Гўӣими бтўФиқи хдоитъолӣ ки иллати олами касиф он нуқсонаст ки нафас кул бидон аз ақли кул камтарасту аинъолми мари нафаси кулро бидон сармояаст то бидон мари нуқсони хешро рост кунаду далел бар дурустии ин сухан ёфта шавад андари нафасҳои ҷузвӣ ки андарин оламаст ки ҳар яке аз мардум кӯшндаанд мари беруни бурдани нқсонро аз кори хеши андринъолм аз баҳри онкӣ ҳануз ғарази нафаси кули азинъолм падед наёмадааст ҳеҷ нафаси ҷузвии андарин олам бенёзҳмӣ нашавад ( ва ) ҳамчунин лозим ояд аз баҳри онкӣ раво набошад ки куллӣ бҷзўӣ ҳоҷатманд шаваду ҷузвӣ бениёз бошаду биқрории афлоку ситорагону пзирФтор шудани табоиъи мари таъсироти аишонроу кӯшиши маволеди андари наботу ҳайвони андар пазируфтани зиёда аз табоиъи овоз ҳаме диҳанд хирадмандро ки онкас ки аинъолмро таркиб кардааст ҳаме чизе ҷӯяд ки худ надорад . Бҳоҷтмндии хеши андари ҳаракати сахт азимаст ва мисли ӣнҳол чунонаст ки хирадмандии андар осёбхонаҳ бошад ва осёбро бинад ки бштоти ҳмигрдду кори сахти ҳмикнд бояд бидонад ки ончиз ки осёброи ҳмигрдонди саъб тараст азин осиёб ки ҳаме ҷунбад ва чун берун ояд аз он хона ва бингарад мари он обро ки бачаи сахтӣ аз болои ҳамеи хештанро ба шеб ҳаме афганду бидонад ки ҷунбиши об беш аз ҷунбиш осиёбаст аз баҳри онкии ҷунбиши санг арзӣасту ҷунбиши об аз боло ба нишеби табъӣу ҷунбиши ҷавҳарии қавитар аз ҷунбиш арзӣ бошад пас гўӣим ки ҷунбиши нафаси кули андари навъи хеши саъбтар аз ҷунбиши афлок ва анҷумасту табоиъ ва чун андарин олам аз мардуми шарифтар чизе нест гўӣим ки ғарази нафаси кул аз аинъолм мардумаст ва аз ҳама шарифтар онаст ки доност гуфтем ки ғарази нафаси кули андари санъати аинъолм донишасту нуқсон ӯ аз доноӣист ва чун донишро нафаси мардуми пазируфти гуфтем ки бози гашти бнФси кули мари мардуми рост аз ҷумлагии олам ва чун ҳоли ин буд ки ёд кардем донистем ки ҳар нафасӣ ки азин олами дониста тар баравад ӯ шоиста тар бошад мари нафаси кулро ( ки ) бмўоФқти бадви пайвандаду андари роҳату неъмат ҷовидӣ уфтад ва ҳар нафасӣ ки ӯ нодон баравад азинъолм мухолифат бошад мари нафаси кулроу нафаси кул азу бипарҳезад аз баҳри онкӣ ӯ ин амали азим аз бими нодонии ҳмикнди пас чун нодонро ёбад ӯро напазирад ва он нафаси андари азобу шиддат ҷовидӣ бимонад . Ва гўӣими мардуми мувофиқи нафаси кул ба итоат расӯл шавад ки ӯ фиристодаи нафас куласт бтоӣиди ақли кул то мрдмонрои сӯии илм тавҳид хонд то чун доно шаванд бад-ӣни илми азим ( ва ) нафаси кули бадишони нуқсони хеш рост кунад ва чун мардумони нафаси кулро ёрӣ диҳанд ва ӯ мроишонро ёрӣ диҳад чунонкии хдоитъолии ҳмигўиди қавлаи таъолӣ : ё аиҳо аллазӣнаи омнўои ани тнсрўои аллоҳи инср кам ҳмигўид эй гиравидагон агар шумо хдоиро ёрӣ диҳед ӯ мари шуморо ёрӣ диҳад пас гўӣими аинҷҳон бар мисол ойинааст ки неъматҳои онҷҳонии андари ин ҳамеи тобад чун холӣу даст касе бидон нарасад ки ӯро нигоҳ дорад бар мисоли сӯратҳои некӯ ки андари ойинаи ҳамеи тавон дидану мар онро натавон ёфтан чун ин ороишҳо ва лиззатҳо ки андарин оламаст нопойдор аст донистем ки арзӣасту арзиро аз ҷавҳар асар бошад пас донистем ин неъматҳо осораст аз олами рӯҳонӣ ки он ҷавҳараст .

