Гўӣими бтўФиқи хдоитъолӣ ки андар додани зкўаҳи покиза шудан муъминасту зёдтсти мари нафаси муъминро бидон аз баҳри онкии покизагии нафас ӯ андари покизагӣ ҷисм ӯсту покизагии ҷисм ӯ андар покизагӣ ғизосту покизагии ғизо аз ҳалол кардан моласту ҳалол кардани моли берун кардани ҳақи хдоисти азуу сазовори стдни ҳақи худоӣ аз бандагон расӯл ӯсту онкас ки бФрмон ӯ истад биҷой ӯст чунонкӣ хдоитъолӣ гуфт қавлаи таъолӣ : хзи ман амўолҳми садақаи ттҳри ҳаму тазкияами баҳои васли алайҳими ани слўтки скн ?лаам гуфт хдоитъолии мари расӯлро ки бустон аз молҳои эшон садақа ки покизагии мол ва нафас эшонаст ва бидон слўаҳ бидиҳ бар эшон слўаҳи масканати аишонро ва ҳеҷ муъминро шаккӣ нест андар фармон бурдорӣ расӯли Мустафои слии аллоҳи алайҳу ?алаи мари хдоироу бдонкаҳ ҳар ки бадв зкўаҳ бидод расӯли алайҳи ассаломи бдонкс слўаҳ бидод ва ҳар ки слўаҳ бёФт биор умеду бдонкаҳ ҳар ки зкўаҳи надод слўаҳ наёфт ва ҳар ки слўаҳ наёфт наёр умед ва ҳамчунин бдонкаҳ ҳар ки садақа дод покизаи гашт ва зиёдат ёфт ва ҳар ки надод покиза нагашт ва зиёдат наёфту баробар ( ин ) фармон ки хдоитъолии мари расӯли алайҳи ассаломро дод ва ӯ алайҳи ассаломи зкўаҳи бастад аз муъминони бгзордни зкўаҳ дар бисёре ҷой дар қуръон омадааст ки :у ақимўои алслўаҳу атўо алзкўаҳ гуфт намозҳо бпоӣ доред ва зкўаҳ бидиҳед ва хабараст аз расӯли алайҳи ассалом ки гуфт : монеъи алзкўаҳи фии алнор яъне манъкунанда зкўаҳи андар оташаст пас намоз бар ҳар кас воҷибаст бар дарвешу тавонгару зкўаҳ бар тавонгараст на бар дарвешу зкўаҳро эзади таъолӣ воҷиб кард ҳамчун намоз ва бидон озмоиш кард мари халқ (ро ) ва ваъда кард мари дҳндгонрои биҳишту номи ниҳоди мари аишонрои парҳезгор ва бим кард мари бозигрндгонроу нопокизгонрои бъқобу номи ниҳоди аишонрои шқӣ яъне бадбахт ва гуфт қавлаи таъолӣ : Фои нзрткм норо тлзии лоислиҳои алои алои шқии алзии кизбу тўлӣу сиҷнбҳои алои тақии алзии иўтии мо ?ла итзкӣ гуфт бим кардам шуморо ботши дӯзах ки ҳаме забона занад ва андрў науфтад магари он бадбахттар касе ки рсўлрои дурӯғ зан кард ва рӯй бгрдониду сари анҷом карона кунад аз он оташи парҳезгортар касе ки зкўаҳи мол хеш бидиҳад .

گوئیم بتوفیق خدایتعالی که اندر دادن زکوه پاکیزه شدن مومن است و زیادتست مر نفس مومن را بدان از بهر آنکه پاکیزگی نفس او اندر پاکیزگی جسم اوست و پاکیزگی جسم او اندر پاکیزگی غذاست و پاکیزگی غذا از حلال کردن مال است و حلال کردن مال بیرون کردن حق خدایست ازو و سزاوار ستدن حق خدای از بندگان رسول اوست و آنکس که بفرمان او ایستد بجای اوست چنانکه خدایتعالی گفت قوله تعالی:خذ من اموالهم صدقه تطهر هم و تزکیهم بها وصل علیهم ان صلوتک سکن لهم گفت خدایتعالی مر رسول را که بستان از مالهای ایشان صدقه که پاکیزگی مال و نفس ایشانست و بدان صلوه بده بر ایشان صلوه مسکنت ایشانرا و هیچ مومن را شکی نیست اندر فرمان برداری رسول مصطفی صلی الله علیه و آله مر خدایرا و بدانکه هر که بدو زکوه بداد رسول علیه السلام بدانکس صلوه بداد و هر که صلوه بیافت بیار امید و بدانکه هر که زکوه نداد صلوه نیافت و هر که صلوه نیافت نیار امید و همچنین بدانکه هر که صدقه داد پاکیزه گشت و زیادت یافت و هر که نداد پاکیزه نگشت و زیادت نیافت و برابر (این) فرمان که خدایتعالی مر رسول علیه السلام را داد و او علیه السلام زکوه بستد از مومنان بگزاردن زکوه در بسیاری جای در قرآن آمده است که :و اقیموا الصلوه و اتوا الزکوه گفت نماز ها بپای دارید و زکوه بدهید و خبر است از رسول علیه السلام که گفت :مانع الزکوه فی النار یعنی منع کننده زکوه اندر آتش است پس نماز بر هر کس واجب است بر درویش و توانگر و زکوه بر توانگر است نه بر درویش و زکوه را ایزد تعالی واجب کرد همچون نماز و بدان آزمایش کرد مر خلق (را) و وعده کرد مر دهندگانرا بهشت و نام نهاد مر ایشانرا پرهیزگار و بیم کرد مر بازیگرندگانرا و ناپاکیزگانرا بعقاب و نام نهاد ایشانرا شقی یعنی بدبخت و گفت قوله تعالی:فا نذرتکم نارا تلظی لایصلیها الا الا شقی الذی کذب و تولی و سیجنبها الا تقی الذی یوتی ما له یتزکی گفت بیم کردم شما را بآتش دوزخ که همی زبانه زند و اندرو نیفتد مگر آن بدبخت تر کسی که رسولرا دروغ زن کرد و روی بگردانید و سر انجام کرانه کند از آن آتش پرهیزگارتر کسی که زکوه مال خویش بدهد.

