Бар ин ҷойгаҳ аз ин ( китоб ) воҷиб омад андари шарҳи лиззати сухани гуфтан , аз баҳри онкии лиззати мутлақ аз китобҳои илоҳӣаст ки бар саҳифаи нафаси мутлақ набиштааст . Ва маънии лиззати мутлақу нафаси мутлақи андари қавли мо онаст ки дараҷоти лаззот бар ҳасби дараҷот нуфусаст , аънӣ ҳар нафасӣ ки ӯ шарифтар (аст ) лиззати мар ӯро бештараст . Чунонкӣ чу ( нафаси мардум ) аз дигари нуфуси шариф тараст , мар ӯро лиззат бисёраст , чунонкии ҷонварон бесухан аз он бенасибанд . Ва лиззати мутлақ бар мисол ҷинсаст ки сабот ӯ ба саботи анвоъ лаззотаст ки зер ӯст , чунонкии нафаси мутлақ низ ҷинсасту мар ӯро анвоъаст аз номӣу ҳиссӣу нотиқау ҷузи он . Вази баҳр ( онкӣ ) андари шинохти лиззати мари нафасро бедорӣасту қӯти яқину дайну заъфи шаку илҳоди андар онаст , хоҳем ки қавли Муҳамади закариёро ки ( гуфт ) андари исботи лиззат ки лиззат чизе нест магари зоил ( шудан ) ранҷ ва то нахуст ранҷ набошад лиззат набошад бад-ӣни қавл рад кунем . Вази баҳри он гуфтем ки андари исботи лиззати қӯти дайну заъф илҳодаст ки бунёди дайни ҳақ бар эҷоб биҳиштаст мари мутӣъону некӯкоронро ки он маъдани ғоят лаззотасту онҷо ранҷ нест албата , чунонкии худои таъолии андари савоби биҳиштён сипас аз ёфтан лаззот бисёр гуфт ( , қавла ) : ( мткини фӣҳо алии алороӣки лоирўни фӣҳо шмсоу лои змҳрироу дониаҳи алайҳими зллҳоу зллти қтўФҳои тзлило ) , ва низ бар илзом дӯзахаст мари осӣону бдкрдоронро ки он макони ниҳояти ранҷҳосту онҷои ҳеҷ лиззат нест албата , чунонкии худоӣ таъолӣ гуфт ба ҳикоят аз дӯзахён ( , қавла ) : (у қоли аллазӣнаи фии алнори лхзнаҳи ҷаҳаннами адъўои рбкми ихФФи ънои явми ман алъзоби қолўои аввалами так тотикми рслкми болбинти қолўои балии қолўои Фодъўо ва мо даъвои алкФрини алои фии злл ) . Ва адл ки салоҳи халқи андар онасту парҳезу ростӣу бахшоишу меҳру вафо ва кам озорӣу дигари ахлоқи сутӯдаи миёни халқ ба умеди биҳишти пари лиззату бим аз дӯзахи пари шиддати густарда шудааст ,у ҷавр ки фасоди халқи андар онасту далерӣ ва бе бокӣ ва бераҳмӣу ҷафоу озор ба миёни мулҳидон ва бедайнон аз он фош гаштааст ки мари савобу уқобро мункиранд ,у савоби ғоят лиззатасту уқоби ниҳоят ( шиддатаст . Ва ёфтан нафаси мардуми мари лиззатҳои ) бисёр (ро ) ва ҳам чунон ( ранҷҳои гӯногӯнро , гўост бидон ки маъдани ғояти лиззатҳои беранҷ ки ) он биҳиштасту макони ранҷҳои бероҳат ки он дӯзахаст , аз баҳр ӯ мавҷӯд (аст ва ин набиштаи илоҳӣ )аст бар нафаси мардуми берун аз дигари нафасҳо . Ва ( чу ) ба ҷои шарҳ лаззот расем аз ин қавл , сухани андари он тамоми бигӯем .

بر این جایگه از این (کتاب) واجب آمد اندر شرح لذت سخن گفتن، از بهر آنکه لذت مطلق از کتاب های الهی است که بر صحیفه نفس مطلق نبشته است. و معنی لذت مطلق و نفس مطلق اندر قول ما آن است که درجات لذات بر حسب درجات نفوس است، اعنی هر نفسی که او شریف تر (است) لذت مر او را بیشتر است. چنانکه چو (نفس مردم) از دیگر نفوس شریف تر است، مر او را لذت بسیار است، چنانکه جانوران بی سخن از آن بی نصیب اند. و لذت مطلق بر مثال جنس است که ثبات او به ثبات انواع لذات است که زیر اوست، چنانکه نفس مطلق نیز جنس است و مر او را انواع است از نامی و حسی و ناطقه و جز آن. وز بهر (آنکه)اندر شناخت لذت مر نفس را بیداری است و قوت یقین و دین و ضعف شک و الحاد اندر آن است، خواهیم که قول محمد زکریا را که (گفت) اندر اثبات لذت که لذت چیزی نیست مگر زایل (شدن) رنج و تا نخست رنج نباشد لذت نباشد بدین قول رد کنیم. وز بهر آن گفتیم که اندر اثبات لذت قوت دین و ضعف الحاد است که بنیاد دین حق بر ایجاب بهشت است مر مطیعان و نیکوکاران را که آن معدن غایت لذات است و آنجا رنج نیست البته، چنانکه خدای تعالی اندر ثواب بهشتیان سپس از یافتن لذات بسیار گفت (، قوله) : (متکین فیها علی الارائک لایرون فیها شمسا و لا زمهریرا و دانیه علیهم ظللها و ذللت قطوفها تذلیلا)، و نیز بر الزام دوزخ است مر عاصیان و بدکرداران را که آن مکان نهایت رنج هاست و آنجا هیچ لذت نیست البته، چنانکه خدای تعالی گفت به حکایت از دوزخیان (، قوله): (و قال الذین فی النار لخزنه جهنم ادعوا ربکم یخفف عنا یوم من العذاب قالوا اولم تک تاتیکم رسلکم بالبینت قالوا بلی قالوا فادعوا و ما دعوا الکفرین الا فی ضلل). و عدل که صلاح خلق اندر آن است و پرهیز و راستی و بخشایش و مهر و وفا و کم آزاری و دیگر اخلاق ستوده میان خلق به امید بهشت پُر لذت و بیم از دوزخ پر شدت گسترده شده است، و جور که فساد خلق اندر آن است و دلیری و بی باکی و بی رحمی و جفا و آزار به میان ملحدان و بی دینان از آن فاش گشته است که مر ثواب و عقاب را منکرند، و ثواب غایت لذت است و عقاب نهایت (شدت است. و یافتن نفس مردم مر لذت های)بسیار (را) و هم چنان (رنج های گوناگون را، گواست بدان که معدن غایت لذت های بی رنج که) آن بهشت است و مکان رنج های بی راحت که آن دوزخ است، از بهر او موجود (است و این نبشته الهی) است بر نفس مردم بیرون از دیگر نفس ها. و (چو) به جای شرح لذات رسیم از این قول، سخن اندر آن تمام بگوییم.

Ва акнӯн бар тариқи бурҳонҳо андари исботи биҳишт ва дӯзах гӯйем ки он ахлоқи сутӯда ки ёд кардем аз адлу инсофу рости гуфтан ва амонат гузордану меҳру вафоу бахшоишу ҷузи он , миёни халқ бар умед ёфтан биҳишту растан аз дӯзах мабсут гаштаасту андари ин ахлоқи салоҳи олам ва халқаст , ва ин муқаддама аввалӣаст андари ақли собит . Пас пайдо шуд ки ин ахлоқи маълулоти биҳишт ва дӯзаханду биҳишту дӯзахи иллатҳост мари вуҷӯд ( ин ) ахлоқи сутӯдаро ки андари он салоҳ халқаст ба миёни халқ , ва ин дигари муқаддама ростаст . Ва натиҷа аз ин ду муқаддама он ояд ки гӯйем : чу маълулот мавҷӯдаст , ночораи иллат ӯ мавҷӯд бошад ки маҳол бошад ки маълулӣ мавҷӯд бошад ( ва ) иллат ӯ маъдӯм бошад , ва ин бурҳонӣ мантиқӣаст . Ва акнӯн нахусти ончии Муҳамад закариё гуфтааст андари мақолати хеши андари лиззат , ёд кунем , он гоҳи суханони мутаноқиз ӯро бар ӯ рад кунем , он гоҳ сипас аз он баён кунем ки маротиби лаззот бар ҳасби маротиб нуфусаст . Ва тавфиқ бар он аз худои хоҳем .

و اکنون بر طریق برهان ها اندر اثبات بهشت و دوزخ گوییم که آن اخلاق ستوده که یاد کردیم از عدل و انصاف و راست گفتن و امانت گزاردن و مهر و وفا و بخشایش و جز آن، میان خلق بر امید یافتن بهشت و رستن از دوزخ مبسوط گشته است و اندر این اخلاق صلاح عالم و خلق است، و این مقدمه اولی است اندر عقل ثابت. پس پیدا شد که این اخلاق معلولات بهشت و دوزخ اند و بهشت و دوزخ علت هاست مر وجود (این) اخلاق ستوده را که اندر آن صلاح خلق است به میان خلق، و این دیگر مقدمه راست است. و نتیجه از این دو مقدمه آن آید که گوییم: چو معلولات موجود است، ناچاره علت او موجود باشد که محال باشد که معلولی موجود باشد (و) علت او معدوم باشد، و این برهانی منطقی است. و اکنون نخست آنچه محمد زکریا گفته است اندر مقالت خویش اندر لذت، یاد کنیم، آن گاه سخنان متناقض او را بر او رد کنیم، آن گاه سپس از آن بیان کنیم که مراتب لذات بر حسب مراتب نفوس است. و توفیق بر آن از خدای خواهیم.

Қавли Муҳамади закариё онаст ки гуяд : лиззат чизе нест магари роҳат аз ранҷ ва лиззат набошад магар бар асари ранҷ . Ва гуяд ки чу лиззат пайваста шавад , ранҷ гардад . Вгўид : ҳоле ки он лиззатаст ва на ранҷ (аст ) , табиатаст ва он ба ҳис ёфта нест . Ва гуяд ки лиззати ҳиссӣ раҳонандаасту дарди ҳиссӣ рнҷонндаҳаст ,у ҳис таъсиӣаст аз маҳсуси андари худованди ҳис ,у таъси феъл бошад аз асаркунанда андар ( асарпазир , ва ) асар пазируфтани бадал шудани ҳоли асар пазир бошад ,у ҳол ё табиат бошад ё берун аз табиат бошад . Ва гуяд : чу асаркунандаи мари он асарпазирро аз ҳоли табиӣ ӯ бигардонад , онҷои ранҷу дард ҳосил ояд , ва чу мари асарпазирро ба ҳоли табиӣ ӯ бозгарданд , онҷои лиззат ҳосил ояд . Ва гуяд ки асарпазир мари онро бад-ӣн ҳар ду рӯй ҳаме ёбад то он гоҳ ки ба ҳоли табиӣ хеш бозгардад ,у мари он таъсиро ки ҳаме ёфт , андари он ҳоли мутавассити наёбад . Ва гуяд : пас асарпазир дарду ранҷ аз он ёбад каз табиат берун шавад ,у лиззати он гоҳ ёбад каз он берун ( шудан ) ба табиат боз ояд . Он гоҳ гуяд :у боз омадан ( ба ) табиат ки лиззат аз ӯ ҳаме ( ёбад , ) набошад магар сипас аз берун шудан ( аз ) табиат ки ранҷ аз он ёфта бошад . Пас гуяд : пайдо шуд ки лиззат чизе нест магари роҳат аз ранҷ . Ва гуяд : ҳоли табиӣ аз баҳри он маҳсус нест ки ёфтан ба ҳис аз таъси бошаду таъси аз муассири мари ҳоли асарпазирро бигардонад аз ончӣ ӯ бар он бошаду ҳоли табиии он ( бошад ) каз ҳол дигар бидон наёмада бошад ба тағайюру таъси . Ва чу аз ҳолеи дигар ба ҳоле табиӣ наёмада бошад , онҷои ҳиси ҳосил нашуда бошад то асарпазири мари онро биёбад , аз баҳр онкӣ ёфтан мардум ба ҳиси мари гаштани ҳоли рост ки он ба берун шудан бошад аз табиат ё боз омадан ба табиат . Пас ҳоли табиӣ на берун бошад аз табиат ва на боз омадан бошад бидон . Пас гуяд ки зоҳир кардем ки ҳоли табиӣ маҳсус несту ончӣ ( ба ҳис ) ёфта набошад , на лиззат бошад ва на шиддат . Ва гуяд ки таъсиӣ ки он пас аз таъсиӣ бошад ва ҳар ду мари якдигарро зидон бошанд , лиззат ( расонад ) ба асарпазир чандоне ки он таъсии пешин аз асарпазир ба ҷумлагии зоил ( нашуда бошаду асарпазир ба ҳоли хеш ) боз наёмада бошад . Ва чу он таъсии пешин зоил шуду асарпазир ба ҳоли табиии хеш боз омад , он гоҳи ҳамон таъси ки ҳамеи лиззати расонид ба асарпазир , ( дард )у ранҷи расонад . Вази баҳри он чунин аст гуяд ки чу мари он таъсии пешинро зоил кунаду мари асарпазирро ба ҳоли табиии бози орад , бози мари асарпазирро ( аз табиат ) ба дигари ҷониби берун бурдан гирад ва ( аз ) берун шудан аз табиати мари асарпазирро ранҷ ҳосил шавад . Пас он таъсии бози пасин ( то ) ҳамеи мари асарпазирро сӯии ҳоли табиӣ ӯ боз оварад , лиззати бадви ҳамеи расонад ва ( чу ) асарпазир ба ҳоли табиии хеши бозрасад , лиззат аз ӯ бурӣда шавад . Он гоҳ ( чу ) он таъсии бози пасини доими гашту мар ӯро аз ҷониби дигар аз табиати берун бурдан гирифт , бози мар ӯро рнҷонидн гирифт . Пас гуяд : пайдо шуд ки ҳоли табиии мари асарпазирро чу воситааст миёни берун шудан аз табиат каз он дард ва ранҷ ёбаду миёни боз омадан ба табиат каз он лиззат ва осонӣ ёбад , ( ва он ) ҳол ки табиатаст на ранҷаст ва на лиззат .

