Гўӣим ки чун ҷасади мардуми азинъолм буду нафаси мардум аз олами ақлонӣ буд маҳсусоти мари нафаси ҳиссиро сӯии ин олам хонду маъқӯлоти мари нафаси нотиқаро сӯии он олам хонду мардуми андари миёни ин ду хонандаи баса қисмат шуданд гуруҳе аз пас хоҳишҳои ҳиссии рафтанду мари нафаси шаҳвониро иҷобат карданду гуруҳе аз пас ( маъқӯлон ) мари хонандаи ақлу нафасро иҷобат карданд бФрмони худовандони шариъат ҳо бирафтанду гуруҳеи андарин ду миён бимонаданд ва бадӣҳо ба некиҳо баҳами бёмихтнд ва чун ҳоли хонандагони ин буд ки ёд кардем акнӯн гўӣим воҷиб омад бар мардум бакӯшаш кардани андари ёрии намӯдан ва ( пазируфтан ) ҳолҳо ва фармонҳои нафасҳои рӯҳониро то мари нафаси шаҳвониро фурӯи кашанди бФрў хӯрдани хашми вгрдн додани мари худовандони шариъатро бидонча гӯйанд ва фармойанд аз насоеҳи дайну дунёи пас аз мардуми гуруҳе он буданд ки ҳамагӣ рӯй хеши сӯии ҳавоӣ шаҳвонӣ ниҳоданду шурӯти шариъатҳо (ро ) кор набастанду баннои шоистҳо кор карданд то хирадмандону диндорон (ро ) аз он воҷиб шуд кӯтоҳ кардани дастҳои он муфсидон аз ончӣ ҳаме карданд аз ношоистҳо ва хдоитъолӣ бифармуд мари расӯлро ҷиҳод кардан чунонкӣ гуфт қавлаи таъолӣ : ё аиҳо алнабӣ ҷоҳади алкФору алмноФқину ағлз алайҳим гуфт эй пайғамбар ҷиҳод кун бо кофарону мунофиқону дил стбр кун бар эшону фармон ӯ ҷиҳоди мари эмоми рост ва раво набошад ҷиҳоди ҷуз бо ӯ ва агар ӯ ҷиҳод кунад ё накунад ва ҷузят сетанд касеро бо ӯ ҳарфӣ нест ва чун мардум аз ду чиз буданд ки ёд кардем яке ҷисму дигари нафаси ҷиҳод низ бадв қисм омад ҷиҳоди ҷисмонӣ аз баҳр пазируфтани ҷасади дайнро ки аз шариъатаст ва он хабараст ки расӯли слии аллоҳи алайҳ ва ?ала гуфт : амрати ани ақотли аннос ҳатто иқўлўои лои илоҳи ало аллоҳ гуфт фармӯда шуда ам баҷанг кардан бо мардумон то бигӯянд лои илоҳи алои аллоҳ аз баҳри онкии ҷасад маҷбурасту Марвро астҳолт ва заволасту худованди ҷиҳоди ҷасади дайн нотиқаст ва ҳар имомӣ ки биҷои пайғамбари истади хдиўнд ҷиҳодасту ҷиҳоди дигар аз баҳр пазируфтани ҷони дайнро ки тоўиласт ва он ҷиҳод рӯҳонӣаст ва он бохтёраст на бҷбри чунонкӣ хдоитъолӣ гуфт : лои икроҳи фии аддӣн аз баҳри онкии рӯҳ мухтораст ва ӯро астҳолт ва завол несту ҷиҳод низ бар ду қисмаст ва чун худованди ҷиҳоди нафаси дайн асосаст ҳар ҳуҷҷатӣ ки ӯ мари эмомро бидонад бидон манзалат бошад ки асоси мари нотиқроу худованди ҷиҳоди нафсонӣ асос бошад ва хабараст аз расӯли алайҳи ассалом ки гуфт : афзали алҷҳоди муҷоҳида алнФс гуфт беҳтарини ҷиҳод онаст ки бо нафас карда шаваду далел бар онкии асоси худованди ҷиҳоди нафсонӣ буд ҳам расӯли алайҳи ассаломи миФрмоид ки : хайр кам бинкми ман иқои тлкми алии тоўили алқуръони комаи қои тлткми алӣ танзила гуфт андари миёни шумо беҳтар аз шумо касе ҳаст ки бо шумо ҷанг кунад аз баҳри тоўили