Ва расӯли слии аллоҳи алайҳу ?алау силами мари зкўаҳро ки андари қуръон ёдкардааст тафсил карда ва бифармуд ки аз кадоми моли зкўаҳ бояд додан ва аз кадом набояд додани чунонкии намозро тафсил карду мурод аз ин ҳамаи фармони мислҳо буд бар ҳикматҳо ки андари зери он пӯшидааст то мардум аз амсол бар ммсўл далел гиранд ммсўл яъне намӯдор шудау бадалелони худои ъзўҷл аз оташ дӯзах барраанду ҳаркии зоҳирро кори бандаду ботинро биҷӯед ва ба баёни маърифати хдоитъолиро шиносад растгор шавад аз баҳри онкӣ мардум бидораш боўлёии худоӣ пайваста шаванд ва аз гуруҳи деви Иблиси рӯзгор хеш барраанд ва агар на он будӣ пас чаро эзади таъолии бўоҷб кардани зкўаҳ бар баъзе аз молҳо воҷиби но кардан ( бадӣгари молҳо ) хуаст то халқи бдонстни маъонии он бадалелони дайну хазинаи дорони илми яқин пайваста шаванд ,у зкўаҳро бар ҳамаи сутурон ва бар ҳамаи молҳо воҷиб гардонид эзади субҳонау таъолии валикин воҷиб накард бар касе ки ҳазор динори зар пероя дорад чизеи андари умри хеш агар сад сол зист ё беш аз он , ва дайн кард бар касе ки дивист дарҳам дорад панҷ дирам чун яксол бар он бугзарад ё беш аз он , ва воҷиб кард бар касе ки панҷ уштур зиҳӣ дорад як гӯсфанди садақа додан ҳар сол ва агар сад уштур боркаш дорад ҳеҷ чиз воҷиб накард , ва бар гови зиҳии зкўаҳ воҷиб кард ва бар барзаи гову хар агар чаҳ бисёраст воҷиб накард , ва чун ҳоли андари зкўаҳ инаст ки ёд кардем воҷибаст бар хирадманди боз ҷустан аз ҳикмат ки зери ин фармон наҳуфтааст аз хазинаи дорони ҳикмати худоӣ то бидон аз оташи дӯзахи ҷовидонӣ рҳоӣӣ ёбад .

و رسول صلی الله علیه و آله و سلم مر زکوه را که اندر قرآن یادکرده است تفصیل کرده و بفرمود که از کدام مال زکوه باید دادن و از کدام نباید دادن چنانکه نماز را تفصیل کرد و مراد از این همه فرمان مثلها بود بر حکمتها که اندر زیر آن پوشیده است تا مردم از امثال بر ممثول دلیل گیرند ممثول یعنی نمودار شده و بدلیلان خدای عزوجل از آتش دوزخ برهند و هرکه ظاهر را کار بندد و باطن را بجوید و به بیان معرفت خدایتعالی را شناسد رستگار شود از بهر آنکه مردم بدارش باولیای خدای پیوسته شوند و از گروه دیو ابلیس روزگار خویش برهند و اگر نه آن بودی پس چرا ایزد تعالی بواجب کردن زکوه بر بعضی از مالها واجب نا کردن (بدیگر مالها)خو است تا خلق بدانستن معانی آن بدلیلان دین و خزینه داران علم یقین پیوسته شوند، و زکوه را بر همه ستوران و بر همه مالها واجب گردانید ایزد سبحانه و تعالی ولیکن واجب نکرد بر کسی که هزار دینار زر پیرایه دارد چیزی اندر عمر خویش اگر صد سال زیست یا بیش از آن، و دین کرد بر کسی که دویست درهم دارد پنج درم چون یکسال بر آن بگذرد یا بیش از آن، و واجب کرد بر کسی که پنج اشتر زهی دارد یک گوسفند صدقه دادن هر سال و اگر صد اشتر بارکش دارد هیچ چیز واجب نکرد، و بر گاو زهی زکوه واجب کرد و بر برزه گاو و خر اگر چه بسیار است واجب نکرد، و چون حال اندر زکوه این است که یاد کردیم واجب است بر خردمند باز جستن از حکمت که زیر این فرمان نهفته است از خزینه داران حکمت خدای تا بدان از آتش دوزخ جاویدانی رهائی یابد.