قول محمد زکریا آن است که گوید: لذت چیزی نیست مگر راحت از رنج و لذت نباشد مگر بر اثر رنج. و گوید که چو لذت پیوسته شود، رنج گردد. وگوید: حالی که آن لذت است و نه رنج (است) ، طبیعت است و آن به حس یافته نیست. و گوید که لذت حسی رهاننده است و درد حسی رنجاننده است، و حس تاثیری است از محسوس اندر خداوند حس، و تاثیر فعل باشد از اثر کننده اندر (اثر پذیر، و ) اثر پذیرفتن بدل شدن حال اثر پذیر باشد، و حال یا طبیعت باشد یا بیرون از طبیعت باشد. و گوید: چو اثرکننده مر آن اثر پذیر را از حال طبیعی او بگرداند، آنجا رنج و درد حاصل آید، و چو مر اثر پذیر را به حال طبیعی او بازگرداند، آنجا لذت حاصل آید. و گوید که اثر پذیر مر آن را بدین هر دو روی همی یابد تا آن گاه که به حال طبیعی خویش بازگردد، و مر آن تاثیر را که همی یافت، اندر آن حال متوسط نیابد. و گوید: پس اثر پذیر درد و رنج از آن یابد کز طبیعت بیرون شود، و لذت آن گاه یابد کز آن بیرون (شدن) به طبیعت باز آید. آن گاه گوید: و باز آمدن (به) طبیعت که لذت از او همی (یابد،) نباشد مگر سپس از بیرون شدن (از) طبیعت که رنج از آن یافته باشد. پس گوید: پیدا شد که لذت چیزی نیست مگر راحت از رنج. و گوید: حال طبیعی از بهر آن محسوس نیست که یافتن به حس از تاثیر باشد و تاثیر از موثر مر حال اثر پذیر را بگرداند از آنچه او بر آن باشد و حال طبیعی آن (باشد) کز حال دیگر بدان نیامده باشد به تغیر و تاثیر. و چو از حالی دیگر به حالی طبیعی نیامده باشد، آنجا حس حاصل نشده باشد تا اثرپذیر مر آن را بیابد، از بهر آنکه یافتن مردم به حس مر گشتن حال راست که آن به بیرون شدن باشد از طبیعت یا باز آمدن به طبیعت. پس حال طبیعی نه بیرون باشد از طبیعت و نه باز آمدن باشد بدان. پس گوید که ظاهر کردیم که حال طبیعی محسوس نیست و آنچه (به حس) یافته نباشد، نه لذت باشد و نه شدت. و گوید که تاثیری که آن پس از تاثیری باشد و هر دو مر یکدیگر را ضدان باشند، لذت (رساند) به اثر پذیر چندانی که آن تاثیر پیشین از اثرپذیر به جملگی زایل (نشده باشد و اثرپذیر به حال خویش) باز نیامده باشد. و چو آن تاثیر پیشین زایل شد و اثرپذیر به حال طبیعی خویش باز آمد، آن گاه همان تاثیر که همی لذت رسانید به اثرپذیر، (درد) و رنج رساند. وز بهر آن چنین است گوید که چو مر آن تاثیر پیشین را زایل کند و مر اثرپذیر را به حال طبیعی باز آرد، باز مر اثرپذیر را (از طبیعت) به دیگر جانب بیرون بردن گیرد و (از) بیرون شدن از طبیعت مر اثر پذیر را رنج حاصل شود. پس آن تاثیر باز پسین (تا) همی مر اثرپذیر را سوی حال طبیعی او باز آورد، لذت بدو همی رساند و (چو) اثرپذیر به حال طبیعی خویش بازرسد، لذت از او بریده شود. آن گاه (چو) آن تاثیر باز پسین دایم گشت و مر او را از جانب دیگر از طبیعت بیرون بردن گرفت، باز مر او را رنجانیدن گرفت. پس گوید: پیدا شد که حال طبیعی مر اثر پذیر را چو واسطه است میان بیرون شدن از طبیعت کز آن درد و رنج یابد و میان باز آمدن به طبیعت کز آن لذت و آسانی یابد، (و آن) حال که طبیعت است نه رنج است و نه لذت.

Он гоҳи писари закариёи мари ин қавлро шарҳ кунад ва гуяд ки мисоли ин чунин бошад ки мардии андари хона Эй бошад ки он хона на чунон сард бошад ки ӯ аз сармо билразад ва на чунон гарм бошад ки мар ӯро андари он арақ ояд , то ҷасад ӯ андари он хона ху кунад ва на гармо ёбад ва на сармо . Он гоҳи мФоҷоаҳи он хона гарм шавад , чунон ки он марди андар ӯ ба гармо ранҷа шавад сахт , ва бетоқат шавад . Он гоҳ сипас аз ( он ) бодии хунаки андари он хона омадан гирад андаки андак , пас он мард ки андар ӯ аз гармои ранҷа шуда бошад бидонча аз табиат ки бар он буд берун шуда бошад , аз он хунакӣ лиззат ёфтан гирад – аз баҳри онкии ҳамеи сӯии табиат боз ояд – то он гоҳ ки он хунакии мар ӯро бидон ҳоли пешин ӯ бозрасанд ки он на сард буд ва на гарм . Он гоҳи пас аз он агар хунакӣ пайваста шавад , ҳам аз он сармо каз ӯ ҳаме лиззат ёфт ранҷа шудан гирад бидонча аз табиати бози ҳаме ба дигари ҷониб берун шавад . Ва агар бози пас аз он сармо , гармо бидон хона пайвастан гирад , он мард аз он гармои боз лиззат ёфтан гирад бидонча ҳамеи сӯии табиати бози орадаш , ҳам чунин то боз бидон ҳоли табиии хеши бозрасад . Пас гуяд : зоҳир шуд ки лиззати ҳиссӣ чизе нест магари роҳат аз ранҷ ,у ранҷ чизе нест магари берун шудан аз табиат (у табиат на ранҷаст ва на лиззат . Он гоҳ гуяд : ва чу берун шудан аз табиат ) андак андак бошад ва бозгаштан ба табиат ба як дафъат бошад , лиззат пайдо ояду ранҷи пидонёид , ва чу берун шудан аз табиат ба як дафъат бошад ( ва ) боз омадан ( бадв ) андак андак бошад , ранҷ пайдо ояду лиззат пайдо наёяд . Пас гуяд : мари он боз омаданро ба табиат ба як дафъати лиззат ном ниҳоданд , ҳар чанд ки он роҳат буд аз ранҷ . Ва гуяд : мисоли ин чунин бошад ки мардумро гуруснагӣу тишнагии андак андак ранҷоанд ва он мар ӯро берун шуданаст аз табиат то чу сахт гурусна шавад ё ташна , он гоҳ ба якборагии таом ё шароб бихӯрад то ба ҳоли хеш каз он пеш бар он буд боз расад , аз он лиззат ёбаду лиззат пайдо ояд мар ӯро бидонча ба як дафъат ба табиат боз омаду ранҷи гуруснагӣ ё тишнагӣ ки мар ӯро андаки андак аз табиати беруни барда буд пайдо наомадаш . Ва мари он ( боз омаданро ба ҳол беранҷӣ лиззат гуфтанд ва он чизе набӯд магари роҳат ) аз он ранҷи хиради хирад ки ҷумла шуда буд ( ба як дафъат . ) ва гуяд : чу боз аз ҳоли тани дурустӣ ( касеро ) ногоҳ ҷароҳатӣ расад ки бидон аз ҳоли табиии хеш ба як дафъат берун шавад , аз он дард ва ранҷ ёбад ва чу ба рӯзгори он ҷароҳат ӯ андаки андак ба ҳоли дурустӣ боз ояд , лиззати ҳеҷ наёбад . Пас мари он берун шуданро аз табиат ба як дафъати дард ва ранҷ гуфтанд ки пайдо омад ,у мари он боз омаданро ба ҳол ( аввал ) лиззат нагуфтанд ки пайдо наомад .

آن گاه پسر زکریا مر این قول را شرح کند و گوید که مثال این چنین باشد که مردی اندر خانه ای باشد که آن خانه نه چنان سرد باشد که او از سرما بلرزد و نه چنان گرم باشد که مر او را اندر آن عرق آید، تا جسد او اندر آن خانه خو کند و نه گرما یابد و نه سرما. آن گاه مفاجاه آن خانه گرم شود، چنان که آن مرد اندر او به گرما رنجه شود سخت، و بی طاقت شود. آن گاه سپس از (آن) بادی خنک اندر آن خانه آمدن گیرد اندک اندک، پس آن مرد که اندر او از گرما رنجه شده باشد بدانچه از طبیعت که بر آن بود بیرون شده باشد، از آن خنکی لذت یافتن گیرد – از بهر آنکه همی سوی طبیعت باز آید – تا آن گاه که آن خنکی مر او را بدان حال پیشین او بازرساند که آن نه سرد بود و نه گرم. آن گاه پس از آن اگر خنکی پیوسته شود، هم از آن سرما کز او همی لذت یافت رنجه شدن گیرد بدانچه از طبیعت باز همی به دیگر جانب بیرون شود. و اگر باز پس از آن سرما، گرما بدان خانه پیوستن گیرد، آن مرد از آن گرما باز لذت یافتن گیرد بدانچه همی سوی طبیعت باز آردش، هم چنین تا باز بدان حال طبیعی خویش بازرسد. پس گوید: ظاهر شد که لذت حسی چیزی نیست مگر راحت از رنج، و رنج چیزی نیست مگر بیرون شدن از طبیعت (و طبیعت نه رنج است و نه لذت. آن گاه گوید: و چو بیرون شدن از طبیعت) اندک اندک باشد و بازگشتن به طبیعت به یک دفعت باشد، لذت پیدا آید و رنج پیدانیاید، و چو بیرون شدن از طبیعت به یک دفعت باشد (و) باز آمدن (بدو) اندک اندک باشد، رنج پیدا آید و لذت پیدا نیاید. پس گوید: مر آن باز آمدن را به طبیعت به یک دفعت لذت نام نهادند، هر چند که آن راحت بود از رنج. و گوید: مثال این چنین باشد که مردم را گرسنگی و تشنگی اندک اندک رنجاند و آن مر او را بیرون شدن است از طبیعت تا چو سخت گرسنه شود یا تشنه، آن گاه به یکبارگی طعام یا شراب بخورد تا به حال خویش کز آن پیش بر آن بود باز رسد، از آن لذت یابد و لذت پیدا آید مر او را بدانچه به یک دفعت به طبیعت باز آمد و رنج گرسنگی یا تشنگی که مر او را اندک اندک از طبیعت بیرون برده بود پیدا نیامدش. و مر آن (باز آمدن را به حال بی رنجی لذت گفتند و آن چیزی نبود مگر راحت) از آن رنج خرد خرد که جمله شده بود (به یک دفعت.) و گوید: چو باز از حال تن درستی (کسی را) ناگاه جراحتی رسد که بدان از حال طبیعی خویش به یک دفعت بیرون شود، از آن درد و رنج یابد و چو به روزگار آن جراحت او اندک اندک به حال درستی باز آید، لذت هیچ نیابد. پس مر آن بیرون شدن را از طبیعت به یک دفعت درد و رنج گفتند که پیدا آمد، و مر آن باز آمدن را به حال (اول) لذت نگفتند که پیدا نیامد.

