Бибандади дарии кирдигори ҷаҳон

ببندد دری کردگار جهان

Ки бгшоидти сад дар андари ниҳон

که بگشایدت صد در اندر نهان

з додаш ҳаргиз машав нои умед

ز دادش هرگز مشو نا امید

Дили ростро сӯй ӯ даҳ навид

دل راست را سوی او ده نوید

Ки фирӯз бахтасту фирӯз гар

که فیروز بخت است و فیروز گر

Намонад туро рӯзи сахтии зибр

نماند تو را روز سختی زبر

Ҳмонгаҳ падед омад аз ногаҳон

همانگه پدید آمد از ناگهان

Яке пари хиради марди бозоргон

یکی پر خرد مرد بازارگان

Биёмад ба пеши сипаҳдори гирд

بیامد به پیش سپهدار گرد

Ба рухи пеш ӯ мари заминро стрд

به رخ پیش او مر زمین را سترد

Навозеду бнўохтши номдор

نوازید و بنواختش نامدار

Бадв гуфт эй марди покизаи кор

بدو گفت ای مرد پاکیزه کار

Ту чун аўФтодии бад-ӣни ҷойгоҳ

تو چون اوفتادی بدین جایگاه

Куҷо ёфтӣ андарин марзи роҳ

کجا یافتی اندرین مرز راه

Ҳама саргузаштат бигӯ пеши ман

همه سرگذشتت بگو پیش من

Яке тозаи гардони дили риши ман

یکی تازه گردان دل ریش من

Чунин дод посухи бадви марди боз

چنین داد پاسخ بدو مرد باز

Ки эй ширўши гирди гардани фароз

که ای شیروش گرد گردن فراز

Чунон дон ки бозоргонӣ бидам

چنان دان که بازارگانی بدم

Яке мояи вар корвонӣ бидам

یکی مایه ور کاروانی بدم

зи баҳри фузӯнӣу суду зиён

ز بهر فزونی و سود و زیان

Броростм бар сӯии зангён

برآراستم بر سوی زنگیان

з ногоҳ бод каҷ омад падед

ز ناگاه باد کج آمد پدید

Ҳамаи мол мардум бишуд нопадид

همه مال مردم بشد ناپدید

БиФтодм аз ногаҳон бе газоф

بیفتادم از ناگهان بی گزاف

Ба як пораи таҳтаи сӯии кӯҳи қоф

به یک پاره تخته سوی کوه قاف

Вази он ҷой бар хушк рафтам басӣ

وز آن جای بر خشک رفتم بسی

Бар он роҳ ёрам набӯдӣ касе

بر آن راه یارم نبودی کسی

Заминии пар аз сахтӣу ранҷу оз

زمینی پر از سختی و رنج و آز

Пар аз ҳавл ва беобу роҳи дароз

پر از هول و بی آب و راه دراز

Ба дарёӣ мағриб шудам бе диранг

به دریای مغرب شدم بی درنگ

Расидам аз он пас ба шаҳри фаранг

رسیدم از آن پس به شهر فرنگ

Вази онҷо ба киштӣ нишастам дигар

وز آنجا به کشتی نشستم دگر

Ба ҷони роҳи ҷӯй ва ба дили чора гар

به جان راه جوی و به دل چاره گر

Чу чанде бирафтем бар рӯй об

چو چندی برفتیم بر روی آب

Сари бахтмони андромд ба хоб

سر بختمان اندرآمد به خواب

Ба роҳӣ бурун рафт киштӣ ки кас

به راهی برون رفت کشتی که کس

Набӯд андари он роҳи фарёдрас

نبود اندر آن راه فریادرس

з ногоҳ киштии зи боди бало

ز ناگاه کشتی ز باد بلا

Бипечед ва шуд дар дами аждаҳо

بپیچید و شد در دم اژدها

Чунин гуфт донандаи пери куҳан

چنین گفت داننده پیر کهن

Чу аз банд бикшод пои сухан

چو از بند بگشاد پای سخن

Ки андари ҳамаи корҳо шукри гӯй

که اندر همه کارها شکر گوی

Ки аз бад бтар ҳаст коед ба рӯй

که از بد بتر هست کاید به روی

Чу шуд ғарқи киштии зи боди дмон

چو شد غرق کشتی ز باد دمان

Ба як таҳта мондам ба дил бо ғамон

به یک تخته ماندم به دل با غمان

Бидидам ба дарёи дарахтии баланд

بدیدم به دریا درختی بلند

Бузургяш бигузашта аз чун ва чанд

