Чунки баҳром шуд нишоти параст

چونکه بهرام شد نشاط‌پرست

Дида дар нақши ҳафт пайкари баст

دیده در نقشِ هفت پیکر بست

Рӯзи шанбеи зи дайри шмосӣ

روز شنبه ز دیر شمّاسی

Хайма зад дар саводи аббосӣ

خیمه زد در سواد عبّاسی

Сӯии гунбади сарои ғолияи фом

سوی گنبد‌سرای غالیه‌فام

Пеши бонӯӣ ҳинд шуд ба салом

پیش بانوی هند شد به سلام

То шаби онҷои нишот ва бозӣ кард

تا شب آنجا نشاط و بازی کرد

Авдсозӣ ва атрсозӣ кард

عود سازی و عطرسازی کرد

Чун барафшонад шаб ба суннати шоҳ

چون برافشاند شب به سنت شاه

Бар ҳарири сипеди машки сиёҳ

بر حریر سپید مشک‌ِ سیاه

Шоҳ азон навбаҳори Кашмӣрӣ

شاه ازان نوبهار کشمیری

Хости бӯе чу боди шбгирӣ

خواست بویی چو باد شبگیری

То зи дарҷи гуҳари кушояди қанд

تا ز دُرج گهر گشاید قند

Гуядаш модгонаҳи лафзӣ чанд

گویدش مادگانه لفظی چند

Зон фасона ки лаби пар об кунад

زان فسانه که لب پر آب کند

Мастро орзӯӣ хоб кунад

مست را آرزوی خواب کند

Оҳӯии тарки чашми ҳиндӯи зод

آهوی ترک‌چشم هندو زاد

Нофаи машкро гиреҳ бикшод

نافهٔ مشک را گره بگشاد

Гуфт аз аввал ки панҷ навбати шоҳ

گفت از اول که پنج نوبت شاه

Боди болои чори болаши моҳ

باد بالای چار بالش ماه

То ҷаҳон мумкинаст ҷонаши бод

تا جهان ممکن است جانش باد

Ҳамаи сарҳо бар остонаши бод

همه سرها بر آستانش باد

Ҳарчӣ хоҳад ки оварад дар чанг

هرچه خواهد که آورد در چنگ

Давлаташро дар он мабод диранг

دولتش را در آن مباد درنگ

Чун дуо хатм кард баради суҷуд

چون دعا ختم کرد برد سجود

Баргушод аз шукри гўори ши авд

برگشاد از شکر‌گوار‌َش عود

Гуфт ва аз шарм дар замин ме дид

گفت و از شرم در زمین می‌دید

Ончӣ зон кас нагуфт ва кас нишнид

آنچه زان کس نگفت و کس نشنید

Ки шунидам ба хурдӣ аз хуишон

که شنیدم به خردی از خویشان

Хурдаи корон ва чобук андишон

خرده‌کاران و چابک‌اندیشان

Ки зи кадбонуони қасри биҳишт

که ز کدبانوان قصر بهشت

Буд зоҳиди зании латифи сиришт

بود زاهد زنی لطیف‌سرشت

Омадӣ дар сарои мо ҳар моҳ

آمدی در سرای ما هر ماه

Сар ба сари кисваташи ҳарири сиёҳ

سر‌به‌سر کسوتش حریر سیاه

Бозҷстнд каз чаҳ тарс ва чаҳ бим

بازجستند کز چه ترس و چه بیم

Дар саводии ту эй сбикаҳи сим ?

در سوادی تو ای سبیکهٔ سیم‌؟

Ба ки моро ба қиссаи ёри шӯй

به که ما را به قصه یار شوی

Венаи сияҳро сипеди кори шӯй

وین سیه را سپید‌کار شوی

Бозгуеи зи неки хоҳии хеш

بازگویی ز نیک‌خواهی خویش

Маънии ояти сиёҳии хеш

معنی آیت سیاهی خویش

Зан чу аз ростӣ надид гзир

زن چو از راستی ندید گزیر

Гуфт ки аҳволи ин сиёҳи ҳарир

گفت که‌احوال این سیاه حریر

Чунки ногуфта боз нагузоред

چونکه ناگفته باز نگذارید

Гӯям ар зон ки боварам доред

گویم ار زان‌که باورم دارید

Ман канизи фалон малик будам

من کنیز فلان ملک بودم

Ки азу гарчи марди хўшнўдм

که ازو گرچه مُرد‌، خوشنودم

Мулкӣ буд комгору бузург

مَلِکی بود کامگار و بزرگ

Эминӣ дода мяшро бо гург

ایمنی داده میش را با گرگ

Ранҷҳо дидаи бози кӯшида

رنج‌ها دیده باز کوشیده

Вази тазаллуми сиёҳи пӯшида

وز تظلم سیاه پوشیده

Фалак аз толеъи хурӯшонаш

فلک از طالع خروشانش

Хондаи шоҳи сиёҳи пӯшонаш

خوانده شاه سیاه‌پوشانش

Дошт аввали зи ҷинси пероя

داشت اول ز جنس پیرایه

Сурху зардии аҷаби гиронмоя

سرخ و زردی عجب گرانمایه

Чун гули боғ буд меҳмони дӯст

چون گل‌ِ باغ بود مهمان‌دوست

Ханда мезад чу сурхи гул дар пӯст

خنده می‌زد چو سرخ گل در پوست

Миҳмони хонае муҳайё дошт

میهمان‌خانه‌ای مهیا داشت

Ки зи срӣ рӯй дар сурайё дошт

که‌ز ثری روی در ثریا داشت

Хон ниҳодаи бисоти густарда

خوان نهاده بساط گسترده

Ходимоне ба лутфи парварда

خادمانی به لطف پرورده

Ҳарки омад лагом гир шуданд

هرکه آمد لگام گیر شدند

Ба худаш миҳмон пазир шуданд

به خودش میهمان پذیر شدند

Чун ба тартиб хон нҳодндш

چون به ترتیب خوان نهادندش

Дар хур поя назул додандаш

در خور پایه نزل دادندش

Шоҳ пурсед азуи ҳикояти хеш

شاه پرسید ازو حکایت خویش

Ҳам зи ғурбати ҳам аз вилояти хеш

هم ز غربت هم از ولایت خویش

Он мусофир ҳар он шигифт ки дид

آن مسافر هر‌آن شگفت که دید

Шоҳро қисса кард ва шоҳ шунид

شاه را قصه کرد و شاه شنید

Ҳамаи умраш бар он қарори гузашт

همه عمرش بر‌آن قرار گذشت

То нашуд умраш , аз қарор нагашт

تا نشد عمرش‌، از قرار نگشت

Муддатии гашти нопадид аз мо

مدتی گشت ناپدید از ما

Сар чу симурғи дркшид аз мо

سر چو سیمرغ درکشید از ما

Чун бар ин қиссаи бргзшти басӣ

چون بر این قصه برگذشت بسی

Зу чу анқои нишони надод касе

زو چو عنقا نشان نداد کسی

Ногаҳони рӯзӣ аз анояти бахт

ناگهان روزی از عنایت ِ بخت

Омад он тоҷдор бар сари тахт

آمد آن تاجدار بر سر تخت

Аз қабоу кулоҳу перҳанаш

از قبا و کلاه و پیرهنش

Пой то сари сиёҳ буд таниш

پای تا سر سیاه بود تنش

То ҷаҳон дошт тезҳӯшӣ кард

تا جهان داشت تیزهوشی کرد

Бе мусӣбати сиёҳ пӯшӣ кард

بی‌مصیبت سیاه پوشی کرد

Дар сиёҳӣ чу об ҳайвон зист

در سیاهی چو آب حیوان زیست

Кас нагуфташ ки ин сиёҳӣ чист

کس نگفتش که این سیاهی چیست

Шабӣ аз мушфиқӣу дилдорӣ

شبی از مشفقی و دلداری

Кардам он қибларо парасторӣ

کردم آن قبله را پرستاری

Бар канорами ниҳоди пой ба меҳр

بر کنارم نهاد پای به مهر

Гила мекард аз ахтарони сипеҳр

گله می‌کرد از اختران سپهر

Ки осмони байн чаҳ трктозӣ кард

که‌آسمان بین چه ترکتازی کرد

Бо чу ман хусравӣ , чаҳ бозӣ кард !

با چو من خسروی‌، چه بازی کرد‌!

