Яке достонӣ кунун дар хур аст

یکی داستانی کنون در خور است

Ки дониши фаровони бадв андар аст

که دانش فراوان بدو اندر است

Се фарзона буданд ҷое ба ҳам

سه فرزانه بودند جایی به هم

Нишаста згрдўни гардони дижам

نشسته زگردون گردان دژم

Яке гуфт каз роҳи борӣки ман

یکی گفت کز راه باریک من

Бтар нест аз дард , наздики ман

بتر نیست از درد،نزدیک من

Ҳама дардмандӣ шавад тираи хуй

همه دردمندی شود تیره خوی

Буд бегумоняш аз марг рӯй

بود بی گمانیش از مرگ روی

Дигар гуфт мо ин нахонем бад

دگر گفت ما این نخوانیم بد

Ба ҷое ки некӯ ба мардум расад

به جایی که نیکو به مردم رسد

Бади он дон ки мардум буд гурусна

بد آن دان که مردم بود گرسنه

Сар хеш нашносад аз пошна

سر خویش نشناسد از پاشنه

Се дигар бидон ҳарду оварад рӯй

سه دیگر بدان هردو آورد روی

Чунин гуфт к-эии мард , ёва нагӯй

چنین گفت کای مرد،یاوه نگوی

Надонам аз он бим бо ҳавл тар

ندانم از آن بیم با هول تر

Ки он оварад зиндагонӣ ба сар

که آن آورد زندگانی به سر

Баҷушад ҳамеи Зуҳра аз тарс вебем

بجوشد همی زهره از ترس وبیم

Дил ар чаҳ далераст гардад ду ним

دل ار چه دلیرست گردد دو نیم

Шикеб бидон ҳарду бӯдан тавон

شکیبا بدان هردو بودن توان

Бидон ҳардуи дору харидан тавон

بدان هردو دارو خریدن توان

Ба сим оядат нону доруи падед

به سیم آیدت نان و دارو پدید

Ба сими ин дўгитии туоне харид

به سیم این دوگیتی توانی خرید

Биё то яке озмоиш кунем

بیا تا یکی آزمایش کنیم

Кро рост гуяд ситоиш кунем

کرا راست گوید ستایش کنیم

Чу носозгор омад ин чанд рой

چو ناسازگار آمد این چند رای

Дуруст оядат озмоиш ба ҷой

درست آیدت آزمایش به جای

Биоварад ҳаряки яке гӯсфанд

بیاورد هریک یکی گوسفند

Намуданд бечорагонро газанд

نمودند بیچارگان را گزند

Аз эшон якеро шикастанди пой

از ایشان یکی را شکستند پای

Фиканданд аўробаҳи хона ба ҷой

فکندند اورابه خانه به جای

Ниҳоданд сабзӣ ба пеши андараш

نهادند سبزی به پیش اندرش

Ҳамон оби равшан ки будӣ хӯриш

همان آب روشن که بودی خورش

Ба зиндони якеро дигар боз дошт

به زندان یکی را دگر باز داشت

Ббрднди наздик ӯ шому чошт

ببردند نزدیک او شام و چاشت

Ба хона дарун кард мяши бузург

به خانه درون کرد میش بزرگ

Бибаст аз баробараши гиреҳгии сутург

ببست از برابرش گرگی سترگ

Симро бибастанд бе оби венон

سیم را ببستند بی آب ونان

Бибастанд дарро ба бечорагон

ببستند در را به بیچارگان

Чунон буд пимни он ҳарасаи кас

چنان بود پیمن آن هرسه کس

Ки як ҳафта онҷо накарданд кас

که یک هفته آنجا نکردند کس

Падед ояд он ҳафт рӯзи тамом

پدید آید آن هفت روز تمام

Ки зинда кадомаст , мурдаи кадом