Ва шарҳи сифоти зкўаҳ ( ки ) расӯли алайҳи ассаломи бФрмони хдоитъолӣ фармӯдааст бгўӣим ва баён кунему бнмоӣим икик биҷӯад худованди тақаддусу таъолии гўӣим ки хдоитъолии ҳмигўид :у ақимўои алслўаҳу атўои алзкўаҳи ҳмигўиди намозро бпоӣ дореду зкўаҳро бидиҳед ,у бнмози ҳамеи итоати нотиқро фармоед аз баҳри онкии итоати нотиқи итоати хдоист ва беитоат ӯ тоъат нест ва ӯ алайҳи ассалом ниҳоят мардумасту расӯли алайҳ ассалом гуфт : алФрқи байни алкФру алоямони тарк алслўаҳ гуфт фарқи миёни кофарӣу грўндгии дасти бози доштан ( аз ) намозаст ,у намози тоъати худоӣ хешаст , яъне миёни онкии мрўрои коФргўинду миёни онкии муъмини гўиндши фарқи дасти бози доштан ( аз ) тоъати худоӣ хешаст ,у зкўаҳ далеласт бар асос аз баҳри онкии покии нафас аз олоиши шаку шабаҳат тоўил ӯст ,у порсии зкўаҳ покӣ аст набинӣ ки хдоитъолии ҳмигўид : қади аФлҳи ман зкиҳо гуфт руста шуд ҳар ки нафасро пок кард пас хдоитъолии миФрмоид ки намоз кунед ва зкўаҳ бидиҳед пас лозимаст бромт то зоҳири шариъати нотиқро бпоӣ доранду ботини онрои бтоўил асос бидонанду шариъати нотиқро тоӣил инаст ки ҳар ҳаддии фоида аз онкӣ болотар ӯст бигирад ва бидон ҳдикаҳ фурӯтар ӯст бирасонад то нотиқроу асосро итоат дошта бошаду намозу зкўаҳи ботинро биҷой оварда бошад ва хабараст аз расӯли алайҳи ассалом ки гуфтааст : лои слўаҳи лмни лои иўтӣ алзкўаҳ гуфт намоз нест мари онкасро ки зкўаҳи надиҳад яъне итоат нотиқ надошта бошад онкас ки итоат асос надорад маънии ин қавл онаст ки шариъати нотиқи ҳамаи рамзу ишорат ва мисласт пас ҳар ки мари мисолро маъонӣу ишоратро румуз надонад биФрмон шавад ва расӣдани бмънии ҷуз аз роҳи тоўил асос нест пас дуруст шуд ки ҳар ки итоат асос надорад итоат нотиқ надошта бошад ва ҳар ки итоат нотиқ надорад тоъат хдоитъолӣ надошта буд ва ҳар ки тоъат хдоитъолӣ надорад кофар бошаду берун омадани маънии қавли расӯли алайҳи ассалом ки ҳар ки зкўаҳи надиҳади мрўро намоз нест ва ҳар кро намоз нест ӯ кофар аст инасту маънии ин хабар ки гуфт бози дорандаи зкўаҳи андар оташ аст чунонаст ки ҳар муъминӣ ки тоўилро напазирад ки покии нафаси андрўст ӯ аз ҷумлаи аҳл зоҳир бошад ки зоҳир сабабаст мари расонӣдани онрои ботши қиёмат .