Он гоҳи андари лиззат маҷомеъат гуяд : он низ бидонаст ки модтии ҳама ҷумла шавад андари маконе ки он макон ба ғоят бедорӣаст ва ба ниҳояти боиндгӣ ҳисаст , ва чу он Модат ба замони дароз ҷамъ шавад ( ва ) ба як бор аз онҷо берун ояд , аз он ҳамеи лиззат ҳосил шавад . Ва гуяд : он лиззат бар мисол лиззатӣаст ки мардум аз хоридн гарӣ ёбад .

آن گاه اندر لذت مجامعت گوید: آن نیز بدان است که مادتی همه جمله شود اندر مکانی که آن مکان به غایت بیداری است و به نهایت بایندگی حس است، و چو آن مادت به زمان دراز جمع شود (و) به یک بار از آنجا بیرون آید، از آن همی لذت حاصل شود. و گوید: آن لذت بر مثال لذتی است که مردم از خاریدن گری یابد.

Ва андари лиззати нгрстни сӯй никўрўён гуяд ки он азон бошад ки мардум аз ҷуфти нои мувофиқи зишт рӯй сайр шуда бошад вази табиати беруни омада . Ва андари лиззати шунидани овоз хуш гуяд : ҳам ин тартиб мавҷӯдаст , аз баҳри онкӣ ҳар ки овози борӣкро бисёр башнавад , аз шунидани овози стбр сипас аз он лиззат ёбад . Ва гуяд : ҳарчанд мардум аз дидани равшаноӣ лиззат ёбад , чу равшаноиро бисёр бинад , аз чашми фароз кардану тирагӣ низ лиззат ёбад . Ин ҷумла ки ёд кардем , қавл Муҳамад закариёст андари мқолтӣ ки мари онро муфрад бар шарҳи лиззат банно кардааст . Ва мо гӯйем андари ин маънии ончӣ ҳақасту таноқузи қавли ин мард ба уқало намоем . БтўФиқи аллоҳи таъолӣ .

و اندر لذت نگرستن سوی نیکورویان گوید که آن ازآن باشد که مردم از جفت نا موافق زشت روی سیر شده باشد وز طبیعت بیرون آمده. و اندر لذت شنودن آواز خوش گوید: هم این ترتیب موجود است، از بهر آنکه هر که آواز باریک را بسیار بشنود، از شنودن آواز سطبر سپس از آن لذت یابد. و گوید: هرچند مردم از دیدن روشنایی لذت یابد، چو روشنایی را بسیار بیند، از چشم فراز کردن و تیرگی نیز لذت یابد. این جمله که یاد کردیم، قول محمد زکریاست اندر مقالتی که مر آن را مفرد بر شرح لذت بنا کرده است. و ما گوییم اندر این معنی آنچه حق است و تناقض قول این مرد به عقلا نماییم. بتوفیق الله تعالی.

Гӯйем ки ин мард ба оғоз мақолат гуфтааст ки лиззати ҳиссӣ чизе нест магар ( роҳат аз ранҷу ранҷ низ чизе нест магар ) берун шудан аз табиату лиззат чизе нест магари боз омадан ба табиату боз омадан ба табиат набошад магар сипас аз берун шудагӣ аз он , он гоҳ гуфтааст : дуруст шуд ки лиззат набошад магар сипас аз ранҷи берун омадан аз он , он гоҳ ( ба ) охир мақолат гуфтааст ки мардум аз нгрстни сӯии нур лиззат ёбаду лекин чу мари нурро бисёр бинад , аз дидори торикӣу чашми фароз овардан низ лиззат ёбад . Ва ин сухани бози пасин ӯ ҳаме нақз кунад мари он муқаддамаро ки ба оғоз мақолат гуфт : лиззат набошад магар бар асари ранҷ ва лиззат набошад магар ба боз омадани сӯии табиати пас аз берун ( шудан аз он ) . Ва гуфт ки табиат ба миёни ранҷу лиззат миёнҷӣаст ва маҳсус нест . Пас бояд ки моро бигӯед ки табиати миёни нгрстни андари нуру миёни нгрстни андари зулмат кадомаст ва чу мардум аз дидани нур лиззат ёфт , сӯии кадоми табиати ҳаме боз шуд ? ва чу ба иқрори ин мард , нгрндаҳ аз дидани нур лиззат ёфт ва он мар ӯро боз омадан буд сӯии табиатӣ каз он берун шуда буд , пас муқаддамааш ботил буд то натиҷааш дурӯғи зану ҳаром зода омад . Он гоҳ гуфт : ( чу ) ки аз дидани нур сутӯҳ шавад , аз дидани торикӣу чашми фароз кардан лиззат ёбад . Ва ин қавл низ мутаноқизасту ҳаме ботил кунад мари он муқаддамаро ки гуфт : лиззат набошад магар ба бози гаштани мари асарпазирро сӯии табиати хеш сипас аз берун шудан ӯ аз он , аз баҳри онкии берун шудани нгрндаҳи сӯии равшаноӣ аз табиати хеш ки пеши азон бар он буд , ба лиззат буд на ба ранҷ , ва ин хилофи ҳукм писар закариёст . Ва бозгаштан бидон низ ҳам ба лиззат буд ба иқрор ӯ ва ба миёни нгрстну нонгрстни ҳоле миёнҷӣ нест ки он нгрстн несту нонгрстн низ нест , чунонкӣ ӯ даъвӣ кард ки он на ранҷаст ( ва на лиззат , бал ки ин ҳар ду лиззат )аст . Венис гуфт ки мардум ( аз нгрстн ) сӯии зании хуб рӯй лиззат бидон ёбад каз дидани мари зани зишт рӯйро ранҷа шуда бошад . Ва ин сухании сахти ракик ва бемаънӣаст , ( аз баҳри онкӣ ) мардумро аз нгрстни сӯии хуби рӯйон на бидон лиззат расад каз касе зишт рӯй сутӯҳ шуда бошад , бал ( ки ) нафаси мардумро ёфтан ин лиззат ( ҷавҳарӣаст )у мари дигари ҷонваронро бо мардуми андари ин лиззату андар лиззат ёфтан аз самоъи хушу аиқоъҳои бнзм бар суханони мавзун , анбозӣ нест . Ва ин қавл низ мутаноқизаст мари он қавлро ки пеш аз он гуфт андари маънии лиззат аз нгрстни сӯии равшаноӣу торикӣ , аз баҳри онкӣ агар муқаддамаи рост будӣ , боистӣ ки ҳар ки никўрўӣ дидӣ ва на зишт рӯй , бар табиат будӣ ва чу некӯ рӯйро бидидӣ ранҷа шудӣ , аз баҳр онкӣ бидон аз табиат берун шудӣ ,у боз сипас аз он чу зишт рӯйро дидӣ аз он лиззат ёфтӣ , аз баҳр онкӣ бидон сӯии табиати бози гаштӣ ,у лекини ҳол ба хилоф инаст . Пас зоҳир кардем ки муқаддамаи ин мард бидонча гуфт , лиззати ҷуз бар ақаб ранҷ набошад , на ростаст . Бояд ки мтобъони ин файласуфи моро бигӯянд ки чу мардуми зании некӯ рӯйро ё нигории некӯро бибинад ва ( аз ) он лиззат ёбад , ба кадоми табиати ҳаме боз гардад ва ба чаҳ вақт аз он табиати берун шуда буд то чу бидон бозгашт лиззат ёфт ? пас зоҳираст ки ин лиззат бидон нгрндаҳи сӯии хуб рӯй на сипас аз берун шудан ӯ расед аз он табиати хеш ки он нодидан буд албата на мари хуб рӯйро ва на мари зишт рӯйро . Ботил шуд қавли Муҳамади закариё ки гуфт : лиззат набошад магар ба боз шудани сӯии табиат .

گوییم که این مرد به آغاز مقالت گفته است که لذت حسی چیزی نیست مگر (راحت از رنج و رنج نیز چیزی نیست مگر) بیرون شدن از طبیعت و لذت چیزی نیست مگر باز آمدن به طبیعت و باز آمدن به طبیعت نباشد مگر سپس از بیرون شدگی از آن، آن گاه گفته است: درست شد که لذت نباشد مگر سپس از رنج بیرون آمدن از آن، آن گاه (به) آخر مقالت گفته است که مردم از نگرستن سوی نور لذت یابد و لیکن چو مر نور را بسیار بیند، از دیدار تاریکی و چشم فراز آوردن نیز لذت یابد. و این سخن باز پسین او همی نقض کند مر آن مقدمه را که به آغاز مقالت گفت: لذت نباشد مگر بر اثر رنج و لذت نباشد مگر به باز آمدن سوی طبیعت پس از بیرون (شدن از آن) . و گفت که طبیعت به میان رنج و لذت میانجی است و محسوس نیست. پس باید که ما را بگوید که طبیعت میان نگرستن اندر نور و میان نگرستن اندر ظلمت کدام است و چو مردم از دیدن نور لذت یافت، سوی کدام طبیعت همی باز شد؟ و چو به اقرار این مرد، نگرنده از دیدن نور لذت یافت و آن مر او را باز آمدن بود سوی طبیعتی کز آن بیرون شده بود، پس مقدمه اش باطل بود تا نتیجه اش دروغ زن و حرام زاده آمد. آن گاه گفت: (چو) که از دیدن نور ستوه شود، از دیدن تاریکی و چشم فراز کردن لذت یابد. و این قول نیز متناقض است و همی باطل کند مر آن مقدمه را که گفت: لذت نباشد مگر به باز گشتن مر اثرپذیر را سوی طبیعت خویش سپس از بیرون شدن او از آن، از بهر آنکه بیرون شدن نگرنده سوی روشنایی از طبیعت خویش که پیش ازآن بر آن بود، به لذت بود نه به رنج، و این خلاف حکم پسر زکریاست. و بازگشتن بدان نیز هم به لذت بود به اقرار او و به میان نگرستن و نانگرستن حالی میانجی نیست که آن نگرستن نیست و نانگرستن نیز نیست، چنانکه او دعوی کرد که آن نه رنج است (و نه لذت، بل که این هر دو لذت) است. ونیز گفت که مردم (از نگرستن) سوی زنی خوب روی لذت بدان یابد کز دیدن مر زن زشت روی را رنجه شده باشد. و این سخنی سخت رکیک و بی معنی است، (از بهر آنکه) مردم را از نگرستن سوی خوب رویان نه بدان لذت رسد کز کسی زشت روی ستوه شده باشد، بل (که) نفس مردم را یافتن این لذت (جوهری است) و مر دیگر جانوران را با مردم اندر این لذت و اندر لذت یافتن از سماع خوش و ایقاع های بنظم بر سخنان موزون، انبازی نیست. و این قول نیز متناقض است مر آن قول را که پیش از آن گفت اندر معنی لذت از نگرستن سوی روشنایی و تاریکی، از بهر آنکه اگر مقدمه راست بودی، بایستی که هر که نیکوروی دیدی و نه زشت روی، بر طبیعت بودی و چو نیکو روی را بدیدی رنجه شدی، از بهر آنکه بدان از طبیعت بیرون شدی، و باز سپس از آن چو زشت روی را دیدی از آن لذت یافتی، از بهر آنکه بدان سوی طبیعت باز گشتی، و لیکن حال به خلاف این است. پس ظاهر کردیم که مقدمه این مرد بدانچه گفت، لذت جز بر عقب رنج نباشد، نه راست است. باید که متابعان این فیلسوف ما را بگویند که چو مردم زنی نیکو روی را یا نگاری نیکو را ببیند و (از) آن لذت یابد، به کدام طبیعت همی باز گردد و به چه وقت از آن طبیعت بیرون شده بود تا چو بدان بازگشت لذت یافت؟ پس ظاهر است که این لذت بدان نگرنده سوی خوب روی نه سپس از بیرون شدن او رسید از آن طبیعت خویش که آن نادیدن بود البته نه مر خوب روی را و نه مر زشت روی را. باطل شد قول محمد زکریا که گفت: لذت نباشد مگر به باز شدن سوی طبیعت.