Аз савод Ирам бурид маро

از سواد ارم برید مرا

Дар савод қалам кашид маро

در سواد قلم کشید مرا

Кас напурсед кон савод куҷост

کس نپرسید کان سواد کجاست

Бар сари симати ин савод чарост

بر سر سیمت این سواد چراست

Посухи шоҳро сголидм

پاسخ شاه را سگالیدم

Рӯй дар пой шоҳ молидаам

روی در پای شاه مالیدم

Гуфтам эй дастгири ғами хорон

گفتم ای دستگیر غم‌خواران

Беҳтарини ҳамаи ҷаҳони дори ан

بهترین همه جهان‌دار‌ان

Бар замини ёрӣ ӣӣ киро бошад ?

بر زمین یارییی که‌را باشد‌؟

Ки осмонро ба теша битарошад ?

که‌آسمان را به تیشه بتراشد‌؟

Боз пурсидан ҳадис наҳуфт

باز پرسیدن حدیث نهفت

Ҳам ту доне ва ҳам туоне гуфт

هم تو دانی و هم توانی گفت

Соҳиби ман маро чу муҳаррам ёфт

صاحب من مرا چو محرم یافت

Лаълро сифту нофаро бшикофт

لعل را سفت و نافه را بشکافت

Гуфт чун ман дар ин ҷҳондорӣ

گفت چون من در این جهانداری

Ху гирифтам ба миҳмондорӣ

خو گرفتم به میهمانداری

Аз баду неки ҳаркиро дидам

از بد و نیک هرکه‌را دیدم

Саргузаштӣ ки дошт пурсидам

سرگذشتی که داشت پرسیدم

Рӯзӣ омад ғарибӣ аз сари роҳ

روزی آمد غریبی از سر راه

Кафшу дастору ҷомаи ҳарасаи сиёҳ

کفش و دستار و جامه هرسه سیاه

Назул ӯ чун ба шарт фармудам

نزل او چون به شرط فرمودم

Хондаму ҳишматаши биФзўдм

خواندم و حشمتش بیفزودم

Гуфтам эй ман нахондаи номаи ту

گفتم ای من نخوانده نامه تو

Сияҳ аз баҳр чист ҷомаи ту ?

