Рӯзӣ аз толеъи мубораки бахт

روزی از طالع مبارک بخت

Рафт баҳроми гӯр бар сари тахт

رفت بهرام‌ گور بر سر تخت

Ҳркҷои шоҳу шаҳриёрӣ буд

هرکجا شاه و شهریاری بود

Тоҷи бахшеу тоҷдорӣ буд

تاج بخشی و تاجداری بود

Ҳама дар зери тахти пояи шоҳ

همه در زیر تخت پایهٔ شاه

Саф кашиданд чун ситорау моҳ

صف کشیدند چون ستاره و ماه

Шаҳ забон баргушод чун шамшер

شه زبان برگشاد چون شمشیر

Гуфт к-эии мейру меҳтари ани далер

گفت کای میر و مهتر‌ان دلیر

Лашгар аз баҳри сулҳ бояду ҷанг

لشگر از بهر صلح باید و جنگ

Кин набошад , чаҳ одамӣ ва чаҳ санг

کاین نباشد‌، چه آدمی و چه سنگ

Аз шумо кист ков ба ҳеҷ набард

از شما کیست کاو به هیچ نبرد

Мардӣ ӣӣ кони з мардум ояд , кард ?

مردی‌یی کان ز مردم آید‌، کرد‌؟

Ман ки аз даҳр бар гзидмтон

من که از دهر بر گزیدمتان

Дар кадомин масоф дидаматон ?

در کدامین مصاف دیدمتان‌؟

Ки омад аз ҳечкас чунон корӣ

که‌آمد از هیچکس چنان کاری

Ки ояд аз пари дилӣу айёрӣ ?

که‌آید از پر دلی و عیاری‌؟

Аз сари теғатон ба вақти газанд

از سر تیغتان به وقت گزند

Бар кадомин мухолиф омад банд ?

بر کدامین مخالف آمد بند‌؟

ё ки дидам ки пои пеши ниҳод

یا که دیدم که پای پیش نهاد

Душмании баст ва кишварӣ бикшод

دشمنی بست و کشوری بگشاد

Ин занад лоф ки Эраҷии гуҳарам

این زند لاف که‌ایرجی گهرم

Ваон ба даъвӣ ки Орашии ҳунари м

وان به دعوی که آرشی هنر‌م

Ин зи Геви он зи рустами оради ном

این ز گیو آن ز رستم آرد نام

Ин ба кунят ҳужабр ва он зрғом

این به کنیت هژبر و آن ضرغام

Кас надидам ки корзор ӣ кард

کس ندیدم که کارزار‌ی کرد

Чун гуҳи кор буд корӣ кард

چون گهِ کار بود کاری کرد

Хуштар он шуд ки ҳаркасӣ ба наҳуфт

خوش‌تر آن شد که هرکسی به نَهُفت

Гуяд : « афсӯси шоҳи мо ки бихуфт

گوید‌: ‌«افسوس شاه ما که بخفت 

намехӯрд ваз касе наёрад ёд

می‌ خورَد وز کسی نیارد یاد

Аз чунин шаҳ касе набошад шод »

از چنین شه کسی نباشد شاد‌»