Ва низ гӯйем бар ради ҳукми писари закариё ки гуфт : ёфтан ба ҳис набошад магар ба таъси кардан аз маҳсуси андари ҳос то худованди ҳиси мари онро биёбад ва бидон ёфтан аз ҳоли табиии хеши бигардади вази табиат берун шавад вази он ранҷа шавад ва ин таъси пешин бошад , он гоҳ чу таъсии дувуми бадви пайвандад ки таъсии он зид пешин бошад ( ва ) мар ӯро бидон ҳоли аввалии бози орад , аз он лиззат ёбад ( ки худованди ҳиси бенаӣу шунавои пас аз онкӣ нашунӯд ва нанигарад , аз ҳоли табиӣ хеш бошад , ва чу нигории некӯ ё боғии хуррам ё сӯратӣ ороста бибинад , ҳол ӯ ки табиӣ буд мтбдл шавад ва он берун шудан ӯ бошад аз табиат ва аз он лиззат ҳаме ёбад , ) ва ҳам чунин чу овоз равадӣ сохта ба вазни рўдзнии устоди мари онро бо нғмтӣ дар хури он ба қавлии мавзуну алфозии равон ҳамвор башнавад , ( ҳоли табиӣ ӯ бидон низ мтбдл шавад ва ин низ мар ӯро берун шудан бошад аз ) ҳоли табиии хеш , вази он ҳаме лиззат ёбад . Пас ин ҳол ( ҳаме ) ба зид онаст ки муқаддамаи ин файласуф бар онаст , аз баҳри онкии ин ( кас ) ба берун шудан аз табиат ки ӯ бар онаст ҳаме лиззат ёбад , он гоҳ агар ( ин ) мард ки мари он зани никўрўӣ робсёр бидид вази дидор ӯ лиззат ёфт ва бидон аз табиат берун шуд , агар низ мари он занро набинад сахт ранҷур шавад аз нодидан ӯ , чунонкии хештанро бар талаб ӯ бар мухотираҳои азим арза кунад вази ҳалоки хеш бок надорад . Ва ин мард ба нодидани мари он занро ҳаме ба ҳоли табиии хеш боз шавад ки пеш аз дидор ӯ мари он занро бар он буд . Пас ин натиҷа бар акси он муқаддама омад ки ин файласуф ба оғози мақолат хеш гуфт : аз баҳри онкӣ ӯ ҳукм кард ки ранҷ аз он ҳосил ояд ( ки худованди ҳис аз табиат берун шавад ба пазируфтани таъси аз асаркунанда ва ) лиззат ёбад чу ба ҳоли табиӣ ( хеш боз гардад , ) ва ин марди он гоҳ ки мари ин зани некӯро надида буд бар ҳоли табиӣ буд ва чу ( мар ӯро бидид ва аз ) ҳоли табиии хеш берун шуд , воҷиб омад ба ҳукми ин файласуф ки ранҷаи гаштӣу лекин лиззат ёфт ,у боз ( чу ) дидори он хуб рӯй аз ӯ зоил шуд ва ба ҳоли табиии бозгашт , воҷиб омад ба ҳукми ин файласуф ки лиззат ёфтӣу лекини ранҷаи гашт . Аз ин зоҳиртар радӣу дурусттар нақзӣ чигуна бошад ки мо бар ин файласуф кардем ? ва ҳам инаст ҳоли сухани андар ҳол шунаванда овози хушу сухани мавзун ( ки чу мари онро башнавад ва аз табиат берун шавад лиззат ёбад ва чу мари онро гум кунад ё бар ақаби он бонги хар ё бонги сутури шунӯд , ҳаме ба табиат боз гардаду лекин ранҷа шавад . Ва низ гӯйем ки қавли ин мард бидонча гуфт : чу касе овози борӣк бисёр башнавад , ҳар чанд каз он лиззат ёфта бошад , чу пас аз он овоз стбр башнавад , аз он низ лиззат ёбад , ҳаме нақз кунад мари он муқаддамаро ки гуфт : лиззат набошад магар ба боз омадан ба ҳоли табиии пас аз берун шудан аз он , аз баҳри онкии ҳол табиӣ шунаванда онаст ки ҳеҷ овоз нашунӯд албата – на борӣк ва на стбр – ҳам чунонкии ҳоли табиии бсоўндаҳ онаст ки на сармо ёбад ва на гармо ва на дурушти бсоўд ва на нарм . Ва чу шунаванда мари овози борӣки бнзмро башнавад , ҳаме аз ҳоли табиӣ берун шавад ба ҷонибии вази он ҳаме лиззат ёбад , ба хилофи қзити ин файласуф ки гуфт : азбирўн шудан аз ҳоли табиии мари худованди ҳисро ранҷ ояд . Ва ин лиззати мар ӯро гӯйем каз овози чангу чанги занӣ хуш расед ки мари онро бо қавлии манзуми дархури бадви расонид . Пас воҷиб ояд аз ҳукми ин файласуф , боз омадан ин мард ба ҳоли табиии хеш ба ҳоле бошад ба зиди ин ҳол ки ёд кардем , ва он ба овоз харӣ бошад ки баробар шавад бо дашноми хрбндаҳи стбри овоз то ҳиси самъи он мард каз овози чангу нғмти борӣк аз табиати берун шуда буд , ба табиат боз ояд ва аз он лиззат ёбад . Ва лекин ҳар касе донад ки ҳеҷ мардум аз он нағмаи хушу овози чанг ранҷа нашавад ва на аз бонги хар лиззат ёбад , бо онкӣ агар чунонкии ин мард гуфт мардум аз шунидани овози борӣк бар ақаби он овози стбр лиззат ёфтӣ , ҳукми ин мард рост набӯдӣ , аз баҳри онкии ин марди ҳам ба берун шудан аз табиат ба ёфтан овози борӣк лиззат ёфта будӣ ва ҳам ба бозгаштан бидон ёфтан овоз стбр ёфта будӣ ,у ҳукм ӯ чунонаст ки мардум ба берун шудан аз ҳоли табиӣ ранҷа шавад на лиззат ёбад ,у мардум каз овози борӣку стбр лиззат ёбад , на ба борикӣу стбрӣ овоз ёбад , бал ба назм он ёбад . Набинӣ ки ҳеҷ овозӣ аз овози пари пашшаи борӣк тар несту овозии стбртар аз бонг хар несту мардум аз ин лиззат ҳеҷ наёбанд ? ) пас чунин сухан фалсафа набошад , бал ( ки ) арза кардани ҷаҳл ва сафоҳат бошад .

و نیز گوییم بر رد حکم پسر زکریا که گفت: یافتن به حس نباشد مگر به تاثیر کردن از محسوس اندر حاس تا خداوند حس مر آن را بیابد و بدان یافتن از حال طبیعی خویش بگردد وز طبیعت بیرون شود وز آن رنجه شود و این تاثیر پیشین باشد، آن گاه چو تاثیر دوم بدو پیوندد که تاثیر آن ضد پیشین باشد (و) مر او را بدان حال اولی باز آرد، از آن لذت یابد ( که خداوند حس بینایی و شنوایی پس از آنکه نشنود و ننگرد، از حال طبیعی خویش باشد، و چو نگاری نیکو یا باغی خرم یا صورتی آراسته ببیند، حال او که طبیعی بود متبدل شود و آن بیرون شدن او باشد از طبیعت و از آن لذت همی یابد،) و هم چنین چو آواز رودی ساخته به وزن رودزنی استاد مر آن را با نغمتی در خور آن به قولی موزون و الفاظی روان هموار بشنود، (حال طبیعی او بدان نیز متبدل شود و این نیز مر او را بیرون شدن باشد از) حال طبیعی خویش، وز آن همی لذت یابد. پس این حال (همی) به ضد آن است که مقدمه این فیلسوف بر آن است، از بهر آنکه این (کس) به بیرون شدن از طبیعت که او بر آن است همی لذت یابد، آن گاه اگر (این) مرد که مر آن زن نیکوروی رابسیار بدید وز دیدار او لذت یافت و بدان از طبیعت بیرون شد، اگر نیز مر آن زن را نبیند سخت رنجور شود از نادیدن او، چنانکه خویشتن را بر طلب او بر مخاطره های عظیم عرضه کند وز هلاک خویش باک ندارد. و این مرد به نادیدن مر آن زن را همی به حال طبیعی خویش باز شود که پیش از دیدار او مر آن زن را بر آن بود. پس این نتیجه بر عکس آن مقدمه آمد که این فیلسوف به آغاز مقالت خویش گفت: از بهر آنکه او حکم کرد که رنج از آن حاصل آید (که خداوند حس از طبیعت بیرون شود به پذیرفتن تاثیر از اثرکننده و) لذت یابد چو به حال طبیعی (خویش باز گردد،) و این مرد آن گاه که مر این زن نیکو را ندیده بود بر حال طبیعی بود و چو (مر او را بدید و از) حال طبیعی خویش بیرون شد، واجب آمد به حکم این فیلسوف که رنجه گشتی و لیکن لذت یافت، و باز (چو) دیدار آن خوب روی از او زایل شد و به حال طبیعی بازگشت، واجب آمد به حکم این فیلسوف که لذت یافتی و لیکن رنجه گشت. از این ظاهرتر ردی و درست تر نقضی چگونه باشد که ما بر این فیلسوف کردیم؟ و هم این است حال سخن اندر حال شنونده آواز خوش و سخن موزون (که چو مر آن را بشنود و از طبیعت بیرون شود لذت یابد و چو مر آن را گم کند یا بر عقب آن بانگ خر یا بانگ ستور شنود، همی به طبیعت باز گردد و لیکن رنجه شود. و نیز گوییم که قول این مرد بدانچه گفت: چو کسی آواز باریک بسیار بشنود، هر چند کز آن لذت یافته باشد، چو پس از آن آواز سطبر بشنود، از آن نیز لذت یابد، همی نقض کند مر آن مقدمه را که گفت: لذت نباشد مگر به باز آمدن به حال طبیعی پس از بیرون شدن از آن، از بهر آنکه حال طبیعی شنونده آن است که هیچ آواز نشنود البته – نه باریک و نه سطبر – هم چنانکه حال طبیعی بساونده آن است که نه سرما یابد و نه گرما و نه درشت بساود و نه نرم. و چو شنونده مر آواز باریک بنظم را بشنود، همی از حال طبیعی بیرون شود به جانبی وز آن همی لذت یابد، به خلاف قضیت این فیلسوف که گفت: ازبیرون شدن از حال طبیعی مر خداوند حس را رنج آید. و این لذت مر او را گوییم کز آواز چنگ و چنگ زنی خوش رسید که مر آن را با قولی منظوم درخور بدو رسانید. پس واجب آید از حکم این فیلسوف، باز آمدن این مرد به حال طبیعی خویش به حالی باشد به ضد این حال که یاد کردیم، و آن به آواز خری باشد که برابر شود با دشنام خربنده سطبر آواز تا حس سمع آن مرد کز آواز چنگ و نغمت باریک از طبیعت بیرون شده بود، به طبیعت باز آید و از آن لذت یابد. و لیکن هر کسی داند که هیچ مردم از آن نغمه خوش و آواز چنگ رنجه نشود و نه از بانگ خر لذت یابد، با آنکه اگر چنانکه این مرد گفت مردم از شنودن آواز باریک بر عقب آن آواز سطبر لذت یافتی،حکم این مرد راست نبودی، از بهر آنکه این مرد هم به بیرون شدن از طبیعت به یافتن آواز باریک لذت یافته بودی و هم به بازگشتن بدان یافتن آواز سطبر یافته بودی، و حکم او چنان است که مردم به بیرون شدن از حال طبیعی رنجه شود نه لذت یابد، و مردم کز آواز باریک و سطبر لذت یابد، نه به باریکی و سطبری آواز یابد، بل به نظم آن یابد. نبینی که هیچ آوازی از آواز پر پشه باریک تر نیست و آوازی سطبر تر از بانگ خر نیست و مردم از این لذت هیچ نیابند؟) پس چنین سخن فلسفه نباشد، بل (که) عرضه کردن جهل و سفاهت باشد.

