Толеъи тахту подшоҳӣ ӯ

طالع تخت و پادشاهی او

Фаррух омад зи неки хоҳӣ ӯ

فرخ آمد ز نیک‌خواهی او

Пеш аз он росиди ситораи шинос

پیش از آن راصد ستاره‌شناس

Аз паии бахт буд дошта пос

از پی بخت بود داشته پاس

Асадӣ буд карда толеъи тахт

اسدی بود کرده طالع تخت

Толеъии пойдору собиту сахт

طالعی پایدار و ثابت و سخت

Офтобӣ дар авҷи хеши баланд

آفتابی در اوج خویش بلند

Дар қирон бо Уториди ши пайванд

در قران با عطارد‌ش پیوند

Зуҳра дар савру муштарӣ дар қавс

زهره در ثور و مشتری در قوس

Хона аз ҳарду гашта чун фирдавс

خانه از هردو گشته چون فردوس

Дар даҳуми моҳ ва дар шашуми баҳром

در دهم ماه و در ششم بهرام

Маҷлиси ороста ба теғ ва ба ҷом

مجلس آراسته به تیغ و به جام

Дасти кайвон шудаи тарозуи санҷ

دست کیوان شده ترازو‌سنج

Сахта аз хок то ба кайвони ганҷ

سخته از خاک تا به کیوان گنج

Чун бад-ӣни толеъи мубораки фол

چون بدین طالع مبارک فال

Рафт бар тахти шоҳи хуби хисол

رفت بر تخت شاه خوب خصال

Аз басии лаъли рехтан бо дар

از بسی لعل ریختن با در

Киштӣ бахт шуд чу дарёи пар

کشتی بخت شد چو دریا پر

Ганҷи дорони фузуни зи ҳади шумор

گنج‌داران فزون ز حد شمار

Ганҷ бар ганҷ сохтанд нисор

گنج بر گنج ساختند نثار

Онкии аввали сарир шоҳӣ дошт

آنکه اول سریر شاهی داشت

Байъати шаҳрӣ ва сипоҳӣ дошт

بیعت شهری و سپاهی داشت

Чунки дид он шикваи баҳромӣ

چونکه دید آن شکوه بهرامی

Ки афсар ва тахт шуд бадви номӣ

که‌افسر و تخت شد بدو نامی

Аввал ӯ гуфташ аз киону маон

اول او گفتش از کهان و مهان

Шоҳи офоқу шаҳриёри ҷаҳон

شاه آفاق و شهریار جهان

Мӯбадонаши шаҳи ҷаҳони хонданд

موبدانش شه جهان خواندند

Хусравонаши хдоигони хонданд

خسروانش خدایگان خواندند

Ҳамчунин ҳар ки ошкор ва наҳуфт

همچنین هر‌که آشکار و نهفت

Офарӣнӣ ба қадар худ ме гуфт

آفرینی به قدر خود می‌گفت

Шоҳ чун сари баланди олами гашт

شاه چون سر‌بلند عالم گشت

Сарбаландяш аз осмон бигузашт

سربلندیش از آسمان بگذشت

Хутбаи адл хештан бархонад

خطبهٔ عدل خویشتن برخواند

Лؤлؤтар зи лаъл тоза фишонд

لؤلؤ تر ز لعل تازه فشاند

Гуфт ки афсар худоӣ дод ба ман

گفت که‌افسر خدای داد به من

Ин худо дод шоди бод ба ман

این خدا‌داد شاد باد به من

Бар худо хонам офарину сипос

بر خدا خوانم آفرین و سپاس

Ки офарини бод бар худои шинос

که‌آفرین باد بر خدای شناس

Пушт бар неъмат худо накунам

پشت بر نعمت خدا نکنم

Шукр неъмат кунам , чаро накунам ?

