Чунки хонанда хонд номаи тамом
چونکه خواننده خواند نامه تمام
Ҷӯши оташи баромад аз баҳром
جوش آتش برآمد از بهرام
Бози худро ба сад тавоноӣ
باز خود را به صد توانایی
Дод чун зиракони шикебе
داد چون زیرکان شکیبایی
Бо чунон гармӣ ӣӣ накард шитоб
با چنان گرمییی نکرد شتاب
Баъд аз андеша боз дод ҷавоб
بعد از اندیشه باز داد جواب
Ки ончӣ дар номаи котибони ронданд
کهآنچه در نامه کاتبان راندند
Гӯш кардам чу нома бар хонданд
گوش کردم چو نامه بر خواندند
Гарчи котиби набӯдаи чобуки даст
گرچه کاتب نبوده چابک دست
Панди гӯяндаро айёр ӣ ҳаст
پند گوینده را عیاری هست
Ончӣ бар гуфта шуд зи рои баланд
آنچه بر گفته شد ز رای بلند
Май писандам ки ҳаст ҷои писанд
میپسندم که هست جای پسند
Ман ки дар пеши ман чаҳ хок ва чаҳ сим
من که در پیش من چه خاک و چه سیم
Сари фурӯи новарам ба ҳафт иқлӣм
سر فرو ناورم به هفت اقلیم
Лек мулкӣ ки мондам аз падарон
لیک ملکی که ماندم از پدران
Айб бошад ки ҳаст бо дгарон
عیب باشد که هست با دگران
Гар падари даъвӣ худоӣ кард
گر پدر دعوی خدایی کرد
Ман худои дӯстами хиради пурвирд
من خدا دوستم خِرد پرورد
Ҳаст бисёр фарқ дар рагу пӯст
هست بسیار فرق در رگ و پوست
Аз худои дӯст то худои дӯст
از خدا دوست تا خدایی دوست
Ман ба ҷурм накарда маъзӯри м
من به جرم نکرده معذورم
Каз бизиҳкор ӣ падари даврам
کز بزهکاری پدر دورم
Падарам дигараст ва ман дигарам
پدرم دیگر است و من دگرم
Кон агар санг буд ман гуҳари м
کهآن اگر سنگ بود من گهرم
Субҳи равшани зи шаб падед ояд
صبح روشن ز شب پدید آید
Лаъли софии з санг ме зояд
لعل صافی ز سنگ میزاید
Натавон бар падар гўоиӣ дод
نتوان بر پدر گوایی داد
Ки худоатон аз ӯ раҳоӣ дод
که خداتان از او رهایی داد
Гар бадӣ кард чун ба некӣ хуфт
گر بدی کرد چون به نیکی خفت
Аз пас мурда бад набояд гуфт
از پس مرده بد نباید گفت
Ҳркҷои ақли пеш рӯ бошад
هرکجا عقل پیش رو باشد
Бади бдгўи з бдшнў бошад
بد بدگو ز بدشنو باشد
Ҳарки ӯ дар сиришт бад гуҳараст
هرکه او در سرشت بدگهر است
Гуфтанаши бад шуниданаш битарсат
گفتنش بد شنیدنش بتر است
Бигузаред аз ҷинояти падарам
بگذرید از جنایت پدرم
Бигзоред аз ончӣ бе хабари м
بگذارید از آنچه بیخبرم
Ман агар чашм бад нагирад роҳ
من اگر چشم بد نگیرد راه
Узр хоҳам аз онч рафт гуноҳ
عذر خواهم از آنچ رفت گناه
Пеш аз ингар чу ғофилон хуфтам
پیش از این گر چو غافلان خفتم
Инак инак ба тарк он гуфтам
اینک اینک به ترک آن گفتم
Мқблиро ки бахти ёр буд
مقبلی را که بخت یار بود
Хуфтанаш то ба вақти кор буд
خفتنش تا به وقت کار بود
Ба ки бо хоб дида наситезад
به که با خواب دیده نستیزد
Хусбад аммо ба вақт бархезад
خسبد اما به وقت برخیزد
Хоби ман гарчи буд хобии сахт
خواب من گرچه بود خوابی سخت
Аз серум ҳам набӯд холии бахт
از سرم هم نبود خالی بخت
Кард бидорбхтӣам ёрӣ
کرد بیداربختیام یاری
Додам аз хоби сахти бедорӣ
دادم از خواب سخت بیداری
Баъди азин рӯй дар баӣ дорам
بعد ازین روی در بهی دارم
Дили з ҳар ғифлатӣ тиҳӣ дорам
دل ز هر غفلتی تهی دارم
Накунам бехудӣу хўдкомӣ
نکنم بیخودی و خودکامی
Чун шудам пухта кӣ кунам хомӣ ?