Гарчи ман мехӯрам чунон нахӯрам

گرچه من مِی‌ خورم چنان نخورم

Ки зи мастии ғам ҷаҳон нахӯрам

که ز مستی غم جهان نخورم

Гар хӯрам ҳавза май аз кафи ҳур

گر خورم حوضهٔ می از کف حور

Теғам аз ҷӯй хӯн набошад давр

تیغم از جوی خون نباشد دور

Барқи вори м ба вақти бориши меғ

برق‌وار‌م به وقت بارش میغ

Ба яке даст май ба дигари теғ

به یکی دست می به دیگر تیغ

намехӯрам , кор маҷлис ороем

مِی‌ خورم‌، کار مجلس آرایم

Теғро низ кор фармоем

تیغ را نیز کار فرمایم

Хоби харгӯши ман наҳуфта буд

خواب خرگوش من نهفته بوَد

Хасмро бинад арча хуфта буд

خصم را بیند ارچه خفته بود

Ханда ва мастӣам ба таъвил аст

خنده و مستی‌ام به تأویل است

Хандаи шеру мастӣ пел аст

خنده شیر و مستی پیل است

Шер дар вақти хандаи хӯни резад

شیر در وقت خنده خون ریزد

Кист каз пели масти нгризд

کیست کز پیل مست نگریزد

Аблаҳони маст ва бехабар бошанд

ابلهان مست و بی‌خبر باشند

Ҳӯшёрон медигар бошанд

هوشیاران می دگر باشند

Онкӣ дар ақли пастӣ аш набӯд

آنکه در عقل پستی‌اش نبوَد

намехӯрд лек мастӣ аш набӯд

مِی‌ خورد لیک مستی‌اش نبود

Бар сари бода чунки рои орм

بر سر باده چونکه رای آرم

Тоҷи қайсар ба зери пои орм

تاج قیصر به زیر پای آرم

Чун манишро ба бода тез кунам

چون منش را به باده تیز کنم

Бар сари хасми ҷуръа рез кунам

بر سر خصم جرعه‌ریز کنم

Дӯстонро чу дар май овезам

دوستان را چو در می‌آویزم

Ганҷи қоруни зи остини резам

گنج قارون ز آستین ریزم

Душманонро гуҳӣ ки бехи занам

دشمنان را گهی که بیخ زنم

Ба кабобии ҷигар ба сихи занам

به کبابی جگر به سیخ زنم

Неки хоҳони ман чаҳ пиндоранд

نیک‌خواهان من چه پندارند

Ки ахтарон сипеҳр бекоранд

که‌اختران سپهر بیکارند

Ман агар чанд хуфта бошаму маст

من اگر چند خفته باشم و مست

Бахти бедори ман ба корӣ ҳаст

بخت بیدار من به کاری هست

Ба чунин хобҳо ки ман мастам

به چنین خواب‌ها که من مستم

Хоби хоқони нигар ки чун бастам

خواب خاقان نگر که چون بستم

Ба яке паии ғалат ки афшурдам

به یکی پی غلط که افشردم

Рахти ҳиндӯи нигар ки чун барадам

رخت هندو نگر که چون بردم

Саг буд кӯи зи нотавонии хеш

سگ بود کو ز ناتوانی خویش

Хуши нхсбд ба посбонии хеш

خوش نخسبد به پاسبانی خویش

Аждаҳо гарчи хусбад андари ғор

اژدها گرچه خسبد اندر غار

Шери нар бар дараш наёбади бор

شیر نر بر درش نیابد بار

Шаҳ чу ин достони хуш бар гуфт

شه چو این داستان خوش بر گفت

Рӯй озодагон чу гули бушковат

روی آزادگان چو گل بشکفت

Ҳамаи сар бар замини нҳодндш

همه سر بر زمین نهادندش

Посухӣ оҷизона додандаш

پاسخی عاجزانه دادندش

Ки ончӣ шаҳ гуфт бо камарбандон

که‌آنچه شه گفت با کمربندان

Ҳаст перояи хирадмандон

هست پیرایهٔ خردمندان

Ҳамаро ҳрзи ҷон ва тан кардем

همه را حرز جان و تن کردیم

Ҳалқаи гӯш хештан кардем

حلقهٔ گوش خویشتن کردیم

Тоҷ бар фарқи шаҳи худои ниҳод

تاج بر فرق شه خدای نهاد

Кӯшиши халқ бод бошад бод

کوشش خلق باد باشد باد

Сарвароне ки сарварӣ карданд

سرورانی که سروری کردند

Бо ту бисёр ҳамсарӣ карданд