شکر نعمت کنم‌، چرا نکنم‌؟

Тоҷ бардоштан зи коми ду шер

تاج برداشتن ز کام دو شیر

Аз худо донам он на аз шамшер

از خدا دانم آن نه از شمشیر

Чун расидам ба тахту тоҷи баланд

چون رسیدم به تخت و تاج بلند

Корҳое кунам худои писанд

کارهایی کنم خدای پسند

Он кунамгар худои бигузорад

آن کنم گر خدای بگذارد

Ки зи ман ҳеҷ кас ниёзорад

که ز من هیچ‌کس نیازارد

Магари он кови гуноҳи кор буд

مگر آن کاو گناه‌کار بوَد

Дузду хӯнӣу роҳдор буд

دزد و خونی و راهدار بود

Бо ман эй хоссагони даргаи ман

با من ای خاصگان درگه‌ِ من

Рост хона шавед чун раҳи ман

راست‌خانه شوید چون ره‌ِ من

Аз каҷӣ ба ки рӯй бартобед

از کجی بهْ که روی برتابید

Растгорӣ ба ростӣ ёбед

رستگاری به راستی یابید

Гар нагиред гӯши рост ба даст

گر نگیرید گوش راست به دست

эй басои гӯши чап ки хоҳад хаст

ای بسا گوش چپ که خواهد خست

Рўзкӣ чанд чун бросоим

روزکی چند چون برآسایم

Дар инсоф ва адл бигушоем

در انصاف و عدل بگشایم

Ончии моро фариза афтодаст

آنچه ما را فریضه افتادست

Зулмро зулм ва додро дод сет

ظلم را ظلم و داد را داد‌ست

Нест аз ҳеҷ мардумем ҳарос

نیست از هیچ مردمیم هراس

Ба ҷуз аз мардуми худои шинос

به جز از مردم خدای شناس

Эътимодӣ намекунам бар кас

اعتمادی نمی‌کنم بر کس

Бар худоӣ эътимод кардаму бас

بر خدای اعتماد کردم و بس

Тоъати ҳеҷ кас надорам дӯст

طاعت هیچ‌کس ندارم دوست

Ба ҷуз аз тоъатӣ ки тоъат ӯст

به جز از طاعتی که طاعت اوست

То бимонад ба ҷои чархи кабӯд

تا بمانَد به‌جای چرخ کبود

Бод бар хуфтагони даҳри дуруд

باد بر خفتگان دهر درود

Беш аз андозаи сиёҳу сипед

بیش از اندازه سیاه و سپید

Зиндагонро зи мо амону умед

زندگان را ز ما امان و امید

Кори ман ҷузи дуруд ва дод мабод

کار من جز درود و داد مباد

Ҳрки азин шод нест шод мабод

هرک ازین شاد نیست شاد مباد

Чун шаҳи инсоф хеш кард падед

چون شه انصاف خویش کرد پدید

Саҷда шукр кард ҳар ки шунид

سجدهٔ شکر کرد هر‌که شنید

Як ду соъат нишаст бар сари тахт

یک دو ساعت نشست بر سر تخت

Пас ба хилват кашид аз онҷои рахт

پس به خلوت کشید از آنجا رخت

Адл мекард ва дод ме фармуд

عدل می‌کرد و داد می‌فرمود

Халқи азуи розӣу худои хушнӯд

خلق ازو راضی و خدا خشنود

Анҷуман бо бузургвор ан кард

انجمن با بزرگوار‌ان کرد

Устувор ӣ ба устуворон кард

استوار‌ی به استواران کرد

Чун зи баҳроми гӯри тоҷу сарир

چون ز بهرام‌گور تاج و سریر

Созўри гашт ва шуд шиква пазир

سازوَر گشت و شد شکوه پذیر

Камари ҳафт чашмаро дар баст

کمر هفت چشمه را در بست

Бар сари тахти ҳафт поя нишаст

بر سر تخت هفت‌پایه نشست

Чине бар буриш чу синаи боз

چینیی بر برَش چو سینه باز

Рӯме бар таниш ба расми тароз

رومیی بر تنش به رسم طراز

Ваов ба хӯбии зи рӯми боҷи ситон

واو به خوبی ز روم باج‌ستان

Ба никуии зи чини хароҷи ситон

به نکویی ز چین خراج ستان

Чори болаши ниҳода чун ҷамшед

چار بالش نهاده چون جمشید

Панҷ навбати рисонда бар хуршед

پنج نوبت رسانده بر خورشید

Расми инсоф дар ҷаҳон оварад