چون شدم پخته کی کنم خامی؟
Муслеҳонро назар навоз шавам
مصلحان را نظر نواز شوم
Маслиҳатро ба пеш боз шавам
مصلحت را به پیشباز شوم
Дар ?хитой касе назар накунам
در خطای کسی نظر نکنم
Тамаъи молу қасд сар накунам
طمع مال و قصد سر نکنم
Аз гуноҳи гузаштаи ноРоми ёд
از گناه گذشته نارم یاد
Бо намӯдор вақт бошам шод
با نمودار وقت باشم شاد
Бо шумо он кунам ки бояд кард
با شما آن کنم که باید کرد
Вази шумо он хӯрам ки шояд хӯрд
وز شما آن خورم که شاید خوَرد
Новарами рахна дар хазинаи кас
ناورم رخنه در خزینهٔ کس
Дил душман кунам ҳазинау бас
دل دشمن کنم هزینه و بس
Неки рой аз дирам набошад давр
نیکرای از دَرم نباشد دور
Баду бади ройро кунам маҳҷӯр
بد و بدرای را کنم مهجور
Ҷуз ба некон назар найафурӯзам
جز به نیکان نظر نیفروزم
Аз бдомўзи бади нёмўзм
از بدآموز بد نیاموزم
Давр дорам зи доварии озарм
دور دارم ز داوری آزرم
Он кунам каз худоӣ дорам шарм
آن کنم کز خدای دارم شرم
Зану фарзанду малику моли ҳама
زن و فرزند و ملک و مال همه
Бар ман эминтар аз шубону рама
بر من ایمنتر از شبان و رمه
Нони касро ба зӯри нгшоим
نان کس را به زور نگشایم
Балки Нонаш ба нони броФзоим
بلکه نانش به نان برافزایم
Набарди деви орзӯи м аз роҳ
نبَرَد دیو آرزوم از راه
Орзӯро гарав кунам ба гуноҳ
آرزو را گرو کنم به گناه
Нанамоям ба чашми бинанда
ننمایم به چشم بیننده
Ончӣ напасандад офаринанда
آنچه نپسندد آفریننده
Чун шаҳ ин гуфту рой ҳо шуд рост
چون شه این گفت و رایها شد راست
Пертар мӯбад аз миён бархест
پیرتر موبد از میان برخاست
Гуфт моро ту аз худовандӣ
گفت ما را تو از خداوندی
Ҳам хиради бахш ва ҳам хирадманд ӣ
هم خردبخش و هم خردمندی
Ҳарчӣ гуфтӣ зи рои хуби сиришт
هرچه گفتی ز رای خوب سرشت
Хирадаш бар нигин дил бинвишт
خردش بر نگین دل بنوشت
Сари ту зебӣ , ки сарварии ҳама ро
سر تو زیبی، که سروری همه را
Сари шубони ҳам ту шоиии ин рама ро
سرشبان هم تو شایی این رمه را
Тоҷдории сазоӣ гавҳар туаст
تاجداری سزای گوهر توست
Тоҷ бо мост лек бар сар туаст
تاج با ماست لیک بر سر توست
Занад гуштосбӣ ба ҷузи ту ки хонд ?