گوئیم بتوفیق خدایتعالی که علت عالم کثیف آن نقصانست که نفس کل بدان از عقل کل کمتر است و اینعالم مر نفس کل را بدان سرمایه است تا بدان مر نقصان خویش را راست کند و دلیل بر درستی این سخن یافته شود اندر نفسهای جزوی که اندرین عالم است که هر یکی از مردم کوشنده اند مر بیرون بردن نقصانرا از کار خویش اندرینعالم از بهر آنکه هنوز غرض نفس کل ازینعالم پدید نیامده است هیچ نفس جزوی اندرین عالم بی نیازهمی نشود (و) همچنین لازم آید از بهر آنکه روا نباشد که کلی بجزوی حاجتمند شود و جزوی بی نیاز باشد و بیقراری افلاک و ستارگان و پذیرفتار شدن طبایع مر تاثیرات ایشانرا و کوشش موالید اندر نبات و حیوان اندر پذیرفتن زیاده از طبایع آواز همی دهند خردمند را که آنکس که اینعالم را ترکیب کرده است همی چیزی جوید که خود ندارد . بحاجتمندی خویش اندر حرکت سخت عظیم است و مثل اینحال چنانست که خردمندی اندر آسیابخانه باشد و آسیابرا بیند که بشتات همیگردد و کار سخت همیکند باید بداند که آنچیز که آسیابرا همیگرداند صعب تر است ازین آسیاب که همی جنبد و چون بیرون آید از آن خانه و بنگرد مر آن آبرا که بچه سختی از بالا همی خویشتن را به شیب همی افگند و بداند که جنبش آب بیش از جنبش آسیابست از بهر آنکه جنبش سنگ عرضی است و جنبش آب از بالا به نشیب طبعی و جنبش جوهری قوی تر از جنبش عرضی باشد پس گوئیم که جنبش نفس کل اندر نوع خویش صعب تر از جنبش افلاک و انجم است و طبایع و چون اندرین عالم از مردم شریفتر چیزی نیست گوئیم که غرض نفس کل از اینعالم مردم است و از همه شریفتر آنست که داناست گفتیم که غرض نفس کل اندر صنعت اینعالم دانش است و نقصان او از دانائیست و چون دانش را نفس مردم پذیرفت گفتیم که باز گشت بنفس کل مر مردم راست از جملگی عالم و چون حال این بود که یاد کردیم دانستیم که هر نفسی که ازین عالم دانسته تر برود او شایسته تر باشد مر نفس کل را (که) بموافقت بدو پیوندد و اندر راحت و نعمت جاویدی افتد و هر نفسی که او نادان برود ازینعالم مخالفت باشد مر نفس کل را و نفس کل ازو بپرهیزد از بهر آنکه او این عمل عظیم از بیم نادانی همیکند پس چون نادانرا یابد او را نپذیرد و آن نفس اندر عذاب و شدت جاویدی بماند . و گوئیم مردم موافق نفس کل به اطاعت رسول شود که او فرستاده نفس کل است بتائید عقل کل تا مردمانرا سوی علم توحید خواند تا چون دانا شوند بدین علم عظیم (و) نفس کل بدیشان نقصان خویش راست کند و چون مردمان نفس کل را یاری دهند و او مرایشانرا یاری دهد چنانکه خدایتعالی همیگوید قوله تعالی:یا ایها الذین آمنوا ان تنصروا الله ینصر کم همیگوید ای گرویدگان اگر شما خدایرا یاری دهید او مر شما را یاری دهد پس گوئیم اینجهان بر مثال آئینه است که نعمتهای آنجهانی اندر این همی تابد چون خالی و دست کسی بدان نرسد که او را نگاه دارد بر مثال صورتهای نیکو که اندر آئینه همی توان دیدن و مر آنرا نتوان یافتن چون این آرایشها و لذتها که اندرین عالم است ناپایدار است دانستیم که عرضی است و عرضی را از جوهر اثر باشد پس دانستیم این نعمتها آثار است از عالم روحانی که آن جوهر است.