سیه از بهر چیست جامه تو‌؟

Гуфт : бигзор , аз ин сухан бигузар

گفت‌: بگذار‌، از این سخن بگذر

Ки зи симурғи каси надоди хабар

که ز سیمرغ کس نداد خبر

Гуфтамаш бозгу , баҳонаи мгир

گفتمش بازگو‌، بهانه مگیر

Хабарами даҳ зи қирвону зи қӣр

خبرم ده ز قیروان و ز قیر

Гуфт бояд ки дорӣам маъзӯр

گفت باید که داری‌ام معذور

Ки орзӯеи сети ин зи гуфтани давр

که‌آرزویی‌ست این ز گفتن دور

Зини сиёҳӣ хабар надорад кас

زین سیاهی خبر ندارد کس

Магари он кин сиёҳ дораду бас

مگر آن کاین سیاه دارد و بس

Кардамаш лобаҳои пинҳонӣ

کردمش لابه‌های پنهانی

Ман ироқӣ ва ӯ хуросонӣ

من عراقی و او خراسانی

Бо вай аз ҳеҷ лоба дар нагирифт

با وی از هیچ لابه در نگرفت

Парда аз рӯй кор бар нагирифт

پرده از روی کار بر نگرفت

Чун з ҳад рафт хостории ман

چون ز حد رفت خواستاری من

Шармаш омад з беқарор ӣ ман

شرمش آمد ز بی‌قرار‌ی من

Гуфт шаҳрии сет дар вилояти чин

گفت شهری‌ست در ولایت چین

Шаҳрии ороста чу хулди барин

شهری آراسته چو خلد برین

Номи он шаҳри шаҳри мадҳушон

نام آن شهر شهر مدهوشان

Таъзияти хонаи сияҳи пӯшон

تعزیت‌خانهٔ سیه‌پوشان

Мардумонеи ҳама ба сӯрати моҳ

مردمانی همه به صورت ماه

Ҳама чун моҳ дар паранд сиёҳ

همه چون ماه در پرند سیاه

Ҳарки зон шаҳри бода нӯш кунад

هرکه زان شهر باده نوش‌کند

Он саводаши сиёҳ пӯш кунад

آن سوادش سیاه‌پوش کند

Ончӣ дар сари набшати он салб аст

آنچه در سر‌نبشت آن سَلَب است

Гарчи нохондаи қиссае аҷаб аст

گرچه ناخوانده قصه‌ای عجب است

Гар ба хӯн гарданам бихоҳӣ сифт

گر به خون گردنم بخواهی سفت

Бештари зин сухан нахоҳам гуфт

بیشتر زین سخن نخواهم گفت

Ин сухан гуфту рахт бар хари баст

این سخن گفت و رخت بر خر بست

Орзӯии маро дар андари баст

آرزوی مرا در اندر بست

Чун бар он достон ғунуд серум

چون بر‌آن داستان غنود سرم

Достони гӯ ӣ давр шуд з барам

داستان‌گو‌ی دور شد ز برم

Қисса гӯ рафту қиссаи нопидо

قصه‌گو رفت و قصه ناپیدا

Бими он бад ки ман шавам шайдо

بیم آن بُد که من شوم شیدا

Чанд азин қисса ҷустуҷӯ кардам

چند ازین قصه جستجو کردم

Бидқ аз ҳар сӯе фурӯ кардам

بیدق از هر سویی فرو کردم

Беш аз он карда буд фарзини банд

بیش از آن کرده بود فرزین بند

Ки бар он қалъа бар шавам ба каманд

که بر آن قلعه بر شوم به کمند

Додам андешаро ба сабри фиреб

دادم اندیشه را به صبر فریب

То шикебад , дилами надоди шикеб

تا شکیبد‌، دلم نداد شکیب

Чанд пурсидами ошкор ва наҳуфт

چند پرسیدم آشکار و نهفت

Ин хабари каси чунонкӣ буд нагуфт

این خبر کس چنانکه بود نگفت

Оқибати мамлакат раҳо кардам

عاقبت مملکت رها کردم

Хешӣ аз хона подшо кардам

خویشی از خانه پادشا کردم

Барадам аз ҷомау ҷавоҳиру ганҷ

بردم از جامه و جواهر و گنج

Ончии зи андеша боз дорад ранҷ

آنچه ز اندیشه باز دارد رنج

Номи он шаҳри бози пурсидам

نام آن شهر باز پرسیدم

Рафтам вончаҳ хостам дидам

رفتم وآنچه خواستم دیدم

Шаҳрии ороста чу боғи Ирам

شهری آراسته چو باغ ارم

Ҳаряк аз машк баркашида илм

هریک از مشک برکشیده علم

Пайкари ҳарякии сипед чу шер

پیکر هریکی سپید چو شیر

Ҳама дар ҷомаи сиёҳ чу қӣр

همه در جامه سیاه چو قیر

Дар сароеи фурӯи ниҳодами рахт

در سرایی فرو نهادم رخت

Бар ниҳодами зи ҷомаи тахт ба тахт

بر نهادم ز جامه تخت به تخت

Ҷустами аҳволи шаҳр то як сол

جستم احوال شهر تا یک سال

Каси хабари вои надоди азони аҳвол

کس خبر وا نداد ازآن احوال

Чун назари сохтам з ҳар бобӣ

چون نظر ساختم ز هر بابی

Дидам озодаи марди қассобӣ

دیدم آزاده مرد قصابی

Хуб рӯйу латифу оҳиста

خوب‌روی و لطیف و آهسته

Аз бад ҳар касе забони баста

از بد هر کسی زبان بسته

Аз никуӣу нек рое ӯ

از نکویی و نیک‌رایی او

Роҳи ҷустам ба ошноӣ ӯ

راه جستم به آشنایی او

Чун ба ҳам суҳбаташи пайвастам

چون به هم‌صحبتیش پیوستم

Ба каллаи доряши камари бастам

به کله‌داریش کمر بستم

Додмши нақдҳои рӯи тоза

دادمش نقدهای رو تازه

Чизҳоеи буруни зи андоза

چیزهایی برون ز اندازه

Рӯз то рӯзи қадараши афзудам

روز تا روز قدرش افزودم

Оҳаниро ба зар бар андӯдам

آهنی را به زر بر اندودم

Кардамаш сайди хеши мӯӣ ба мӯӣ

کردمش صید خویش موی به موی

Гуҳ ба дунёу гуҳ ба дебо рӯй

گه به دیبا و گه به دیبا روی

Марди қассоб аз он зарафшонӣ

مرد قصاب از آن زرافشانی

Сайд ман шуд чу гови қурбонӣ

صید من شد چو گاو قربانی

Ончунон кардамаш ба додани ганҷ

آنچنان کردمش به دادن گنج

Комад аз бори он хазона ба ранҷ

کامد از بار آن خزانه به رنج

Баради рӯзии маро ба хонаи хеш

برد روزی مرا به خانهٔ خویش

Кард баррагии зи расму одат беш

کرد برگی ز رسم و عادت بیش

Аввалам хон ниҳод ва хӯрд оварад

اولم خوان نهاد و خورد آورد

Хидматии хуб дар навард оварад

خدمتی خوب در نورد آورد

Ҳарчӣ боист буд бар хониш

هرچه بایست بود بر خوانش

Ба ҷуз аз орзӯии муҳимонаш

به جز از آرزوی مهمانش

Чун зи ҳаргуна хӯрдҳо хӯрдем

چون ز هرگونه خوردها خوردیم

Сухан аз ҳар дарӣ фурӯ кардем

سخن از هر دری فرو کردیم

Мизбон чун з кор хон пардохт

میزبان چون ز کارِ خوان پرداخت

Беш аз андозаи пешкашҳо сохт

بیش از اندازه پیشکش‌ها ساخت

Вончаҳи ман додмш ба ҳам пайваст

وانچه من دادمش به‌هم پیوست

Пешам овараду узр хоҳ нишаст

پیشم آورد و عذر‌خواه نشست

Гуфт чандини наварди гавҳару ганҷ

گفت چندین نورد گوهر و گنج

Бар наснҷидаи ҳеҷ гавҳари санҷ

بر نسنجیده هیچ گوهر‌سنج

Ман ки қонеъ шудам ба андаки суд

من که قانع شدم به اندک سود

Ин ҳама доданами зи баҳр чаҳ буд ?

این همه دادنم ز بهر چه بود‌؟

Чист подоши ин худовандӣ ?

چیست پاداش این خداوندی‌؟

Ҳукм кун то кунам камарбандӣ

حکم کن تا کنم کمربندی

Ҷон яке дорам ар ҳазор буд

جان یکی دارم ار هزار بوَد

Ҳам дар ин каффа кам айёр буд

هم در این کفه کم‌عیار بود

Гуфтам эй хоҷаи ин ғуломӣ чист ?

گفتم ای خواجه این غلامی چیست‌؟

Пухтатар пешами ой хомӣ чист ?

پخته‌تر پیشم آی خامی چیست‌؟

Дар тарозуии мард бо фарҳанг

در ترازوی مرد با فرهنگ

Ин муҳақар чаҳ вазн дораду санг ?

این محقر چه وزن دارد و سنگ‌؟

Ба ғуломони дасти прўрдм

به غلامان دست پروردم

Ба киришма ишоратӣ кардам

به کرشمه اشارتی کردم

То давиданд ва аз хазонаи хос

تا دویدند و از خزانهٔ خاص

Овареданд нақдҳои халос

آوریدند نقدهای خلاص

Зон гиронмояи нақдҳои дуруст

زان گرانمایه نقدهای درست

Беш аз он додмш ки буд нахуст

بیش از آن دادمش که بود نخست

Мард ки огаҳ набад зи нозаши ман

مرد که‌‌آگه نبد ز نازش من

Дар хиҷолат шуд аз навозиши ман

در خجالت شد از نوازش من

Гуфт ман худ зи воми дор ӣ ту

گفت من خود ز وام‌دار‌ی‌ِ تو

Нарасидам ба ҳақи гузории ту

نرسیدم به حق‌گزاری تو

Додӣам неъматии дигарбора

دادی‌ام نعمتی دگرباره

Ҷой шармаст , чун кунам чора ?

جای شرم است‌، چون کنم چاره‌؟

Дода ту на зон ниҳодами пеш

دادهٔ تو نه زان نهادم پیش

То руҷӯъ уфтадат ба дода хеш

تا رجوع افتدت به دادهٔ خویش

Зон ниҳодам ки ин чунин ганҷӣ

زان نهادم که این چنین گنجی

Набӯд беҷазоу порнҷӣ

نبُوَد بی جزا و پارنجی

Чун ту бар ганҷи ганҷи афзудӣ

چون تو بر گنج گنج افزودی

Ман хаҷали гаштам ар ту хушнӯдӣ

من خجل گشتم ار تو خشنودی

Ҳоҷатигар ба банда ҳаст , биор

حاجتی گر به بنده هست‌، بیار

Вар на инҳо ки додае бар дор

ور نه اینها که داده‌ای بر دار

Чун қавӣ дил шудам ба ёрӣ ӯ

چون قوی‌دل شدم به یاری او

Гаштами огаҳи зи дӯстдорӣ ӯ

گشتم آگه ز دوستداری او

Боз гуфтам бадви ҳикояти хеш

باز گفتم بدو حکایت خویش

Қиссаи шоҳӣу вилояти хеш

قصهٔ شاهی و ولایت خویش

Каз чаҳ маънии бад-ӣн тараф ронадам

کز چه معنی بدین طرف راندم

Даст бар подшоҳии аФшондм

دست بر پادشاهی افشاندم

То бидонам ки ҳар ки зин шаҳр над

تا بدانم که هر که زین شهر‌ند

Чаҳ сабаб каз нишот бе баҳранд ?

چه سبب کز نشاط بی‌بهرند‌؟

Бемусӣбат ба ғам чаро кӯшанд ?

بی‌مصیبت به غم چرا کوشند‌؟

Ҷомаҳои сияҳ чаро пӯшанд ?