زند گشتاسبی به جز تو که خواند؟
Зиндаи дори каён ба ҷузи ту ки монад ?
زندهدار کیان به جز تو که ماند؟
Тухмаи баҳманӣу доро ӣӣ
تخمهٔ بهمنی و دارایی
Аз ту мепоед ошкорое
از تو میپاید آشکارایی
Миваи нави туе сиёмак ро
میوه نو تویی سیامک را
Ёдгори Ардашери Бобак ро
یادگار اردشیر بابک را
То Каюмарс аз сариру кулоҳ
تا کیومرث از سریر و کلاه
намеравад нисбати ту шоҳ ба шоҳ
میرود نسبت تو شاه به شاه
Малик бо ту ба ихтиёрӣ нест
ملک با تو به اختیاری نیست
Дар ҷаҳони ҷузи ту тоҷдорӣ нест
در جهان جز تو تاجداری نیست
Мӯбадон гар наванд ва гар куҳананд
موبدان گر نوند و گر کهنند
Ҳама аз як забон дар ин сухананд
همه از یکزبان در این سخنند
Лек мо бандагон дар ин бандем
لیک ما بندگان در این بندیم
Ки гирифтори аҳду савганд ӣам
که گرفتار عهد و سوگندیم
Бо ншинндаҳ эй ки дорад тахт
با نشینندهای که دارد تخت
Дасти аҳдӣ шудаи сети моро сахт
دست عهدی شدهست ما را سخت
Ки нахоҳем тоҷ бесар ӯ
که نخواهیم تاج بی سرِ او
Бар нтобем чеҳра аз дар ӯ
بر نتابیم چهره از در او
Ҳуҷҷатӣ бояд устувор кунун
حجتی باید استوار کنون
Ки оради он аҳдро зи ӯҳдаи бурун
کهآرد آن عهد را ز عهده برون
То дар ойини худ хаҷал нишуем
تا در آیین خود خجل نشویم
Нашканад аҳд ва тнгдл нишуем
نشکند عهد و تنگدل نشویم
Шоҳи баҳром кин ҷавоб шунид
شاه بهرام کاین جواب شنید
Посухӣ додашон чунонкии сзид
پاسخی دادشان چنانکه سزید
Гуфт узр аз шумо раво набӯд
گفت عذر از شما روا نبود
Оқили он ба ки бевафо набӯд
عاقل آن به که بی وفا نبود
Ин мухолиф ки тахт гир шумост
این مخالف که تخت گیر شماست
Тифл ман шуд агарчӣ пер шумост
طفل من شد اگرچه پیر شماست
Тоҷаш аз сари чунон ба зери орм
تاجش از سر چنان به زیر آرم
Ки яке мӯӣ азу ниёзорам
که یکی موی ازو نیازارم
Гарчи мавқуф нест шоҳии ман
گرچه موقوف نیست شاهی من
Бар мудороу узри хоҳии ман
بر مدارا و عذرخواهی من
Шоҳаму шоҳзода то ҷамшед
شاهم و شاهزاده تا جمشید
Малики мироси ман сиёҳу сипед
ملک میراث من سیاه و سپید
Тоҷу тахти олати сету шоҳӣ на
تاج و تخت آلتست و شاهی نه
Олатӣ хоҳ бошу хоҳӣ на
آلتی خواه باش و خواهی نه
Ҳарки шуд тоҷдор ва тахт нишин
هرکه شد تاجدار و تختنشین
Тоҷ ӯ осмону тахти замин
تاج او آسمان و تخت زمین
Тахти ҷамшеду тоҷи аФридўн
تخت جمشید و تاج افریدون
Ҳар ду доим намонад то акнӯн
هر دو دایم نماند تا اکنون
Ҳаркиро моя буд сари бФрохт
هرکهرا مایه بود سر بفراخت
Аз паии хеши тоҷу Тахтии сохт
از پی خویش تاج و تختی ساخت
Ман ки бар тоҷу тахт раҳ донам
من که بر تاج و تخت ره دانم
Теғ дорам ба теғи бустонам
تیغ دارم به تیغ بستانم
Ҷои ман гар гирифт ғаддор ӣ
جای من گر گرفت غداری
Анкабутӣ танед бар ғорӣ
عنکبوتی تنید بر غاری
Аждаҳо ӣӣ расед бар дар ғор
اژدهایی رسید بر در غار
Вонгаҳ аз анкабут хоҳад бор ?