шариъати чунонкии ман кор зор кардам аз баҳри танзил ва ӯро аз пас ҷиҳоди китоб кардани андари дайн воҷиб омад бо ( а ) ин ду гуруҳ аз кофарону мунофиқон ( ва ) ҳамчинонкии нафаси шарифтар аз ҷисмаст ва ӯ асласту ҷисм фаръаст ҷиҳоди нафсонии асли ҷиҳод ҷисмонӣаст ва шарифтараст аз ҷиҳоди ҷисмонӣу нахуст бояд ки аз роҳи дайн бар кофарон арза кунад ва эшонро сӯии климаҳ ихлос хонд ва агар нашунаванд онгаҳ бҷҳоди ҷисмонии берун бояд омадан ва ҳам чунонкии андари ҳарби ҷисмонии фиребу макр шартаст низ андари ҷиҳоди нафсонии макр ва фиреб шартаст чунонкии расӯли алайҳи ассаломи миФрмоид : алҳрби худъаи мкрўи фиреби андари ҷиҳод нафсонӣ онаст ки нахуст аз эътиқоди зоҳири бадви рисӣ то чисту кадом суханаст ки дил ӯ бештар бар он оромад ва бидон сабаби мрўрои сӯии хеш туоне кашӣдан ва аз он роҳ бояд ки бо ӯ андари оӣии чунонкӣ ӯ надонад ки ту бар он тариқи нестӣ ва ӯ бар онаст то мрўрои баҳақи фарози тавон овардан онгаҳ чун фирефта шуд ва бирав сухан кушода омад раво набошад ки кори фиреб бакор дорад балки рости ҳаме бояд гуфту ҳақро бадви ҳаме бояд намӯдан бар андоза ӯ ва хдоитъолӣ гуфт қавлаи таъолӣ : азои лқитми аллазӣнаи кФрўои Фзрби алрқоб ҳатто азои асхнтмўи ҳам Фшдўои алўсоқи Фомои мнои баъд ва аммо фидо ҳатто тзъи алҳрби аўзорҳои ҳмигўид эй онҳо ки бгрўидид чун бидидед мари онҳоро ( ки ) кофар шуданд бар шумо боди бгрдн задан эшонро то чун чунон гирданд ки беафтанд ва натавонанд рафтан ё хостаи бидиҳанд ё мукофот аз ( он ) пас бандҳо устувор кунед то онкӣ ӯ зорҳои хештан бунаанд яъне силаҳҳо ки кори зор бон кунанд биФгннд ва ин ояти бзоҳр маънӣ ндиҳанд аз баҳри онкӣ чун касеро гардан зада шуд банду паймони натавонад пазируфтану маънии ин оят онаст бтоўил ки гардани ҷасадонеи роҳи гузари ҳавоси мрўмсту ҳамаи қӯтҳои дидану шунидану бўӣидн ва чашедан ва судан аз роҳи гардани бҷсд пайваста аст набинӣ ки чун гардан зада шавад ҳамаи қӯтҳо ночиз шаваду таому шароб аз роҳи гардан бҷсд расаду зиндагии ҷасад аз роҳ гарданаст пас ҳамчунин ҳар касе ки касеро эмом гирад ва бар сират ӯ равад пайвастан ӯ бидон эмом ва гирифтани сират ӯ мари нафаси онкасро биҷои гардан буд ва он эмоми мари нафас ӯро бмнзлт сар бошад ва ҳар чаҳ мари ҷасадро андар маҳсус ҳаст ҳамчунон мари нафасро андар ва маъқӯл ҳаст ва чун ҳуҷҷату доъии мари зоҳириро сухани боззнди он зоҳирӣ ҳаме кӯшад андари ҷазира ки бидон мари сухан ӯро рад кунад ва ҳаме гуяд сухан аз эмоми хеш ки бидон тариқи хешро дуруст кунад пас нахуст бар доъии он воҷибаст ки мари он зоҳириро пайдо кунад ки эмоми ту ботиласту эътиқод ӯро андари ҳуқуқи мандии эмом ӯ бурӣда кунад онгаҳ бирав рад кунад аз сухани эътиқодҳо ки ӯ аз эмоми хеши гирифта буд то аслу фаръи эътиқодаши но чиз шавад пас ботил кардани доъӣ аз эмоми зоҳири сӯии