که زنده کدامست، مرده کدام

Ба ҳаштуми се фарзонаи рафтанди тез

به هشتم سه فرزانه رفتند تیز

Забони пари зи гуфтору дили пари ситез

زبان پر ز گفتار و دل پر ستیز

Сӯии хона дардмандон шуданд

سوی خانه دردمندان شدند

Бидон хона мустамандон шуданд

بدان خانه مستمندان شدند

Бидиданд хуфтаи шикастаи ду пой

بدیدند خفته شکسته دو پای

Гёи хӯрдаи воб , зинда ба ҷой

گیا خورده وآب،زنده به جای

Дувумро ба зиндон шуданд он се тан

دوم را به زندان شدند آن سه تن

Ба лаби ночарон зинда монад ба тан

به لب ناچران زنده ماند به تن

Се дигари зи бими гзоиндаҳи гург

سه دیگر ز بیم گزاینده گرگ

Бамурда чунон гӯсфанди бузург

بمرده چنان گوسفند بزرگ

Яқин шуд ки тарс аз ҳама бартараст

یقین شد که ترس از همه برترست

Ба ҳардуи ҷаҳон , эминӣ хуштар аст

به هردو جهان،ایمنی خوشتر است

Кашида ситами дидаи золи ин се чиз

کشیده ستم دیده زال این سه چیز

Ба дил , дард , нони хӯрданӣ , бим низ

به دل،درد،نان خوردنی،بیم نیز

Саранҷоми перӣ чу некӯ буд

سرانجام پیری چو نیکو بود

Ҳамаи зиндагонӣ беоҳӯ буд

همه زندگانی بی آهو بود

Нишаста кишоварзи хўршидпиш

نشسته کشاورز خورشیدپیش

Замона зада бар дили ҳардуи неш

زمانه زده بر دل هردو نیش

Кишоварзро гуфт бечораи вор

کشاورز را گفت بیچاره وار

Ки лухтии сиёҳӣ вкоғз биор

که لختی سیاهی وکاغذ بیار

Бирафт ва биоварад дастони здрд

برفت و بیاورد دستان زدرد

Ба дастури баҳмани яке нома кард

به دستور بهمن یکی نامه کرد

Казин зиндагонӣ ки ҳастам даравӣ

کزین زندگانی که هستم دروی

Сазад гар нтобам ман аз шоҳ , рӯй

سزد گر نتابم من از شاه،روی

Сроид ба ман ин ҳам аз рӯзгор

سرآید به من این هم از روزگار

Ба гетӣ намонад касе пойдор

به گیتی نماند کسی پایدار

Ман вшоаҳ ва ту ҳараса тан бигузарем

من وشاه و تو هرسه تن بگذریم

Зкорӣ ки кардем кайфар барем

زکاری که کردیم کیفر بریم

Саранҷоми мо бозгаштан ба хок

سرانجام ما بازگشتن به خاک

Зумуррадӣ чаҳ биму зкштн чаҳ бок

زمردی چه بیم و زکشتن چه باک

Бидон гетии афкандам акнӯн сухан

بدان گیتی افکندم اکنون سخن

Бигӯ шоҳро ҳарчӣ хоҳӣ макун

بگو شاه را هرچه خواهی مکن

Ки ман сайрам аз зиндагонӣ кунун

که من سیرم از زندگانی کنون

Бибахшоӣ хоҳ ва бирезӣ ту хӯн

ببخشای خواه و بریزی تو خون

Биёмад кишоварз ва нома бидод

بیامد کشاورز و نامه بداد

Чу ҷомосби он номаро баргушод

چو جاماسب آن نامه را برگشاد

Сари расатон андар омад ба асб

سر راستان اندر آمد به اسب

Бурун рафт монанди озари гшсб

برون رفت مانند آذر گشسب

Ба тунди астариро ниҳоданд зин

به تند استری را نهادند زین

Збҳри сарафроз зол гузин

زبهر سرافراز زال گزین

