Шоҳи баҳроми рӯзӣ аз сари тахт
شاه بهرام روزی از سر تخت
Баради сӯии шикори саҳрои рахт
برد سوی شکار صحرا رخت
Пештари з онкӣ рафту сайди андохт
پیشتر زآنکه رفت و صید انداخت
Сайди байн то чигуна сайдаши сохт
صید بین تا چگونه صیدش ساخت
Чун бар он даҳ гузашти кони сарҳанг
چون بر آن دِه گذشت کان سرهنگ
Дошт он манзари баланди оҳанг
داشت آن منظرِ بلند آهنگ
Дид нузҳати гуҳии гарони поя
دید نزهتگهی گرانپایه
Сабза дар сабзаи соя дар соя
سبزه در سبزه سایه در سایه
Боз пурсед кин диёр ки рост ?
باز پرسید کاین دیار کهراست؟
Даҳ худованди ин диёр куҷост ?
ده خداوند این دیار کجاست؟
Буд сарҳанги хоси пеши рикоб
بود سرهنگ خاص پیش رکاب
Чун зи хусрав чунин шунид хитоб
چون ز خسرو چنین شنید خطاب
Бар замин бӯса доду баради намоз
بر زمین بوسه داد و برد نماز
Гуфт к-эии шаҳриёри бандаи навоз
گفت کای شهریار بندهنواز
Банда дорад диҳӣ ки дода туаст
بنده دارد دهی که دادهٔ توست
Лутфаш аз ҷуръаи рез бода туаст
لطفش از جرعهریز بادهٔ توست
Шоҳ агар ҷои он писанд кунад
شاه اگر جای آن پسند کند
Бандаи пастро баланд кунад
بندهٔ پست را بلند کند
Бе такаллуфи чунонкӣ одат ӯст
بیتکلف چنانکه عادت اوست
Суннати рой бо саодат ӯст
سنت رای با سعادت اوست
Сари дароради бад-ӣни даричаи танг
سر درآرد بدین دریچهٔ تنگ
Сарбаланд ҷаҳон шавад сарҳанг
سربلند جهان شود سرهنگ
Дорам аз дода анояти шоҳ
دارم از داده عنایت شاه
Кӯшкӣ баркашид сар то моҳ
کوشکی برکشید سر تا ماه
Боғ дар боғи гирд бар гардиш
باغ در باغ گرد بر گردش
Хулди мавлоу равзаи шогирди ш
خُلدْ مولی و روضه شاگردش
Гар хӯрд шоҳи бода бар сар ӯ
گر خورد شاه باده بر سر او
Хоки бӯсади ситора бар дар ӯ
خاک بوسد ستاره بر در او
Гирди шаҳи хонаро абир диҳад
گَردِ شه خانه را عبیر دهد
Магасами шаҳду гов шер диҳад
مگسم شهد و گاو شیر دهد
Шоҳ чун дид кови зи як рангӣ
شاه چون دید کاو ز یکرنگی
Пеши баради он сухан ба сарҳангӣ
پیش برد آن سخن به سرهنگی
Гуфт фармони ту рост , кор бисоз
گفت فرمان توراست، کار بساز
То зи нахчири гуҳ ман оем боз
تا ز نخچیرگه من آیم باز
Дод сарҳанги бӯса бар сари хок
داد سرهنگ بوسه بر سر خاک
Рафт ва зангор кард аз оинаи пок
رفت و زنگار کرد از آینه پاک
Манзар аз фарш чун биҳишт орост
منظر از فرش چون بهشت آراست
Кард ҳар зинатӣ ки бояд рост
کرد هر زینتی که باید راست
Чун шҳншаҳи зи сайд гоҳ расед
چون شهنشه ز صیدگاه رسید
Бози чатри ш ба авҷ моҳ расед
باز چترش به اوج ماه رسید
Мизбон аз навардҳои гузин
میزبان از نوردهای گزین
Кисвати рӯмӣу троиФи чин
کسوت رومی و طرایف چین
Фарш бар фарш чанд ҷомаи нағз
فرش بر فرش چند جامه نغز
Каз фурӯғаш кушода шуд дилу мағз
کز فروغش گشاده شد دل و مغز
Зери хтлии хироми шоҳи афканд
زیر ختلی خرام شاه افکند
Бар сари он нисори гавҳар чанд
بر سر آن نثار گوهر چند
Шоҳ бар шуд ба шаст пояи равоқ
شاه بر شد به شصتپایه رواق
Дид тоқӣ ба сари баландии тоқ
دید طاقی به سر بلندی طاق
Тарҳ карда Рахши хўрнқ ро
طرح کرده رخش خَوَرنَق را
Фарши афкандаи чархи азрақ ро
فرش افکنده چرخ ازرق را
Мизбон омад ончӣ бояд кард
میزبان آمد آنچه باید کرد
Аз гулоб ва бихӯру шарбат ва хӯрд
از گلاب و بخور و شربت و خورد
Чун шаҳ аз хӯрдҳои хуш пардохт
چون شه از خوردهای خوش پرداخت
намеравон карду базми шодии сохт
می روان کرد و بزم شادی ساخت
Шоҳ чун хӯрд соғарии ду се май
شاه چون خورد ساغری دو سه می
Аз гули ҷбҳтши баромади хуй
از گل جبهتش برآمد خوَی
Гуфт к-эии мизбони заррини кох
گفت کای میزبانِ زرینکاخ
Ҷойгоҳат хушасту барги фарох
جایگاهت خوش است و برگْ فراخ
Лекини ин шаст пояи кохи баланд
لیکن این شصتپایه کاخِ بلند
Ки осмон бар сараш равад ба каманд
کهآسمان بر سرش روَد به کمند
Аз пас шаст сол каз ту гузашт
از پس شصت سال کز تو گذشت
Чун туоне ба зер пой навишт ?