جامه‌های سیه چرا پوشند‌؟

Марди қассоб кин сухан бишунид

مرد قصاب کاین سخن بشنید

Гўспндӣ шуду з гург рамед

گوسپندی شد و ز گرگ رمید

Соъатӣ монад чун рамидаи дилон

ساعتی ماند چون رمیده‌دلان

Дида бар ҳам ниҳода чун хаҷалон

دیده بر هم نهاده چون خجلان

Гуфт пурседӣ ончӣ нест савоб

گفت پرسیدی آنچه نیست صواب

Даҳумат ончунонкӣ ҳаст ҷавоб

دهمت آنچنانکه هست جواب

Шаб чу анбар фишонд бар кофур

شب چو عنبر فشاند بر کافور

Гашти мардуми зи роҳи мардуми давр

گشت مردم ز راه مردم دور

Гуфт вақтаст кончаҳ май хоҳӣ

گفت وقت است کانچه می‌خواهی

Бинӣу ёбӣ аз ваии огоҳӣ

بینی و یابی از وی آگاهی

Хез то бар ту роз бигушоем

خیز تا بر تو راز بگشایم

Сӯрат нонамӯда бинмоем

صورت نانموده بنمایم

Ин сухан гуфт ва шуд зи хонаи бурун

این سخن گفت و شد ز خانه برون

Шуд марои сӯии роҳи роҳнмўн

شد مرا سوی راه راهنمون

ӯ ҳаме шуд ман ғариб аз пас

او همی‌شد من غریب از پس

Ваз хилоиқ набӯд бо мо кас

وز خلایق نبود با ما کس

Чун парии з одамӣ бурид маро

چون پری ز آدمی بُرید مرا

Сӯии вайрона Эй кашид маро

سوی ویرانه‌ای کشید مرا

Чун дар он манзили хароби шудем

چون در آن منزل خراب شدیم

Чун парии ҳарду дар ниқоби шудем

چون پری هردو در نقاب شدیم

Сабадӣ буд дар расани баста

سبدی بود در رسن بسته

Рафт ва оварад пешами оҳиста

رفت و آورد پیشم آهسته

Баста карда расан дар он паргор

بسته کرده رسن در آن پرگار

Аждаҳое ба гирди силаи мор

اژدهایی به گرد سله مار

Гуфт як дами дарин сабад биншин

گفت یک دم درین سبد بنشین

Ҷилва Эй кун бар осмону замин

جلوه‌ای کن بر آسمان و زمین

То бадоне ки ҳаркии хомӯши сет

تا بدانی که هرکه خاموش‌ست

Аз чаҳ маънии чунин сияҳи пӯши сет

از چه معنی چنین سیه‌پوش‌ست

Ончӣ пӯшида шуд зи неку бадат

آنچه پوشیده شد ز نیک و بدت

Нанамояд магар ки ин сабадат

ننماید مگر که این سبدت

Чун дамӣ дидам аз халали холӣ

چون دمی دیدم از خلل خالی

Дар нишастам дар он сабади ҳоле

در نشستم در آن سبد حالی

Чун танам дар сабад наво бигирифт

چون تنم در سبد نوا بگرفت

Сабадам мурғ шуд ҳаво бигирифт

سبدم مرغ شد هوا بگرفت

Ба тилисмӣ ки буд чанбари соз

به طلسمی که بود چنبر ساز

Баркашидам ба чархи чанбари боз

برکشیدم به چرخ چنبر باز

Он расани каш ба лимё созӣ

آن رسن‌کش به لیمیا سازی

Ман бечора дар расани бозӣ

من بیچاره در رسن‌بازی

Шамъи вори ми расан ба гардани чуст

شمع‌وار‌م رسن به گردن چست

Расанами сахт буду гардани суст

رسنم سخت بود و گردن سست

Чун асирии зи бахти худ маҳҷӯр

چون اسیری ز بخت خود مهجور

Расан аз гарданам намешуд давр

رسن از گردنم نمی‌شد دور

Ман шудам бар хара ба гардани хирад

من شدم بر خره به گردن خرد

Хар бахтам шуду расанро барад

خر‌ِ بختم شد و رسن را برد

Гарчи буд аз расан битоб танам

گرچه بود از رسن بتاب تنم

Ришта ҷон нашуд ҷузи он расанам

رشته جان نشد جز آن رسنم

Буд майлии броўридаҳ ба моҳ

بود میلی برآوریده به ماه

Ки з бар диданаш фитод кулоҳ

که ز بر دیدنش فتاد کلاه

Чун расед он сабад ба майли баланд

چون رسید آن سبد به میل بلند

Расанамро гиреҳ расед ба банд

رسنم را گره رسید به بند

Кори соз м шуду марои бгзошт

کار‌ساز‌م شد و مرا بگذاشت

Кардам афғони басӣ ва суд надошт

کردم افغان بسی و سود نداشت

Зеру боло чу дар ҷаҳон дидам

زیر و بالا چو در جهان دیدم

Хештанро бар осмон дидам

خویشتن را بر آسمان دیدم

Осмон бар серуми фусуни хонда

آسمان بر سرم فسون خوانده

Ман муъаллақ чу осмони монда

من معلق چو آسمان مانده

Зон сиёсат ки ҷон расед ба ноф

زان سیاست که جان رسید به ناف

Дида дар кор монад Зуҳраи шикоф

دیده در کار ماند زهره شکاف

Сӯии боло дилам надид далер

سوی بالا دلم ندید دلیر

Зуҳраи он киро ки бинад зер ? !

زَهرهٔ آن که‌را که بیند زیر‌؟!

Дида бар ҳам ниҳодам аз сари бим

دیده بر هم نهادم از سر‌ِ بیم

Карда худро ба оҷизии таслим

کرده خود را به عاجزی تسلیم

Дар пушаймонӣ аз фасонаи хеш

در پشیمانی از فسانه خویش

Орзӯманди хешу хонаи хеш

آرزومند خویش و خانه خویش

Ҳеҷ судам на зон пушаймонӣ

هیچ سودم نه زان پشیمانی

Ҷузи худои тарсӣу худои хуоне

جز خدا ترسی و خدا خوانی

Чун бар омад бар ин замонӣ чанд

چون بر آمد بر این زمانی چند

Бар сар он кашида майли баланд

بر سر آن کشیده میل بلند

Мурғӣ омад нишаст чун кӯҳӣ

مرغی آمد نشست چون کوهی

Комдм зу ба дил дар андӯҳӣ

کامدم زو به دل در اندوهی

Аз бузургӣ ки буд сар то пой

از بزرگی که بود سر‌‌تا‌پای

Майл гуфтӣ дар аўФтодаҳи зи ҷой

میل گفتی در اوفتاده ز جای

Пару болӣ чу шохаҳои дарахт

پر و بالی چو شاخه‌های درخت

Пойҳо бар мисоли пояи тахт

پای‌ها بر مثال پایه تخت

Чун сутунӣ кашида минқорӣ

چون ستونی کشیده منقاری

Бесутунӣ ва дар миёни ғорӣ

بیستونی و در میانْ غاری

Ҳрдми оҳанг хоршӣ ме кард

هردَم آهنگ خارشی می‌کرد

Хештанро гузоришӣ ме кард

خویشتن را گزارشی می‌کرد

Ҳар париро ки гирд ме ангехт

هر پری را که گرد می‌انگیخت

Нофаи машк бар замин май рехт

نافه مشک بر زمین می‌ریخت

Ҳар бен болро ки ме хоред

هر بن بال را که می‌خارید

Садафии рехти пари зи марворид

صدفی ریخت پُر ز مروارید

ӯ шуда бар сарин ман дар хоб

او شده بر سرین من در خواب

Ман дар ӯ монда чун ғариқ дар об

من در او مانده چون غریق در آب

Гуфтам ар пои мурғро гирам

گفتم ار پای مرغ را گیرم

Зер пой оварад чу нахҷӣрам

زیر پای آورَد چو نخجیرم

Вар кунам сабр , ҷои пар хатар аст

ور کنم صبر‌، جای پر خطر است

Кофтами зеру меҳнатам зибр аст

کافتم زیر و محنتم زبر است

Бе вафоеи зи ноҷавонмардӣ

بی‌وفایی ز ناجوانمردی

Кард бо ман дамии бад-ӣни сардӣ

کرد با من دمی بدین سردی

Чаҳ ғараз будаш аз шиканҷаи ман

چه غرض بودش از شکنجه من

Кин чунин хирад кард панҷаи ман

کاین چنین خرد کرد پنجه من

Магари асбоби ман зи роҳаши барад ?

مگر اسباب من ز راهش برد‌؟

Ба ҳалоками бад-ӣн сабаб биспурад ?