Ду то гаштау сарфиканда ба пеш

دو تا گشته و سرفکنده به پیش

Тани аздрд , нолон , дил аз дард , риш

تن ازدرد،نالان،دل از درد،ریش

Збоди хазон , гули фурӯи рехта

زباد خزان،گل فرو ریخته

Зхўн , заъфарон , жолаи брбихтаҳ

زخون،زعفران،ژاله بربیخته

Чу шохӣ ки бебор бошад хазон

چو شاخی که بی بار باشد خزان

Чу боғӣ казу бугсалади арғавон

چو باغی کزو بگسلد ارغوان

Збси соли вмаҳи рафтаи гардони сараш

زبس سال ومه رفته گردان سرش

Чу сарви самани хам шудаи пайкараш

چو سرو سمن خم شده پیکرش

Бадв гуфт бархез кин рой нест

بدو گفت برخیز کین رای نیست

Ки бо ранҷи гардуни туро пой нест

که با رنج گردون تو را پای نیست

Мар ӯро абои хештани родмард

مر او را ابا خویشتن رادمرد

Наоне зхўишу збигонаҳи барад

نهانی زخویش و زبیگانه برد

Ниҳоданд хон пеши он ҳардуон

نهادند خوان پیش آن هردوان

Бихӯраданд ва карданд тозаи равон

بخوردند و کردند تازه روان

Ҳамон гоҳ бархест ҷомосби зуд

همان گاه برخاست جاماسب زود

Биёмад ба наздики баҳмани чўдўд

بیامد به نزدیک بهمن چودود

Бадв гуфт эй номвари шаҳриёр

بدو گفت ای نامور شهریار

Туро кард яздон , чунин комкор

تو را کرد یزدان،چنین کامکار

Биё то битозем эдар ба Балх

بیا تا بتازیم ایدر به بلخ

Ба худ рӯз шодӣ насозем талх

به خود روز شادی نسازیم تلخ

Чунин гуфт баҳман ки панҷоҳ сол

چنین گفت بهمن که پنجاه سال

Нишинам дарин марз аз баҳри зол

نشینم درین مرز از بهر زال

Худ аз баҳр золаст брхок , ҷанг

خود از بهر زال است برخاک،جنگ

Нахоҳам шудан то наёяд ба чанг

نخواهم شدن تا نیاید به چنگ

Бадв гуфт эдар диранг оварӣ

بدو گفت ایدر درنگ آوری

Чаҳ хоҳяш кард ар ба чанг оварӣ

چه خواهیش کرد ار به چنگ آوری

Бикӯбам сараш гуфт дар зирснг

بکوبم سرش گفت در زیرسنگ

Хӯрам зостхўонш бо май лаъли ранг

خورم زاستخوانش با می لعل رنگ

Кунам систонро яке содаи дашт

کنم سیستان را یکی ساده دشت

Саросар ба арзани бихоҳйми кишт

سراسر به ارزن بخواهیم کشت

Фаромарзро зер пой оварам

فرامرز را زیر پای آورم

Ҳрончаҳ ки гуфтам ба ҷой оварам

هرآنچه که گفتم به جای آورم

Вази он пас сӯии дахмаи лашкари кашам

وز آن پس سوی دخمه لشکر کشم

Аз ин марзи канда ба ховари кашам

از این مرز کنده به خاور کشم

Бидон то ҷаҳонӣ бидонанд кор

بدان تا جهانی بدانند کار

Ки ёва нашуд хӯни Исфандиёр

که یاوه نشد خون اسفندیار

Бадв гуфт донанда , фармони тўрост

بدو گفت داننده،فرمان توراست

Валикини сголш чунин норавост

ولیکن سگالش چنین نارواست

Чўпирўзи гаштӣ бузургӣ намой

چوپیروز گشتی بزرگی نمای

Ҳамон ба ки бахшоиши оре ба ҷой

همان به که بخشایش آری به جای

Сари ростӣ , дод вбхшоиш аст