( ва низ гӯйем андари лиззатӣ ки мардум аз роҳи ҳост бсоўндаҳ ёбад , ки аз бсўдниҳо чизе аз ҳавои нарм тар нест ва агар мардӣ бараҳна биншинад то ҷасад ӯ бо ҳаво ху кунад ва он ҳоли табиӣ ӯ бошад , он гоҳи пас аз он агар ҷбаҳ эй аз мӯии смўри бипушад , бидон аз ҳоли табиии хеш берун шаваду лекин ранҷа нашавад , бал ки аз он лиззат ёбад , ба хилофи ҳукми ин файласуф ки гуфт : ранҷ аз берун шудан ояд аз табиату лиззат бозгаштан бошад ба табиат . Ва андари ҳост чшндаҳ гӯйем ки чу мардуми чизе нчшидаҳ бошад , ҳости чшндаҳ ӯ ба ҳол табиӣ бошад , ва чу порае ангабин ба даҳони андар наад , ҳост ӯ аз ҳоли табиии бигардад ва берун шавад ва аз он лиззат ёбад . Ва ба ҳукми ин файласуф боистӣ ки ранҷа шудӣ бидонча ангабини мари ҳости чшндаҳ ӯро аз ҳоли табиии беруни барад . Ва ин таъсикунанда нахустин буд андари ҳости ин мард ва чу бар асари ин таъсикунанда дигари таъсикунанда ба зид ин бияёд ва он пораи шҳми ҳанзал буд то мар ӯро аз берун шудагӣ аз табиат ба табиати бози барад , боистӣ каз он лиззат ёфтӣ ба ҳукми ин файласуф ,у лекин аз ин бозбрндаҳи мар ӯро ба табиати сахти ранҷаи гашт . Ва чу ба чашедани ангабин ки бидон аз ҳоли табиӣ берун шуд лиззат ёфт ва аз чашедани шҳми ҳанзал ки бидон ба ҳоли табиии бозгашт ранҷа шуд , зоҳир шуд ки қавли ин марди андари ин маънӣ нодурустаст . Пас ин ҳоли ҷуз онаст ки чшндаҳи шукру ангабин ҳамеша ба табиат боз ояду чшндаҳи ҳлилаҳу ҳанзал ҳамеша ҳаме аз табиат берун шавад . )

(و نیز گوییم اندر لذتی که مردم از راه حاست بساونده یابد، که از بسودنی ها چیزی از هوا نرم تر نیست و اگر مردی برهنه بنشیند تا جسد او با هوا خو کند و آن حال طبیعی او باشد، آن گاه پس از آن اگر جبه ای از موی سمور بپوشد، بدان از حال طبیعی خویش بیرون شود و لیکن رنجه نشود، بل که از آن لذت یابد، به خلاف حکم این فیلسوف که گفت: رنج از بیرون شدن آید از طبیعت و لذت بازگشتن باشد به طبیعت. و اندر حاست چشنده گوییم که چو مردم چیزی نچشیده باشد، حاست چشنده او به حال طبیعی باشد، و چو پاره ای انگبین به دهان اندر نهد، حاست او از حال طبیعی بگردد و بیرون شود و از آن لذت یابد. و به حکم این فیلسوف بایستی که رنجه شدی بدانچه انگبین مر حاست چشنده او را از حال طبیعی بیرون برد. و این تاثیر کننده نخستین بود اندر حاست این مرد و چو بر اثر این تاثیر کننده دیگر تاثیر کننده به ضد این بیاید و آن پاره شحم حنظل بود تا مر او را از بیرون شدگی از طبیعت به طبیعت باز برد، بایستی کز آن لذت یافتی به حکم این فیلسوف، و لیکن از این بازبرنده مر او را به طبیعت سخت رنجه گشت. و چو به چشیدن انگبین که بدان از حال طبیعی بیرون شد لذت یافت و از چشیدن شحم حنظل که بدان به حال طبیعی بازگشت رنجه شد، ظاهر شد که قول این مرد اندر این معنی نادرست است. پس این حال جز آن است که چشنده شکر و انگبین همیشه به طبیعت باز آید و چشنده هلیله و حنظل همیشه همی از طبیعت بیرون شود.)

( ва низ гӯйем ки ин мард ба оғози мақолат хеш гуфт ки лиззати ҳиссӣ ба ёфтан роҳатаст аз ранҷу ранҷ аз он расад ки худованди ҳис аз ҳоли табиии берун шуда бошад , ва аз ёфтан гармо бар ақаби сармо ва ёфтан хунакӣ бар ақаби гармо бар он бурҳон оварад . Пас гуфт : ҳаминаст ҳоли дигари ҳавос . Ва гуфт : зоҳир кардем ки лиззати ҷуз бар ақаб ранҷ набошад ва ин роҳат бошад аз ранҷ ки мар ӯро лиззат ном ниҳоданд . Ва мо гӯйем андари ради ин қавл ки агар мардӣ бошад тани дурусту дурусти ҳавос ва дайгарӣ бияёду шукрӣ ба даҳон ӯ андари бунааду нофаи машку дастаи гули пеш ӯ наад ва ба овозии хуши шеърии маънавӣ бар хонд пеш ӯу дебоеи мунаққаши пеш ӯ боз кунад ва ба ҷомаи нарми танишро пӯшад то ҳамаи ҳолҳои табиӣ ӯ мтбдл шавад , пас ба ҳукми ин файласуф ки гуфт : чу ҳоли табиии мардум мтбдл шавад мардумро ранҷ ояд , воҷиб ояд ки ин марди сахт ранҷа шавад аз чашедани шукр ва ёфтан буии машку гулу шунидани самоъи хушу пӯшидани ҷомаи нарм ва дидани дебои мунаққаш ,у лекини ҳама уқало донанд ки ҳоли ин мард ба хилоф он бошад ки ин файласуф ҳукм кардааст . Ва агар ҳукми ин марди рост будӣ , чизҳои макрӯҳ набӯдӣ андари ин олам ки мардум ба ранҷи он махсӯсаст аз дигари ҳайвон . Ва зоҳираст мари уқалоро ки чу ҳости бсоўндаҳи мардуми мари мӯии смўрро бсоўд аз ҳоли табиӣ берун шавад , ҳам чунонкӣ чу мари пилос прмўиро ё хорхскро бсоўд аз табиат берун шавад ,у лекин аз он яке лиззат ёбад ва аз ин дигар ранҷа шавад . Ва ҳости нгрндаҳи мардум чу духтарии хуб рӯйро бинад андари ҷомаҳои дебо аз ҳоли табиӣ берун шавад , ҳам чунонкӣ чу гандаи перии зангии нобӣноро бинад андари гилӣмии зишти боз аз ҳоли табиӣ берун шавад ,у лекин аз он яке лиззат ёбад ва аз он дигар ранҷа шавад . Ва ҳост шунаванда мардум чу шунӯд ки занаши ногуҳи писарии дурусти сӯрати зод , бидон аз ҳоли табиӣ берун шавад , ҳам чунонкӣ агар башнавад ки бародараш бамурду молаш султон барграфт низ аз ҳоли табиӣ берун шавад ,у лекини ҳолаши андари ин ду берун шудан аз табиат на чунон бошад ки ҳукми ин файласуф бар онаст . Ва ҳости бўиндаҳи мардум аз ёфтан буии абиру раёҳин аз ҳоли табиӣ берун шавад , ҳам чунонкӣ ба ёфтан ганди мурдору саргин аз ҳоли табиӣ берун шавад ,у лекини мари он берун шуданро биҷӯед ва аз ин дигар бигурезад . Ва гӯйем ки ин ҳукм ки ин файласуф кардааст , ҷузи андари баъзе аз ҳост бсоўндаҳ несту андари кули ин ҳост низ нест , аънӣ ки ин ҳукм андар ёфтан гармо ва сармост ки аз зиди ранҷ ба мардум расаду бас , чунонкӣ чу пас аз рнҷгӣ аз сармо , гармои бадв пайваста шавад , аз он лиззат ёбад , ва чу пас аз гармои хунакии бадв пайваста шавад , аз он лиззат ёбад . Ва ин баъзеаст аз ончӣ ба ҳост бсоўндаҳ ёфтааст , аз баҳри онкӣ ба ҳости бсоўндаҳи ҷузи гармоу сармои чаҳор маънии мухталиф низ ёфтааст , чу нарму дурушту мутаҳаррику сокин ,у ҳоли мардум ба ёфтан ин маъниҳо на бар он сиблатаст ки ба ёфтан гармо ва сармост ,у мардум аз бсўдни дурушт аз пас бсўдни чизеи нарми лиззати наёбад ва аз бсўдни мутаҳаррик сипас аз сокинӣ лиззат ёбад албата . Пас зоҳир кардем ки ҳости бсоўндаҳи мари се мухолифро ёбад аз гармӣу сардӣу нармӣу дуруштӣу мутаҳаррику сокин ,у ҳукми ин файласуфи андари як ҷуфт аз ин се ҷуфт ҳақасту андари ду ҷуфти боқӣ ботиласту андари чаҳор ҳости дигар аз нгрндаҳу шунӯдау бўиндаҳу чшндаҳи ин ҳукм ботиласт . )

(و نیز گوییم که این مرد به آغاز مقالت خویش گفت که لذت حسی به یافتن راحت است از رنج و رنج از آن رسد که خداوند حس از حال طبیعی بیرون شده باشد، و از یافتن گرما بر عقب سرما و یافتن خنکی بر عقب گرما بر آن برهان آورد. پس گفت: همین است حال دیگر حواس. و گفت: ظاهر کردیم که لذت جز بر عقب رنج نباشد و این راحت باشد از رنج که مر او را لذت نام نهادند. و ما گوییم اندر رد این قول که اگر مردی باشد تن درست و درست حواس و دیگری بیاید و شکری به دهان او اندر بنهد و نافه مشک و دسته گل پیش او نهد و به آوازی خوش شعری معنوی بر خواند پیش او و دیبایی منقش پیش او باز کند و به جامه نرم تنش را پوشد تا همه حال های طبیعی او متبدل شود، پس به حکم این فیلسوف که گفت: چو حال طبیعی مردم متبدل شود مردم را رنج آید، واجب آید که این مرد سخت رنجه شود از چشیدن شکر و یافتن بوی مشک و گل و شنودن سماع خوش و پوشیدن جامه نرم و دیدن دیبای منقش، و لیکن همه عقلا دانند که حال این مرد به خلاف آن باشد که این فیلسوف حکم کرده است. و اگر حکم این مرد راست بودی، چیزهای مکروه نبودی اندر این عالم که مردم به رنج آن مخصوص است از دیگر حیوان. و ظاهر است مر عقلا را که چو حاست بساونده مردم مر موی سمور را بساود از حال طبیعی بیرون شود، هم چنانکه چو مر پلاس پرموی را یا خارخسک را بساود از طبیعت بیرون شود، و لیکن از آن یکی لذت یابد و از این دیگر رنجه شود. و حاست نگرنده مردم چو دختری خوب روی را بیند اندر جامه های دیبا از حال طبیعی بیرون شود، هم چنانکه چو گنده پیری زنگی نابینا را بیند اندر گلیمی زشت باز از حال طبیعی بیرون شود، و لیکن از آن یکی لذت یابد و از آن دیگر رنجه شود. و حاست شنونده مردم چو شنود که زنش ناگه پسری درست صورت زاد، بدان از حال طبیعی بیرون شود، هم چنانکه اگر بشنود که برادرش بمرد و مالش سلطان برگرفت نیز از حال طبیعی بیرون شود، و لیکن حالش اندر این دو بیرون شدن از طبیعت نه چنان باشد که حکم این فیلسوف بر آن است. و حاست بوینده مردم از یافتن بوی عبیر و ریاحین از حال طبیعی بیرون شود، هم چنانکه به یافتن گند مردار و سرگین از حال طبیعی بیرون شود، و لیکن مر آن بیرون شدن را بجوید و از این دیگر بگریزد. و گوییم که این حکم که این فیلسوف کرده است، جز اندر بعضی از حاست بساونده نیست و اندر کل این حاست نیز نیست، اعنی که این حکم اندر یافتن گرما و سرماست که از ضد رنج به مردم رسد و بس، چنانکه چو پس از رنجگی از سرما، گرما بدو پیوسته شود، از آن لذت یابد، و چو پس از گرما خنکی بدو پیوسته شود، از آن لذت یابد. و این بعضی است از آنچه به حاست بساونده یافته است، از بهر آنکه به حاست بساونده جز گرما و سرما چهار معنی مختلف نیز یافته است، چو نرم و درشت و متحرک و ساکن، و حال مردم به یافتن این معنی ها نه بر آن سبیل است که به یافتن گرما و سرماست، و مردم از بسودن درشت از پس بسودن چیزی نرم لذت نیابد و از بسودن متحرک سپس از ساکنی لذت یابد البته. پس ظاهر کردیم که حاست بساونده مر سه مخالف را یابد از گرمی و سردی و نرمی و درشتی و متحرک و ساکن، و حکم این فیلسوف اندر یک جفت از این سه جفت حق است و اندر دو جفت باقی باطل است و اندر چهار حاست دیگر از نگرنده و شنوده و بوینده و چشنده این حکم باطل است.)