رسم انصاف در جهان آورد

Адлро сар бар осмон оварад

عدل را سر بر آسمان آورد

Кард бо додпрўри ани ёрӣ

کرد با دادپرور‌ان یاری

Бо стмкоргони ситамкорӣ

با ستمکارگان ستمکاری

Қуфли ғамро дараш калид омад

قفل غم را درش کلید آمد

Ки омад ӯ фаррухӣ падед омад

که‌آمد او فرّخی پدید آمد

Кори олами з нав гирифт наво

کار عالم ز نو گرفت نوا

Бар нафасҳо кушодаи гашти ҳаво

بر نفَس‌ها گشاده گشت هوا

Гови нозодаи гашти зоянда

گاو نازاده گشت زاینده

Об дар ҷӯйҳо физоянда

آب در جوی‌ها فزاینده

Миваҳо бар дарахт бор гирифт

میوه‌ها بر درخت بار گرفت

Сиккаҳо бар дирам қарор гирифт

سکه‌ها بر درم قرار گرفت

Ҳалу ақди ҷаҳон бадв шуд рост

حل و عقد جهان بدو شد راست

Ду ҳавои з мамлакат бархест

دو هوایی ز مملکت برخاست

Подшаҳи зодагон ба ҳар тарафӣ

پادشه‌زادگان به هر طرفی

Ёфтанд аз шиква ӯ шарафӣ

یافتند از شکوه او شرفی

Кордори ани зи ҳамли кишвар ӯ

کاردار‌ان ز حمل کشور او

Ҳамл ҳо рехтанд бар дар ӯ

حمل‌ها ریختند بر در او

Қалъаи дори ани хазинаҳо бурданд

قلعه‌دار‌ان خزینه‌ها بردند

Қалъаро бо калиди бспрднд

قلعه را با کلید بسپردند

Ҳаркасии рӯзнома нав ме кард

هرکسی روزنامه نو می‌کرد

Ҷон ба тўқиъ ӯ гарав ме кард

جان به توقیع او گرو می‌کرد

ӯ чу дар кор мамлакат пардохт

او چو در کار مملکت پرداخت

Ҳаркасиро ба қадар поя навохт

هرکسی را به قدر پایه نواخت

Кор беравнақон ба соз оварад

کار بی‌رونقان به‌ساز آورد

Рафтагонро ба малик боз оварад

رفتگان را به مُلک باز آورد

Ситам гург барграфт аз мяш

ستم گرگ برگرفت از میش

Бозро кард бо кабӯтари хеш

باز را کرد با کبوتر خویش

Аз сари фитнаи баради мастӣ ҳо

از سر فتنه برد مستی‌ها

Кард кӯтаҳи дарози дастӣ ҳо

کرد کوته دراز دستی‌ها

Пояи гоҳ душманон бишикаст

پایه گاه دشمنان بشکست

Бар ҷаҳон дод дӯстонро даст

بر جهان داد دوستان را دست

Мардумӣ кард дар ҷаҳони дор ӣ

مردمی کرد در جهان‌دار‌ی

Мардумӣ ба зи мардуми озорӣ

مردمی به ز مردم‌آزاری

Хасмро низ чун адаб кардӣ

خصم را نیز چون ادب کردی

Даҳ бикуштӣ яке нёзрдӣ

ده بکشتی یکی نیازردی

Ки одамиро ба вақт парвардан

که‌آدمی را به وقت پروردن

Куштани аввалӣ тараст аз озурдан

کشتن اولی‌تر است از آزردن

Мардумӣ карду мардуми андӯзӣ

مردمی کرد و مردم اندوزی

Ҳеҷ касро намонад бе рӯзӣ

هیچ‌کس را نماند بی‌روزی

Дид кин хайли хонаи хокӣ

دید کاین خیل‌خانهٔ خاکی

Норади алои ғубори ғамнокӣ

نارد الا غبار غمناکی

Хештанро ба ишва гш ме дошт

خویشتن را به عشوه گَش می‌داشت

Айши худро ба ишва хуш ме дошт

عیش خود را به عشوه خوش می‌داشت

Малик бетакяро шинохта буд

ملک بی‌تکیه را شناخته بود

Такя бар малики ишқи сохта буд

تکیه بر ملک عشق ساخته بود

Рӯзӣ аз ҳафтаи кори соз ӣ кард

روزی از هفته کار‌ساز‌ی کرد

Шаш дигар ба ъшқбозӣ кард

شش‌ِ دیگر به عشقبازی کرد

Нафас аз ошиқии бурун наздӣ

نَفَس از عاشقی برون نزدی

Ишқро дар задӣ ва чун наздӣ

عشق را در زدی و چون نزدی

Кист каз ошиқӣ нишонаш нест ?