он зоҳирии гардан задани нафсонӣ ӯ бошад пас аз он ради ҳуҷҷатҳои ӯро бҳҷтҳои ҳақ бар ҷой мондан бошад мари зоҳрироу лафзи азои асхнтмўи ҳамро маънӣ онаст ки чун ин карда бошед ки гуфтему зоҳирӣ бар ҷой бимонад ки ҳуҷҷат надорад агар ки худ ҳуҷҷат аз эмоми ҷудо афтода бошад худ аҳд мисоқ бирав бандад ва сухан бирав бигушоед ва он сухани кушодан бар ду гӯна бошад ё доъии но пурсида бигӯед мрўрои чизе ва он онаст ки хдоитъолии блФзи араби мар онро мегуяд қавлаи таъолӣ : Фомои мно ё он бошад ки доъии мари масъӯли мъҳў

گوئیم که چون جسد مردم ازینعالم بود و نفس مردم از عالم عقلانی بود محسوسات مر نفس حسی را سوی این عالم خواند و معقولات مر نفس ناطقه را سوی آن عالم خواند و مردم اندر میان این دو خواننده بسه قسمت شدند گروهی از پس خواهش های حسی رفتند و مر نفس شهوانی را اجابت کردند و گروهی از پس (معقولان) مر خواننده عقل و نفس را اجابت کردند بفرمان خداوندان شریعت ها برفتند و گروهی اندرین دو میان بماندند و بدیها به نیکی ها بهم بیامیختند و چون حال خوانندگان این بود که یاد کردیم اکنون گوئیم واجب آمد بر مردم بکوشش کردن اندر یاری نمودن و (پذیرفتن) حالها و فرمانهای نفسهای روحانی را تا مر نفس شهوانی را فرو کشند بفرو خوردن خشم وگردن دادن مر خداوندان شریعت را بدانچه گویند و فرمایند از نصایح دین و دنیا پس از مردم گروهی آن بودند که همگی روی خویش سوی هوای شهوانی نهادند و شروط شریعت ها (را) کار نبستند و بنا شایستها کار کردند تا خردمندان و دینداران (را) از آن واجب شد کوتاه کردن دست های آن مفسدان از آنچه همی کردند از ناشایستها و خدایتعالی بفرمود مر رسول را جهاد کردن چنانکه گفت قوله تعالی:یا ایها النبی جاهد الکفار و المنافقین و اغلظ علیهم گفت ای پیغمبر جهاد کن با کافران و منافقان و دل سطبر کن بر ایشان و فرمان او جهاد مر امام راست و روا نباشد جهاد جز با او و اگر او جهاد کند یا نکند و جزیت ستاند کسی را با او حرفی نیست و چون مردم از دو چیز بودند که یاد کردیم یکی جسم و دیگر نفس جهاد نیز بدو قسم آمد جهاد جسمانی از بهر پذیرفتن جسد دین را که از شریعت است و آن خبر است که رسول صلی الله علیه و آله گفت :امرت ان اقاتل الناس حتی یقولوا لا اله الا الله گفت فرموده شده ام بجنگ کردن با مردمان تا بگویند لا اله الا الله از بهر آنکه جسد مجبور است و مرو را استحالت و زوالست و خداوند جهاد جسد دین ناطق است و هر امامی که بجای پیغمبر ایستد خدیوند جهاد است و جهاد دیگر از بهر پذیرفتن جان دین را که تاویل است و آن جهاد روحانی است و آن باختیار است نه بجبر چنانکه خدایتعالی گفت :لا اکراه فی الدین از بهر آنکه روح مختار است و او را استحالت و زوال نیست و جهاد نیز بر دو قسم است و چون خداوند جهاد نفس دین اساس است هر حجتی که او مر امام را بداند بدان منزلت باشد که اساس مر ناطق را و خداوند جهاد نفسانی اساس باشد و خبر است از رسول علیه السلام که گفت:افضل الجهاد مجاهده النفس گفت بهترین جهاد آن است که با نفس کرده شود و دلیل بر آنکه اساس خداوند جهاد نفسانی بود هم رسول علیه السلام میفرماید که :خیر کم بینکم من یقا تلکم علی