( ва мисли ин мард ба ҳукм кардани андари лиззат ки мардуми мари онро ба панҷ ҳавос биёбаду гуфтан ки он ҷузи роҳат аз ранҷи ҳеҷ чиз нест ва ин ҷуз бар ақаб ранҷ набошад , чу мисли мардум биёбонеаст ки ҳеҷ мивае надида бошад , пас бар тибқии гўзитар бо пӯст бинаду хурмоеу анҷӣрӣу бодомӣу харбуза ,у мари он гўзтарро бо пӯст баргирад ва бичишаду нохушии он ба кому забон ӯ расад , андеша накунад ки шояд бӯдан ки зери ин пӯсти андари чизеи хуштар аз инаст ё шояд бӯдан ки ин дигари чизҳо ҷуз чунинаст , бал ҳукм кунад ки ин чизҳо ҳамаи чунин талху нохушу забон гираст , ва аз ин чизҳо ҳеҷ чиз чунин нест . Ва ҳукм ӯ монандаи ин файласуф бошад ки бидонча андари се як аз як ҳост аз ҷумлаи панҷ ҳавоси бёФт , ҳукм кард ки андар ҳар панҷ ҳавоси ин ҳукм ки ман андари ин як се як ҳостӣ ёфтам равонаст то чу аз он бозҷўинд , ҷаҳлу ғифлат ӯ зоҳир шавад , чунин ки зоҳир кардем ҷаҳлу сафоҳат ӯро . )

(و مثل این مرد به حکم کردن اندر لذت که مردم مر آن را به پنج حواس بیابد و گفتن که آن جز راحت از رنج هیچ چیز نیست و این جز بر عقب رنج نباشد، چو مثل مردم بیابانی است که هیچ میوه ای ندیده باشد، پس بر طبقی گوزی تر با پوست بیند و خرمایی و انجیری و بادامی و خربزه، و مر آن گوز تر را با پوست برگیرد و بچشد و ناخوشی آن به کام و زبان او رسد، اندیشه نکند که شاید بودن که زیر این پوست اندر چیزی خوش تر از این است یا شاید بودن که این دیگر چیزها جز چنین است، بل حکم کند که این چیزها همه چنین تلخ و ناخوش و زبان گیر است، و از این چیزها هیچ چیز چنین نیست. و حکم او ماننده این فیلسوف باشد که بدانچه اندر سه یک از یک حاست از جمله پنج حواس بیافت، حکم کرد که اندر هر پنج حواس این حکم که من اندر این یک سه یک حاستی یافتم روان است تا چو از آن بازجویند، جهل و غفلت او ظاهر شود، چنین که ظاهر کردیم جهل و سفاهت او را.)

Бал ( ки ) гӯйем ки лиззати чизе дигараст (у роҳат аз ранҷи чизеи дигар . ) аммо лиззат онаст ( ки ) чу мардум аз ҳол табиӣ бидон бирасад шодмона ва тоза шавад ва чу аз он боз монад ранҷа шавад , чунонкӣ ( чу ) аз ҳоли дарвешӣу гуруснагӣу тишнагӣу танҳоӣ ба тавонгарӣу таому шаробу муҳаддису мӯнису ҷуз он расад ( шодмона ) ва тоза шавад , ва чу аз он боз монад , бар ҳоли пешин хеш намонад , бал ( ки ) ранҷа шавад . Ва роҳат аз ранҷ онаст ки ( чу ) мардум аз он ба ҳоли табиии хеш боз гардад , бар ҳол хеш монад , чунонкӣ чу аз тани дурустӣ ба беморӣ шавад ранҷа шавад ва чу аз он беморӣ дуруст шавад ( ва ) ба ҳоли пешини хеш боз гардад , на лиззат ёбад ва на ранҷ албата . Ва акнӯн ки аз ради қавли ин мард дар ин маънӣ пардохтему миёни лиззату миёни роҳат аз ранҷ фарқ кардем , андари маротиби лаззот сухан гӯйем : чунонкӣ ба оғози ин қавл ваъда кардем .

بل (که) گوییم که لذت چیزی دیگر است (و راحت از رنج چیزی دیگر.) اما لذت آن است (که) چو مردم از حال طبیعی بدان برسد شادمانه و تازه شود و چو از آن باز ماند رنجه شود، چنانکه (چو) از حال درویشی و گرسنگی و تشنگی و تنهایی به توانگری و طعام و شراب و محدث و مونس و جز آن رسد (شادمانه) و تازه شود، و چو از آن باز ماند، بر حال پیشین خویش نماند، بل (که)رنجه شود. و راحت از رنج آن است که (چو) مردم از آن به حال طبیعی خویش باز گردد، بر حال خویش ماند، چنانکه چو از تن درستی به بیماری شود رنجه شود و چو از آن بیماری درست شود (و) به حال پیشین خویش باز گردد، نه لذت یابد و نه رنج البته. و اکنون که از رد قول این مرد در این معنی پرداختیم و میان لذت و میان راحت از رنج فرق کردیم، اندر مراتب لذات سخن گوییم: چنانکه به آغاز این قول وعده کردیم.

Гӯйем ки лиззат ёфтан мари нафаси рост ва мо мари нафасро ба зуҳӯри афъол ӯ ёбему феъли нафаси андари табоиъи падед омадааст . Ва табиат ба се мартабатаст : яке онаст ки майлу ҳаракат ӯ сӯии ҳавошӣ оламаст ,у дигар онаст ки майлу ҳаракат ӯ сӯии марказ оламаст , ва се дигар онаст ки ҳаракат ӯ ба гирд ИМАотаст ки ба гирди маркази андар омадаанд . Ва ҳам чунин нафас ки вуҷӯд ӯ ба зуҳӯр феъл ӯст низ ба се мартабатаст : яке нафас наботӣаст ки ғизои пазираду биафзояд ,у дигари нафас ҳиссӣаст ки ҳаракат ба хост хеш кунад , ва се дигари нафас нотиқааст ки миёни чизҳо тамиз кунад .

گوییم که لذت یافتن مر نفس راست و ما مر نفس را به ظهور افعال او یابیم و فعل نفس اندر طبایع پدید آمده است. و طبیعت به سه مرتبت است: یکی آن است که میل و حرکت او سوی حواشی عالم است، و دیگر آن است که میل و حرکت او سوی مرکز عالم است، و سه دیگر آن است که حرکت او به گرد امهات است که به گرد مرکز اندر آمده اند. و هم چنین نفس که وجود او به ظهور فعل اوست نیز به سه مرتبت است: یکی نفس نباتی است که غذا پذیرد و بیفزاید، و دیگر نفس حسی است که حرکت به خواست خویش کند، و سه دیگر نفس ناطقه است که میان چیزها تمیز کند.

Пас гӯйем ки ин ду ҷавҳар каз ӯ яке табоиъасту дигар нуфусаст , маҳфӯзанд ба ҳидояти илоҳӣ ки бадишон пайвастааст аз фалаки алаъзам – ки мари онро ҳукамои курсӣ худоӣ гуфтанд –у ончии ҳидояти андар эшон пайдост бидонча ҳар яке аз табоиъу нуфус кӯшндааст андари нгоҳдошти маслиҳати хеш . Чунонкӣ чу салоҳи хок онаст ки андар марказ бошад то пароканда набошаду мари қӯтҳои аҷромро битавонад пазируфтану об ки аз хок бартараст бадви бррўд ва боистад , ҳаракату майл ӯ сӯй марказаст ба қисирӣ ки бар ӯ афтодаасту мари онро ҳаме табъ гӯйанд ва ба ҷои хеши андари ин маънӣ сухан гуфтаем , ва чу салоҳи оби андар онаст ки бартар аз хок бошад то табоҳ нашаваду хоси феъл ӯ ки он рафтанаст аз фароз ба нишеб ( ва ба бухор ба ) ҳаво бар шуданаст то хуш бошаду набот (ро брўёнд , ҳаракат ӯ сӯй ) марказаст бартар аз хок . Ва истодани хоку оби андари ин мартабатҳо ба орзӯӣ табиатаст ки мари эшон рости андари истодани бад-ӣни ҷойҳо бад-ӣни ҳаракат ки ёфтаанд . Ва ҳам инаст ҳоли ҳавоу оташу афлоку аҷроми олӣ ки ҳар яке аз он ба табъ майл доранд сӯй ҷое ( ки ) маслиҳати эшону бақои зўоти эшон андар онаст ки бидон ҷой ҳо боистанд ва биомезанд ҳар яке аз он бо дайгарӣ ки салоҳи эшон ҳар яке андар омехтанаст бо ёри хеш – чу омехтани хок бо обу бод бо оташ то фонӣ нашаванду ҷамол ва бақо ёбанд - , ва бигурезанд ҳар яке аз эшон аз дайгарӣ ки салоҳи эшон ҳар ( яке ) андар гурехтанаст аз ёри хеш то фасод напазиранд – чу гурехтани обу оташу боду хок аз якдигар то аз феъли хеш боз намонанд - . Ва зоҳираст ки андари лиззат мар ёбанда лиззатро ҷамолу бақо зиёдатасту андари ранҷи мар ӯро фасоду фано ва нуқсонаст .

پس گوییم که این دو جوهر کز او یکی طبایع است و دیگر نفوس است، محفوظ اند به هدایت الهی که بدیشان پیوسته است از فلک الاعظم – که مر آن را حکما کرسی خدای گفتند – و آنچه هدایت اندر ایشان پیداست بدانچه هر یکی از طبایع و نفوس کوشنده است اندر نگاهداشت مصلحت خویش. چنانکه چو صلاح خاک آن است که اندر مرکز باشد تا پراکنده نباشد و مر قوت های اجرام را بتواند پذیرفتن و آب که از خاک برتر است بدو بررود و بایستد، حرکت و میل او سوی مرکز است به قسری که بر او افتاده است و مر آن را همی طبع گویند و به جای خویش اندر این معنی سخن گفته ایم، و چو صلاح آب اندر آن است که برتر از خاک باشد تا تباه نشود و خاص فعل او که آن رفتن است از فراز به نشیب (و به بخار به) هوا بر شدن است تا خوش باشد و نبات (را برویاند، حرکت او سوی) مرکز است برتر از خاک. و ایستادن خاک و آب اندر این مرتبت ها به آرزوی طبیعت است که مر ایشان راست اندر ایستادن بدین جای ها بدین حرکت که یافته اند. و هم این است حال هوا و آتش و افلاک و اجرام عالی که هر یکی از آن به طبع میل دارند سوی جایی (که) مصلحت ایشان و بقای ذوات ایشان اندر آن است که بدان جای ها بایستند و بیامیزند هر یکی از آن با دیگری که صلاح ایشان هر یکی اندر آمیختن است با یار خویش – چو آمیختن خاک با آب و باد با آتش تا فانی نشوند و جمال و بقا یابند - ،و بگریزند هر یکی از ایشان از دیگری که صلاح ایشان هر (یکی) اندر گریختن است از یار خویش تا فساد نپذیرند – چو گریختن آب و آتش و باد و خاک از یکدیگر تا از فعل خویش باز نمانند - . و ظاهر است که اندر لذت مر یابنده لذت را جمال و بقا زیادت است و اندر رنج مر او را فساد و فنا و نقصان است.

Ва чу ҳол инаст , гӯйем : ҳар ду табъӣ ки бо якдигар биомезанд вази омехтани қӯт ва ҷамол ёбанд ва зиёдат пазиранд , эшон аз омехтани ҳаме ( лиззат ) ёбанд . Ва ба акси ин қзит , ҳар ду табъӣ ки чу ба якдигар расанд ошуфта шаванду фасод ва нуқсон пазиранд вази феъли хеши боз монанди , эшон ҳамеи дард ва ранҷ ёбанд аз якдигар ва чу ин аҷсоми табиӣ ҳар яке мутаҳаррикаст ба ҳаракатӣ ки андари он нгоҳдошт маслиҳат ӯст , ин ҳол далеласт бар онкии мари ин табоиъро андари ин ҳаракот лаззотасту андари хилофи ин ҳаракоти мрҳри якеро ранҷ ва дардаст , аз баҳри онкӣ агар хок ба осмони бршўди бшўрду фасоди пазиради ваз ӯ хоси феъл ӯ наёяд , ва ҳар фоилӣ аз хоси феъли хеш ба ранҷу дард боз монад ва низ хоси феъли хешро ба ёфтан лиззат тавонад кардан . Пас зоҳир кардем ки мари табоиъро ҳидоят илоҳӣаст андари нгоҳдошти масолеҳи хеш ,у андари салоҳи хеши мари нигоҳи дорандаи салоҳи хешро лиззатаст .

و چو حال این است، گوییم: هر دو طبعی که با یکدیگر بیامیزند وز آمیختن قوت و جمال یابند و زیادت پذیرند، ایشان از آمیختن همی (لذت) یابند. و به عکس این قضیت، هر دو طبعی که چو به یکدیگر رسند آشفته شوند و فساد و نقصان پذیرند وز فعل خویش باز مانند، ایشان همی درد و رنج یابند از یکدیگر و چو این اجسام طبیعی هر یکی متحرک است به حرکتی که اندر آن نگاهداشت مصلحت اوست، این حال دلیل است بر آنکه مر این طبایع را اندر این حرکات لذات است و اندر خلاف این حرکات مرهر یکی را رنج و درد است، از بهر آنکه اگر خاک به آسمان برشود بشورد و فساد پذیرد وز او خاص فعل او نیاید، و هر فاعلی از خاص فعل خویش به رنج و درد باز ماند و نیز خاص فعل خویش را به یافتن لذت تواند کردن. پس ظاهر کردیم که مر طبایع را هدایت الهی است اندر نگاهداشت مصالح خویش، و اندر صلاح خویش مر نگاه دارنده صلاح خویش را لذت است.