کیست کز عاشقی نشانش نیست‌؟

Ҳаркиро ишқ нест , ҷонаш нест

هرکه را عشق نیست‌، جانش نیست

Сикка ишқ шуд хулоса ӯ

سکه عشق شد خلاصهٔ او

Ошиқони мӯнисони хосса ӯ

عاشقان مونسان خاصهٔ او

Кору борӣ бар осмон ӯ ро

کار و باری بر آسمان او را

Зери фармони ҳамаи ҷаҳон ӯ ро

زیر فرمان همه جهان او را

ӯ ҷаҳонро ба хуррамӣ ме хӯрд

او جهان را به خرمی می‌خورد

Дод медод ва хуррамӣ ме кард

داد می‌داد و خرمی می‌کرد

Ганҷ дар ҳазраташи равона шуда

گنج در حضرتش روانه شده

Ғорати теғу тозӣона шуда

غارت تیغ و تازیانه شده

Оваредӣ ҷаҳон ба теғи фароз

آوریدی جهان به تیغ فراز

Ба сар тозӣона додӣ боз

به سر تازیانه دادی باز

Малики азу гарчи сабз шохӣ дошт

ملک ازو گرچه سبز شاخی داشت

ӯ чу хуршеди пай фарохӣ дошт

او چو خورشید پی فراخی داشت

Мардумон аз ғурури неъмату мол

مردمان از غرور نعمت و مال

Такя карданд бар фарохии сол

تکیه کردند بر فراخی سال

Шукри яздони зи дил раҳо карданд

شکر یزدان ز دل رها کردند

Шафқат аз синаҳо ҷудо карданд

شَفْقَت از سینه‌ها جدا کردند

Ҳргҳӣ ки офаридагони худоӣ

هرگهی که‌آفریدگان خدای

Шукр неъмат наёваранд ба ҷой

شکر نعمت نیاورند به جای

Он фарохӣ шавад бар эшон танг

آن فراخی شود بر ایشان تنگ

Рӯзии оранд лек аз оҳану санг

روزی آرند لیک از آهن و سنگ

Солӣ аз дона бар нарастан шох

سالی از دانه بر نرستن شاخ

Танг шуд дона бар ҷаҳони фарох

تنگ شد دانه بر جهانْ فراخ

Бар хӯриши танагӣ ончунон зад роҳ

بر خورش تنگی آنچنان زد راه

Ки одамӣ чун сутур хӯрд гиёҳ

که‌آدمی چون ستور خورد گیاه

Тнгдл шуд ҷаҳон аз он танагӣ

تنگدل شد جهان از آن تنگی

Ёфт нони иззати гарони сангӣ

یافت نان‌ِ عزت‌ گران‌سنگی

Боз гуфтанд қисса бо баҳром

باز گفتند قصه با بهرام

Ки дар офоқи танагӣ ӣӣаст тамом

که در آفاق تنگی‌یی است تمام

Мардумони ҳамчуи гурги мардуми хор

مردمان همچو گرگ مردم‌خوار

Гоҳ мардум хуранду гуҳи мурдор

گاه مردم خورند و گه مردار

Шоҳ чун дид қадари донаи баланд

شاه چون دید قدر دانه بلند

Дар анбор баргушод зи банд

درِ انبار برگشاد ز بند

Сӯй ҳар шаҳри нома Эй фармуд

سوی هر شهر نامه‌ای فرمود

Ки дар ӯ аз захираи чизе буд

که در او از ذخیره چیزی بود

То аминони шаҳр ҷамъ оянд

تا امینان شهر جمع آیند

Дар анбор баста бигушоӣанд

در انبار بسته بگشایند

Бо тавонгар ба нарх дар созанд

با توانگر به نرخ درسازند

Бедирамро диҳанд ва бинавозанд

بی‌درم را دهند و بنوازند

Ва ончии зи анбор хона монад боз

و‌آنچه ز انبار‌خانه مانَد باز

Пеш мурғон ниҳанд вақти ниёз

پیش مرغان نهند وقت نیاز

То дар айём ӯ з бе хӯрдӣ

تا در ایام او ز بی‌خوردی