سر راستی،داد وبخشایش است

Аз ин ҳар дўгитӣ бросоиш аст

از این هر دوگیتی برآسایش است

Агар роят инаст гуфтор , ин

اگر رایت این است گفتار،این

Наёбӣ ту мари золро дар замин

نیابی تو مر زال را در زمین

Гар золи дард ҳар , бечораи гашт

گر زال درد هر، بیچاره گشت

Фаромарз дар гетии овораи гашт

فرامرز در گیتی آواره گشت

Бикунадии ҳамаи кохи воиўоншон

بکندی همه کاخ وایوانشان

Ба тороҷ додӣ шабистонашон

به تاراج دادی شبستانشان

Сарое ки Гаршосб кардӣ намоз

سرایی که گرشاسب کردی نماز

Пураз номдорони грднФроз

پراز نامداران گردنفراز

Чунон гашти гӯйӣ ки ҳаргиз набӯд

چنان گشت گویی که هرگز نبود

На науммат азин шаҳрёро набӯд

نه نامت ازین شهریارا نبود

ЗгФтори он шоҳи гетии гшо

زگفتار آن شاه گیتی گشا

Чу хира форуманд гуфтӣ ба ҷой

چو خیره فروماند گفتی به جای

Бадв гуфт бо сухани гуфтанат

بدو گفت با سخن گفتنت

Чаҳ чизаст брхираҳи ошФтнт

چه چیز است برخیره آشفتنت

На ман душманамгар тўро ҳаст дӯст

نه من دشمنم گر تورا هست دوست

Здонндаҳ дод дурустӣ накӯаст

زداننده داد درستی نکوست

Бигӯ мари маро то ҳавоӣ ту чист

بگو مر مرا تا هوای تو چیست

ЗгФтори беҳудаи рой ту чист

زگفتار بیهوده رای تو چیست

БдўгФти донандаи к-эии шаҳриёр

بدوگفت داننده کای شهریار

Туро бозгуем ки чунаст кор

تو را بازگویم که چون است کار

Агар золи хоҳӣ ки ояд ба даст

اگر زال خواهی که آید به دست

Яке сахти паймонат бояд бибаст

یکی سخت پیمانت باید ببست

Зсўгнд , чун шоҳ чора надид

زسوگند،چون شاه چاره ندید

ЗгФтори доно карона надид

زگفتار دانا کرانه ندید

Биоварад донанда , висто ва занад

بیاورد داننده،وستا و زند

Ба савганди мари шоҳро кард банд

به سوگند مر شاه را کرد بند

Аз он пас ки ӯро басӣ панд дод

از آن پس که او را بسی پند داد

Марови роикии сахт савганд дод

مراو رایکی سخت سوگند داد

Ба яздон ки умед мардум варост

به یزدان که امید مردم وراست

Ба пайғамбари дайни абри роҳи рост

به پیغمبر دین ابر راه راست

Ки ман золро хӯн наризам зтн

که من زال را خون نریزم زتن

На касро бифармоем аз анҷуман

نه کس را بفرمایم از انجمن

На бад хоҳамаш на газандаш кунам

نه بد خواهمش نه گزندش کنم

На зиндони намоям на бандаш кунам

نه زندان نمایم نه بندش کنم

Ба дили шод , фарзона бар пои ҷуст

به دل شاد،فرزانه بر پای جست

Ки дастони здор ва зкштн бараст

که دستان زدار و زکشتن برست

Биёмад бар наздики дастони сом

بیامد بر نزدیک دستان سام

Ба мужда ки тндождҳои гашти ром

به مژده که تنداژدها گشت رام

Яке ранҷаи шӯи тобаи наздики шоҳ

یکی رنجه شو تابه نزدیک شاه

Туро чун бибинад бубахшад гуноҳ

تو را چون ببیند ببخشد گناه