و شرح صفات زکوه (که) رسول علیه السلام بفرمان خدایتعالی فرموده است بگوئیم و بیان کنیم و بنمائیم یکیک بجود خداوند تقدس و تعالی گوئیم که خدایتعالی همیگوید: و اقیموا الصلوه و اتوا الزکوه همیگوید نماز را بپای دارید و زکوه را بدهید، و بنماز همی اطاعت ناطق را فرماید از بهر آنکه اطاعت ناطق اطاعت خدایست و بی اطاعت او طاعت نیست و او علیه السلام نهایت مردمست و رسول علیه السلام گفت :الفرق بین الکفر و الایمان ترک الصلوه گفت فرق میان کافری و گروندگی دست باز داشتن (از )نماز است، و نماز طاعت خدای خویش است، یعنی میان آنکه مرورا کافرگویند و میان آنکه مومن گویندش فرق دست باز داشتن (از) طاعت خدای خویش است، و زکوه دلیل است بر اساس از بهر آنکه پاکی نفس از آلایش شک و شبهت تاویل اوست، و پارسی زکوه پاکی است نبینی که خدایتعالی همیگوید: قد افلح من زکیها گفت رسته شد هر که نفس را پاک کرد پس خدایتعالی میفرماید که نماز کنید و زکوه بدهید پس لازمست برامت تا ظاهر شریعت ناطق را بپای دارند و باطن آنرا بتاویل اساس بدانند و شریعت ناطق را تائیل این است که هر حدی فایده از آنکه بالاتر اوست بگیرد و بدان حدیکه فروتر اوست برساند تا ناطق را و اساس را اطاعت داشته باشد و نماز و زکوه باطن را بجای آورده باشد و خبر است از رسول علیه السلام که گفته است:لا صلوه لمن لا یوتی الزکوه گفت نماز نیست مر آنکس را که زکوه ندهد یعنی اطاعت ناطق نداشته باشد آنکس که اطاعت اساس ندارد معنی این قول آنست که شریعت ناطق همه رمز و اشارت و مثل است پس هر که مر مثال را معانی و اشارت را رموز نداند بیفرمان شود و رسیدن بمعنی جز از راه تاویل اساس نیست پس درست شد که هر که اطاعت اساس ندارد اطاعت ناطق نداشته باشد و هر که اطاعت ناطق ندارد طاعت خدایتعالی نداشته بود و هر که طاعت خدایتعالی ندارد کافر باشد و بیرون آمدن معنی قول رسول علیه السلام که هر که زکوه ندهد مرورا نماز نیست و هر کرا نماز نیست او کافر است اینست و معنی این خبر که گفت باز دارنده زکوه اندر آتش است چنانست که هر مومنی که تاویل را نپذیرد که پاکی نفس اندروست او از جمله اهل ظاهر باشد که ظاهر سبب است مر رسانیدن آنرا بآتش قیامت.

Ва зкўаҳро садақа низ гӯйанд ( ки ) далеласт бар таъйид каз ақли бнотқону асосон ва имомон бирасад ва нафасҳои эшон бидон аз шаку шабаҳат покиза шавад он марои аишонрости хосса аз дигари ҳудӯд ки эшон аз шаки биқин расидаанд ва ҳамон зкўаҳ бҳҷтон бирасаду садақа далеласт бар тоўил ки он насиби доъёну мозўнону мстҷибонсту зкўаҳ ки он таъйидаст насиб эшонасту лафзи садақаи шикофта аз сидқасту сидқи рост гуфтан бошад яъне ростгӯӣ доштан бошад худованди тоўилро то нафас ӯ пок шавад аз шаку шабаҳату тоўил ростгӯӣ кунад шариъатро набинӣ ки хдоитъолии ҳмигўиди андари қиссаи Мӯсоу ҳорӯни қавлаи таъолӣ : Форслаҳи маъаии ради исди қнии ҳмигўиди Мӯсои бхўост аз хдоитъолӣ ки ҳорӯнро бмн бифирист то маро ростгӯӣ кунад яъне ки тоўил шариъат бигӯед то халқи ҳақиқат он бидонанду расӯли слии аллоҳи алайҳу ?ала ва силам гуфт Амиралмӯъминини алиро алайҳи ассаломи анати алсдиқ алокбр гуфт туе ростгӯикунанда ман бузургтар яъне бтоўили ҳақиқати марои сӯии хирадмандони ростгӯӣ ту кардӣ пас асоси ниҳоят ростгӯӣ донист мари нотиқроу Амиралмӯъминини алиро : анати алсдиқ алокбр гуфт яъне туе ростгӯикунанда бузургтар яъне ту ростгӯикунанда манӣ чунонкии асосони ҳамаи ростгӯикунандагон нотиқон буданд ва ту бузургтар аз ҳамаи асосонеи чунонкии ман бузургтар аз ҳамаи пиғмбронм .

و زکوه را صدقه نیز گویند (که) دلیل است بر تایید کز عقل بناطقان و اساسان و امامان برسد و نفسهای ایشان بدان از شک و شبهت پاکیزه شود آن مرا ایشانراست خاصه از دیگر حدود که ایشان از شک بیقین رسیده اند و همان زکوه بحجتان برسد و صدقه دلیل است بر تاویل که آن نصیب داعیان و ماذونان و مستجیبانست و زکوه که آن تایید است نصیب ایشانست و لفظ صدقه شکافته از صدق است و صدق راست گفتن باشد یعنی راستگوی داشتن باشد خداوند تاویل را تا نفس او پاک شود از شک و شبهت و تاویل راستگوی کند شریعت را نبینی که خدایتعالی همیگوید اندر قصه موسی و هارون قوله تعالی :فارسله معی رد یصد قنی همیگوید موسی بخواست از خدایتعالی که هارون را بمن بفرست تا مرا راستگوی کند یعنی که تاویل شریعت بگوید تا خلق حقیقت آن بدانند و رسول صلی الله علیه و آله و سلم گفت امیرالمومنین علی را علیه السلام انت الصدیق الاکبر گفت تویی راستگوی کننده من بزرگتر یعنی بتاویل حقیقت مرا سوی خردمندان راستگوی تو کردی پس اساس نهایت راستگوی دانست مر ناطق را و امیرالمومنین علی را :انت الصدیق الاکبر گفت یعنی تویی راستگوی کننده بزرگتر یعنی تو راستگوی کننده منی چنانکه اساسان همه راستگوی کنندگان ناطقان بودند و تو بزرگتر از همه اساسانی چنانکه من بزرگتر از همه پیغمبرانم.