چون توانی به زیر پای نوشت؟
Мизбон гуфт шоҳи боқии бод
میزبان گفت شاه باقی باد
Кавсараши бода , ҳури соқии бод
کوثرش باده، حور ساقی باد
Ин з ман нест турфа , ман мардум
این ز من نیست طرفه، من مَردم
Аз чунин пояи монда кӣ гирдам ?
از چنین پایه مانده کی گردم؟
Турфа он шуд ки духтар ӣ сет чу моҳ
طرفه آن شد که دختریست چو ماه
Нарму нозук чу хазу қоқми шоҳ
نرم و نازک چو خز و قاقم شاه
Нараҳ говӣ чу кӯҳ бар гардан
نره گاوی چو کوه بر گردن
Оради ин ҷои гуҳи алаф хӯрдан
آرد اینجا گهِ علف خوردن
Шаст пояи чунон баради як даст
شصت پایه چنان بَرَد یکدست
Ки насозад ба ҳеҷ поя нишаст
که نسازد به هیچ پایه نشست
Говӣ онгаҳ чаҳ гов ! чун пелӣ
گاوی آنگه چه گاو! چون پیلی
Накушуд пиҳи хешро майлӣ
نکشد پیه خویش را میلی
Ба худогар дар ин сипоҳ касе
به خدا گر در این سپاه کسی
Аз замини бргроидши нафасӣ !
از زمین برگرایدش نفَسی!
Занӣ онгаҳ ба шаст пояи ҳисор
زنی آنگه به شصت پایه حصار
Бар барад чун аҷаб набошад кор ? !
بَر بَرَد چون عجب نباشد کار؟!
Чунки сарҳанги ин ҳикоят гуфт
چونکه سرهنگ این حکایت گفت
Шаҳи сарангушти худ ба дандони сифт
شه سرانگشت خود به دندان سفت
Гуфт аз ингуна кор чун бошад ? !
گفت از اینگونه کار چون باشد؟!
Набӯд вар буд фусун бошад
نبوَد ور بوَد فسون باشد
Боварам ноед ин сухан ба дуруст
باورم ناید این سخن به درست
То набинам ба чашми хеши нахуст
تا نبینم به چشم خویش نخست
Вонгаҳ аз марди мизбони дархост
وآنگه از مرد میزبان درخواست
То кунад даъвии суханро рост
تا کند دعوی سخن را راست
Мизбон кин шунид рафт ба зер
میزبان کاین شنید رفت به زیر
Кард бо гови каши ҳикояти шер
کرد با گاوکش حکایت شیر
Симтни вақтро шинохта буд
سیمتن وقت را شناخته بود
Пеш аз он кори хеши сохта буд
پیش از آن کار خویش ساخته بود
Зевару зеб чинён барбаст
زیور و زیب چینیان بربست
Дод гулро хумори наргиси маст
داد گُل را خمار نرگس مست
Моҳро машк ронад бар тақвим
ماه را مشک راند بر تقویم
Ғамзаро дод ҷодӯ ӣӣ таълим
غمزه را داد جادویی تعلیم
Чашмро серума фиреб кашид
چشم را سرمهٔ فریب کشید
Нозро бар сар ътиб кашид
ناز را بر سر ِعتیب کشید
Сарвро ранг арғавонӣ дод
سرو را رنگ ارغوانی داد
Лоларо қад хайзаронӣ дод
لاله را قدِ خیزرانی داد
Дар бар Омуади сарви симин ро
در بر آمود سرو سیمین را
Баст бар моҳи ақди парвин ро
بست بر ماه عقد پروین را
Дарҷи ёқӯтро ба дар ятем
درج یاقوت را به در یتیم
Кард чун себи ошиқон ба ду ним
کرد چون سیب عاشقان به دو نیم
Тоҷи анбари ниҳод бар сари дӯш
تاج عنبر نهاد بر سر دوش
Тавқ ғабғаб кашид то бен гӯш
طوق غبغب کشید تا بن گوش
Зангии зулфу холи ҳиндӯи ранг
زنگی زلف و خال هندو رنگ
Ҳарду бар як тарафи ситода ба ҷанг
هردو بر یک طرف ستاده به جنگ
Шаҳ ки тахташ буд зи таҳтаи оҷ
شه که تختش بود ز تخته عاج
Ногузири ш буд зи тахти вази тоҷ
ناگزیرش بود ز تخت وز تاج