Пас хирадманд онаст ( ки ) бад-ӣни рӯзгори фонии мари он рӯзгори боқиро биҷӯеду бад-ӣни неъмат гузаранда нанигараду қасди он неъмат боқӣ кунад бўрзидни тоъату давр бӯдан аз шаҳвату рағбат нокардани андари ончии мрўрои бқоў сабот нест ва бибояд донистан ки аинҷҳон дар онҷҳонст ки то азин дар берун нашӯй бидон сарой нарисӣу бадӣгар рӯй аинҷҳон чун чизеи нҳонист ва ҳар каси азин мардум насибӣ ёфтааст ва он чизеаст ки агар ӯро зуд нафурӯшӣ табоҳ шавад ва низ андрў касе рағбат накунад бозоргон некбахт онаст зуд мрўро бифурӯшад ва чизе бастанд ки он табоҳ нашавад ва он тоъати худо ва расӯласт ва агар на андарин рӯй ӯро сарф кунӣ ночиз шавад он вақт пушаймонӣ суд надораду чунонкии хдоитъолии ҳмигўид : ӯ тқўли ҳайнтарӣ алъзоби луи ани лии караи Фокўни ман алмҳснини ҳмигўид чун нафаси бадбахти ъзоброи биндгўид агар марои якбор боз барандӣ бидон олами ман аз некӯкорон будамӣ онгаҳ гуфт қавлаи таъолӣ : балии қади ҷоӣтки оётии Фкзбти баҳоу асткбрту канти ман алкоФрин гуфт балии нишонеҳои ман сӯй ту омад ва ин дурӯғ зан кардӣ ва гардан кашидӣ ва аз кофарон шудӣ . Инаст ҳақиқати олами ҷисмонии блФзи кӯтоҳ

پس خردمند آنست (که) بدین روزگار فانی مر آن روزگار باقی را بجوید و بدین نعمت گذرنده ننگرد و قصد آن نعمت باقی کند بورزیدن طاعت و دور بودن از شهوت و رغبت ناکردن اندر آنچه مرورا بقاو ثبات نیست و بباید دانستن که اینجهان در آنجهانست که تا ازین در بیرون نشوی بدان سرای نرسی و بدیگر روی اینجهان چون چیزی نهانیست و هر کس ازین مردم نصیبی یافته است و آن چیزیست که اگر او را زود نفروشی تباه شود و نیز اندرو کسی رغبت نکند بازارگان نیکبخت آنست زود مرورا بفروشد و چیزی بستاند که آن تباه نشود و آن طاعت خدا و رسولست و اگر نه اندرین روی او را صرف کنی ناچیز شود آنوقت پشیمانی سود ندارد و چنانکه خدایتعالی همیگوید:او تقول حین تری العذاب لو ان لی کره فاکون من المحسنین همیگوید چون نفس بدبخت عذابرا بیندگوید اگر مرا یکبار باز برندی بدان عالم من از نیکوکاران بودمی آنگه گفت قوله تعالی:بلی قد جائتک آیاتی فکذبت بها و استکبرت و کنت من الکافرین گفت بلی نشانیهای من سوی تو آمد و این دروغ زن کردی و گردن کشیدی و از کافران شدی . این است حقیقت عالم جسمانی بلفظ کوتاه