تاویل القرآن کما قا تلتکم علی تنزیله گفت اندر میان شما بهتر از شما کسی هست که با شما جنگ کند از بهر تاویل شریعت چنانکه من کار زار کردم از بهر تنزیل و او را از پس جهاد کتاب کردن اندر دین واجب آمد با (ا) این دو گروه از کافران و منافقان (و) همچنانکه نفس شریف تر از جسم است و او اصل است و جسم فرع است جهاد نفسانی اصل جهاد جسمانی است و شریفتر است از جهاد جسمانی و نخست باید که از راه دین بر کافران عرضه کند و ایشان را سوی کلیمه اخلاص خواند و اگر نشنوند آنگه بجهاد جسمانی بیرون باید آمدن و هم چنانکه اندر حرب جسمانی فریب و مکر شرط است نیز اندر جهاد نفسانی مکر و فریب شرطست چنانکه رسول علیه السلام میفرماید:الحرب خدعه مکرو فریب اندر جهاد نفسانی آنست که نخست از اعتقاد ظاهر بدو رسی تا چیست و کدام سخن است که دل او بیشتر بر آن آرامد و بدان سبب مرورا سوی خویش توانی کشیدن و از آن راه باید که با او اندر آئی چنانکه او نداند که تو بر آن طریق نیستی و او بر آنست تا مرورا بحق فراز توان آوردن آنگه چون فریفته شد و برو سخن گشاده آمد روا نباشد که کار فریب بکار دارد بلکه راست همی باید گفت و حق را بدو همی باید نمودن بر اندازه او و خدایتعالی گفت قوله تعالی :اذا لقیتم الذین کفروا فضرب الرقاب حتی اذا اثخنتمو هم فشدوا الوثاق فاما منا بعد و اما فدا حتی تضع الحرب اوزارها همیگوید ای آنها که بگرویدید چون بدیدید مر آنها را (که) کافر شدند بر شما باد بگردن زدن ایشان را تا چون چنان گردند که بیفتند و نتوانند رفتن یا خواسته بدهند یا مکافات از (آن) پس بندها استوار کنید تا آنکه او زارهای خویشتن بنهند یعنی سلاحها که کار زار بآن کنند بیفگنند و این آیت بظاهر معنی ندهند از بهر آنکه چون کسی را گردن زده شد بند و پیمان نتواند پذیرفتن و معنی این آیت آنست بتاویل که گردن جسدانی راه گذر حواس مرومست و همه قوت های دیدن و شنودن و بوئیدن و چشیدن و سودن از راه گردن بجسد پیوسته است نبینی که چون گردن زده شود همه قوتها ناچیز شود و طعام و شراب از راه گردن بجسد رسد و زندگی جسد از راه گردن است پس همچنین هر کسی که کسی را امام گیرد و بر سیرت او رود پیوستن او بدان امام و گرفتن سیرت او مر نفس آنکس را بجای گردن بود و آن امام مر نفس او را بمنزلت سر باشد و هر چه مر جسد را اندر محسوس هست همچنان مر نفس را اندر و معقول هست و چون حجت و داعی مر ظاهری را سخن باززند آن ظاهری همی کوشد اندر جزیره که بدان مر سخن او را رد کند و همی گوید سخن از امام خویش که بدان طریق خویش را درست کند پس نخست بر داعی آن واجب است که مر آن ظاهری را پیدا کند که امام تو باطل است و اعتقاد او را اندر حقوق مندی امام او بریده کند آنگه برو رد کند از سخن اعتقادها که او از امام خویش گرفته بود تا اصل و فرع اعتقادش نا چیز شود پس باطل کردن داعی از امام ظاهر سوی آن ظاهری گردن زدن نفسانی او باشد پس از آن رد حجت های او را بحجتهای حق بر جای ماندن باشد مر ظاهریرا و لفظ اذا اثخنتمو هم را معنی آنست که چون این کرده باشید که گفتیم و ظاهری بر جای بماند که حجت ندارد اگر که خود حجت از امام جدا افتاده باشد خود عهد میثاق برو بندد و سخن برو بگشاید و آن سخن گشادن بر دو گونه باشد یا داعی نا