به هلاکم بدین سبب بسپرد؟

Ба ки дар пои мурғи печами даст

به که در پای مرغ پیچم دست

Зини хатари гуҳи бад-ӣн тавонам раст

زین خطر‌گه بدین توانم رست

Чунки ҳангоми бонг мурғ расед

چونکه هنگام بانگ مرغ رسید

Мурғ ва ҳар ваҳшӣ ӣӣ ки буд рамед

مرغ و هر وحشی‌یی که بود رمید

Дили он мурғ низ тоб гирифт

دل آن مرغ نیز تاب گرفت

Бол барҳам зад ва шитоб гирифт

بال برهم زد و شتاب گرفت

Дасти барадам ба эътимоди худоӣ

دست بردم به اعتماد خدای

Ва он қавии пойро гирифтам пой

و آن قوی‌پای را گرفتم پای

Мурғи по гирд карду боли кушод

مرغ پا گِرد کرد و بال گشاد

Хокӣ ӣиро бар авҷи барад чу бод

خاکی‌یی را بر اوج برد چو باد

зи аввали субҳ то ба нимаи рӯз

ز اول صبح تا به نیمه روز

Ман сафари соз ва ӯ мусофири сӯз

من سفر‌ساز و او مسافر‌سوز

Чун ба гармӣ расед тобиши меҳр

چون به گرمی رسید تابش مهر

Бар сари мо равонаи гашти сипеҳр

بر سر ما روانه گشت سپهر

Мурғ бо соя ҳам нишастӣ кард

مرغ با سایه هم نشستی کرد

Андаки андаки нишот пастӣ кард

اندک اندک نشاط‌ِ پستی کرد

То бидонҷоӣ каз чунон ҷое

تا بدانجای کز چنان جایی

То замин буд найзаи болоӣ

تا زمین بود نیزه بالایی

Бар замини сабзае ба ранги ҳарир

بر زمین سبزه‌ای به رنگ حریر

Лхлхаҳ карда аз гулобу абир

لخلخه کرده از گلاب و عبیر

Ман бар он мурғи сад дуо кардам

من بر آن مرغ صد دعا کردم

Поиш аз дасти худ раҳо кардам

پایش از دست خود رها کردم

АўФтодм чу барқ бо дили гарм

اوفتادم چو برق با دل گرم

Бар гулии нозуку гиёҳии нарм

بر گلی نازک و گیاهی نرم

Соъатӣ нек мондам афтода

ساعتی نیک ماندم افتاده

Дил ба андешаҳои бад дода

دل به اندیشه‌های بد داده

Чун аз он мондагии бросўдм

چون از آن ماندگی برآسودم

Шукр кардам ки бҳтрк будам

شکر کردم که بهترک بودم

Боз кардам назар ба одати хеш

باز کردم نظر به عادت خویش

Дидам он ҷойгоҳро пасу пеш

دیدم آن جایگاه را پس و پیش

Равза Эй дидам осмони замяш

روضه‌ای دیدم آسمان زَمی‌اش

Норасидаи ғубори одамяш

نارسیده غبار آدمی‌اش

Садҳазорони гули шукуфтаи дарав

صدهزاران گل شکفته درو

Сабзаи бедору оби хуфтаи дарав

سبزه بیدار و آب خفته درو

Ҳар гулии гӯнаи гӯна аз рангӣ

هر گلی گونه گونه از رنگی

Буи ҳар гулии расидаи фарсангӣ

بوی هر گلی رسیده فرسنگی

Зулфи сунбул ба ҳалқаҳои каманд

زلف سنبل به حلقه‌های کمند

Карда ҷаъди қрнФлшро банд

کرده جعد قرنفلش را بند

Лаби гулро ба гази бардаи саман

لب گل را به گاز برده سمن

Арғавонро забони бурӣдаи чаман

ارغوان را زبان بریده چمن

Гирди кофуру хоки анбар буд

گرد کافور و خاک عنبر بود

Реги зар , санглохи гавҳар буд

ریگ زر‌، سنگلاخ گوهر بود

Чашмаҳоӣ равони басони гулоб

چشمه‌هایی روان بسان گلاب

Дар майонаш ақиқ ва дар хўшоб

در میانش عقیق و در خوشاب

Чашмае кин ҳисори пирӯза

چشمه‌ای کاین حصار پیروزه

Карда зу обу ранги дарюза

کرده زو آب و رنگ دریوزه

Моҳён дар миёни чашмаи об

ماهیان در میان چشمه آب

Чун дирамҳои сим дар симоб

چون درم‌های سیم در سیماب

Кӯҳӣ аз гирд ӯ зумурради ранг

کوهی از گِرد او زمرد رنگ

Бешаи кӯҳи сарву шоху хаданг

بیشه کوه سرو و شاخ و خدنگ

Ҳамаи ёқӯти сурхи бади сангаш

همه یاقوت‌ِ سرخ بُد سنگش

Сурх гашта хадангаш аз рангаш

سرخ گشته خدنگش از رنگش

Сандалу авд ҳар сӯе бар пой

صندل و عود هر سویی بر پای

Боди азуи авди сӯзу сандали соӣ

باد ازو عود سوز و صندل سای

Ҳури сар дар сиришташ оварда

حور سر در سرشتش آورده

Сари газят аз биҳишташ оварда

سرگزیت از بهشتش آورده

Ирами ороми дили ниҳодаши ном

ارم آرام ِ دل نهادش نام

Хондаи минӯаши чархи минӯи фом

خوانده مینوش چرخ مینو فام

Ман ки дарёфтам чунин ҷое

من که دریافتم چنین جایی

Шоди гаштам чу ганҷи паймое

شاد گشتم چو گنج پیمایی

Аз никуӣ дар ӯ аҷаб мондам

از نکویی در او عجب ماندم

Бар вай алҳмдллҳӣ хондам

بر وی الحمدللهی خواندم

Гирд бар гаштам аз нишебу фароз

گِرد بر گشتم از نشیب و فراز

Дидам он равзаҳои дидаи навоз

دیدم آن روضه‌های دیده نواز

Миваҳои лазиз ме хӯрдам

میوه‌های لذیذ می‌خوردم

Шукри неъмат падед ме кардам

شکر نعمت پدید می‌کردم

Оқибати рахти бастам аз шодӣ

عاقبت رخت بستم از شادی

Зери сарвӣ чу сарви озодӣ

زیر سروی چو سرو آزادی

То шаби онҷоигаҳи қарорам буд

تا شب آنجایگه قرارم بود

Нашудамгар ҳазор корам буд

نشدم گر هزار کارم بود

Андакӣ хӯрдам андакӣ хуфтам

اندکی خوردم اندکی خفتم

Дар ҳамаи ҳол шукр ме гуфтам

در همه حال شکر می‌گفتم

Чун шаби ороишии дигаргуни сохт

چون شب آرایشی دگرگون ساخت

Кӯҳлӣ андӯхт қирмизии андохт

کحلی اندوخت قرمزی انداخت

Бар сари кӯҳи меҳр тофта тофт

بر سر کوه مهر تافته تافت

Зуҳраи субҳ чун шукуфаи шикофт

زُهره صبح چون شکوفه شکافت

Бодӣ омад з раҳ фишонд ғубор

بادی آمد ز ره فشاند غبار

Бодии осӯдатар зи боди баҳор

بادی آسوده‌تر ز باد بهار

Абрӣ омад чу абри Нитсаоне

ابری آمد چو ابر نیسانی

Кард бар сабзаҳо дар афшонӣ

کرد بر سبزه‌ها در افشانی

Роҳ чун рафтаи гашт ва нам зада шуд

راه چون رُفته گشت و نم‌زده شد

Ҳамаи роҳ аз батон чу бут кода шуд

همه راه از بتان چو بت‌کده شد

Дидам аз даври садҳазорони ҳур

دیدم از دور صدهزاران حور

Каз ман ором ва собирӣ шуд давр

کز من آرام و صابری شد دور

Як ҷаҳони парнигор нӯронӣ

یک جهان پر نگار نورانی

Рӯҳпарвар чу роҳи райҳонӣ

روح‌پرور چو راح ریحانی

Ҳар нигории басони тозаи баҳор

هر نگاری بسان تازه بهار

Ҳама дар дастҳо гирифта нигор

همه در دست‌ها گرفته نگار

Лаби лаълӣ чу лола дар бустон

لب لعلی چو لاله در بستان

Лаъли шани хӯни баҳоии хузистон

لعل‌شان خون‌بهای خوزستان

Дасту соиди пар аз алоқаи зар

دست و ساعد پر از علاقه زر

Гардану гӯши пари зи лؤлؤ тар

گردن و گوش پر ز لؤلؤ تر

Шамъҳоӣ ба дасти шоҳона

شمع‌هایی به‌دست‌، شاهانه

Холӣ аз дӯду газу парвона

خالی از دود و گاز و پروانه

Омаданд аз кашӣу раъное

آمدند از کشی و رعنایی

Бо ҳазорон ҳазор зебоӣ

با هزاران هزار زیبایی

Бар сари он батон ҳури сиришт

بر سر آن بتان حور سرشت

Фаршу Тахтӣ чу фаршу тахти биҳишт

فرش و تختی چو فرش و تخت بهشت

Фарш андохтанд ва тахт заданд

فرش انداختند و تخت زدند

Роҳ сабрам заданд ва сахт заданд

راه صبرم زدند و سخت زدند

Чун замонӣ бар ин гузашт на дайр

چون زمانی بر این گذشت نه دیر

Гуфтӣ омад ма аз сипеҳр ба зер

گفتی آمد مه از سپهر به زیر

Офтобии падеди гашт аз давр

آفتابی پدید گشت از دور

Ки осмони нопадиди гашт аз нур

که‌آسمان ناپدید گشت از نور

Гирд бар гирд ӯ чу ҳуру парӣ

گرد بر گرد او چو حور و پری

Садҳазорони ситораи саҳарӣ

صدهزاران ستاره سحری

Сарв буд ӯ канизакони чаманаш

سرو بود او‌، کنیزکان چمنش

ӯ гули сурх ва он батон саманаш

او گل سرخ و آن بتان سمنش