وآنگه از عنکبوت خواهد بار؟
Мӯр кӣ ҷинси ҷбриил буд ?
مور کی جنس جبرییل بود؟
Пашша кӣ марди пои пел буд ?
پشه کی مرد پای پیل بود؟
Гӯр чандон занад таронаи далер
گور چندان زند ترانه دلیر
Ки нанолад сипеди муҳраи шер
که ننالد سپید مهره شیر
Назд хуршеди хоссаи бурҷи ҳамл
نزد خورشید خاصه برج حمل
Ин чунин сад чароғро чаҳ маҳал ?
این چنین صد چراغ را چه محل؟
Хар ки бо болиғон забун гардад
خر که با بالغان زبون گردد
Чун ба Тифлон расад ҳрўн гардад
چون به طفلان رسد حرون گردد
Ман ба сахтӣ ба хонаи дгарон
من به سختی به خانه دگران
Хонаи ман ба дасти хона бар ан
خانهٔ من به دست خانهبران
Хӯриши хасми шаҳд ё шукр аст
خورش خصم شهد یا شکر است
Хӯрд ман ё диласт ё ҷигар аст
خورد من یا دل است یا جگر است
Теғу дашна ба аз ҷигар хӯрдан
تیغ و دشنه به از جگر خوردن
Дашна бар нофу теғ бар гардан
دشنه بر ناف و تیغ بر گردن
Ҳамаи малики аҷами хазонаи ман
همه ملک عجم خزانهٔ من
Дар араби мондаи хайли хонаи ман
در عرب مانده خیلخانهٔ من
Гоҳи мунзари Фрстдми хуоне
گاه منذر فرستدم خوانی
Гоҳи нӯъмон фидо кунад ҷонӣ
گاه نعمان فدا کند جانی
Нони даҳонами бад-ӣни каллаи дорӣ
نان دهانم بدین کلهداری
Нон хўронм бидон гунаҳи корӣ
نان خورانم بدان گنهکاری
Ман чу шери ҷавони вилояти гир
من چو شیر جوان ولایت گیر
Ҷои ман кӣ расад ба рӯбаҳи пер ?
جای من کی رسد به روبه پیر؟
Кӣ манам , кӣ баради мухолифи тоҷ ?
کی منم، کی برد مخالف تاج؟
Ҷуз ба кӣ зода кӣ диҳанд хароҷ ?
جز به کیزاده کی دهند خراج؟
Ҳаст ҷои каёни сазои каён
هست جای کیان سزای کیان
Ҷузи каёнро мабод ҷои каён
جز کیان را مباد جای کیان
Шоҳ моием ва дигарон раҳе анд
شاه ماییم و دیگران رهیاند
Мо парем он дигар касон тиҳӣ анд
ما پُریم آن دگر کسان تهیاند
Шоҳ бояд ки лашгари ангезад
شاه باید که لشگر انگیزد
Аз саворӣ чаҳ гирд бархезад ?