بزرگیش بگذشته از چون و چند

Дарахтӣ каз он шох гуфтӣ ҷаҳон

درختی کز آن شاخ گفتی جهان

Шудаст аз бар соя ӯ ниҳон

شدست از بر سایه او نهان

Ҳаме бар кашида сари андари сипеҳр

همی بر کشیده سر اندر سپهر

з шохаш харошида рухсори меҳр

ز شاخش خراشیده رخسار مهر

Чунин гуфт донодли брҳмн

چنین گفت دانادل برهمن

Каз он ҷо фурӯзад Суҳайли Яман

کز آن جا فروزد سهیل یمن

Яке риштаи болой ӯ даҳ каманд

یکی رشته بالای او ده کمند

зи абрешим хом карда ба банд

ز ابریشم خام کرده به بند

Ҳамеи доштам бо худам бе гумон

همی داشتم با خودم بی گمان

Ки рӯзӣ ба кор оядам дар ҷаҳон

که روزی به کار آیدم در جهان

Чу таҳта биёмад ба зери дарахт

چو تخته بیامد به زیر درخت

Биндохтми риштаи ногуҳи зи бахт

بینداختم رشته ناگه ز بخت

Ба шохи андари андохтами он каманд

به شاخ اندر انداختم آن کمند

Бипечед ва бар шох шуд сахти банд

بپیچید و بر شاخ شد سخت بند

Задам андрўи даст бар сони бод

زدم اندرو دست بر سان باد

Равон бар шудам аз бар шохи шод

روان بر شدم از بر شاخ شاد

Чаҳ хуш гуфт донандаи пеши байн

چه خوش گفت داننده پیش بین

Ки андари ҳамаи кор яздон гузин

که اندر همه کار یزدان گزین

Бар он шох будам нишаста се рӯз

بر آن شاخ بودم نشسته سه روز

Чаҳорум чу хуршед гетӣ фурӯз

چهارم چو خورشید گیتی فروز

Баромади ҷаҳони гашти равшани азу

برآمد جهان گشت روشن ازو

Замини гашти якбораи гулшани азу

زمین گشت یکباره گلشن ازو

Яке мурғ дидам чу кӯҳи гарон

یکی مرغ دیدم چو کوه گران

Ки аз ҳайбаташи хираи гаштии равон

که از هیبتش خیره گشتی روان

Ҷаҳонӣ дарозастпурҳои ӯ

جهانی دراز است پرهای او

Сияҳ гашта гетии зи паҳноӣ ӯ

سیه گشته گیتی ز پهنای او

Баромад нишаст аз бар он дарахт

برآمد نشست از بر آن درخت

Ба шох андарун кард чанголи сахт

به شاخ اندرون کرد چنگال سخت

Нигаҳ кардам аз номвари пой ӯ

نگه کردم از نامور پای او

Фарохӣ бару чангу паҳноӣ ӯ

فراخی بر و چنگ و پهنای او

Чунон бад кигар сӣу чли одамӣ

چنان بد که گر سی و چل آدمی

Бирав бар нишастӣ нагаштӣ ғамӣ

برو بر نشستی نگشتی غمی

Ман андеша кардам басии андари он

من اندیشه کردم بسی اندر آن

Ки ёбам раҳоӣ аз онҷо ба ҷон

که یابم رهایی از آنجا به جان

Бирафтам ншстмш бар пушти пой

برفتم نشستمش بر پشت پای

Даромад дмони мурғи парон ба ҷой

درآمد دمان مرغ پران به جای

Ба парвоз бар шуд сӯии тираи абр

به پرواز بر شد سوی تیره ابر

зи париш хурӯш омадӣ чун ҳужабр

ز پرش خروش آمدی چون هژبر

Бидон гӯна бар шуд ба чархи барин

بدان گونه بر شد به چرخ برین

Ки чун бнгридм ба рӯй замин

که چون بنگریدم به روی زمین

Замини пеши чашмами яке муҳра буд

زمین پیش چشمم یکی مهره بود

Змҳраҳ ту гуфтӣ ки камтар намӯд

زمهره تو گفتی که کمتر نمود

зи парвоз ӯ дидаам хира шуд

ز پرواز او دیده ام خیره شد

Замину замони пеши ман тира шуд

زمین و زمان پیش من تیره شد

зи боло ба сӯй замин кард сар

ز بالا به سوی زمین کرد سر

Чу киштӣ биёмад сӯии раҳгузар

چو کشتی بیامد سوی رهگذر

Биёмад равон то бад-ӣни ҷойгоҳ

