Гўӣими бтўФиқи худои итъолӣ ки бар бандаи тоъати худоӣ бар се мартабатаст ё ҳаррӯз воҷибаст чун намози панҷгона ё ҳар сол воҷибаст чун ( зкўаҳ додану рӯзаи доштан ва ё бъмрӣ воҷибаст чун ) ҳаҷ кардану воҷибот додани ҳамчинонкии офариниши се мартабатаст ё олам рӯҳонӣаст чун он ҷаҳон ё олам ҷисмонӣаст чун ин ҷаҳон ё олам таълифаст аз латифу касиф чун мардуму андар ( олам ) дайни ҳамин се мартабатаст ё мартабат ( нотиқаст вон ) таълифаст ( ё мартабат асосаст вон тоўиласт ва ) ё мартабат эмомаст ва он ҷамъ карданаст миёни таълифу тоўили чунонкии мардум ҷамъаст миёни латифу касиф ва пас азин илми дайни се навъаст фиқҳи втФсири вҳдис чун ин се илми одамиро ҳосил шавад макрам гардад пас эзади таъолии парвардгори ин се оламаст чунонкӣ гуфт андари оғози китоби хеши қавлаи таъолӣ : алҳмдллаҳи раби Алъоламину эзади таъолии се тоъатро гузидааст яке рӯзии панҷ вақт ( гузордан ) намози дигар дар солӣ додани зкўаҳи вдигри бъмрии якбор додани воҷибот ва ин се тоъат дар як оят ёд кард чунонкӣ гуфт қавлаи таъолӣ : воқимўоолслўаҳи вотўои алзкўаҳу ақрзўои аллоҳи қрзоҳснои нодонони уммати мари намозу зкўаҳро ки он тоъатҳои ом буд бигирифтанд вони сеюм тоъат ки он хос буд надонистанд ва наҷустанд ва аз хозинони илми илоҳӣ даст боздоштанд ва ҳар ки ба басирати андарин оят нигарад бидонад ки ин се тоъат дар мартабати якдигар то хдоитъолӣ ҳар се тоъатро дар як оят ёд кардау бидонад ки ҳамчинонкии зкўаҳнодиҳандаро намоз равонӣаст мари намознокунандаро зкўаҳ нест бқўли расӯли алайҳи ассалом чунонкӣ гуфт : лои слўаҳи лмни лои зкўаҳи ?лау лои зкўаҳи лмни лои слўаҳи ?ла ҳар онкас ки хдоитъолиро он воми некӯи надиҳади мрўро намоз нест ва на зкўтст ва ин ҳамон се мартабатаст ки андари олами дайни бикдигр пайвастаанд ки ҳар ки нотиқро итоат надорад на эмомро тавонад итоат дошт ва на асосро ва ин бе итоатии мрўро беитоатӣ худоӣ кунад ва ҳар ки эмомро итоат надорад итоат асос надошта бошаду ҳаркии асосро итоат надошта бошад расӯлро итоат надошта бошад ва ҳар ки итоат расӯл накунад фармонбардории ҳақ таъолӣ накарда бошад ва ҳар ки фармон бурдорӣ ҳақ таъолӣ накунад кофарасту худовандони илми ҳақиқати сари ин оатро пурседанд аз расӯли алайҳи ассалом ва чун бирав воқиф шуданд ғанимат ёфтанд хештанро азин воми худоӣ берун оваранд аз баҳри онкии воҷиботи наздики хдоитъолӣ аз зкўаҳ шарифтар аст набинӣ ки мари зкўаҳро ҳмигўид ки ҳақ манасту мари воҷиботро ҳмигўиди мари аўоми дҳидў касе ки вом касе боз диҳад ки биравӣ бошад он миннат надорад ки касе мар касеро вом диҳад ки миннати вом додан беш аз миннат вом гузордан бошад ва чун ин оят биёмад нахустин касе ки ин вом бидод Амиралмӯъминини алии бен абии толиби алайҳи ассалом ки аъробӣ буд ки ҳаме омад бароау мрўро пеш омад уштурии бадаст гирифта гуфт Амиралмӯъминини ин уштур бхртобтў бифурӯшам