Кас намирад зиҳии ҷавонмардӣ

کس نمیرد زهی جوانمردی‌

Ончӣ аз дона буд дар бориш

آنچه از دانه بود در بارش

Ҳар касе мекашид аз анбораш

هر کسی می‌کشید از انبارش

Уштуронаши зи марзи бегона

اشترانش ز مرز بیگانه

намекашиданд нав ба нави дона

می‌کشیدند نو به نو دانه

Ҷаҳд мекард ва ганҷ ме пардохт

جهد می‌کرد و گنج می‌پرداخت

Чораи кори ҳаркасӣ ме сохт

چاره کار هرکسی می‌ساخت

Лоҷарами чорсол бе бару кишт

لاجرم چارسال بی‌بر و کشت

Рӯзии халқ бар хазина навишт

روزی خلق بر خزینه نوشت

Кораши он буд кон киёе ёфт

کارش آن بود کان کیایی یافت

Аз чунон пеша подшоиӣ ёфт

از چنان پیشه پادشایی یافت

Ҷумлаи халқи ҷони зи танагии барад

جمله خلق جان ز تنگی برد

Ҷузи яке тан ки ӯ ба танагии мард

جز یکی تن که او به تنگی مرد

Шоҳ аз он марди бенавои мурда

شاه از آن مرد بینوا مرده

Тнгдл шуд чу оби афсурда

تنگدل شد چو آب افسرده

Рӯй аз он ранҷ дар худоӣ оварад

روی از آن رنج در خدای آورد

Узри тақсири худ ба ҷой оварад

عذر تقصیر خود به جای آورد

Гуфт к-эии ризқи бахши ҷонварон

گفت کای رزق‌بخش جانوران

Ризқи бахшӣданат на чун дгарон

رزق بخشیدنت نه چون دگران

Ба яке қудрати худои хеш

به یکی قدرت خدایی خویش

Бешро кам кунӣ ва камро беш

بیش را کم کنی و کم را بیش

Ноед аз ман ва гарчи кӯшам дайр

ناید از من و گرچه کوشم دیر

Ки оҳӯеро кунам ба саҳрои сайр

که‌آهویی را کنم به صحرا سیر

Туе он каз бароти пирӯзӣ

تویی آن کز برات پیروزی

Як ба як халқро диҳии рӯзӣ

یک به یک خلق را دهی روزی

Гар зи танагии тании зи ҷонварон

گر ز تنگی تنی ز جانوران

Мард , ҷурмӣ маро набӯд дар он

مرد، جرمی مرا نبود در آن

Каз ҳисобаш хабар набӯд маро

کز حسابش خبر نبود مرا

Чунки мард ӯ , хабар чаҳ суди маро ?

چونکه مرد او‌، خبر چه سود مرا‌؟

Шоҳ чун шуд чунин тазаррӯъи соз

شاه چون شد چنین تضرع‌ساز

Ҳотифӣ додаш аз даруни овоз

هاتفی دادش از درون آواز

Ки эзад аз баҳри нек рое ту

که‌ایزد از بهر نیک‌رایی‌ِ تو

Баради фатрати зи подшоиии ту

برد فترت ز پادشایی تو

Чун ту дар чори соли хурсандӣ

چون تو در چار سال خرسندی

Мурдаеро з фоқа напасандӣ

مرده‌ای را ز فاقه نپسندی

Чори солат навишта шуд маншур

چار سالت نوشته شد منشور

Каз диёри ту марг бошад давр

کز دیار تو مرگ باشد دور

Аз бузургони малик ӯ то хирад

از بزرگان ملک او تا خرد

Кас шунидам ки чорсол намурда

کس شنیدم که چارسال نمرد

Фаррухи он шаҳ ки ӯ ба неъмату ноз

فرخ آن شه که او به نعمت و ناز

Маргро дошт аз раияти боз

مرگ را داشت از رعیت باز

Ҳарки май зод дар ҷаҳон ме зист

هرکه می‌زاد در جهان می‌زیست

Дахл бехарҷ шуд , азин ба чист ?