Бадв гуфт зол эй сарафрози пер

بدو گفت زال ای سرافراز پیر

Ба куштани диҳии мари марои хираи хайр

به کشتن دهی مر مرا خیره خیر

Ки шаҳ бе вФоисти вондки хирад

که شه بی وفایست واندک خرد

Ба ҷуз бар бадӣ сӯямон нанигарад

به جز بر بدی سویمان ننگرد

Хиради роҳ дида бидӯзад биравӣ

خرد راه دیده بدوزد بروی

Ҳамон оташ кин барафрӯзад ӯй

همان آتش کین برافروزد اوی

Бадв гуфт андешаи бади мадор

بدو گفت اندیشه بد مدار

Ки шаҳ нашканад бо ман ин зинҳор

که شه نشکند با من این زینهار

Ба яздони ҳрони кас ки савганд хӯрд

به یزدان هرآن کس که سوگند خورد

Агар бишиканади каси нхўондши мард

اگر بشکند کس نخواندش مرد

Бирафтанд ҷомосб , хуршеду зол

برفتند جاماسب،خورشید و زال

Гирифтаи ду тани золро сахти ёл

گرفته دو تن زال را سخت یال

Ба хуршед гуфт эй накӯи рои мард

به خورشید گفت ای نکو رای مرد

Ту бо ман чаҳ бошӣ бирав бозгард

تو با من چه باشی برو بازگرد

Як орзӯи кори ту дил нохуш аст

یک آرزو کار تو دل ناخوش است

Ба ҷони ту чун оташ саркаш аст

به جان تو چون آتش سرکش است

Наёяд ки деваш ба ҷое кашад

نیاید که دیوش به جایی کشد

Ки ҷони ту аз вай балое кашад

که جان تو از وی بلایی کشد

Чунин дод посух ки ӯ подшост

چنین داد پاسخ که او پادشاست

Ба гетии ваии имрӯз фармон равост

به گیتی وی امروز فرمان رواست

Чунон дон ки чун офтобаст шоҳ

چنان دان که چون آفتابست شاه

Ки дорад кунун зоФтобми нигоҳ ?

که دارد کنون زآفتابم نگاه؟

Дигар каз ту баргашти ойини ман

دگر کز تو برگشت آیین من

Набошад раво нест дар дайни ман

نباشد روا نیست در دین من

Чу ман бо ту будам ба ҳангоми ноз

چو من با تو بودم به هنگام ناز

Нигарадам ба гоҳи бало аз ту боз

نگردم به گاه بلا از تو باز

ЗгФтор ӯ ҳараса гирён шуданд

زگفتار او هرسه گریان شدند

Взонҷои сӯии шоҳ Эрон шуданд

وزآنجا سوی شاه ایران شدند

Чу зол андар омад ба наздики шоҳ

چو زال اندر آمد به نزدیک شاه

Рухон карда чун коҳ , болои дўтоаҳ

رخان کرده چون کاه،بالا دوتاه

Ба лаб бар рух аз хок бар Ромем зад

به لب بر رخ از خاک بر رمیم زد

Зхўн , нуқта бар таҳта сим зад

زخون،نقطه بر تخته سیم زد

Чунин гуфт к-эии шоҳи фархундаи рӯз

چنین گفت کای شاه فرخنده روز

Ба ком ту шуд кишвари нимрўз

به کام تو شد کشور نیمروز

Чаҳ хоҳӣ аз ин пери баргаштаи бахт

چه خواهی از این پیر برگشته بخت

Аз он пас ки дидам зтўи дарди сахт

از آن پس که دیدم زتو درد سخت

На ман прўронндаҳ будам тўро

نه من پروراننده بودم تورا

На ман меҳрбонӣ намудем туро ?

نه من مهربانی نمودم تو را؟

Кунун аз бузургони равои ин буд

کنون از بزرگان روا این بود

Чунон некуиро ҷазои ин буд ?