Ҳар шукри пораи шамъии андари даст

هر شکر پاره شمعی اندر دست

Шукру шамъи хуш буд пайваст

شکر و شمع خوش بوَد پیوست

Пари сеӣ сарви гашти боғи ҳама

پر سهی‌سرو گشت باغ همه

Шаби чироғон бо чароғи ҳама

شب‌چراغان با چراغ همه

Омад он бонӯии ҳумоюни бахт

آمد آن بانوی همایون‌بخت

Чун арӯсон нишаст бар сари тахт

چون عروسان نشست بر سر تخت

Олами осӯда яксар аз чапу рост

عالم آسوده یکسر از چپ و راست

Чун нишаст ӯ , қиёматӣ бархест

چون نشست او‌، قیامتی برخاست

Пас ба як лаҳза чун нишаст ба ҷой

پس به‌یک لحظه چون نشست به جای

Бурқаъ аз рух гушӯду музеии зи пой

برقع از رخ گشود و موزه ز پای

Шоҳӣ омад буруни зи торами хеш

شاهی آمد برون ز طارم خویش

Лашгари рӯму зангаш аз пасу пеш

لشگر روم و زنگش از پس و پیش

Рӯмӣу зангяш чу субҳи ду ранг

رومی و زنگی‌ش چو صبح دو رنگ

Разма рӯм доду базмаи занг

رَزمه‌، روم داد و بَزمه زنگ

Танги чашмии зи танги чашмии давр

تنگ‌چشمی ز تنگ‌چشمی دور

Ҳамаи сарвии зи хок ва ӯ аз нур

همه سروی ز خاک و او از نور

Буд лухтӣ чу гули сарафканда

بود لختی چو گُل سر‌افکنده

Ба ҷаҳони оташ дар афканда

به جهان آتش در افکنده

Чун замонии гузашти сари бардошт

چون زمانی گذشت سر برداشت

Гуфт бо муҳаррамӣ ки дарбар дошт

گفت با محرمی که دربر داشت

Ки зи номаҳрамони хоки параст

که ز نامحرمان خاک‌پرست

Май намояд ки шахсе ӣнҷо ҳаст

می‌نماید که شخصی اینجا هست

Хез ва бар гирди гирди ин паргор

خیز و بر گرد گرد این پرگار

Ҳарки пеш оядат ба пеши ман ор

هرکه پیش آیدت به پیش من آر

Он парии зода дар замон бархест

آن پری‌زاده در زمان برخاست

Чун парӣ мепарид аз чапу рост

چون پری می‌پرید از چپ و راست

Чун маро дид монад аз он бшгФт

چون مرا دید ماند از آن بشگفت

Дастгиронаи даст ман бигирифт

دستگیرانه دست من بگرفت

Гуфт бархез то рӯем чу дӯд

گفت برخیز تا رویم چو دود

Бонӯии бонувон чунин фармуд

بانوی بانوان چنین فرمود

Ман бидон гуфта ҳеҷ нФзўдм

من بدان گفته هیچ نفزودم

Ки орзӯманди он сухан будам

که‌آرزومند آن سخن بودم

Пар гирифтам чу зоғ бо товус

پر گرفتم چو زاغ با طاووس

Омадам то ба ҷилваи гоҳи арӯс

آمدم تا به جلوه‌گاه عروس

Пеш рафтам з рӯй чолокӣ

پیش رفتم ز روی چالاکی

Хоки бўсидмши ман хокӣ

خاک بوسیدمش من خاکی

Хостам то ба пой биншинам

خواستم تا به پای بنشینم

Дар сафи зери ҷои бгзинм

در صف زیر جای بگزینم

Гуфт бархез ҷои ҷой ту нест

گفت برخیز جای جای تو نیست

Пояи бандагии сазоӣ ту нест

پایهٔ بندگی سزای تو نیست

Пеш чун ман ҳарифи меҳмони дӯст

پیش چون من حریف مهمان‌دوست

Ҷои меҳмони зи мағз ба ки зи пӯст

جای مهمان ز مغز به که ز پوست

Хоссаи хӯбӣу ошнои назарӣ

خاصه خوبی و آشنا نظری

Дасти пурвирди роизи ҳунарӣ

دست‌پرورد رایض هنری

Бар сарири ойу пеш ман биншин

بر سریر آی و پیش من بنشین

Созгораст моҳ бо парвин

سازگار است ماه با پروین

Гуфтам эй бонӯии Фриштаҳи ху ӣ

گفتم ای بانوی فریشته‌خو‌ی

Бо чу ман бандаи ин ҳадис магӯӣ

با چو من بنده این حدیث مگوی

Тахти билқиси ҷой девон нест

تخت بلقیس جای دیوان نیست

Марди он тахти ҷуз сулаймон нест

مرد آن تخت جز سلیمان نیست

Ман ки девӣ шудам биёбоне

من که دیوی شدم بیابانی

Чун кунам даъвии сулаймонӣ ?

چون کنم دعوی سلیمانی‌؟

Гуфт норади баҳои баҳонаи мгир

گفت نارد بها بهانه مگیر

Бо фусуни хондае фасонаи мгир

با فسون خوانده‌ای فسانه مگیر

Ҳамаи ҷои он тест ва ҳукм турост

همه‌جای آن‌ِ تست و حکم تراست

Лек бо ман нишаст бояд ва хост

لیک با من نشست باید و خاست

То шӯии огаҳи з наоне ман

تا شوی آگه ز نهانی من

Баҳраи ёбии зи меҳрбонии ман

بهره یابی ز مهربانی من

Гуфтамаш ҳамсари ту сояи тест

گفتمش همسر تو سایه تست

Тоҷи ман хоки тахти пояи тест

تاج من خاک‌ِ تخت‌پایهٔ تست

Гуфт савгандҳо ба ҷону серум

گفت سوگندها به جان و سرم

Ки броиии яке замон ба барам

که برآیی یکی زمان به برم

Миҳмони манӣ ту эй сираи мард

میهمان منی تو ای سره مرد

Миҳмонро азиз бояд кард

میهمان را عزیز باید کرد

Чун ба ҷуз бандагӣ надидам рой

چون به جز بندگی ندیدم رای

Истодам чу бандагон бар пой

ایستادم چو بندگان بر پای

Ходимии даст ман гирифт ба ноз

خادمی دست من گرفت به ناز

Бар сарирами нишонд ва омад боз

بر سریرم نشاند و آمد باز

Чун нишастам бар он сарири баланд

چون نشستم بر آن سریر بلند

Моҳ дидам грФтмш ба каманд

ماه دیدم گرفتمش به کمند

Бо ман он ма ба хуши забонӣ ҳо

با من آن مَه به خوش‌زبانی‌ها

Кард бисёр меҳрбонӣ ҳо

کرد بسیار مهربانی‌ها

Пас бифармуд коваранд ба пеш

پس بفرمود کاورند به پیش

Хон ва хӯрдӣ зи шарҳ додан беш

خوان و خوردی ز شرح دادن بیش

Хон ниҳоданд хозинони биҳишт

خوان نهادند خازنان بهشت

Хӯрдҳое ҳамаи абири сиришт

خوردهایی همه عبیر سرشت

Хон зи пирӯзаи коса аз ёқӯт

خوان ز پیروزه‌، کاسه از یاقوت

Дидаро зу насибу ҷонро қӯт

دیده را زو نصیب و جان را قوت

Ҳарчӣ андеша дар гумон оварад

هرچه اندیشه در گمان آورد

Матбахӣ рафт ва дар миён оварад

مطبخی رفت و در میان آورد

Чун фароғат раседмон аз хӯрд

چون فراغت رسیدمان از خورد

Аз ғизоҳои гарму шарбати сард

از غذاهای گرم و شربت سرد

Мутриб омад равона шуд соқӣ

مطرب آمد‌، روانه شد ساقی

Шуд тарабро баҳона дар боқӣ

شد طرب را بهانه در باقی

Ҳар насуфта дарии дарӣ май сифт

هر نسفته‌دُری دری می‌سفت

Ҳар таронаи тарона Эй ме гуфт

هر ترانه ترانه‌ای می‌گفت

Рақси майдони кушоду доираи баст

رقص میدان گشاد و دایره بست

Пар дар омад ба пойу пўиаҳ ба даст

پَر در آمد به پای و پویه به‌دست

Шамъро сохтанд бар сари ҷой

شمع را ساختند بر سر جای

Ва истоданд ҳамчуи шамъ ба пой

و ایستادند همچو شمع به پای

Чун зи по кӯфтани бросўднд

چون ز پا کوفتن برآسودند

Дастбурдӣ ба бода бинмуданд

دستبردی به باده بنمودند

Шуд ба додани шитоби соқии гарм

شد به دادن شتاب ساقی گرم

Барграфт аз миёни вқоиаҳи шарм

برگرفت از میان وقایه شرم

Ман ба неруии ишқу узри шароб

من به نیروی عشق و عذر شراب

Кардам онҳо ки ратлёни хароб

کردم آنها که رطلیان خراب

Ваон шукри лаби з рӯй дмсозӣ

وان شکر لب ز روی دمسازی

Боз гуфтӣ накард аз он бозӣ

باز گفتی نکرد از آن بازی

Чунки дидам ба меҳри худ райш

چونکه دیدم به مهر خود رایش

АўФтодм чу зулф дар поиш

اوفتادم چو زلف در پایش

Бӯса бар пои ёр хеш задам

بوسه بر پای یار خویش زدم

То « макун » беш гуфт , беш задам

تا ‌«مکن‌» بیش گفت‌، بیش زدم

Мурғи умед бар нишаст ба шох

مرغ امید بر نشست به شاخ

Гашти майдони гуфтугӯии фарох

گشت میدان گفتگوی فراخ

Ишқ май бохатм ба бӯс ва ба май

عشق می‌باختم به بوس و به می

Ба дилӣ ва ҳазор ҷон бо вай

به دلی و هزار جان با وی

Гуфтамаш дилписанд ! ком ту чист ?

گفتمش دلپسند‌! کام تو چیست‌؟

Номдорят ҳаст , ном ту чист ?