پرسیده بگوید مرورا چیزی و آن آنست که خدایتعالی بلفظ عرب مر آنرا میگوید قوله تعالی:فاما منا یا آن باشد که داعی مر مسئول معهود را جواب گوید و آن آنست که خدایتعالی مر آنرا همیگوید قوله تعالیو اما فدا پس من دادن نا خواسته باشد و فدا عوض چیزی دیگر باشد که داده شود میان داعی و معهود این دو حال همی باشد از بهرآنکه چون معهود بر آموختن حریص باشد داعی سخن برو نا پرسیده منت نهد و بگویدش (او) چون از آن حریصی نیفتد که سخن از او بریده کند بلکه از آن همی پرسد او جواب همی گوید و تا حرب نفسانی میان داعی و مستجیب بپایست این دو حال همی باشد چون معهود را شبهت زایل شد حرب از میان برخاسته باشد (و) ایشان مر سلاحهای خویش را بنهند آنگه از آن پس هم امنیت داشته باشند در سخن گشادن و در راحت افزودن و خدایتعالی همی گوید قوله تعالی:و کل انسان الزمناه طائره فی عنقه و نخرج له یوم القیامه کتابا یلقاه منشوراو تفسیر این آیت آنست که میگوید هر آدمی را و بال او اندر گردن او کریم و بیرون آریم مرورا اندر روز قیامت نامه که همه بینندش باز کرده و مفسران از معنی آیت بیرون نتوانستند شدن و بیچاره گشتند و بیکدیگر حواله کردند و تاویل این آیت آنست که گفتیم که پرورش جسم از راه گردن است مر همه خلق را و جانوران را پس آنچه پرورش نفس بدو باشد آن گردن او باشد و عنق گردن باشد و گردن بسر پیوسته باشد و بدانچه همی گوید هر آدمی را و بال او در گردن او کردیم آن همی خواهد که و بال مردم آنست که مردم بودنی ها را از چشم دارند که باشد و زود آید و تاویل این و بال کار کردن مردم است که مردم بدان ثواب خویش چشم دارند که آن کار بکنند و بدان پیوستگی کنند بامام خویش و آن پیوستگی گردن نفسانی او باشد پس کارش کان و بال اوست اندر گردن اوست که خویش را پیوسته کند بامام حق یا باطل پس گوئیم که چیز های محسوس را بحواس توان دیدن و یافتن و گردن جسمانی رهگذر قوتهای حواس است سوی دل و چون مردم را (ه) بر حقیقت او یابند دلیل باشد بر درستی جسد خویش و راهگذار حواس او و هم چنین مردم معقولات را از راه گردن نفسانی یابد و آن پیوند نفس او باشد با نفس امام او تا قوت امام او با قوت او رسد و معقولات بداند اگر امام او راست و داناست آنچه بدو رسد از معقولات بی شبهت باشد و اگر کج و نادان و دروغ زن باشد صورتهاش واژگون افتد چنانکه (اگر) دماغ فاسد باشد خطاها مر دل را همه صواب نماید پس گوئیم بدین شرح که بکردیم درست شد که آن امام (که) نماینده راهست مر قوم خویش را اگر حق است یا باطل بمنزلت گردن است مر ایشانرا و نیکبختی قوم اندر امام بسته است از بهر آنکه قوم آن کنند که امام نشان دهد و اگر گردن درست باشد همه تن تندرست باشد و کارهاش درست آید و اگر گردن کج و نادرست باشد همه تن بکجی آن کج و نادرست باشد.