Амиралмӯъминин гуфт баҳо надорам он аъробӣ гуфт чун аз ғанимат биорӣ бидиҳ Амиралмӯъминин гуфт бчнди фурӯшӣ аъробӣ гуфт бсду нӯздаҳи дирам ки онро бксӣ мебояд дод пас Амиралмӯъминин гуфт харидам аъробӣ гуфт фурухтам маҳори уштурро бадасти Амиралмӯъминин алӣ дод Амиралмӯъминини алии алайҳи ассаломи уштурро меоварад дигари аъробии пеш ӯ ҳаме омад ва гуфт ё амироини уштури бмни фурӯшии амиргФти фурушам аъробӣ гуфт бчнд амир гуфт акнӯн бсду нӯздаҳи дирам аз воми дорстдм ва он аъробии сдўи нӯздаҳ дирам бидод ва он уштур бихаред Амиралмӯъминини дарборгоҳи расӯли алайҳи ассалом дар омаду расӯли алайҳи ассаломи ин оят бихонад Амиралмӯъминини алӣ дар ҳоли тоўили ин оят бишнохт ва он сими пеш расӯл биниҳоду расӯли алайҳ ассалом гуфт ё алии ин сим аз куҷо оварадӣ Амиралмӯъминини алии алии ассаломи қиссаи аъробӣу уштури фурӯхтани бадӣгар аъробӣ бозгуфт расӯли алайҳ ассалом гуфт набӯд он фурӯшандаи ашри магари ҷброӣил ва набӯд он хрндаҳи уштур ( магар ) Микоил ва онгаҳ чун тоўили ин ояти васии расӯли алайҳи ассаломи бмўмнони расониди ҳарки тавфиқ ёфт аз хдоитъолии воҷиботи хдоиро вом дод ва мо гўӣими ончӣ хдоитъолӣ гуфт :у ақрзўои аллоҳи қрзои ҳсномънии ин оят инаст ки воми хости хдоитъолии бандагону андоза пайдо набӯду худованди тоўили пидокрди моро ки саду нӯздаҳ дирамасту баён ин бигуфт чун ҳуснои баҳисоби ҳамл ҳисоб кунӣ сад ва нӯздаҳаст чунонкии ҳи ҳашт си шаст Ни пнчоаҳи алифи якеу тоўили он ( дар ) олами дайн ( ин )аст ки ин сухан далеласт бар климаҳи бории субҳона ки ном ӯ ваҳдатасту ваҳдати чаҳор ҳарфасту далел бар чаҳор асл дайнаст андари олами падед омадаанд ду рӯҳонӣ ва ду ҷисмонӣу баҳисобии саду нӯздаҳ далеласт бар саду нӯздаҳи ҳади андари олами дайни казин чаҳор асл падед омад чаҳ андари даври маин ва чаҳ андари даври киин аммо андари даври маин ки он давр нотиқаст алайҳи ассаломи ин саду нӯздаҳ ҳад онаст ки шаш нотиқаст аз одаму Нӯҳу иброҳӣму Мӯсоу исоу Муҳамади Мустафои алайҳи ассалом ки қоими қиёмати алайҳи афзали алтҳиаҳу ассалом ҳафтум эшонаст ва ҳар якеро азин ҳафт худовандони давр аз панҷ ҳади алавӣ чун аввалу сонӣу ҷаду фатҳу хаёли Модат буд ки бпзирФтнд ( ва ) бдўоздаҳи ҳаҷатон хеш бидоданд панҷ ва дувоздаҳ ҳафдаҳ бошад пас ҳар соҳиби давриро ҳафдаҳи ҳад буд ва чун ҷумла шаванд ҳафт борҳФдаҳи сад ва нӯздаҳ шаваду андари даври киин ки давр эмомаст ин саду нӯздаҳ ҳад онаст ки ҳар имомиро таъйид аз он панҷ ҳад бошад чун аввалу сонӣу ҷаду фатҳу хаёл ва ( ӯро ) дувоздаҳ ҳуҷҷат бошад ки нўртўҳид аз роҳи эшон бхлқи аинъолм дар пас ҳрҳФти эмомро ҳафдаҳи ҳад (аст ки ) бҷмлаҳи сдўи нӯздаҳ ҳад бошаду дръолми шариъати далели вгўораҳи бзри дурустии ин қавл онаст ки гардиши рӯзи брҳФт рӯзасту андари ҳаррӯзии ҳафдаҳи ракаати намоз фарзаст пас ҷумлаи ракаатҳои намози фаризаи андари як ҳафтаи сдўи нӯздаҳ ракаатаст .