نامداریت هست‌، نام تو چیست‌؟

Гуфт ман тарки нозанини андом

گفت من ترک نازنین اندام

Нозанин тарк тоз дорам ном

نازنین ترک‌تاز دارم نام

Гуфтам аз ҳамдамӣ ва ҳам кешӣ

گفتم از همدمی و هم کیشی

Номҳоро ба ҳам буд хешӣ

نام‌ها را به هم بوَد خویشی

Трктоз аст науммат ин аҷаб аст

ترکتاز است نامت این عجب است

Трктозии марои ҳамин лақаб аст

ترکتازی مرا همین لقب است

Хез то тарки вор дар тозем

خیز تا ترک‌وار در تازیم

Ҳиндӯонро дар оташ андозем

هندوان را در آتش اندازیم

Қӯти ҷон аз мемуғона кунем

قوت جان از می مغانه کنیم

Нақл ва май нӯш ошиқона кунем

نقل و می نوش عاشقانه کنیم

Чун май талху нақл ширин ҳаст

چون می تلخ و نقل شیرین هست

Нақл бар хон наҳем ва май бар даст

نقل بر خوان نهیم و می بر دست

Ёфтам дар киришмаи дастурӣ

یافتم در کرشمه دستوری

Каз миён давр гардад он даврӣ

کز میان دور گردد آن دوری

Ғамза мегуфт вақти бозии тест

غمزه می‌گفت وقت بازی تست

Ҳон ки давлат ба корсозӣ тест

هان که دولت به کار‌سازی تست

Ханда медод дил ки вақти хуши сет

خنده می‌داد دل که وقت خوش‌ست

Бӯсаи бустон ки ёри нози каши сет

بوسه بستان که یار ناز‌کش‌ست

Чунки бар ганҷи бӯса боРом дод

چونکه بر گنج‌ِ بوسه بارم داد

Ман яке хостам , ҳазорам дод

من یکی خواستم‌، هزارم داد

Гарми гаштам чунонкӣ гардад маст

گرم گشتم چنانکه گردد مست

Ёр дар дасту рафтаи кор аз даст

یار در دست و رفته کار از دست

Хӯнами андари ҷигар ба ҷӯш омад

خونم اندر جگر به جوش آمد

Моҳро бонги хӯн ба гӯш омад

ماه را بانگ خون به گوش آمد

Гуфт имшаб ба бӯса қонеъ бош

گفت امشب به بوسه قانع باش

Беш аз ин ранги осмони метрааш

بیش از این رنگ آسمان متراش

Ҳарчӣ зин бугзарад раво набӯд

هرچه زین بگذرد روا نبود

Дӯсти он ба ки бевафо набӯд

دوست آن به که بی‌وفا نبود

То буд дар ту сокинӣ бар ҷой

تا بود در تو ساکنی بر جای

Зулфи каши гази гиру бӯсаи рубой

زلف کش گاز گیر و بوسه ربای

Чун бидонҷо рисӣ ки натавонӣ

چون بدانجا رسی که نتوانی

Каз табиат Аннан бигардоне

کز طبیعت عنان بگردانی

Зини канизон ки ҳар яке моҳии сет

زین کنیزان که هر یکی ماهی‌ست

Шаби ушшоқро саҳаргоҳии сет

شب‌ِ عشاق را سحرگاهی‌ست

Онкӣ дар чашми хубтар ёбӣ

آنکه در چشم خوب‌تر یابی

Ва орзӯро дарави назари ёбӣ

و‌آرزو را در او نظر یابی

Ҳукм кун каз худаш кунам холӣ

حکم کن کز خودش کنم خالی

Зери ҳукм ту оварам ҳоле

زیر حکم تو آورم حالی

То ба мавлоеи ?ути камари бандад

تا به مولایی‌ات کمر بندد

Ба шабистон хос пайванданд

به شبستان خاص پیوندند

Кунадат дилбарӣу дилдорӣ

کندت دلبری و دلداری

Ҳам арӯсӣ ва ҳам парасторӣ

هم عروسی و هم پرستاری

Оташатро з ҷӯш бинишонад

آتشت را ز جوش بنشاند

Обӣ аз баҳри ҷӯй мо монад

آبی از بهر جوی ما ماند

Гар дигар шаби арӯси нави хоҳӣ

گر دگر شب عروس نو خواهی

Даҳумат бар муроди худ шоҳӣ

دهمت بر مراد خود شاهی

Ҳар шабати зини яке гуҳари бахшам

هر شبت زین یکی گهر بخشم

Гар дигар боядат дигар бахшам

گر دگر بایدت‌، دگر بخشم

Ин сухан гуфт ва чун азин пардохт

این سخن گفت و چون ازین پرداخت

Мушфиқӣ карду меҳрбонии сохт

مشفقی کرد و مهربانی ساخت

Дар канизони худ наоне дид

در کنیزان خود نهانی دید

Онкӣ дар хӯрд меҳрбонӣ дид

آنکه در خورد مهربانی دید

Пеш хонд ва ба ман супурд ба ноз

پیش خواند و به من سپرد به‌ناز

Гуфт бархез ва ҳарчӣ хоҳии соз

گفت برخیز و هرچه خواهی ساز

Моҳи бахшидаи даст ман бигирифт

ماه بخشیده دست من بگرفت

Ман дар он моҳ рӯй мондаи шигифт

من در آن ماه‌روی مانده شگفت

Каз шигарфӣу дилбарӣу кашӣ

کز شگرفی و دلبری و کشی

Буд ёрии сазои нозкшӣ

بود یاری سزای نازکشی

ӯ ҳаме рафт ва ман ба дунболаш

او همی‌رفت و من به دنبالش

Бандаи зулфу ҳиндӯии холаш

بندهٔ زلف و هندوی خالش

То расидам ба боргоҳии чуст

تا رسیدم به بارگاهی چست

Дар нашуд то марои набарди нахуст

در نشد تا مرا نبرد نخست

Чун дар он қасри танги бори шудем

چون در آن قصر تنگ بار شدیم

Чун Баму зери созгори шудем

چون بم و زیر سازگار شدیم

Дидам афканда бар бисоти баланд

دیدم افکنده بر بساط بلند

Хоб гоҳе зи парниён ва паранд

خواب‌گاهی ز پرنیان و پرند

Шамъҳои бисоти базми афрӯз

شمع‌های بساط بزم افروز

Ҳамаи ёқӯти созу анбари сӯз

همه یاقوت ساز و عنبر سوز

Сар ба болин бистар оварадем

سر به بالین بستر آوردیم

Ҳардуи барҳо ба бар дар оварадем

هردو برها به بر در آوردیم

Ёфтам хирманӣ чу гул дар бед

یافتم خرمنی چو گل در بید

Нозуку нарму гарму сурху сипед

نازک و نرم و گرم و سرخ و سپید

Садафии меҳри баста бар сар ӯ

صدفی مهر بسته بر سر او

Меҳр бар доштами зи гавҳар ӯ

مهر بر داشتم ز گوهر او

Буд то гоҳи рӯз дар бар ман

بود تا گاه روز در بر من

Пари зи кофуру машки бистари ман

پر ز کافور و مشک بستر من

Гоҳи рӯз ӯ чу бахт ман бархест

گاه روز او چو بخت من برخاست

Соз гармоба кард як як рост

ساز گرمابه کرد یک یک راست

Ғусли гоҳам ба ободонӣ кард

غسل‌گاهم به آبدانی کرد

Каз гуҳари сурх буд ва аз зари зард

که‌ز گهر‌ِ سرخ بود و از زر زرد

Хештанро ба оби гули шастам

خویشتن را به آب گل شستم

Дар кулоҳу камар чу гули рустам

در کلاه و کمر چو گل رستم

Омадам зон нишоти гоҳи бурун

آمدم زان نشاط‌گاه برون

Буд як як ситора бар гардун

بود یک‌یک ستاره بر گردون

Дар хазидам ба гӯшае холӣ

در خزیدم به گوشه‌ای خالی

Фарзи эзади гзордми ҳоле

فرض ایزد گزاردم حالی

Он арӯсону лаъибатони сарой

آن عروسان و لعبتان سرای

Ҳамаи рафтанд ва кас намонад ба ҷой

همه رفتند و کس نماند به جای

Ман бар он сабзаи монда чун гули зард

من بر آن سبزه مانده چون گل زرد

Бар лаби марғзору чашмаи сард

بر لب مرغزار و چشمه سرد

Сари ниҳодами хумор май дар сар

سر نهادم خمار می در سر

Бар гули хушк бо глолаҳ тар

بر گل خشک با گلاله تر

Хуфтам аз вақти субҳ то гуҳи шом

خفتم از وقت صبح تا گه شام

Бахти бедору хоҷаи хуфта ба ком

بخت بیدار و خواجه خفته به کام

Оҳӯии шаб чу гашти нофаи гшо ӣ

آهوی شب چو گشت نافه‌گشا‌ی

Садафӣ шуд сипеҳри ғолияи соӣ

صدفی شد سپهر غالیه‌سای