Пас гўӣим ки ҳар чаҳ андари Муҳамади алайҳи ассаломи ҳудӯди алавии рост аз илми ҳақиқат ҳама сидқаст аз баҳри онкӣ муъминон бидон тоўил ки биёбанд рсўлро ростгӯӣ доранду сидқро бадв мансӯб кунанд ва ихтилоф бархезад ва ҳар ҳаддӣ аз ҳудӯди даъват садақааст мари онро ки фурӯд азуаст аз онкӣ бартар ӯсту ончӣ ( аз ) бартар аз хештан пазиранд он фариза худост барояшон ки ҳар якеро бифармудааст итоати доштани мари онро ки бартар азуаст ва он ба ҳашт мартабатаст чунонкӣ хдоитъолӣ гуфт қавлаи таъолӣ : анмои алсдқоти ллФқроу алмсокин ва Алъоламин алайҳоу алмўлФаҳи қлўбҳму фии алрқобу алғормину фии сиблати аллоҳу ибни алсбили фаризаи ман аллоҳ гуфт сидқоти мрдрў ӣашон рост яъне ҳудӯди мари нотқронсту аишонро фуқаро бидон гуфт ки андарин олам касе нест ки эшон аз ва фоида гиранд валикин дарвешанд сӯии ҳудӯди алавии ҳамин маънӣаст ки мегуяд андари қиссаи иброҳӣми алайҳи ассаломи қавлаи таъолӣ :у атхзоллаҳи иброҳӣми хлилоу зоҳир қавл онаст ки хдоитъолии иброҳӣмро дарвеш хеш гирифту халил ҳоҷатманд бошад ки нафаси кули иброҳӣмро дарвеш хеш гирифт ( ва аз йенаст ) қавли аъробӣ ки васият кард ва гуфт : аҷълўонхлии фии алохли алоқрбгФти хрмоистони марои мари он дарвештар хешовандон маро кунед ин миқдор аз он аҳл адаб гуфта шуду бози бсхн хеш шавему гўӣим ( дар ) сидқот аз пас фақирони мари мскинонрои хост ва бидон мари асосонрои хости андар ҳар замонӣ ки сукӯни уммат бар тоўил эшонаст ва гуфт (у алъомлини алайҳо ) кори кнонро бар сидқот ва бидон мари амомонрои хост аз баҳри онкии нотиқи китобу шариъат таълиф карду асоси мари онро тоўил гуфт бФрмони расӯл ва ҳар дуро бомом супурданд то эшон бидон кор кунанд то бқёмт ва гуфт (у алмўлФаҳи қлўбҳм ) яъне ки дилҳои ксонрои эшон ҷумла кардааст ва бидон мари ҳҷтонрои хост ки худои таъолии дилҳои аишонро фароҳам оварад бидонча аишонрои баҳра манд гардонид то ҷумла шуданд ва бар пой доштанд даъватро бтоўилу баёни чунонкӣ хдоитъолӣ гуфт қавлаи таъолӣ : луи анФқти мо фии аларзи ҷмиъои мо улфати байни қлўбҳму локини аллоҳи алиф бинҳм гуфт эй Муҳамад агар нафақа кардӣ ту ҳар чаҳ андар заминаст ҳам натавонистӣ дилҳои аишонрои фароҳам овардану таълиф афгандани валикини хдоитъолии миёни эшон улфат афганд яъне агар ту ҳар чаҳ андари даъват ки замин дайнаст баёни он бтоўил бо эшон бигуфтӣ эшон фароз наомадандӣ ва гардан кашидандӣ бо якдигари валикини худованди таъолии аишонро аз тоўил улфат афганд ва гуфт :у фии алрқоб ва бидон мари доъёнрои хост ки эшон аҳди андари гардан муъминон кунанд ва гуфт :у алғормину андари тафсири ғормин касеро гӯйанд ( ки ) бирав вом бошаду натавонади тўхтн ва бидон мари мозўнони мутлақро хост ки ӯ парвариш кунад Фрзндиро ки азу назодааст ва пазирндаасту мўнт ӯ бикашади бомўхтни илми Марвро ва рӯзӣ кунадаш аз ончии хдоитъолии Марвро додааст аз илми рӯҳонӣ ва гуфт :у фии сиблати аллоҳ яъне андари роҳи худоӣ ва бидон мари мозўни маҳдӯдро хост ки муъмини роҳи худои азуи пазирад ва гуфт :у ибни алсбил яъне зодаи роҳ ва бидон мстҷибро хост ки ӯ фарзанди роҳи хдоисти мозўни маҳдӯдро ки ӯ сиблат худосту мстҷиб писараст .