از سواری چه گرد برخیزد؟
Май ки пери Муғони зи дасти ниҳод
می که پیر مغان ز دست نهاد
Ҷуз ба пӯр Муғон нишоед дод
جز به پور مغان نشاید داد
Нек донед кон чаҳ ме гӯям
نیک دانید کان چه میگویم
Рости кор ӣ ва ростӣ ҷӯям
راستکاری و راستی جویم
Лек аз роҳи неки паймонӣ
لیک از راه نیکپیمانی
Наз сари саркашӣу султонӣ
نز سر سرکشی و سلطانی
Он кунам ман ки вифқ рой шумост
آن کنم من که وفق رای شماست
Рои ман ҷустани ризо ӣ шумост
رای من جستن رضای شماست
Вонкаҳ гуфтед ҳуҷҷатӣ бояд
وانکه گفتید حجتی باید
Ки бадви аҳд баста бигушоед
که بدو عهد بسته بگشاید
Ҳуҷҷати он сет каз миёни ду шер
حجت آنست کز میان دو شیر
Баҳраи онро буд ки ҳаст далер
بهره آنرا بوَد که هست دلیر
Бомдоди ани ду шери ғурранда
بامدادان دو شیر غرنده
Хӯришӣ дар шиками нёкндаҳ
خورشی در شکم نیاکنده
Ваҳшии тези чанг хашм олуд
وحشی تیز چنگ خشمآلود
Каз дами оташини براردи дӯд
کز دم آتشین برآرد دود
Шер дор оварад ба майдони гоҳ
شیردار آورَد به میدانگاه
Гирд бар гирди сафи кашанди сипоҳ
گِرد بر گرد صف کشند سپاه
Тоҷи шоҳони зи сар ба зер ниҳанд
تاج شاهان ز سر به زیر نهند
Дар миёни ду шарза шер ниҳанд
در میان دو شرزه شیر نهند
Ҳаркии тоҷ аз ду шер бастанд
هرکه تاج از دو شیر بستاند
Халқаши он рӯз тоҷўр донад
خلقش آنروز تاجور داند
Чун сухан гуфта шуд ба рФқ ва ба роз
چون سخن گفته شد به رفق و به راز
Сухани длФриби табъи навоз
سخن دلفریب طبعنواز
Номаро меҳри худ ниҳод бар ӯ
نامه را مُهرِ خود نهاد بر او
Шарҳу бастӣ тамом дод бар ӯ
شرح و بسطی تمام داد بر او
Ба парастандагони хеши супурд
به پرستندگان خویش سپرد
То барандаш чунонкӣ бояд барад
تا برندش چنانکه باید برد
Шаҳ прессатон ки меҳри шаҳи диданд
شهپرستان که مهر شه دیدند
Ваон суханҳои нағз бишуниданд
وان سخنهای نغز بشنیدند
Бозгаштанд сӯии хонаи хеш
بازگشتند سوی خانهٔ خویش
Сӯрати шоҳи нави ниҳода ба пеш
صورت شاه نو نهاده به پیش
Гашта ҳаряки зи меҳрбонӣ ӯ
گشته هریک ز مهربانی او
Ошиқи фари хусравоне ӯ
عاشق فر خسروانی او
Ҳама гуфтанд шоҳ баҳром аст
همه گفتند شاه بهرام است
Ки малики гавҳару малик ном аст
که ملک گوهر و ملک نام است
Натавон бар хилоф ӯ бӯдан
نتوان بر خلاف او بودن
Офтобӣ ба гул бар андудан
آفتابی به گِل بر اندودن
Тунди ширии сет он набарда савор
تند شیریست آن نبرده سوار
Ки аждаҳоро кунад ба тири шикор
کهاژدها را کند به تیر شکار
Чун шавад тунди шери панҷаи гушой
چون شود تندشیر پنجهگشای
Ҳечкас пеш ӯ надорад пой
هیچکس پیش او ندارد پای
Бастанд сариру тоҷ ба зӯр
بستاند سریر و تاج به زور
Сарвари анро барад ба пои сутур
سروران را برد به پای ستور
Ба ки гармӣ дар ӯ нёмўзим