Сар баровардам аз имории хоб

سر برآوردم از عماری خواب

Бинишастам чу сабза бар лаби об

بنشستم چو سبزه بر لب آب

Омад он абру бод чун шаби дӯш

آمد آن ابر و باد چون شب دوش

Ин дроФшон ва он ъбирФрўш

این درافشان و آن عبیرفروش

Бод мерафт ва абр ме ифшоанд

باد می‌رُفت و ابر می‌افشاند

Ин саман кошт ва он бунафшаи нишонд

این سمن کاشت و آن بنفشه نشاند

Чун шуд он марғзори анбари буи

چون شد آن مرغزار عنبر بوی

Оби гули сари ниҳоди ҷӯй ба ҷӯй

آب گل سر نهاد جوی به جوی

Лаъибатон омаданд ъушрати соз

لعبتان آمدند عشرت‌ساز

Осмони бозгашти лаъибати боз

آسمان بازگشت لعبت‌باز

Тахтӣ аз таҳта зар овараданд

تختی از تخته زر آوردند

Тахти пӯшии з гавҳар овараданд

تخت‌پوشی ز گوهر آوردند

Чун шуд ангехта сарири баланд

چون شد انگیخته سریر بلند

Баста шуд бар сараш бисот паранд

بسته شد بر سرش بساط پرند

Базмӣ оростанд султонӣ

بزمی آراستند سلطانی

Зевари базми ҷумлаи нӯронӣ

زیور بزم جمله نورانی

Шӯру ошӯбӣ аз ҷаҳон бархест

شور و آشوبی از جهان برخاست

Омаданд он ҷамоат аз чапу рост

آمدند آن جماعت از چپ و راست

Дар миёни он арӯси яғмое

در میان آن عروس یغمایی

Барда аз ошиқони шикебе

برده از عاشقان شکیبایی

Бар сар тахт шуд қарор гирифт

بر سر تخت شد قرار گرفت

Тахти азуи ранг навбаҳор гирифт

تخت ازو رنگ نوبهار گرفت

Боз фармуд то марои ҷустанд

باز فرمود تا مرا جستند

Номам аз лавҳ ғоибон шастанд

نامم از لوح غایبان شستند

Рафтам ва бар сарири хондандам

رفتم و بر سریر خواندندم

Ҳам ба ойини худ ншондндм

هم به آیین خود نشاندندم

Ҳам ба тартибу сози рӯз дигар

هم به ترتیب و ساز روز دگر

Хон ниҳоданд ва хӯрдҳо бар сар

خوان نهادند و خوردها بر سر

Ҳар абое ки дар хӯрд ба бисот

هر ابایی که در خورَد به بساط

Воўрд дар хӯрандаи ранги нишот

وآورَد در خورنده رنگ نشاط

Сохтанд ончунон ки бояд сохт

ساختند آنچنان که باید ساخت

Чунки ҳаркас аз он хӯриш пардохт

چونکه هرکس از آن خورش پرداخت

намениҳоданду чанг сохта шуд

مِی نهادند و چنگ ساخته شد

Аз задан равадҳо навохта шуд

از زدن رودها نواخته شد

Нӯши соқӣу ҷоми нўшгўор

نوش ساقی و جام نوشگوار

Гарм тар кард ишқро бозор

گرم‌تر کرد عشق را بازار

Дар сар омад нишоти сармастӣ

در سر آمد نشاط سرمستی

Ишқ бо бода кард ҳамдастӣ

عشق با باده کرد همدستی

Тарки ман раҳмат ошкоро кард

ترک من رحمت آشکارا کرد

Ҳиндӯии хешро мудоро кард

هندوی خویش را مدارا کرد

Рағбати афзуд дар навохтанам

رغبت افزود در نواختنم

Меҳрбон шуд ба кори сохтанам

مهربان شد به کار ساختنم

Кард шаклӣ ба ғамза бо ёрон

کرد شکلی به غمزه با یاران

То шуданд аз буриши парасторон

تا شدند از برش پرستاران

Хилватии ончунону ёрии нағз

خلوتی آنچنان و یاری نغز

Тобам аз дил дар аўФтод ба мағз

تابم از دل در اوفتاد به مغز

Дасти барадам чу зулф дар камараш

دست بردم چو زلف در کمرش

Дркшидм чу ошиқон ба буриш

درکشیدم چو عاشقان به برش

Гуфт ҳони вақт беқарорӣ нест

گفت هان وقت بی‌قراری نیست

Шаби шаб зинҳор хорӣ нест

شب‌، شب‌ِ زینهار‌خواری نیست

Гар қаноат кунӣ ба шукру қанд

گر قناعت کنی به شکر و قند

Газ май гиру бӯса дар май банд

گاز می‌گیر و بوسه در می‌بند

Ба қаноат касе ки шод буд

به قناعت کسی که شاد بوَد

То буд муҳташами ниҳод буд

تا بوَد محتشم‌نهاد بوَد

Вонкаҳ бо орзӯ кунад хешӣ

وانکه با آرزو کند خویشی

АўФтди оқибат ба дарвешӣ

اوفتد عاقبت به درویشی

Гуфтамаш чора кун зи баҳри худоӣ

گفتمش چاره کن ز بهر خدای

Кобм аз сари гузашту хор аз пой

کابم از سر گذشت و خار از پای

Ҳаст занҷири зулф чун қӣрат

هست زنجیر‌، زلف‌‌ ِ چون قیرت

Ман зи девонагони занҷират

من ز دیوانگان زنجیرت

Дар ба занҷир кун туро гуфтам

در به زنجیر کن ترا گفتم

То чу занҷирёни нёшФтм

تا چو زنجیریان نیاشفتم

Шаб ба охир расед ва субҳ дамид

شب به آخر رسید و صبح دمید

Сухани мо ба охирӣ нарасед

سخن ما به آخری نرسید

Гар кашии ҷонам аз ту нест дареғ

گر کشی جانم از تو نیست دریغ

Инак инак сари онки онки теғ

اینک اینک سر آنک آنک تیغ

Ин ҳама сар кашӣдан аз пай чист

این همه سر کشیدن از پی چیست

Гул нахандид то ҳаво нагирист

گل نخندید تا هوا نگریست

Ҷӯии обӣу оби ҷӯяти ман

جوی آبی و آب جویت من

Хокӣу оби дасти шӯяти ман

خاکی و آب دست شویت من

Ташнаеро ки ӯ глўдаҳи тест

تشنه‌ای را که او گلوده تست

Об дар даҳ ки об дар даҳ тест

آب در ده که آب در ده تست

Надиҳӣ оби ман бақои ту бод

ندهی آب من بقای تو باد

Оби ман низ хоки пои ту бод

آب من نیز خاک پای تو باد

Хокеро бигир кобии барад

خاکیی را بگیر کابی برد

Оби ҷўӣӣ дар оби ҷўӣии мард

آب‌جویی در آب‌جویی مرد

Қатраеро ба тишнагии мгдоз

قطره‌ای را به تشنگی مگداز

Ташнаеро ба қатра Эй бинавоз

تشنه‌ای را به قطره‌ای بنواز

Рутабӣ дар фитодаи гир ба шер

رطبی در فتاده گیر به شیر

Сӯзании рафта дар миёни ҳарир

سوزنی رفته در میان حریر

Гар ҷуз инаст кор то хезам

گر جز اینست کار تا خیزم

Хок дар чашми орзӯи резам

خاک در چشم آرزو ریزم

Мурғӣ ингоштам нишаст ва парид

مرغی انگاشتم نشست و پرید

На хар афтода шуд на хик дарид

نه خر افتاده شد نه خیک درید

Посухам дод комшбӣ хуш бош

پاسخم داد کامشبی خوش باش

Наъли шабдизи гӯ дар оташ бош

نعل شبدیز گو در آتش باش

Гар шабии зини хаёли гардии давр

گر شبی زین خیال گردی دور

Ёбӣ аз шамъи ҷовдонии нур

یابی از شمع جاودانی نور

Чашмаеро ба қатра Эй мафруш

چشمه‌ای را به قطره‌ای مفروش

Кин ҳама неш дорад он ҳамаи нӯш

کاین همه نیش دارد آن همه نوش

Дар як орзӯ ба худ дар банд

در یک آرزو به خود در بند

Ҳамаи сола ба хуррамӣ ме ханд

همه ساله به خرمی می‌خند

Бӯса мегиру зулф ва ме андоз

بوسه میگیر و زلف و می‌انداز

Нарад рӯ бо канизакон май боз

نرد رو با کنیزکان می‌باز

Боғи дорӣ ба тарк боғ магӯӣ

باغ داری به ترک باغ مگوی

Мурғ бо тести шери мурғи мҷўӣ

مرغ با تست شیر مرغ مجوی

Ком дил ҳаст ва Комронӣ ҳаст

کام دل هست و کامرانی هست

Дар хиёнатгарӣ чаҳ ореи даст ?

در خیانت‌گری چه آری دست‌؟

Имшабