Чашму гӯшу дасту по ва хӯрд ва хуфт

چشم و گوش و دست و پا و خورد و خفت

Даврӣ аз бегонаи наздикӣ ба ҷуфт

دوری از بیگانه نزدیکی به جفت

Ин на фахрии кодмиро дар хур аст

این نه فخری کادمی را در خور است

Зонка дар ҳайвони азу афзӯнтар аст

زانکه در حیوان ازو افزونتر است

Аз фузули ҷилди ҳайвон костан

از فضول جلد حیوان کاستن

Ҷомаи худро бидон оростан

جامهٔ خود را بدان آراستن

Кин смўраст , ин хзост , ин қоқм аст

کین سمور است، این خزاست، این قاقم است

ё ки ин аз пашм ва он з абрешим аст

یا که این از پشم و آن ز ابریشم است

Орият аз фазлаи ҳайвон буд

عاریت از فضلهٔ حیوان بود

Пас ба ҳайвонат чаҳ фазл аз он буд

پس به حیوانت چه فضل از آن بود

Ғалла дар анбору анбонат буд

غله در انبار و انبانت بود

Бози анборӣ ба мўронт буд

باز انباری به مورانت بود

Симу зари дории ниҳон дар хоку гул

سیم و زر داری نهان در خاک و گل

Мӯши зари дуздӣу кӯҳи сангдил

موش زر دزدی و کوه سنگدل

Ту машав урён ки аз худ руста ам

تو مشو عریان که از خود رسته‌ام

Дил ба тарки ин алойиқ баста ам

دل به ترک این علایق بسته‌ام

Гар танат аз тарки ҷома фахр ҷӯаст

گر تنت از ترک جامه فخر جوست

Ҷомаи афкандии ту , мори афканди пӯст

جامه افکندی تو، مار افکند پوست

Гар ба неруии тавонои хеш

گر به نیروی توانایی خویش

Фахри ҷӯӣ пел дорад аз ту беш

فخر جویی پیل دارد از تو بیش

Вари туро лофии зи заъфу лоғрист

ور تو را لافی ز ضعف و لاغریست

Пашшаро бар ту аз ин раҳ бартарӣаст

پشه را بر تو از این ره برتریست

Ҳирси хнзир аз ту афзӯни бишкӣ

حرص خنزیر از تو افزون بیشکی

Вар қаноат мекунӣ ҳамчун сегӣ

ور قناعت میکنی همچون سگی

Ҳалами дорӣ , хари зи ту аҳлм буд

حلم داری، خر ز تو احلم بود

Вари ғазаби ореи паланги ақдм буд

ور غضب آری پلنگ اقدم بود

Ҳилау тазвири ҷӯии рӯбаҳӣ

حیله و تزویر جویی روبهی

Ростӣу сидқи гови аблаҳӣ

راستی و صدق گاو ابلهی

Ҷой дар вайронаи бӯмӣу ғроб

جای در ویرانه بومی و غَراب

Вар ба ободии збобӣу клоб

ور به آبادی ذُبابی و کَلاب

Нутқ агар гӯйӣ ки хос одамӣаст

نطق اگر گویی که خاص آدمیست

Бозгу то худ мурод аз нутқ чист

بازگو تا خود مراد از نطق چیست

Гар такаллум буд таъбири мурод

گر تکلم بود تعبیر مراد

Шарҳ кардан аз замир ва аз фуод

شرح کردن از ضمیر و از فؤاد

Ин набошад хоссаи навъи башар

این نباشد خاصهٔ نوع بشر

Балки ҳар навъеаст бо нутқ дигар

بلکه هر نوعیست با نطق دگر

Боварат аз ман наёяд рӯи ббоғ

باورت از من نیاید رو بباغ

То бибинӣ зоғро ҳамрози зоғ

تا ببینی زاغ را همراز زاغ

Вари зи нутқи идрок куллӣ шуд ғараз

ور ز نطق ادراک کلی شد غرض

Ҷинсу навъу фасл , ҷавҳар ё арз

جنس و نوع و فصل، جوهر یا عَرَض

Нест идрокии туро беруни зи ҳис

نیست ادراکی تو را بیرون ز حس

Мабдаи идроки ту ҳис буду бас

مبدأ ادراک تو حس بود و بس

Мнтзъ куллӣ шуд аз ҷузъии нахуст

منتزع کلی شد از جزئی نخست

Олати маъқӯли ту маҳсуси тест

آلت معقول تو محسوس تست

Панҷ ҳиссии колати идроки мост

پنج حسی کالت ادراک ماست

Дар дигар ҳайвон на афзӯн шуд на кост

در دگر حیوان نه افزون شد نه کاست

Ончии пайдо дар ту дар ваии ҳам аён

آنچه پیدا در تو در وی هم عیان

Худ чаҳ доне то чаҳ дорад дар ниҳон

خود چه دانی تا چه دارد در نهان

Ҳам асар омад муассирро далел

هم اثر آمد مؤثر را دلیل

Ҳам сабаб омад мусаббибро кафил

هم سبب آمد مسبب را کفیل

Аз қиёс ар нест дар ҳайвони асар

از قیاس ار نیست در حیوان اثر

Аз чаҳ бошад ҷалби хайру салби шар

از چه باشد جلب خیر و سلب شر

Ҳис чу шуд идроки куллиро сабаб

حس چو شد ادراک کلی را سبب

Набӯд ин нисбат ба ҳассосии аҷаб

نبود این نسبت به حساسی عجب

Бар шаҳи бухлу сёсотши нигар

بر شه بخل و سیاساتش نگر

Он сёсот аз қиёсоташи нигар

آن سیاسات از قیاساتش نگر