بیامد روان تا بدین جایگاه

Ки май бинӣ эй гирди лашкари паноҳ

که می بینی ای گرد لشکر پناه

Ҳануз аз ҳаво то ба рӯй замин

هنوز از هوا تا به روی زمین

Фузуни монда будӣ араш Эй гузин

فزون مانده بودی ارش ای گزین

Ки ман хештанро биндохтм

که من خویشتن را بینداختم

Ҷузи ин чорае низ нашнохтам

جز این چاره ای نیز نشناختم

Фитодам ба тани хаста бар рӯй хок

فتادم به تن خسته بر روی خاک

Ба хушнӯди дорандаи яздони пок

به خشنود دارنده یزدان پاک

Тани мурдаро зиндагӣ боз дод

تن مرده را زندگی باز داد

Аз он хок бархестам ҳамчуи бод

از آن خاک برخاستم همچو باد

Ситоиши кунони роҳ бар сохтам

ستایش کنان راه بر ساختم

Дил аз ранҷ рафта бипардохтам

دل از رنج رفته بپرداختم

Расидами бад-ӣни шаҳри бечораи вор

رسیدم بدین شهر بیچاره وار

Бад-ӣни сон ки бинӣ ба бади рӯзгор

بدین سان که بینی به بد روزگار

Ду соласт шоҳои фузунтар ки ман

دو سالست شاها فزون تر که من

Гирифтори гаштам дар ин анҷуман

گرفتار گشتم در این انجمن

Чунин зору бечорау сӯгвор

چنین زار و بیچاره و سوگوار

Парешон ва сар гаштау дили Фкор

پریشان و سر گشته و دل فکار

На роҳ ва на ёр ва на каси раҳнамӯн

نه راه و نه یار و نه کس رهنمون

Дилами пари зи дарду ҷигари пари зи хӯн

دلم پر ز درد و جگر پر ز خون

Магари поки яздони фармони раво

مگر پاک یزدان فرمان روا

Маро дод хоҳад зи сахтии раҳо

مرا داد خواهد ز سختی رها

Ки ҳамчун ту гардии зи киштӣ ба бод

که همچون تو گردی ز کشتی به باد

Ба ногуҳи бад-ӣни марз андар фитод

به ناگه بدین مرز اندر فتاد

Бидон то ман аз рӯзгори бало

بدان تا من از روزگار بلا

Ба фар ва ба бахти ту гирдами раҳо

به فر و به بخت تو گردم رها

Фаромарз ял монад азу дар шигифт

فرامرز یل ماند ازو در شگفت

Аз он гуфта ӯ шигифтӣ гирифт

از آن گفته او شگفتی گرفت

Аз он пас бадв гуфт дилшоди дор

از آن پس بدو گفت دلشاد دار

Ҳама ранҷ бигузаштаро боди дор

همه رنج بگذشته را باد دار

Фаровони сипоҳи ману саракашон

فراوان سپاه من و سرکشان

Ки ҳастанд ҳар як ба гетии нишон

که هستند هر یک به گیتی نشان

Ба дарёи ҳам аз мавҷ ва аз боди тез

به دریا هم از موج و از باد تیز

зи ман гуми шдстнд чун растхез

ز من گم شدستند چون رستخیز

Пазируфтам аз поки ҷони офарин

پذیرفتم از پاک جان آفرین

Кигар ман ба фари ҷаҳони офарин

که گر من به فر جهان آفرین

Бубинами рухи паҳлавонони хеш

ببینم رخ پهلوانان خویش

Сутӯдаи гӯону ҷавонони хеш

ستوده گوان و جوانان خویش

Ба бахти фурӯзанда фаррух шавам

به بخت فروزنده فرخ شوم

Ҷҳонбони магар ёварӣ бахшадам

جهانبان مگر یاوری بخشدم

Аз ин жарф дарё биёбам гузор

از این ژرف دریا بیابم گذار

Ба ман бозгардад ҳамон рӯзгор

به من بازگردد همان روزگار

Нгҳдормти ҳамчуи ёрони хеш

نگهدارمت همچو یاران خویش

Магари кати расонам ба ороми хеш

مگر کت رسانم به آرام خویش

Чу бишунид он марди баси офарин

چو بشنید آن مرد بس آفرین

Бирав хонд ва биниҳод сар бар замин

برو خواند و بنهاد سر بر زمین

Бадв гуфт аз он пас яли паҳлавон