Боз гирдем бшрҳи ҷиҳоду гўӣим чун ҷиҳод бар ду гӯна буд яке ҷасадонеу дигари нафсонӣ воҷибаст бар ҳар муъминӣ ки ҳарб кунад бо кофарони бшмширу хӯни эшон бирезаду мари ҷасадҳои эшонро вайрон кунад аз баҳри онкии эшон мари ҷасади дайнро ки он зоҳири шариъату китоб буд напазируфтанду хӯн низ бар ду қисмаст яке хӯни табиӣу дигари хӯни рӯҳонии хӯн табиӣ онаст ки андар рагҳои ҳайвонаст равон шудау хӯни рӯҳонии шакҳоу шабаҳатҳост ҳаме равад андари рагҳои ботин аз роҳи фикрату ваҳму зикри пас хдоитъолӣ бифармуд пайғамбари хешро ҷиҳод кардан бо кофарону рехтан аз эшон хӯни ҷасадонеро аз он пас ки мрўро мункир шуданду зоҳири шариъатро ки он ҷасади дайн буд напазируфтанд ва ин ҷиҳоди бшмшири ҷисмонӣ буд боҳни ҷисмонӣ ва ҳам чунин бифармуд мари мўмнонро то бирезанд хӯни рӯҳониро боҳни рӯҳонӣу баҳри силаҳӣ ки бошад ( ки ) ӯро аз оҳан рӯҳонӣ кунанд аз нафасҳои мунофиқони ҳамчинонкии бшоиди рехтани хӯни ҷасадонеро аз ҷасадҳои кофарони баҳри саломатӣ ки бошад аз оҳани ҷисмонӣ ва чун хӯн кофарӣ бирезӣ ҷасадаш биор омад аз ҷунбиши табиии ҳам чунин ҳар гоҳикаҳи хӯни рӯҳониро аз мунофиқон бирезӣ берун шавад шаку шабаҳат ки андари дил ӯ буд ( ва ) он мухолиф аз хилоф ва мнозът биор омад ( ва ) ҳамчинонкии рехтани хӯни ҷисмонии боҳни табиӣ буд каз кӯҳҳои ҷисмонии беруни оранди рехтани хӯни рӯҳонӣ боҳн рӯҳонӣаст каз кӯҳҳои рӯҳонӣ берун ояду кӯҳи рӯҳонӣ ҳуҷҷатасту оҳани рӯҳонӣ мисласт бар эмоми ҳақ ки бо ӯ хӯни рехтан ҳалоласт аз чизикаҳ ӯро бсмл кунӣу хдоитъолӣ ҳаром кард бар мусулмонон гурехтан аз пеши кофарон чунонкӣ гуфт қавлаи таъолӣ : ё аиҳо аллазӣнаи омнўои азои лқитми аллазӣнаи кФрўои зҳФои Флотўлўи ҳам алодбор ва ман юи ?лаами иўмӣзи дбраҳи алои мтҳрФои лқтол ӯ мтҳизои илои Фӣаҳи Фқд бо бғзби ман аллоҳу моўиаҳи ҷаҳаннаму бӣс алмсир гуфт эй гиравидагон чун дидед кофаронро баҷанг омадаи пас пушти бадишони мдҳид ва ҳар ки пушт бадишон кунад онрўзи магар ки бигардад то ҷанг кунад чунонкӣ аз чап бор аст шавад ва аз рости бчп ва агар басӯии гуруҳи хеши тобад то боз ояд онкаси бахшами худои андари овезад ( ва ) ҷой ӯ дӯзахаст пас ҳамчунин воҷибаст аз рости бчп ва аз чап барост ( шудан ) бар муъминон чун хоҳанд ки ҷанг нафасон кунанд бо мунофиқону кор бар эшон сахт шавад ки силаҳҳои рӯҳонӣ бар гиранд то натарсанд аз мунофиқони давру мақари нёинд бар ҳқўқмндии мари мноФқонро ки он аз муъминон гурехтанасту пушт гардонӣдан бошад ки зоҳири эшонро қӯт кунаду бад-ӣни сабаб буд ки расӯли алайҳи ассалом ҳар касеро андари ҳарб бо ҳамгӯша хеш фармуд берун омад шудану ҷиҳод кардан аммо тоўил онкӣ фармуд чун корзор кунед бар рӯйҳои якдигар назанед онаст ки мункир машавед мари зоҳирро ки ӯ рӯйаст мари тоўилро ва бар андомҳои дигар фармуд задан яъне ки зоҳирро даст боз мадореду табоҳи мкнидшу ҳуҷҷати мари мноФқонро аз офариниш колбудҳо оред аммо наҳй кард расӯли алайҳи ассалом аз куштани кӯдакон ва фармуд бгзоштни эшонро ва бифармуд куштани перони аҳбору рҳбони андари ҳарб мъниш онаст ки мисли кӯдакон хирад бидон касонаст ки мари эшонро ақл нест ва андар натавонанд ёфтан илму ҳақиқатро ва мисли перон бар онаст ки эътиқоди эшон устувор шуда бошад ва