چنان نیکویی را جزا این بود؟

Чаҳ бояд туро хонд марди асир

چه باید تو را خواند مرد اسیر

Ки пеши ниёкони ту гашти сайр

که پیش نیاکان تو گشت سیر

Ба мо панҷ рӯз дигар то ҷаҳон

به ما پنج روز دگر تا جهان

Срорди бад-ӣни пирсри ногаҳон

سرآرد بدین پیرسر ناگهان

Бузургӣу некӯи дилӣ пеша кун

بزرگی و نیکو دلی پیشه کن

Ба кори ҷаҳони андар андеша кун

به کار جهان اندر اندیشه کن

Ки то шаҳриёрии сӯй ту расед

که تا شهریاری سوی تو رسید

Ҷаҳон чанд аз ин шаҳриёрон бидид

جهان چند از این شهریاران بدید

Куҷо шуд Каюмарси он саракашон

کجا شد کیومرث آن سرکشان

Ки касро ба гетӣ намонда нишон

که کس را به گیتی نمانده نشان

Куҷои рафтаи Кайхусрави поки зод

کجا رفته کیخسرو پاک زاد

Ки лҳросбро номи шоҳии ниҳод

که لهراسب را نام شاهی نهاد

Саранҷом , наздики эшон шӯй

سرانجام،نزدیک ایشان شوی

Ки дар пеши додари яздони шӯй

که در پیش دادار یزدان شوی

Бикунадии марои хонаи вбўми вбр

بکندی مرا خانه وبوم وبر

Бхстии диламро ба марги писар

بخستی دلم را به مرگ پسر

Бикуштӣ ҳамаи номдорони ман

بکشتی همه نامداران من

Далерони ин марзи вёрони ман

دلیران این مرز ویاران من

Фаромарз , оворау духтарон

فرامرز،آواره و دختران

Згитии басии мурдаи номи оварон

زگیتی بسی مرده نام آوران

Набӯда ба ҷое шуморо газанд

نبوده به جایی شما را گزند

Змо ёфта тоҷу тахти баланд

زما یافته تاج و تخت بلند

Гароин дод бинӣ , зиҳии додгар

گراین داد بینی،زهی دادگر

Ҳамин барад ва баргирад ин раҳи писар

همین برد و برگیرد این ره پسر

ЗгФтор ӯ шоҳ шуд ҳамчуи қӣр

زگفتار او شاه شد همچو قیر

Зхтмш битарсед ҷомосби пер

زختمش بترسید جاماسب پیر

Ба дил гуфт донанда акнӯн буд

به دل گفت داننده اکنون بود

Ки пиромни зол , пурхӯн шавад

که پیرامن زال،پرخون شود

Ҳамон гоҳ баҳман баровард сар

همان گاه بهمن برآورد سر

Ба дижхим фармуд кӯро бабр

به دژخیم فرمود کو را ببر

Ки натавонам ӯро ба ду дида дид

که نتوانم او را به دو دیده دید

Сараш бегумоне бибояд бурид

سرش بی گمانی بباید برید

Ҳанузаш забони байн ки чун ханҷар аст

هنوزش زبان بین که چون خنجر است

Яке ханҷари тезаши андар хур аст

یکی خنجر تیزش اندر خور است

Кашонаши ббрднди вкрднди банд

کشانش ببردند وکردند بند

Взон пас бифармуд шоҳи баланд

وزآن پس بفرمود شاه بلند

Каз оҳани яке танги гӯнаи қафас

کز آهن یکی تنگ گونه قفس

Ки зиндон надид он чунон ҳеҷ кас

که زندان ندید آن چنان هیچ کس

Дар он бндкрднди мари зол ро

در آن بندکردند مر زال را

Чу мурғии мари он ҳаштсад сол ро

چو مرغی مر آن هشتصد سال را

Ҷаҳонро чу дидӣ , саранҷоми байн

جهان را چو دیدی،سرانجام بین

Чунин ранги байн ва чунон доми байн

چنین رنگ بین و چنان دام بین

Мабош эмин аз гардиши рӯзгор

مباش ایمن از گردش روزگار

Ки нопойдорасту носозгор

که ناپایدار است و ناسازگار

Саранҷоми карт ба ҷое расед

سرانجام کارت به جایی رسید

Кати андари мақомӣ бибояд хазид

کت اندر مقامی بباید خزید

Ба дастон фиристод пайғом , шоҳ

به دستان فرستاد پیغام،شاه

Ки инаст то зиндае ҷойгоҳ

که این است تا زنده ای جایگاه

Яке жандаи пелии туро боди вбс

یکی ژنده پیلی تو را باد وبس

Ки бар пушт ӯ бошӣ андари қафас

که بر پشت او باشی اندر قفس

Басии ганҷ аз айвон ӯ барграфт

بسی گنج از ایوان او برگرفت

Басии афсару тахт ва гавҳар гирифт

بسی افسر و تخت و گوهر گرفت

Аз он пас ба вайронӣ оварад рой

از آن پس به ویرانی آورد رای

Дароварди кохи баландаши зпоӣ

درآورد کاخ بلندش زپای

Яке оташ саҳмгин барфурӯхт

یکی آتش سهمگین برفروخت

Ҳамаи систонро саросар бсухт

همه سیستان را سراسر بسوخت

Взон пас барафканад тухм бараст

وزآن پس برافکند تخم برست

Ҳамеша чунин бўдгФтни дарахт

همیشه چنین بودگفتن درخت

Чунон шуд ки ҳаркас ки онҷои гузашт

چنان شد که هرکس که آنجا گذشت

Ҳама сола гуфтӣ ки бӯдааст шат

همه ساله گفتی که بوده است شت

Чу аз шаҳр дастон бипардохт шоҳ

چو از شهر دستان بپرداخت شاه

Сӯй кобул оварад ӯ бо сипоҳ

سوی کابل آورد او با سپاه