Ва ин ҳидояти илоҳӣ ки бидон ин табоиъи ҳамеи мари хештанро нигоҳ доранд аз фасоду фаноу ранҷ , ба манзалат рӯҳаст мари табоиъро ки мари эшонро қӯт ҳис нест . Ва ҳам ин ҳидояти илоҳӣ ба нуфус пайвастааст бар тартиб , чунонкии наботи бад-ӣни ҳидоят кӯшндааст андари масолеҳи хеш бар андозаи шарафи нафаси хеш ба кашӣдан ғизоу зиёдат пазируфтан ва зодан монанди хеш ба тухму бех ,у ҳайвони бад-ӣни ҳидояти талаб кунандааст мари ғизои сазовори хешро ва парҳезкунандааст аз ончии мар ӯро ҳалок кунад – чаҳ аз андарун ӯ аз ғизои ғайри мувофиқ ва чаҳ аз берун ӯ аз душман ӯ – ва ҷӯяндааст мари ҷуфти хешро то ба зойиши мари навъи хешро боқӣ кунад . Ва мардум ки мар ӯро нафасии шариф тараст аз нуфус ( дигар ) ҳайвонот , ( мар ӯро аз ҳидояти илоҳӣ ки ) лаззоти нуфуси андар онаст , насиб бештараст аз насиби ҳайвонот . Ва насиби ҳайвони бештар аз насиб наботаст аз ин ҳидоят ,у насиби наботи бештар аз насиб табоиъаст . Ва ҳеҷ мавҷӯдӣ аз ҳидояти илоҳӣ бенасиб нест , аз баҳри онкӣ ҳар мавҷӯдиро бақосту бақои мавҷӯдоти андари ҳидоят илоҳӣаст , бад-ӣни шарҳ ки гуфтем . Ва ҳидоятҳо ёрӣ ҳақаст мари мавҷӯдотроу бақоӣ ӯ – субҳона – ба зот ӯст . Ва агар ин ҳидояти илоҳӣ ба нафас инсонӣ напайвастӣ , мардум бетаълим надонистӣ ки ҷузви чизи камтар аз кул хеш бошад ва надонистӣ ки чизҳои бисёр ки ҳар яке аз он ба андозаи чизе дигар бошад , ҳама ҳамчанд якдигар бошанд . Ва ин ( аввалӣ )аст ки андари бдиҳти ақл собитаст аз ҳидояти илоҳӣ .

و این هدایت الهی که بدان این طبایع همی مر خویشتن را نگاه دارند از فساد و فنا و رنج، به منزلت روح است مر طبایع را که مر ایشان را قوت حس نیست. و هم این هدایت الهی به نفوس پیوسته است بر ترتیب، چنانکه نبات بدین هدایت کوشنده است اندر مصالح خویش بر اندازه شرف نفس خویش به کشیدن غذا و زیادت پذیرفتن و زادن مانند خویش به تخم و بیخ، و حیوان بدین هدایت طلب کننده است مر غذای سزاوار خویش را و پرهیزکننده است از آنچه مر او را هلاک کند – چه از اندرون او از غذای غیر موافق و چه از بیرون او از دشمن او – و جوینده است مر جفت خویش را تا به زایش مر نوع خویش را باقی کند. و مردم که مر او را نفسی شریف تر است از نفوس (دیگر) حیوانات، (مر او را از هدایت الهی که) لذات نفوس اندر آن است، نصیب بیشتر است از نصیب حیوانات. و نصیب حیوان بیشتر از نصیب نبات است از این هدایت، و نصیب نبات بیشتر از نصیب طبایع است. و هیچ موجودی از هدایت الهی بی نصیب نیست، از بهر آنکه هر موجودی را بقاست و بقای موجودات اندر هدایت الهی است، بدین شرح که گفتیم. و هدایت ها یاری حق است مر موجودات را و بقای او – سبحانه – به ذات اوست. و اگر این هدایت الهی به نفس انسانی نپیوستی، مردم بی تعلیم ندانستی که جزو چیز کمتر از کل خویش باشد و ندانستی که چیزهای بسیار که هر یکی از آن به اندازه چیزی دیگر باشد، همه همچند یکدیگر باشند. و این (اولی) است که اندر بدیهت عقل ثابت است از هدایت الهی.

Пас гӯйем ки падед овардани хоси феъли хешу талаби ғизоу нгоҳдошти маслиҳати хеши мар ҳар мавҷӯдиро атоӣ илоҳӣасту вуҷӯди ҳамаи мавҷӯдоти бад-ӣн се атост ки ҳукамои мари ҷумлагии онро сиёсат илоҳӣ гуфтаанд . Пас мари наботро ки мар ӯро нафас рўиндаҳаст , андар кашӣдан ғизои ҳамвору зиёдат ( пазируфтан ) ва зодан монанди хеш ба тухму бору ҷузи он , лиззатаст . Ва лиззати ҳайвон ки мар ӯро рӯҳ ҳиссӣаст бештар аз лиззат наботаст , бидонча мар ӯро ҳавосаст ва ба зоту хости хеш мутаҳаррикасту мар ӯро тахайюлу ҳазар ( ва ) рағбатаст . Ва лиззати мардум ки мар ӯро рӯҳ нотиқааст бештар аз лиззати дигар ҳайвонаст , бал ки мардумро ду лиззатаст : яке ҳиссӣ ва яке ақлӣ . Ва андари лиззати ҳиссии мари ҳайвонро ки ҳавос дорад бо ӯ ширкатасту лекини ширкатӣ андакасту кули лаззоти ҳиссии мардуми рост . Ва агар мардум тафаккур кунад андари лаззотӣ ки мардуми мар ӯро ба ҳост чшндаҳ ёбад , аз таомҳо ки таъмҳои он мухталифаст аз шириниҳо (у туршиҳо )у мижаҳои гӯногӯн ки мардум аз ҳар яке аз он андари ҳоли ҷдоигонгӣу андари ҳоли хомии ону андари ҳоли пухтагии ону андари омехтагии он бо якдигар – чаҳ хом ва чаҳ пухта – лиззатӣ дигар ёбад , бидонад ки он лиззат ки ҳаме ҳайвонот ёбанд ки бесухананд , аз он ҷузви нои мтҷзӣ аз кули ҷисм андакӣаст . Ва мари ҳайвонот бесуханро худ ҷузи андари лиззати ғизоу мҷомътӣ бо мардум ширкат нест .

پس گوییم که پدید آوردن خاص فعل خویش و طلب غذا و نگاهداشت مصلحت خویش مر هر موجودی را عطای الهی است و وجود همه موجودات بدین سه عطاست که حکما مر جملگی آن را سیاست الهی گفته اند. پس مر نبات را که مر او را نفس روینده است، اندر کشیدن غذای هموار و زیادت (پذیرفتن) و زادن مانند خویش به تخم و بار و جز آن، لذت است. و لذت حیوان که مر او را روح حسی است بیشتر از لذت نبات است، بدانچه مر او را حواس است و به ذات و خواست خویش متحرک است و مر او را تخیل و حذر (و) رغبت است. و لذت مردم که مر او را روح ناطقه است بیشتر از لذت دیگر حیوان است، بل که مردم را دو لذت است: یکی حسی و یکی عقلی. و اندر لذت حسی مر حیوان را که حواس دارد با او شرکت است و لیکن شرکتی اندک است و کل لذات حسی مردم راست. و اگر مردم تفکر کند اندر لذاتی که مردم مر او را به حاست چشنده یابد، از طعام ها که طعم های آن مختلف است از شیرینی ها (و ترشی ها) و مژه های گوناگون که مردم از هر یکی از آن اندر حال جدایگانگی و اندر حال خامی آن و اندر حال پختگی آن و اندر آمیختگی آن با یکدیگر – چه خام و چه پخته – لذتی دیگر یابد، بداند که آن لذت که همی حیوانات یابند که بی سخن اند، از آن جزو نا متجزی از کل جسم اندکی است. و مر حیوانات بی سخن را خود جز اندر لذت غذا و مجامعتی با مردم شرکت نیست.

Ва лаззоти ҳиссӣ ки мардум бидон махсӯсаст , чу шунидани овозҳои хуш ва чизҳои шодкунанда – пеш аз онкии он чиз аз он ӯ бошад ки бадв расад ё нарасад – ва чу ҳозир шудани дӯстону ҳалоки душманон ва чу лаззотӣ каз нигорҳои некӯу бӯстонҳои бонузҳат ва дидани хуби рӯйону бўиидни буиҳои хуш аз машку кофуру аспрғмҳои ( хуш ва )тару ҷузи он ки ҷумлагии ҳайвонот бесухан аз он бенасибанд , сахт бисёраст . Ва он гоҳи лаззотӣ ки мардум аз ёфтан гавҳарҳои қӣматӣ ёбад чу зару симу ҷузи он вази амлоки фахриу раёсату фармони равое , худ навъе дигараст . Он гоҳи лаззоти илмӣ ки нафаси мардуми мари онро ба шарифтар қӯтӣ аз қӯтҳои хеш ( ёбад , шарифтар аз лаззот ҳиссӣаст ва ) бештараст , бал ( ки ) бениҳоятаст , аз бҳронкаҳ ( нафас ) сухани гӯии мари ин лиззатро ба қӯт зотӣ ёбад , ва шаккӣ нест андари он ки нафас ки он ҷавҳарӣ баситаст бениҳоятаст ва чу чизе бениҳоят бошад , қӯти зотӣ ӯ бениҳоят бошаду мари нафаси инсониро пазируфтани илми сифатӣ зотӣасту мардум аз ҳар донишӣ ки бадв расад лиззатӣ ёбад , он гоҳ ба ёрии он дониш ба донишии бартар аз он расад ки лиззати он бештар бошад , ва ҳар чанд ба маротиби илмии бартар ҳаме ояд , лиззат ӯ музоъаф ҳаме шавад . Ва мумкин нест ки нафаси мардум чунон шавад ки низ мари донишро натавонад пазируфтан , аз баҳри онкии ҳади ҷавҳари нафас онаст ки мари сифати хешро бе ниҳояти пазирад – чунонкии андари он қавл ки андари маънии ҳади нафасу ҷисми гуфтеми пеш аз ин ёд кардем – ва ҳар омӯхтае мари нафасро бар омухтании дигар ёрӣ диҳад , на боз дорадаш аз он . Ва мумкин нест ки мардум чунон шавад ки мар ӯро донистанӣ намонад , аз баҳри онкии кули илми мари худои рост – субҳона – ва раво нест ки офарӣда чу офаридагор шавад , ва чу мардум монанди худоӣ нашавад андари илм , пайдо шуд ки ба кул илм нарасад ва аз омухтан фурӯ намонад . Пас дуруст кардем ки лиззати ҳиссии мардумро бисёраст ва он на ба боз омадан ӯст сӯии табиат сипас аз берун шудан ӯ аз он . Ва чу лиззати илмии мар ӯро бениҳоятасту нафаси мардум аз ҳар илмӣ ки бадв расад аз ҳоли табиии хеш ба ҳоле дигар шавад ва аз он ҳаме лиззат ёбад , дуруст шуд ки қавли он кас ки гуяд ки лиззат чизе нест ҷуз бозомадан ба табиат сипас аз берун шудан ( аз ) он , ботиласт , бал ( ки ) лиззати мари табоиъ беҳисро ба ҳидоят илоҳӣаст андари нгоҳдошти сӯратҳои хеш бидон ҳаракот ки ( он ) мари эшонро ба маҳал арвоҳасту номи он ҳидояти илоҳии гуфтем . Ва лиззати набот андар кашӣдан ғизосту нгоҳдошти навъи хеш ба тухму бору ҷузи он ,у лиззати ҳайвон бе сухани бештар аз лиззат наботаст , чунонкии гуфтем . Ва лаззоти мардуми ончӣ ҳиссӣаст бисёраст , бал ( ки ) куллияти он мар ӯ рост ,у ончии илмӣ ва назарӣаст бениҳоятаст мар ӯро . Ва бад-ӣни шарҳ ки кардем , пайдо шуд ки лиззати мари нуфусро бар ҳасби маротиб нуфусаст андари шарафу хисосати он ( ва ) шариф нафасӣаст ки мар ӯро аз ақл насибаст .