аз он нигараданд ва мисли аҳбору рҳбон бар уламоӣ зоҳираст ки аз роҳ хеш нигараданд аз баҳри дӯстии раёсати дунёи пас расӯли алайҳ ассалом бифармуд мари аишонрои аҳд гирифтану мФотҳт кардан ки мтобъ шаванд ҳамчинонкии кӯдаки хирадро набояд куштан ва бибояд бурдани далел бар онаст ки мстҷибро илм бибояд омухтан ва дастур набояд додани бдъўт кардану ҷиҳоди биФрмон эмом равонӣаст далел бар онаст ки даъват равонӣаст андари ҷазираи магар аз он пас ки эмоми ҳуҷҷат бпоӣ кунад андар ( он ) ҷазирау ҳамчинонкии муборизи андари ҳарби ҷисмонӣ иктн бошад муборизи андари мунозира ки ҳарб рӯҳонӣаст ҳуҷҷатаст ки андар ҷазира бошад вондри ҳарби зоҳир муқаддамаасту қалбу майманау майсарау соқаи андари ҳарби рӯҳонӣ ҳамчунинаст худованди ҳарб нотиқаст ки ӯ пайдо кард маротиби ҳудӯдроу муқаддама асосаст ки ӯ бар пеш сафаст мари ҳудӯди ҷисмониро пас аз нотиқу қалб эмомаст ки ӯ дили лашкари мўмнонсту маъдани оромиш таъйидасту маймана ҳуҷҷатаст ки муъминон аз азоби худованди бимни баракат ӯ раҳояш ёбанду майсара доъӣаст ки доъии муъминонро аз душвории танзили босонии тоўили расонаду соқаи мозўнст ки ҳаме хонд мари халқро сӯии раҳмати худоӣу расӯли слии аллоҳи алайҳу ?ала ва силам гуфт : алхили мъқўди фии нўосиҳои алхири илои явм алқёмаҳ гуфт асбро некӣ бастааст андари мӯии пешонӣ то бқёмт тоўилш онаст ки даъват гусаста нашавад аз ҳаҷатону мӯии пешонии ҳаҷатон доъёнанд то ҳангоми ошкоро шудани қоими қиёмати алайҳи афзали алтҳиаҳу ассалом . Инаст баёни ҷиҳод ки ёд кардем биҷӯад хдоитъолӣу ассалом .

باز گردیم بشرح جهاد و گوئیم چون جهاد بر دو گونه بود یکی جسدانی و دیگر نفسانی واجب است بر هر مومنی که حرب کند با کافران بشمشیر و خون ایشان بریزد و مر جسدهای ایشان را ویران کند از بهر آنکه ایشان مر جسد دین را که آن ظاهر شریعت و کتاب بود نپذیرفتند و خون نیز بر دو قسم است یکی خون طبیعی و دیگر خون روحانی خون طبیعی آنست که اندر رگهای حیوانست روان شده و خون روحانی شک ها و شبهت هاست همی رود اندر رگهای باطن از راه فکرت و وهم و ذکر پس خدایتعالی بفرمود پیغمبر خویش را جهاد کردن با کافران و ریختن از ایشان خون جسدانی را از آن پس که مرورا منکر شدند و ظاهر شریعت را که آن جسد دین بود نپذیرفتند و این جهاد بشمشیر جسمانی بود بآهن جسمانی و هم چنین بفرمود مر مومنانرا تا بریزند خون روحانی را بآهن روحانی و بهر سلاحی که باشد (که) او را از آهن روحانی کنند از نفس های منافقان همچنانکه بشاید ریختن خون جسدانی را از جسدهای کافران بهر سلامتی که باشد از آهن جسمانی و چون خون کافری بریزی جسدش بیار آمد از جنبش طبیعی هم چنین هر گاهیکه خون روحانی را از منافقان بریزی بیرون شود شک و شبهت که اندر دل او بود (و) آن مخالف از خلاف و منازعت بیار آمد (و) همچنانکه ریختن خون جسمانی باهن طبیعی بود کز کوههای جسمانی بیرون آرند ریختن خون روحانی بآهن روحانیست کز کوههای روحانی بیرون آید و کوه روحانی حجت است و آهن روحانی مثل است بر امام حق