بدو گفت از آن پس یل پهلوان

Ки эй марди донои равшани равон

که ای مرد دانای روشن روان

Бирав пеши он мардумону гуруҳ

برو پیش آن مردمان و گروه

Сухани гӯ каз андешаи гаштами сутӯҳ

سخن گو کز اندیشه گشتم ستوه

Азишон сухани бозпурси андакӣ

ازیشان سخن بازپرس اندکی

Магар чора донанд зии мо яке

مگر چاره دانند زی ما یکی

Ки мо ҷустуҷӯии сипаҳ чун кунем

که ما جستجوی سپه چون کنیم

Магар каз дили андеша берун кунем

مگر کز دل اندیشه بیرون کنیم

Давон омад аз пеши он номдор

دوان آمد از پیش آن نامدار

Бишуд то бар мардуми он диёр

بشد تا بر مردم آن دیار

Бипурсед пас марди бозоргон

بپرسید پس مرد بازارگان

Аз он асби чеҳрон бе моягон

از آن اسب چهران بی مایگان

Баён кард розӣ ки буд аз наҳуфт

بیان کرد رازی که بود از نهفت

Ҳама корлшкр бидон ҳо бигуфт

همه کارلشکر بدان ها بگفت

Чунин посух оварда шуд зон гуруҳ

چنین پاسخ آورده شد زان گروه

Каз эдар ба даҳ рӯзи як брзкўаҳ

کز ایدر به ده روز یک برزکوه

Ба пеш оядат каз баландӣ надид

به پیش آیدت کز بلندی ندید

Бидон гӯнаи кӯҳӣ на кас ҳам шунид

بدان گونه کوهی نه کس هم شنید

Бирав бар яке мурғ бо ройу ком

برو بر یکی مرغ با رای و کام

Ҷаҳони дида симурғ гуяд ба ном

جهان دیده سیمرغ گوید به نام

Чунин корҳо зу барояд магар

چنین کارها زو برآید مگر

Ки ӯаст гумроҳро роҳбар

که او است گمراه را راهبر

Шуморо бар мурғ бояд шудан

شما را بر مرغ باید شدن

Чунин достонҳо бар ӯ задан

چنین داستان ها بر او زدن

Ки ӯ сахти доно ва зирак диласт

که او سخت دانا و زیرک دلست

Ҳамаи донишӣ назд ӯ ҳосил аст

همه دانشی نزد او حاصل است

Чу бишунид азишон ҳам андари замон

چو بشنید ازیشان هم اندر زمان

Биёмад бар паҳлавони ҷаҳон

بیامد بر پهلوان جهان

Суханҳои эшон бадв бозгуфт

سخن های ایشان بدو بازگفت

зи кӯҳу зи симурғ ва роз наҳуфт

ز کوه و ز سیمرغ و راز نهفت

Сипаҳбад пурандеша шуд зини сухан

سپهبد پراندیشه شد زین سخن

Ба ёд омадаш достони куҳан

به یاد آمدش داستان کهن

Ки гирди ҷаҳони паҳлавони золи зар

که گرد جهان پهلوان زال زر

зи симурғи бастади ҳам ӯ чанд пар

ز سیمرغ بستد هم او چند پر

Ки рӯзӣ ки аз рӯзгори дижам

که روزی که از روزگار دژم

Ба пеш оядаш сахтӣу дарду ғам

به پیش آیدش سختی و درد و غم

Ба ҳангоми кӯшиш ки бо рӯзгор

به هنگام کوشش که با روزگار

Ҳамеи ганҷ ва лашкар наёяд ба кор

همی گنج و لشکر نیاید به کار

Яке лухт аз он мӯ ба оташ занад

یکی لخت از آن مو به آتش زند

Магар каз замона халосӣ диҳад

مگر کز زمانه خلاصی دهد

Аз он пари симурғи мари золи зар

از آن پر سیمرغ مر زال زر

Ду пар дода будӣ бидон номвар

دو پر داده بودی بدان نامور

Ки рӯзӣ ки корӣ буд сахт тар

که روزی که کاری بود سخت تر

Ба авди андари оташ нау дрнгр

به عود اندر آتش نه و درنگر

Нигаҳ кун ки он мурғ гетӣ фурӯз

نگه کن که آن مرغ گیتی فروز

Бияёд ?бирт бо дили мҳрсўз

بیاید برت با دل مهرسوز

براردи ҳаме ҳарчӣ бошиддати ком

برآرد همی هرچه باشدت کام

Кунад тавсани чарх назд ту ром

کند توسن چرخ نزد تو رام