفت و نگفت کشتن برو واجب کرد و فرزندان مال ایشانرا اسیر فرمود کردن و هر گروهی را که این نگفت بر ایشان گزیت فرمود نهادن گزیت یعنی که بدهند مقرری سالیان از مال خود ایشان دوازده درم که برابر (است با) دوازده حرف شهاده و هیچ چیزی نیست اندر خرد و بزرگ اندر عالم که اندرو نشان لا اله الا الله پیدا نیست چنانکه خدایتعالی گفت: قوله تعالی سنریهم آیاتنا فی الافاق و فی انفسهم حتی یتبین لهم انه الحق همیگوید سر انجام بنمائیمشان نشانهای خویش اندر عالم و اندر نفسهای ایشان تا پیدا شود مر ایشانرا که آن حق است . و دیگر جای گفت قوله تعالی:و فی الارض آیات للموقنین و فی انفسکم افلا تبصرون همیگوید اندر زمین نشانیهاست مر خداوندان یقین را و اندر تنهای شما پس شما همی نه بینید چنانکه قوله تعالی و کاین من آیاته فی السموات و الارض یمرون علیها و هم عنها معرضون همیگوید چند نشانیهاست اندرآسمانها و زمین که بگذرند بر آن و ایشان از آن نشانیها روی گردانیده اند و دیگر جای گفت قوله تعالی:او لم ینظروا فی ملکوت السموات و الارض همیگوید اندیشه نکنند اندر آفرینش آسمانها و زمین و دیگر جای گفت قوله تعالی:و ان من شی الا یسبح بحمده و لکن لا تفقهون تسبیحهم میگوید هیچ چیزی نیست که نه تسبیح کند بحمد او ولیکن شما ندانید تسبیح کردن ایشان اما تسبیح کردن ایشان آن باشد که نشان این حدود داند که اندر هر چیزی نهاده است تا دلیل باشد بر حق و آن تسبیح آنست که گواهی دهند هر یک با لا اله الا الله زیرا که اندر هر یکی نشان یکی و دوئی و سه ئی و چهاری و هفتی و دوازدهی پیداست تا هر چیزی دلیل باشد برین حدود که میانجی اند میان خدا و میان خلق. یاد کردیم از بیان شهاده مقدار کفایتی.