گوئیم بتوفیق خدا یتعالی که بر بنده طاعت خدای بر سه مرتبت است یا هرروز واجب است چون نماز پنجگانه یا هر سال واجب است چون (زکوه دادن و روزه داشتن و یا بعمری واجب است چون )حج کردن و واجبات دادن همچنانکه آفرینش سه مرتبت است یا عالم روحانیست چون آن جهان یا عالم جسمانیست چون این جهان یا عالم تالیف است از لطیف و کثیف چون مردم و اندر(عالم) دین همین سه مرتبت است یا مرتبت (ناطق است وآن)تالیف است (یا مرتبت اساس است وآن تاویل است و)یا مرتبت امام است و آن جمع کردن است میان تالیف و تاویل چنانکه مردم جمع است میان لطیف و کثیف و پس ازین علم دین سه نوع است فقه وتفسیر وحدیث چون این سه علم آدمی را حاصل شود مکرم گردد پس ایزد تعالی پروردگار این سه عالم است چنانکه گفت اندر آغاز کتاب خویش قوله تعالی:الحمدلله رب العالمین و ایزد تعالی سه طاعت را گزیده است یکی روزی پنج وقت (گزاردن ) نماز دیگر در سالی دادن زکوه ودیگر بعمری یکبار دادن واجبات و این سه طاعت در یک آیت یاد کرد چنانکه گفت قوله تعالی : واقیمواالصلوه وآتوا الزکوه و اقرضوا الله قرضاحسنا نادانان امت مر نماز و زکوه را که آن طاعتهای عام بود بگرفتند وآن سوم طاعت که آن خاص بود ندانستند و نجستند و از خازنان علم الهی دست بازداشتند و هر که به بصیرت اندرین آیت نگرد بداند که این سه طاعت در مرتبت یکدیگر تا خدایتعالی هر سه طاعت را در یک آیت یاد کرده و بداند که همچنانکه زکوه نادهنده را نماز روانیست مر نماز ناکننده را زکوه نیست بقول رسول علیه السلام چنانکه گفت: لا صلوه لمن لا زکوه له و لا زکوه لمن لا صلوه له هر آنکس که خدایتعالی را آن وام نیکو ندهد مرورا نماز نیست و نه زکوتست و این همان سه مرتبت است که اندر عالم دین بیکدیگر پیوسته اند که هر که ناطق را اطاعت ندارد نه امام را تواند اطاعت داشت و نه اساس را و این بی اطاعتی مرورا بی اطاعتی خدای کند و هر که امام را اطاعت ندارد اطاعت اساس نداشته باشد و هرکه اساس را اطاعت نداشته باشد رسول را اطاعت نداشته باشد و هر که اطاعت رسول نکند فرمانبرداری حق تعالی نکرده باشد و هر که فرمان برداری حق تعالی نکند کافر است و خداوندان علم حقیقت سر این آت را پرسیدند از رسول علیه السلام و چون برو واقف شدند غنیمت یافتند خویشتن را ازین وام خدای بیرون آورند از بهر آنکه واجبات نزدیک خدایتعالی از زکوه شریفتر است نبینی که مر زکوه را همیگوید که حق من است و مر واجبات را همیگوید مر اوام دهیدو کسی که وام کسی باز دهد که بروی باشد آن منت ندارد که کسی مر کسی را وام دهد که منت وام دادن بیش از منت وام گزاردن باشد و چون این آیت بیامد نخستین کسی که این وام بداد امیرالمومنین علی بن ابی طالب علیه السلام که اعرابی بود که همی آمد براه و مرورا پیش آمد اشتری بدست گرفته گفت امیرالمومنین این اشتر بخرتابتو بفروشم امیرالمومنین گفت بها ندارم آن اعرابی گفت چون از غنیمت بیاری بده امیرالمومنین گفت بچند فروشی اعرابی گفت بصد و نوزده درم که آن را بکسی می باید داد پس امیرالمومنین گفت خریدم اعرابی گفت فروختم مهار اشتر را بدست امیرالمومنین علی داد امیرالمومنین علی علیه السلام اشتر را میآورد دیگر اعرابی پیش او همی آمد و گفت یا امیراین اشتر