Шабаҳи хол бар ақиқи лабаш
شَبَهِ خال بر عقیق لبش
Меҳри зангии ниҳода бар рутабаш
مُهر زنگی نهاده بر رطبش
Фарқаш аз донаҳои дар хўшоб
فرقش از دانههای دُرّ خوشاب
Бастаи гирди ма аз ситораи ниқоб
بسته گرد مه از ستاره نقاب
Гавҳари гӯши гавҳари овези ш
گوهرِ گوشِ گوهرآویزش
Карда бозори ошиқони тезаш
کرده بازار عاشقان تیزش
Моҳро дар ниқоби кофурӣ
ماه را در نقاب کافوری
Баста чун дар самани гули сӯрӣ
بسته چون در سمن گل سوری
Чунки моҳи ду ҳафта аз сари ноз
چونکه ماه دو هفته از سر ناز
Кард ҳар ҳафт аз ончӣ бояд соз
کرد هر هفت از آنچه باید ساز
Пеши он гов рафт чун маи бадар
پیش آن گاو رفت چون مه بدر
Моҳ дар бурҷ гов ёбад қадар
ماه در برج گاو یابد قدر
Сари фурӯи бараду говро бардошт
سر فرو برد و گاو را برداشت
Гови байн то чигуна гавҳар дошт !
گاو بین تا چگونه گوهر داشت!
Поя бар поя бар давид ба бом
پایه بر پایه بر دوید به بام
Рафт то тахти пояи баҳром
رفت تا تخت پایه بهرام
Гов бар гардани истод ба пой
گاو بر گردن ایستاد به پای
Шер чун гов дид ҷусти зи ҷой
شیر چون گاو دید جست ز جای
Дар аҷаб монад кин чаҳ шояд буд !
در عجب ماند کاین چه شاید بود!
Суд ӯ буд ва дар наёфт чаҳ суд
سود او بود و در نیافت چه سود
Маи зи гардани ниҳоди гов ба зер
مه ز گردن نهاد گاو به زیر
Ба киришма чунон намӯд ба шер
به کرشمه چنان نمود به شیر
Ки ончии ман пеши ту ба танҳоӣ
کهآنچه من پیش تو به تنهایی
Пешкаш кардам аз тавоноӣ
پیشکش کردم از توانایی
Дар ҷаҳон кист ков ба зӯр ва ба рой ?
در جهان کیست کاو به زور و به رای؟
Аз равоқаши барад ба зери сарой
از رواقش بَرَد به زیر سرای
Шоҳ гуфт ин на зўрмндӣ туаст
شاه گفت این نه زورمندی توست
Балки таълим кардае зи нахуст
بلکه تعلیم کردهای ز نخست
Андаки андак ба солҳои дароз
اندک اندک به سالهای دراز
Карда бар тариқи адмони соз
کرده بر طریق ادمان ساز
То кунунаш зи роҳ бе ранҷӣ
تا کنونش ز راه بیرنجی
Дар тарозуии хештан санҷӣ
در ترازوی خویشتن سنجی
Саҷдаи барадашнигор сими андом
سجده بردش نگار سیماندام
Бо дуое ба шарти хеши тамом
با دعایی به شرط خویش تمام
Гуфт бар шаҳи ғароматии сети азим
گفت بر شه غرامتیست عظیم
Гови таълиму гӯр бе таълим
گاو تعلیم و گور بیتعلیم
Ман ки говии бароварам бар бом
من که گاوی برآورم بر بام
Ҷуз ба таълим бар наёрам ном
جز به تعلیم بر نیارم نام
Чаҳ сабаб чун зании ту гӯрии хирад
چه سبب چون زنی تو گوری خرد
Номи таълим кас наёрад барад
نام تعلیم کس نیارد برد
Шоҳи тшниъи тарк худ бишнохт
شاه تشنیع تُرک خود بشناخت
Ҳиндӯӣ карду пеш ӯ дар тохт
هندوی کرد و پیش او در تاخت
Бурқаъ аз моҳ боз кард ва чу дид
برقع از ماه باز کرد و چو دید
зи ашк бар ма фишонд марворид
ز اشک بر مه فشاند مروارید
Дар канораш гирифт ва узр ангехт
در کنارش گرفت و عذر انگیخت
Вони гул аз наргиси оби гул май рехт
وآن گل از نرگس آبِ گل میریخت
Аз баду неки хона холӣ кард