که با او خون ریختن حلال است از چیزیکه او را بسمل کنی و خدایتعالی حرام کرد بر مسلمانان گریختن از پیش کافران چنانکه گفت قوله تعالی:یا ایها الذین آمنوا اذا لقیتم الذین کفروا زحفا فلاتولو هم الادبار و من یو لهم یومئذ دبره الا متحرفا لقتال او متحیزا الی فئه فقد با بغضب من الله و ماویه جهنم و بئس المصیر گفت ای گرویدگان چون دیدید کافران را بجنگ آمده پس پشت بدیشان مدهید و هر که پشت بدیشان کند آنروز مگر که بگردد تا جنگ کند چنانکه از چپ بار است شود و از راست بچپ و اگر بسوی گروه خویش تابد تا باز آید آنکس بخشم خدای اندر آویزد(و) جای او دوزخ است پس همچنین واجب است از راست بچپ و از چپ براست (شدن) بر مومنان چون خواهند که جنگ نفسان کنند با منافقان و کار بر ایشان سخت شود که سلاحهای روحانی بر گیرند تا نترسند از منافقان دور و مقر نیایند بر حقوقمندی مر منافقانرا که آن از مومنان گریختن است و پشت گردانیدن باشد که ظاهر ایشان را قوت کند و بدین سبب بود که رسول علیه السلام هر کسی را اندر حرب با همگوشه خویش فرمود بیرون آمد شدن و جهاد کردن اما تاویل آنکه فرمود چون کارزار کنید بر رویهای یکدیگر نزنید آنست که منکر مشوید مر ظاهر را که او رویست مر تاویل را و بر اندامهای دیگر فرمود زدن یعنی که ظاهر را دست باز مدارید و تباه مکنیدش و حجت مر منافقانرا از آفرینش کالبدها آرید اما نهی کرد رسول علیه السلام از کشتن کودکان و فرمود بگذاشتن ایشان را و بفرمود کشتن پیران احبار و رهبان اندر حرب معنیش آنست که مثل کودکان خرد بدان کسانست که مر ایشان را عقل نیست و اندر نتوانند یافتن علم و حقیقت را و مثل پیران بر آنست که اعتقاد ایشان استوار شده باشد و از آن نگردند و مثل احبار و رهبان بر علمای ظاهر است که از راه خویش نگردند از بهر دوستی ریاست دنیا پس رسول علیه السلام بفرمود مر ایشانرا عهد گرفتن و مفاتحت کردن که متابع شوند همچنانکه کودک خرد را نباید کشتن و بباید بردن دلیل بر آنست که مستجیب را علم بباید آموختن و دستور نباید دادن بدعوت کردن و جهاد بیفرمان امام روانیست دلیل بر آنست که دعوت روانیست اندر جزیره مگر از آن پس که امام حجت بپای کند اندر (آن) جزیره و همچنانکه مبارز اندر حرب جسمانی یکتن باشد مبارز اندر مناظره که حرب روحانی است حجت است که اندر جزیره باشد واندر حرب ظاهر مقدمه است و قلب و میمنه و میسره و ساقه اندر حرب روحانی همچنین است خداوند حرب ناطق است که او پیدا کرد مراتب حدود را و مقدمه اساس است که او بر پیش صف است مر حدود جسمانی را پس از ناطق و قلب امام است که او دل لشکر مومنانست و معدن آرامش تایید است و میمنه حجت است که مومنان از عذاب خداوند بیمن برکت او رهایش یابند و میسره داعی است که داعی مومنان را از دشواری تنزیل بآسانی تاویل رساند و ساقه ماذونست که همی خواند مر خلق را سوی رحمت خدای و رسول صلی الله علیه و آله و سلم گفت:الخیل معقود فی نواصیها الخیر الی یوم القیامه گفت اسب را نیکی بسته است اندر موی پیشانی تا بقیامت تاویلش آنست که دعوت گسسته نشود از حجتان و موی پیشانی حجتان داعیان اند تا هنگام آشکارا شدن قائم قیامت علیه افضل التحیه و السلام. این است بیان جهاد که یاد کردیم بجود خدایتعالی و السلام.