بمن فروشی امیرگفت فروشم اعرابی گفت بچند امیر گفت اکنون بصد و نوزده درم از وام دارستدم و آن اعرابی صدو نوزده درم بداد و آن اشتر بخرید امیرالمومنین دربارگاه رسول علیه السلام در آمد و رسول علیه السلام این آیت بخواند امیرالمومنین علی در حال تاویل این آیت بشناخت و آن سیم پیش رسول بنهاد و رسول علیه السلام گفت یا علی این سیم از کجا آوردی امیرالمومنین علی علی السلام قصه اعرابی و اشتر فروختن بدیگر اعرابی بازگفت رسول علیه السلام گفت نبود آن فروشنده اشر مگر جبرائیل و نبود آن خرنده اشتر (مگر) میکائیل و آنگه چون تاویل این آیت وصی رسول علیه السلام بمومنان رسانید هرکه توفیق یافت از خدایتعالی واجبات خدایرا وام داد و ما گوئیم آنچه خدایتعالی گفت :و اقرضوا الله قرضا حسنامعنی این آیت این است که وام خواست خدایتعالی بندگان و اندازه پیدا نبود و خداوند تاویل پیداکرد ما را که صد و نوزده درم است و بیان این بگفت چون حسنا بحساب حمل حساب کنی صد و نوزده است چنانکه ح هشت س شصت ن پنچاه الف یکی و تاویل آن (در) عالم دین(این) است که این سخن دلیل است بر کلیمه باری سبحانه که نام او وحدت است و وحدت چهار حرف است و دلیل بر چهار اصل دین است اندر عالم پدید آمده اند دو روحانی و دو جسمانی و بحسابی صد و نوزده دلیل است بر صد و نوزده حد اندر عالم دین کزین چهار اصل پدید آمد چه اندر دور مهین و چه اندر دور کهین اما اندر دور مهین که آن دور ناطق است علیه السلام این صد و نوزده حد آنست که شش ناطق است از آدم و نوح و ابراهیم و موسی و عیسی و محمد مصطفی علیه السلام که قائم قیامت علیه افضل التحیه و السلام هفتم ایشانست و هر یکی را ازین هفت خداوندان دور از پنج حد علوی چون اول و ثانی و جد و فتح و خیال مادت بود که بپذیرفتند (و) بدوازده حجتان خویش بدادند پنج و دوازده هفده باشد پس هر صاحب دوری را هفده حد بود و چون جمله شوند هفت بارهفده صد و نوزده شود و اندر دور کهین که دور امام است این صد و نوزده حد آنست که هر امامی را تایید از آن پنج حد باشد چون اول و ثانی و جد و فتح و خیال و (اورا) دوازده حجت باشد که نورتوحید از راه ایشان بخلق اینعالم در پس هرهفت امام را هفده حد (است که) بجمله صدو نوزده حد باشد و درعالم شریعت دلیل وگواره بزر درستی این قول آنست که گردش روز برهفت روز است و اندر هرروزی هفده رکعت نماز فرض است پس جمله رکعتهای نماز فریضه اندر یک هفته صدو نوزده رکعت است.

Внизгўӣими тавонои мардум бар се рӯйаст ё бетонаст ё бҷон ё бимол ва чун бетони марин фаризаҳоро бгзорди бтоқти хеши андари тоъат кӯшида бошаду ҳаркии бтоқти хеш ( андари тоъат ) кӯшад хдоитъолӣ беш аз он нахоҳад азу чунонкӣ гуфт қавлаи таъолӣ : лои иклФ аллоҳ наФасо алои вусъҳо инаст баёни воҷибот ки ёд кардем бтўФиқи эзади таъолӣу ассалом .

ونیزگوئیم توانایی مردم بر سه روی است یا بتن است یا بجان یا بمال و چون بتن مرین فریضه ها را بگزارد بطاقت خویش اندر طاعت کوشیده باشد و هرکه بطاقت خویش (اندر طاعت) کوشد خدایتعالی بیش از آن نخواهد ازو چنانکه گفت قوله تعالی:لا یکلف الله نفسا الا وسعها این است بیان واجبات که یاد کردیم بتوفیق ایزد تعالی و السلام.