از بد و نیک خانه خالی کرد
Бо прирхи сухан сголӣ кард
با پریرخ سخنسگالی کرد
Гуфт агар хонаи гашти зиндонат
گفت اگر خانه گشت زندانت
Узр хоҳам ҳазор чандонат
عذر خواهم هزار چندانت
Оташӣ гар задам зи худ рое
آتشی گر زدم ز خودرایی
Ман аз он сӯхтами ту бар ҷое
من از آن سوختم تو بر جایی
Чун зи фитнаи гарон тиҳӣ шуд ҷой
چون ز فتنهگران تهی شد جای
Пеши худ фитнаро нишонд аз пой
پیش خود فتنه را نشاند از پای
Фитна бинишаст ва баргушод забон
فتنه بنشست و برگشاد زبان
Гуфт к-эии шаҳриёри фитнаи нишон
گفت کای شهریارِ فتنهنشان
эй марои кушта дар ҷудои хеш
ای مرا کُشته در جدایی خویش
Зинда карда ба ошнои хеш
زنده کرده به آشنایی خویش
Ғамат аз ман намонад ҳеҷ ба ҷой
غمت از من نماند هیچ بهجای
Кӯҳро ғам дар оварад аз пой
کوه را غم در آورد از پای
Хост рафтан аз меҳрбонии ман
خواست رفتن ز مهربانی من
Дар сари меҳри зиндагонии ман
در سر مهر زندگانی من
Шаҳ чу бар гӯши гӯр дар нахҷӣр
شه چو بر گوش گور در نخجیر
Он сами сахтро бадухт ба тир
آن سُمسخت را بدوخت به تیر
На замин каз кушодани шасташ
نه زمین کز گشادن شستش
Осмон бӯса дод бар дасташ
آسمان بوسه داد بر دستش
Ман ки будам дар он писанди сабур
من که بودم در آن پسند صبور
Чашми бадро з шоҳ кардам давр
چشم بد را ز شاه کردم دور
Ҳарчиро чашм дар писанди орад
هرچه را چشم در پسند آرَد
Чашми захмӣ дар ӯ газанди орад
چشمزخمی در او گزند آرَد
Ғабнам омад ки аждаҳо ӣ сипеҳр
غبنم آمد که اژدهای سپهر
Тӯҳмати кӣна бар ниҳод ба меҳр
تهمت کینه بر نهاد به مهر
Шоҳро он сухан чунон бигирифт
شاه را آن سخن چنان بگرفت
Каз дилаш дар миён ҷон бигирифт
کز دلش در میان جان بگرفت
Гуфт ҳқо ки рости гӯйии рост
گفت حقا که راست گویی راست
Бар вафои ту чанд чизи гўост
بر وفای تو چند چیز گواست
Меҳрҳоеи чунон ба аввали бор
مهرهایی چنان به اول بار
Узрҳоеи чунин ба охири кор
عذرهایی چنین به آخر کار
эй ҳазор офарин бар он гуҳарӣ
ای هزار آفرین بر آن گهری
Корд аз табъи ин чунин ҳунарӣ
کآرد از طبع این چنین هنری
Ин гуҳар пора гашта буд ба санг
این گهر پاره گشته بود به سنگ
Гар набӯдӣ ҳифози он сарҳанг
گر نبودی حفاظ آن سرهنگ
Хонд сарҳангро ва хўшдл кард
خواند سرهنگ را و خوشدل کرد
Даст дар гарданаш ҳамоил кард
دست در گردنش حمایل کرد
Тӯҳфаҳои бузургвор ш дод
تحفههای بزرگوارش داد
Бар яке дар иваз ҳазораш дод
بر یکی در عوض هزارش داد
Аз пас чанд чизҳои латиф
از پس چند چیزهای لطیف
Рай бадв дод бо дигар ташриф
ری بدو داد با دگر تشریف
Шуд сӯии шаҳри шодии ангезон
شد سوی شهر شادی انگیزان
Кард дар базми худ шикаррезон
کرد در بزم خود شکرریزان
Мӯбадонро ба шарт пеш оварад
موبدان را به شرط پیش آورد
Моҳро дар никоҳ хеш оварад
ماه را در نکاح خویش آورد
Буд бо ӯ ба лаҳву ъушрату ноз
بود با او به لهو و عشرت و ناز
То барин рафт рӯзгори дароз
تا برین رفت روزگار دراز