پس گوئیم که هر چه اندر محمد علیه السلام حدود علوی راست از علم حقیقت همه صدقست از بهر آنکه مومنان بدان تاویل که بیابند رسولرا راستگوی دارند و صدق را بدو منسوب کنند و اختلاف برخیزد و هر حدی از حدود دعوت صدقه است مر آنرا که فرود ازوست از آنکه برتر اوست و آنچه (از) برتر از خویشتن پذیرند آن فریضه خداست برایشان که هر یکی را بفرموده است اطاعت داشتن مر آنرا که برتر ازوست و آن به هشت مرتبت است چنانکه خدایتعالی گفت قوله تعالی:انما الصدقات للفقرا و المساکین و العالمین علیها و المولفه قلوبهم و فی الرقاب و الغارمین و فی سبیل الله و ابن السبیل فریضه من الله گفت صدقات مردرو یشان راست یعنی حدود مر ناطقرانست و ایشانرا فقرا بدان گفت که اندرین عالم کسی نیست که ایشان از و فایده گیرند ولیکن درویش اند سوی حدود علوی همین معنی است که میگوید اندر قصه ابراهیم علیه السلام قوله تعالی:و اتخذالله ابراهیم خلیلا و ظاهر قول آنست که خدایتعالی ابراهیم را درویش خویش گرفت و خلیل حاجتمند باشد که نفس کل ابراهیم را درویش خویش گرفت (و از ینست) قول اعرابی که وصیت کرد و گفت :اجعلوانخلی فی الاخل الاقربگفت خرمایستان مرا مر آن درویش تر خویشاوندان مرا کنید این مقدار از آن اهل ادب گفته شد و باز بسخن خویش شویم و گوئیم (در) صدقات از پس فقیران مر مسکینانرا خواست و بدان مر اساسانرا خواست اندر هر زمانی که سکون امت بر تاویل ایشانست و گفت (و العاملین علیها) کار کنانرا بر صدقات و بدان مر امامانرا خواست از بهر آنکه ناطق کتاب و شریعت تالیف کرد و اساس مر آنرا تاویل گفت بفرمان رسول و هر دو را بامام سپردند تا ایشان بدان کار کنند تا بقیامت و گفت (و المولفه قلوبهم)یعنی که دلهای کسانرا ایشان جمله کرده است و بدان مر حجتانرا خواست که خدای تعالی دلهای ایشانرا فراهم آورد بدانچه ایشانرا بهره مند گردانید تا جمله شدند و بر پای داشتند دعوت را بتاویل و بیان چنانکه خدایتعالی گفت قوله تعالی:لو انفقت ما فی الارض جمیعا ما الفت بین قلوبهم و لکن الله الف بینهم گفت ای محمد اگر نفقه کردی تو هر چه اندر زمین است هم نتوانستی دلهای ایشانرا فراهم آوردن و تالیف افگندن ولیکن خدایتعالی میان ایشان الفت افگند یعنی اگر تو هر چه اندر دعوت که زمین دین است بیان آن بتاویل با ایشان بگفتی ایشان فراز نیامدندی و گردن کشیدندی با یکدیگر ولیکن خداوند تعالی ایشانرا از تاویل الفت افگند و گفت :و فی الرقاب و بدان مر داعیانرا خواست که ایشان عهد اندر گردن مومنان کنند و گفت :و الغارمین و اندر تفسیر غارمین کسی را گویند (که) برو وام باشد و نتواند توختن و بدان مر ماذونان مطلق را خواست که او پرورش کند فرزندیرا که ازو نزاده است و پذیرنده است و مونت او بکشد بآموختن علم مرو را و روزی کندش از آنچه خدایتعالی مرو را داده است از علم روحانی و گفت:و فی سبیل الله یعنی اندر راه خدای و بدان مر ماذون محدود را خواست که مومن راه خدا ازو پذیرد و گفت: و ابن السبیل یعنی زاده راه و بدان مستجیب را خواست که او فرزند راه خدایست ماذون محدود را که او سبیل خداست و مستجیب پسر است.