و لذات حسی که مردم بدان مخصوص است، چو شنودن آوازهای خوش و چیزهای شاد کننده – پیش از آنکه آن چیز از آن او باشد که بدو رسد یا نرسد – و چو حاضر شدن دوستان و هلاک دشمنان و چو لذاتی کز نگارهای نیکو و بوستان های بانزهت و دیدن خوب رویان و بوییدن بوی های خوش از مشک و کافور و اسپرغم های (خوش و) تر و جز آن که جملگی حیوانات بی سخن از آن بی نصیب اند، سخت بسیار است. و آن گاه لذاتی که مردم از یافتن گوهرهای قیمتی یابد چو زر و سیم و جز آن وز املاک فاخر و ریاست و فرمان روایی، خود نوعی دیگر است. آن گاه لذات علمی که نفس مردم مر آن را به شریف تر قوتی از قوت های خویش (یابد، شریف تر از لذات حسی است و) بیشتر است، بل (که)بی نهایت است، از بهرآنکه (نفس) سخن گوی مر این لذت را به قوت ذاتی یابد،و شکی نیست اندر آن که نفس که آن جوهری بسیط است بی نهایت است و چو چیزی بی نهایت باشد، قوت ذاتی او بی نهایت باشد و مر نفس انسانی را پذیرفتن علم صفتی ذاتی است و مردم از هر دانشی که بدو رسد لذتی یابد، آن گاه به یاری آن دانش به دانشی برتر از آن رسد که لذت آن بیشتر باشد، و هر چند به مراتب علمی برتر همی آید، لذت او مضاعف همی شود. و ممکن نیست که نفس مردم چنان شود که نیز مر دانش را نتواند پذیرفتن، از بهر آنکه حد جوهر نفس آن است که مر صفت خویش را بی نهایت پذیرد – چنانکه اندر آن قول که اندر معنی حد نفس و جسم گفتیم پیش از این یاد کردیم – و هر آموخته ای مر نفس را بر آموختنی دیگر یاری دهد، نه باز داردش از آن. و ممکن نیست که مردم چنان شود که مر او را دانستنی نماند، از بهر آنکه کل علم مر خدای راست – سبحانه – و روا نیست که آفریده چو آفریدگار شود، و چو مردم مانند خدای نشود اندر علم، پیدا شد که به کل علم نرسد و از آموختن فرو نماند. پس درست کردیم که لذت حسی مردم را بسیار است و آن نه به باز آمدن اوست سوی طبیعت سپس از بیرون شدن او از آن. و چو لذت علمی مر او را بی نهایت است و نفس مردم از هر علمی که بدو رسد از حال طبیعی خویش به حالی دیگر شود و از آن همی لذت یابد، درست شد که قول آن کس که گوید که لذت چیزی نیست جز بازآمدن به طبیعت سپس از بیرون شدن (از) آن، باطل است، بل (که) لذت مر طبایع بی حس را به هدایت الهی است اندر نگاهداشت صورت های خویش بدان حرکات که (آن) مر ایشان را به محل ارواح است و نام آن هدایت الهی گفتیم. و لذت نبات اندر کشیدن غذاست و نگاهداشت نوع خویش به تخم و بار و جز آن، و لذت حیوان بی سخن بیشتر از لذت نبات است، چنانکه گفتیم. و لذات مردم آنچه حسی است بسیار است، بل (که) کلیت آن مر او راست، و آنچه علمی و نظری است بی نهایت است مر او را. و بدین شرح که کردیم، پیدا شد که لذت مر نفوس را بر حسب مراتب نفوس است اندر شرف و خساست آن (و) شریف نفسی است که مر او را از عقل نصیب است.

Ва мари лиззати ақлиро ниҳоят нест ва ҳар нафасӣ ки он ба лаззот бе ниҳояти ақлӣ пайваста шавад , андари лаззоти ҳиссии мутаноҳии рағбат камтар кунад , магари он миқдор каз он чора набошад аз баҳр ( талаби илм . ) ва аз ин сабаб буд ки пайғомбарон ( ъ )у ҳукамо ки ба лаззоти олами ақлӣ пайваста шуданд , даст аз лаззоти днёўии ҳиссии бкшиднду мари зиндагонии ин ҷаҳониро ( бозӣ ) гуфтанд чу азоФти он ба бақои он ҷаҳонӣ карданд , чунонкии худоӣ таъолӣ гуфт бар забони Муҳамади Мустафо ( с ) мари халқро , қавла : ( аълмўои анмои алҳиўаҳи алднёи лаъибу лаҳву зинау тафохури бинкму ткосри фии аломўлу алаввалади кмсли ғиси аъҷби алкФори наботаи сами иҳиҷи Фтраҳи мсФрои сами икўни ҳтмоу фии алохраҳи азоби шадиду мғФраҳи ман аллоҳу рзўн ва мо алҳиўаҳи алднёи алои мтъи алғрўр ) .

و مر لذت عقلی را نهایت نیست و هر نفسی که آن به لذات بی نهایت عقلی پیوسته شود، اندر لذات حسی متناهی رغبت کمتر کند، مگر آن مقدار کز آن چاره نباشد از بهر (طلب علم.) و از این سبب بود که پیغامبران (ع) و حکما که به لذات عالم عقلی پیوسته شدند، دست از لذات دنیاوی حسی بکشیدند و مر زندگانی این جهانی را (بازی) گفتند چو اضافت آن به بقای آن جهانی کردند، چنانکه خدای تعالی گفت بر زبان محمد مصطفی (ص) مر خلق را، قوله: (اعلموا انما الحیوه الدنیا لعب و لهو و زینه و تفاخر بینکم و تکاثر فی الامول و الاولد کمثل غیث اعجب الکفار نباته ثم یهیج فتره مصفرا ثم یکون حطما و فی الاخره عذاب شدید و مغفره من الله و رضون و ما الحیوه الدنیا الا متع الغرور).

Пас хирадманд аз халқ онаст ки қасди сӯии лиззат ақлӣ кунад то бирасад ба лиззати куллӣ ки маъдани он олам алавӣасту мар ӯро аз баҳр расӣдан бидон андари ин олам овардаанд . Ва чу мардум аз омухтани лиззатӣ ҳаме ёбад ки мари дигари ҳайвонро аз он хайр нест ва ҳар дараҷае аз илми мар ӯро сӯии дигари дараҷа роҳ диҳаду мари илмро ниҳоят нест , ин ( ҳоли далел )аст бар онкии мардумро андари ин ( сарой бар ин сӯрат аз баҳри он ) овараданд то бидон лиззат бирасад вази омухтан ҳеҷ наёсоед . Ва лиззат ёфтан мар ӯро аз илм бар мисоли муваккилӣу Фрмоиндаҳ эй илоҳӣаст ки ҳаме гуядаш : биомуз то зиндае , аз баҳр онкӣ пайдост ки ( то ) хӯранда аз хӯрдани лиззат ҳаме ёбад мар ӯро аз он боз истодан нест ва ин лиззати мар ӯро чу Фрмоиндаҳ Эйаст ки ( ҳаме гуяд : ) низ хур . Ин ҳол аз он мисоласт ва чунонаст ки лиззат ёфтан аз илми мардумро ҳаме фармоед ( ки низ биомуз , ) ва ин низ хаттӣаст аз хатҳои илоҳӣ ки бар лавҳи нафаси инсонӣ набиштааст .

پس خردمند از خلق آن است که قصد سوی لذت عقلی کند تا برسد به لذت کلی که معدن آن عالم علوی است و مر او را از بهر رسیدن بدان اندر این عالم آورده اند. و چو مردم از آموختن لذتی همی یابد که مر دیگر حیوان را از آن خیر نیست و هر درجه ای از علم مر او را سوی دیگر درجه راه دهد و مر علم را نهایت نیست، این (حال دلیل) است بر آنکه مردم را اندر این (سرای بر این صورت از بهر آن) آوردند تا بدان لذت برسد وز آموختن هیچ نیاساید. و لذت یافتن مر او را از علم بر مثال موکلی و فرماینده ای الهی است که همی گویدش: بیاموز تا زنده ای، از بهر آنکه پیداست که (تا) خورنده از خوردن لذت همی یابد مر او را از آن باز ایستادن نیست و این لذت مر او را چو فرماینده ای است که (همی گوید: ) نیز خور. این حال از آن مثال است و چنان است که لذت یافتن از علم مردم را همی فرماید (که نیز بیاموز،) و این نیز خطی است از خط های الهی که بر لوح نفس انسانی نبشته است.

Он гоҳ гӯйем ки андари мардум ки ӯ бори дарахт оламаст , се нафасаст : яке наботӣ , дигари ҳиссӣ ва се дигари нутқӣ . Ва мардуми нахуст ба лиззат наботӣ расад то бидон ғизои хешро бикашади вази он баъд ба лиззат ҳиссӣ расад . Ва агар мар ӯро лиззат наботӣ набӯдӣ , ба лиззат ҳиссӣ нараседӣ . Ва бози пасини лиззати ҳиссӣ ки бадв бирасад , лиззат мубошират бошад ки бидон мари навъи хешро ба зойиш нигоҳ дорад ва он камоли ҷисм ӯ бошад , ва пас аз он низ лиззатии нав падед наёяд мар ӯро . Ва чу ба бдиҳт ақл расад ки бидонад ки ҷузв аз кул камтар бошад ва чизҳои як андозаи ҳама ҳамчанд якдигар бошанд , он оғози лиззати илмӣ ӯ бошад . Ва мари ин лиззатро гуфтем ки ниҳоят нест . Ва камол ӯ андари ин лиззат он бошад ки мари дигари мардумонро сӯии илм роҳ тавонад намӯдан ва он зойиш нафсонӣ бошад мар ӯро ,у мари хештанроу ҷузи хештанро нигоҳ дорад , чунонкии пайғомбарон ( ъ ) ва ҳукамо доштанд . Ва агар лаззот ҳиссӣ набӯдӣ , офаридан чизҳои бо лиззати ботил будӣ ва ( растани набот )у зойиш ҳайвон набӯдӣ . Ва агар лиззат ҳиссӣ набӯдӣ , мари худоиро фазл ва раҳмат набӯдӣ . ( рбнои мо хилқати ҳозои бтлои сбҳнки Фқнои азоби алнор ) .

آن گاه گوییم که اندر مردم که او بار درخت عالم است، سه نفس است: یکی نباتی، دیگر حسی و سه دیگر نطقی. و مردم نخست به لذت نباتی رسد تا بدان غذای خویش را بکشد وز آن بعد به لذت حسی رسد. و اگر مر او را لذت نباتی نبودی، به لذت حسی نرسیدی. و باز پسین لذت حسی که بدو برسد، لذت مباشرت باشد که بدان مر نوع خویش را به زایش نگاه دارد و آن کمال جسم او باشد، و پس از آن نیز لذتی نو پدید نیاید مر او را. و چو به بدیهت عقل رسد که بداند که جزو از کل کمتر باشد و چیزهای یک اندازه همه همچند یکدیگر باشند، آن آغاز لذت علمی او باشد. و مر این لذت را گفتیم که نهایت نیست. و کمال او اندر این لذت آن باشد که مر دیگر مردمان را سوی علم راه تواند نمودن و آن زایش نفسانی باشد مر او را، و مر خویشتن را و جز خویشتن را نگاه دارد، چنانکه پیغامبران (ع) و حکما داشتند. و اگر لذات حسی نبودی، آفریدن چیزهای با لذت باطل بودی و (رستن نبات) و زایش حیوان نبودی. و اگر لذت حسی نبودی، مر خدای را فضل و رحمت نبودی. (ربنا ما خلقت هذا بطلا سبحنک فقنا عذاب النار).

Бингарад хирадманди андари ҳикмати борӣ – субҳона – ки наҳуфтааст андари падед овардани лаззоту ёбандагон , то бибинанд ки вуҷӯд ҳар мавҷӯдӣ ба вуҷӯди анвоъ лиззатасту илми ҳакими алӣам бе онкии мари анвоъи лиззати ҳиссиро бчшидаҳаст , чигуна бар ҷумлагии он муҳӣтаст ва донистааст ки ин офаридагон ба ёфтан ин лаззоти андари ин олам рағбат кунанд ва ба кашӣдан ва ҷустан он лиззати хештанро аз фанои муддатии маълум нигоҳ доранд , чаҳ ба шахс ва чаҳ ба навъ . Вази ин қавл гузаштем .

بنگرد خردمند اندر حکمت باری – سبحانه – که نهفته است اندر پدید آوردن لذات و یابندگان، تا ببینند که وجود هر موجودی به وجود انواع لذت است و علم حکیم علیم بی آنکه مر انواع لذت حسی را بچشیده است، چگونه بر جملگی آن محیط است و دانسته است که این آفریدگان به یافتن این لذات اندر این عالم رغبت کنند و به کشیدن و جستن آن لذت خویشتن را از فنا مدتی معلوم نگاه دارند، چه به شخص و چه به نوع. وز این قول گذشتیم.