دخل بی‌خرج شد‌، ازین به چیست‌؟

Аз хилоиқ ки гашта буд анбӯҳ

از خلایق که گشته بود انبوه

Беиморат на дашт монад ва на кӯҳ

بی‌عمارت نه دشت ماند و نه کوه

Аз сафоҳон шунидаам то рай

از صفاهان شنیده‌ام تا ری

Хона бар хона шуд танида чу не

خانه بر خانه شد تنیده چو نِی

Бом бар бом агар шудӣ хоҳон

بام بر بام اگر شدی خواهان

Кӯрӣ аз рай шудӣ ба аспоҳон

کوری از ری شدی به اِسپاهان

Гар турои ин ҳадис равшан нест

گر ترا این حدیث روشن نیست

ӯҳда бар ровии сет бар ман нест

عهده بر راوی‌ست بر من نیست

Буд неъмати хӯрандагон бисёр

بود نعمت خورندگان بسیار

Лек неъмати фузуни зи неъмати хор

لیک نعمت فزون ز نعمت‌خوار

Мардуми эмин шуда ба дашт ва ба кӯҳ

مردم ایمن شده به دشت و به کوه

Нозу ъушрати кунони гуруҳи гуруҳ

ناز و عشرت‌کنان گروه گروه

Бар кашида сафии ду фарсангӣ

بر کشیده صفی دو فرسنگی

Барбатӣу рубобӣу чангӣ

بربطی و ربابی و چنگی

Ҳавза май ба гирд ҳар ҷӯӣ

حوضهٔ می به گرد هر جویی

Маҷлисӣ дар миён ҳар кӯе

مجلسی در میان هر کویی

Ҳаркасӣ май харид ва теғ фурухт

هرکسی مِی خرید و تیغ فروخت

Дръ оҳан дарид ва зркш дӯхт

درع آهن درید و زرکش دوخت

Халқи якборагии силаҳи ниҳод

خلق یکبارگی سلاح نهاد

Ҳамаро теғ ва тир рафт аз ёд

همه را تیغ و تیر رفت از یاد

Ҳар киро буд барги ъушрати соз

هر که‌را بود برگ عشرت ساز

Айш мекард бо тнъму ноз

عیش می‌کرد با تنعم و ناز

Вонкаҳ баргаш набӯд шаҳ фармуд

وانکه برگش نبود شه فرمود

ӯ зи бахту ҷаҳон аз ӯ хушнӯд

او ز بخت و جهان از او خشنود

Ҳаркасиро гумошт бар корӣ

هرکسی را گماشت بر کاری

Додаш аз айши рӯзи бозорӣ

دادش از عیش روز بازاری

Рӯз фармуд то ду қисмат кард

روز فرمود تا دو قسمت کرد

Нимае касбу нима Эй ме хӯрд

نیمه‌ای کسب و نیمه‌ای می‌خورد

Ҳафт сол аз ҷаҳони хароҷи афканд

هفت سال از جهان خراج افکند

Бехи ҳафтод сола ғам барканд

بیخ هفتاد ساله غم برکند

Шаш ҳазор Авестоади дастони соз

شش هزار اوستاد دستان ساز

Мутрибу пои кӯбу лаъибати боз

مطرب و پای کوب و لعبت باز

Гирд кард аз савод ҳар шаҳрӣ

گرد کرد از سواد هر شهری

Дод ҳар буқъаро аз он баҳрӣ

داد هر بقعه را از‌آن بهری

То ба ҳарҷо ки рахт каш бошанд

تا به هرجا که رخت‌کش باشند

Халқро хуш кунанд ва хуш бошанд

خلق را خوش کنند و خوش باشند

Дошт даври замонаи толеъи савр

داشت دور زمانه طالع ثور

Соҳибаши Зуҳра , Зуҳраи соҳиби давр

صاحبش زُهره‌، زُهره صاحب دور

Дар чунон даври ғам куҷо бошад ?

در چنان دور غم کجا باشد‌؟

Ки дар ӯ Зуҳра кадхудо бошад

که در‌او زهره کدخدا باشد