Пас ин ҳашт мартабат ки ёд кардем ҳар яке садақа ситонанд аз онкӣ бартараст азу ва садақа диҳанд мари онро ки фурӯтараст азуу мари якдигарро ҳама ростгӯӣ доранду бикдигр иқрор кунанд ва ҳар яке азин ( ҳашт ) мартабат садақа гиранд аз он ҳад ки бар тараст азу ва садақа диҳанд мари он ҳадро ки фурӯтар азуасту итоат ҳар як изоишони мари бартар аз хештанро фариза худосту андари ахбор омадааст ки мардӣ биёмад сӯии расӯли слии аллоҳи алайҳу ?алаи бўқтӣ ки садақа бахш карду азуи алайҳи ассаломи чизеи хости расӯли алайҳ ассалом гуфт : ани канти ман алсмониаҳу алои Фҳўдои фии албтну сдоъи фии алроси лои сдқҳгФт агар ( аз мартабаҳои ) ҳашт гона ҳастӣ ва ё онкӣ турост дардӣ дар шикам ва ё дрдисти андари сари мари турои азин садақа насиб несту баробар бар он садақаи ҳашт гонаи марин ҳашт мартабаро ёд кард ки гуфтему бшкми мари даъвати ботинро хосту бадаради шиками мари шакро хосту басари мари эмоми хосту бдрдсри мари мункир шудан ӯ (ро ) хосту маънии ин ҳадис онаст ки ҳар ки андари нотиқ ба шакасту эмомро мункираст ва азин ҳашт мартабат нест Марвро аз баён насиб нест ва хабараст аз расӯли слии аллоҳу ?алау силам ки гуфт садақа ҳаромаст бар ману аҳли байти ман мъниш онаст ки мароу эмом роҳоҷт нест бҷсмонён то аз эшон илм омӯзанд ва ростгӯӣ дорандашон аз баҳри онкии ҳамаи ҷисмонӣони дрўишоннду нотиқону асосону имомони алайҳими ассаломи тўонгроннд ва ин маънӣ онаст ки хдоитъолии ҳмигўид :у аллоҳи алғнӣу антми алФқрои ҳмигўиди худоӣ тавонгараст ва шумо ҳамаи дрўишонид яъне нотиқ ва ҳар ки биҷой ӯ истад аз асосу эмоми доноённд ва шумо ҳамаи нодонониду худои таъолии ҳмигўиди андари ҳақи гуруҳе аз мулҳидону фалосифау даҳрён ки ҳама гумон баранд ки эшон чизе донанду расӯл чизе надонист қавла : лақади самъи аллоҳи қавли аллазӣнаи қолўои ани аллоҳи фақиру нҳни ағниёи снктби мо қолўо гуфт башнавад худоӣ гуфт он коФронро ки гуфтанд худоӣ дарвешаст ва мо тавонгарему сар анҷом банависем ончӣ эшон гуфтанд тоўилш онаст ки гуруҳе гуфтанд мо донем ончии Муҳамади бидонад ва бидонча ҳмигўид банависем ончӣ эшон гуфтанд яъне андари китоб пайдо кунем набиштаи зоҳир бар ончии эшон ҳаме донанду навишта далеласт бар зоҳир аз ончии навишта касифаст вагуфтаи ҳақ латифаст пас ҳмигўиди мари он илмро ки эшон ҳаме латиф донанд мо андари зоҳир касиф гардонем .

پس این هشت مرتبت که یاد کردیم هر یکی صدقه ستانند از آنکه برتر است ازو و صدقه دهند مر آنرا که فروتر است ازو و مر یکدیگر را همه راستگوی دارند و بیکدیگر اقرار کنند و هر یکی ازین (هشت) مرتبت صدقه گیرند از آن حد که بر تر است ازو و صدقه دهند مر آن حد را که فروتر ازوست و اطاعت هر یک ازایشان مر برتر از خویشتن را فریضه خداست و اندر اخبار آمده است که مردی بیامد سوی رسول صلی الله علیه و آله بوقتی که صدقه بخش کرد و ازو علیه السلام چیزی خواست رسول علیه السلام گفت:ان کنت من الثمانیه و الا فهودا فی البطن و صداع فی الراس لا صدقهگفت اگر (از مرتبه های ) هشت گانه هستی و یا آنکه تراست دردی در شکم و یا دردیست اندر سر مر ترا ازین صدقه نصیب نیست و برابر بر آن صدقه هشت گانه مرین هشت مرتبه را یاد کرد که گفتیم و بشکم مر دعوت باطن را خواست و بدرد شکم مر شک را خواست و بسر مر امام خواست و بدردسر مر منکر شدن او (را) خواست و معنی این حدیث آنست که هر که اندر ناطق به شک است و امام را منکر است و ازین هشت مرتبت نیست مرو را از بیان نصیب نیست و خبر است از رسول صلی الله و آله و سلم که گفت صدقه حرامست بر من و اهل بیت من معنیش آنست که مرا و امام راحاجت نیست بجسمانیان تا از ایشان علم آموزند و راستگوی دارندشان از بهر آنکه همه جسمانیان درویشانند و ناطقان و اساسان و امامان علیهم السلام توانگرانند و این معنی آنست که خدایتعالی همیگوید: و الله الغنی و انتم الفقرا همیگوید خدای توانگر است و شما همه درویشانید یعنی ناطق و هر که بجای او ایستد از اساس و امام دانایانند و شما همه نادانانید و خدای تعالی همیگوید اندر حق گروهی از ملحدان و فلاسفه و دهریان که همه گمان برند که ایشان چیزی دانند و رسول چیزی ندانست قوله:لقد سمع الله قول الذین قالوا ان الله فقیر و نحن اغنیا سنکتب ما قالوا گفت بشنود خدای گفت آن کافرانرا که گفتند خدای درویش است و ما توانگریم و سر انجام بنویسیم آنچه ایشان گفتند تاویلش آنست که گروهی گفتند ما دانیم آنچه محمد بداند و بدانچه همیگوید بنویسیم آنچه ایشان گفتند یعنی اندر کتاب پیدا کنیم نبشته ظاهر بر آنچه ایشان همی دانند و نوشته دلیل است بر ظاهر از آنچه نوشته کثیف است وگفته حق لطیف است پس همیگوید مر آن علم را که ایشان همی لطیف دانند ما اندر ظاهر کثیف گردانیم.