با تو بسیار همسری کردند

Ҳечкас бо ту тоҷўр нашуданд

هیچکس با تو تاجور نشدند

Ҳама дар сар шуданд ва сар нашуданд

همه در سر شدند و سر نشدند

Ончии мо банда дидаем зи шоҳ

آنچه ما بنده دیده‌ایم ز شاه

Каси надидаи сет аз сипеду сиёҳ

کس ندیده‌ست از سپید و سیاه

Девро басту аждаҳоро сӯхт

دیو را بست و اژدها را سوخت

Пелро кишту каргаданро дӯхт

پیل را کشت و کرگدن را دوخت

Шер бигзору гӯри нахчири сет

شیر بگذار و گور نخچیر‌ست

Дому дади худ нишонаи тири сет

دام و دد خود نشانهٔ تیر‌ست

Ба ҷуз ӯ кист ков ба вақти шикор

به جز او کیست کاو به وقت شکار

Гардани гӯри дркшд ба канор

گردن گور درکشد به کنار

Гоҳ созад ҳадафи зи холи паланг

گاه سازد هدف ز خال پلنگ

Гоҳ дандон кунад зи коми наҳанг

گاه دندان کند ز کام نهنگ

Гуҳ дар абрӯии ҳинд чин фиканд

گه در ابروی هند چین فکند

Гуҳ ба ҳиндии сипоҳ чин шаканд

گه به هندی سپاه چین شکند

Гуҳи зи фағфур боҷ бастанд

گه ز فغفور باج بستاند

Гуҳи зи қайсар хароҷ бастанд

گه ز قیصر خراج بستاند

Гарчи шери афканон басӣ буданд

گرچه شیر افکنان بسی بودند

Каз даҳани мағз шер полуданд

کز دهن مغز شیر پالودند

Шер мард ӯст ков ба сесад мард

شیر مرد اوست کاو به سیصد مرد

Қаҳри сесад ҳазор душман кард

قهر سیصد هزار دشمن کرد

Қиссаи хусравони пешина

قصهٔ خسروان پیشینه

Ҳаст пайдои зи меҳр ва аз кӣна

هست پیدا ز مهر و از کینه

Гар баровард ҳар касе номӣ

گر برآورد هر کسی نامی

Буд бо лашгарӣ ба айёмӣ

بود با لشگری به ایامی

Дар масофии чунин ба чандон мард

در مصافی چنین به چندان مرد

Ончӣ ӯ кард кас наёрад кард

آنچه او کرد کس نیارد کرد

Чун зи шоҳон шумор баргиранд

چون ز شاهان شمار برگیرند

Зу яке бо ҳазор баргиранд

زو یکی با هزار برگیرند

Ҳарякиро яке нишон бошад

هریکی را یکی نشان باشد

ӯ ба танҳо ҳама ҷаҳон бошад

او به تنها همه جهان باشد

Лухт бар ҳар сиррӣ ки сахт кунад

لخت بر هر سری که سخت کند

Чун дар торамаши ду лухт кунад

چون در طارمش دو لخت کند

Тираш ар сӯии санг хора шавад

تیرش ار سوی سنگ خاره شود

Санг чун реги пора пора шавад

سنگ چون ریگ پاره‌پاره شود

Нӯш бахшад ба муҳраи мори синон

نوش بخشد به مهره مار سنان

Мор гирад ба аждаҳои Аннан

مار گیرد به اژدهای عنان

Ҳар тании кӯи хилоф ӯ созад

هر تنی کو خلاف او سازد

Шамъи вораши замонаи бгдозд

شمع‌وارش زمانه بگدازد

Сар ки бар теғ ӯ бурун ояд

سر که بر تیغ او برون آید

Зон сар албата буи хӯн ояд

زان سر البته بوی خون آید

Мастӣ ӯ нишони ҳшёрист

مستی او نشان هشیاریست

Хоб ӯ хоб нест бедорӣаст

خواب او خواب نیست بیداریست

Ваон замонӣ ки мепараст шавад

وان زمانی که می‌پرست شود

ӯ хӯрд май адуаш маст шавад

او خورد می عدوش مست شود

ӯст аз ҷумлаи халқи донотар

اوست از جمله خلق داناتر

Бар ҳамаи неку бади тавонотар

بر همه نیک و بد تواناتر

Кордон ӯст дар замонау бас

کاردان اوست در زمانه و بس

Нест муҳтоҷи кордонии кас

نیست محتاج کاردانی کس

То замини зер чарх дорад пой

تا زمین زیر چرخ دارد پای

Бар фалаки боди ҳукм ӯро ҷой

بر فلک باد حکم او را جای