به که گرمی در او نیاموزیم
Оташи кушта бар найафурӯзем
آتش کشته بر نیفروزیم
Қиссаи шер ва баргирафтани тоҷ
قصهٔ شیر و برگرفتن تاج
Ба чунин шарт нест ӯ муҳтоҷ
به چنین شرط نیست او محتاج
Лекини ин шер ҳуҷҷатӣаст бузург
لیکن این شیر حجتی است بزرگ
Ки огаҳӣ мон диҳад зи рӯбаҳу гург
کهآگهیمان دهد ز روبه و گرگ
Сӯй дарга шуданд ҷумлаи зи роҳ
سوی درگه شدند جمله ز راه
Боз гуфтанд шарти шоҳ ба шоҳ
باز گفتند شرط شاه به شاه
Номаи хонданд ва ҳол бинмуданд
نامه خواندند و حال بنمودند
Як сухан бар шунӯдаи нФзўднд
یک سخن بر شنوده نفزودند
Пери тахти озмои тоҷи параст
پیر تخت آزمای تاجپرست
Тоҷ биниҳоду зер тахт нишаст
تاج بنهاد و زیر تخت نشست
Гуфт азон тоҷу тахти безори м
گفت ازان تاج و تخت بیزارم
Ки азуи ҷон ба шер бисипорам
که ازو جان به شیر بسپارم
Ба ки зинда шавам зи тахт ба зер
به که زنده شوم ز تخت به زیر
То шавам кушта дар миёни ду шер
تا شوم کشته در میان دو شیر
Марди зираки куҷо далер хӯрд
مرد زیرک کجا دلیر خورد
Туъмае каз даҳон шер хӯрд
طعمهای کز دهان شیر خورد
Вориси мамлакат ба теғ ва ба ҷом
وارث مملکت به تیغ و به جام
Ҳечкас нест ҷузи малики баҳром
هیچکس نیست جز ملک بهرام
Вориси маликро диҳед сарир
وارث ملک را دهید سریر
Соҳиби афсари ҷавон бааст ки пер
صاحب افسر جوان بِه است که پیر
Ман азин шуғли дркшидми даст
من ازین شغل درکشیدم دست
Нестам шоҳ лек шоҳи параст
نیستم شاه لیک شاهپرست
Посух оростанд номварон
پاسخ آراستند ناموران
К-эии сари хусравону тоҷи сарон
کای سر خسروان و تاج سران
Шарти мо бо ту дар худовандӣ
شرط ما با تو در خداوندی
Нест алои бад-ӣни хирадмандӣ
نیست الا بدین خردمندی
Чун ба фармон мо шудӣ бар тахт
چون به فرمان ما شدی بر تخت
Ҳам ба фармони мо раҳо кун рахт
هم به فرمان ما رها کن رخت
Нест бозии зи шери бурдани тоҷ
نیست بازی ز شیر بردن تاج
То чаҳ шаб бозӣ оварад шаби доҷ
تا چه شببازی آورَد شب داج
Шарт ӯро ба ҷои хеши орем
شرط او را به جای خویش آریم
Шери бандему тоҷи пеши орем
شیر بندیم و تاج پیش آریم
Гар битарсад сарир оҷ турост
گر بترسد سریر عاج تراست
Вар шавад кушта низ тоҷ турост
ور شود کشته نیز تاج تراست
Гар шавад чир ва тоҷ бардорад
گر شود چیر و تاج بردارد
Вази вилоят хароҷ бардорад
وز ولایت خراج بردارد
Дар хури тахт ва офарин бошад
در خور تخت و آفرین باشد
Лек ҳайҳот агар чунин бошад
لیک هیهات اگر چنین باشد
Хатми қисса бар ин шуд охири кор
ختم قصه بر این شد آخر کار
Ки ончӣ шарт аст нагзарад зи қарор
کهآنچه شرط است نگذرد ز قرار
Рӯзи фардо чу дар шумор ояд
روز فردا چو در شمار آید
Шоҳ бо шер дар шикор ояд
شاه با شیر در شکار آید