Акнӯн басари сухани хеш боз шавему гўӣими тавонгар расӯл худосту аҳл ӯу даравишон он гуруҳанд ки хдоитъолии андрҳқи эшон ҳмигўиди қавлаи таъолӣ :у аллазӣнаи фии амўолҳми ҳақ ( маълум ) ллсоӣл ва алмҳрўм гуфт онҳо ки андари хостаҳои эшон ҳақ доштаанд мар хоҳандароу дармондароу андар тафсир гуфтаанд ки барин соили мргрбаҳро хостааст (у бмҳрўми мари сагро )у худовандон тоўил бимол илмро хостаанду бгрбаҳи мстҷибро хостаи андака ӯ аз аҳл хона даъватаст чунонкии гурба аз аҳли хона касасту бсги мари муъмини маъҳудро хостааст ки бъҳд хеш бошандааст . Ва хдоитъолии зкўаҳро фариза кардааст бар ҳашт чизи бзру симу уштуру гову гӯсфанду хурмоу мавизу гандуму ҷӯу дигари донҳо ва ин ҳашт чиз ки зкўаҳ бирав фаризааст далел бошад барин ҳашт мартабат ки ёд кардем бо аслин ки модаи ин ҳашт аз он ду асласт .

اکنون بسر سخن خویش باز شویم و گوئیم توانگر رسول خداست و اهل او و درویشان آن گروهند که خدایتعالی اندرحق ایشان همیگوید قوله تعالی:و الذین فی اموالهم حق (معلوم) للسائل و المحروم گفت آنها که اندر خواسته های ایشان حق داشته اند مر خواهنده را و درمانده را و اندر تفسیر گفته اند که برین سائل مرگربه را خواسته است (و بمحروم مر سگ را) و خداوندان تاویل بمال علم را خواسته اند و بگربه مستجیب را خواسته اندکه او از اهل خانه دعوتست چنانکه گربه از اهل خانه کس است و بسگ مر مومن معهود را خواسته است که بعهد خویش باشنده است. و خدایتعالی زکوه را فریضه کرده است بر هشت چیز بزر و سیم و اشتر و گاو و گوسفند و خرما و مویز و گندم و جو و دیگر دانها و این هشت چیز که زکوه برو فریضه است دلیل باشد برین هشت مرتبت که یاد کردیم با اصلین که ماده این هشت از آن دو اصل است .

Пас гўӣим ки зкўаҳ баробараст бо шаҳодати бҷмлгӣу баҳамаи фаслҳои ӯ чунонкии гўӣими зкўаҳи як тоъатаст ҳамчинонкии шаҳодат як қавласту зкўаҳ бар ду чизаст ё бар моласт ё бар сари ҳамчинонкии шаҳодати бадв нимааст яке нафй ва яке исботу зкўаҳ аз се чизаст аз маодинасту наботу ҳайвони чунонкии шаҳодат аз се ҳарфаст чун алифу лоам ваҳоу зкўаҳ бар чаҳор қисматаст зкўаҳу сидқот ва даҳ як ва панҷ як ҳамчинонкии шаҳодати бчҳор климаҳасту зкўаҳ бар ҳафт навъ чизаст чун зару симу уштуру гову гӯсфанду бори дарахту бори гиёҳи чунонкии шаҳодати бҳФт фасласту зкўаҳи андари дувоздаҳ моҳ воҷиб шавад чунонкии шаҳодат бдўоздаҳ ҳарфаст .

پس گوئیم که زکوه برابر است با شهادت بجملگی و بهمه فصلهای او چنانکه گوئیم زکوه یک طاعت است همچنانکه شهادت یک قولست و زکوه بر دو چیز است یا بر مال است یا بر سر همچنانکه شهادت بدو نیمه است یکی نفی و یکی اثبات و زکوه از سه چیز است از معادنست و نبات و حیوان چنانکه شهادت از سه حرف است چون الف و لام و ها و زکوه بر چهار قسمت است زکوه و صدقات و ده یک و پنج یک همچنانکه شهادت بچهار کلیمه است و زکوه بر هفت نوع چیز است چون زر و سیم و اشتر و گاو و گوسفند و بار درخت و بار گیاه چنانکه شهادت بهفت فصل است و زکوه اندر دوازده ماه واجب شود چنانکه شهادت بدوازده حرفست.

Акнӯн тоўили се навъи зкўаҳ бигӯем чист ки бирав воҷиб шавад аз маодину наботу ҳайвони андари қавли саҳеҳ то муъмини мухлисро бидон равшаноӣ афзоед мар дидани роҳи ростро .

اکنون تاویل سه نوع زکوه بگوییم چیست که برو واجب شود از معادن و نبات و حیوان اندر قول صحیح تا مومن مخلص را بدان روشنایی افزاید مر دیدن راه راست را.