Ҳам замин дар паноҳи соя ӯ

هم زمین در پناه سایه او

Ҳам фалаки зери тахти поя ӯ

هم فلک زیر تخت پایه او

Кордонон чу ин сухан гуфтанд

کاردانان چو این سخن گفتند

Пеши ёқӯт каҳрабо сифтанд

پیش یاقوت کهربا سفتند

Шоҳи нӯъмон аз он миён бархест

شاه نعمان از آن میان برخاست

Базми шаҳро ба офарин орост

بزم شه را به آفرین آراست

Гуфт ҳарҷо ки тахт шоҳ расад

گفت هرجا که تخت شاه رسد

Гарчи моҳӣ буд ба моҳ расад

گرچه ماهی بود به ماه رسد

Одамӣ кист то ба тораки шоҳ

آدمی کیست تا به تارک شاه

Рост ё каҷ кунад ҳисоби кулоҳ

راست یا کج کند حساب کلاه

Афсари эзади ниҳод бар сари ту

افسر ایزد نهاد بر سر تو

Сабзи бод аз сари ту афсари ту

سبز باد از سر تو افسر تو

Мо ки мавлои боргоҳи тўоим

ما که مولای بارگاه توایم

Сарвар аз сояи кулоҳи тўоим

سرور از سایه کلاه توایم

Аз ту дорем ҳарчӣ моро ҳаст

از تو داریم هرچه ما را هست

Бартару хушки мо ту дории даст

بر تر و خشک ما تو داری دست

Аз араб то аҷам ба мўлоӣӣ

از عرب تا عجم به مولائی

Сар фишонем агар бифармое

سر فشانیم اگر بفرمایی

Муддатӣ ҳаст каз ҳунармандӣ

مدتی هست کز هنرمندی

Бар дар шаҳ кунам камарбандӣ

بر در شه کنم کمربندی

Чун шудам сари бузурги даргоҳаш

چون شدم سر بزرگ درگاهش

Ёфтам роҳи тӯша аз роҳаш

یافتم راه توشه از راهش

Кар мисолам диҳад ба маъзӯрӣ

کر مثالم دهد به معذوری

То ба хона шавам ба дастурӣ

تا به خانه شوم به دستوری

Лухтӣ аз ранҷи раҳи бросоим

لختی از رنج ره برآسایم

Чун расад ҳукми шоҳ боз оем

چون رسد حکم شاه باز آیم

Гар на то зиндаам ба хизмати шоҳ

گر نه تا زنده‌ام به خدمت شاه

Сари нгрдонм аз парастиши гоҳ

سر نگردانم از پرستش گاه

Шоҳ фармуд то зи гавҳару ганҷ

شاه فرمود تا ز گوهر و گنج

Даст хозин шавад ҷўоҳрснҷ

دست خازن شود جواهرسنج

Оварад туҳафҳои султонӣ

آورَد تحفه‌های سلطانی

Мисрӣу мағрибӣу Аммонӣ

مصری و مغربی و عمانی

Ҳамли дорон дар омаданд ба кор

حمل‌داران در آمدند به کار

Ҳамл бар ҳамл сохтанд нисор

حمل بر حمل ساختند نثار

Зар ба харвору машки нофа ба гӣл

زر به خروار و مشک‌نافه به کیل

Вази ғулому канизи чандини хайл

وز غلام و کنیز چندین خیل

Муртафаъи ҷомаҳои қимати манд

مرتفع جامه‌های قیمت‌مند

Бештар зонка гуфт шояд чанд

بیشتر زانکه گفت شاید چند

Тозии асбони порсии пурвирд

تازی‌اسبان‌ِ پارسی‌پرورد

Ҳамаи дарёи гузору кӯҳи навард

همه دریا گذار و کوه‌نورد

Теғи ҳиндӣу заръи Довӯдӣ

تیغ هندی و دُرع داودی

Киштӣ ҷӯад ронад бар ҷўдӣ

کشتی جود راند بر جودی

Лаъл ва дар беш аз онкии қадару қиёс

لعل و دُر بیش از آنکه قدر و قیاس

Донадаш дар фурушу лаъли шинос

دانَدَش دُر‌فروش و لعل‌شناس

Гавҳари омўдаҳи тоҷӣ аз сари хеш

گوهر آموده تاجی از سر خویش

Бо қбоӣии зи дахли шаштар беш

با قبایی ز دخل شُشتر بیش

Дод то зон диҳиш Рахш Рахшед

داد تا زان دهش رخش رخشید

Вази Яман то адан ба ӯ бахшед

وز یمن تا عدن به او بخشید

Бо чунин неъматии зи даргаи шоҳ

با چنین نعمتی ز درگه شاه

Рафт нӯъмон чу Зуҳра аз бар моҳ

رفت نعمان چو زُهره از بر ماه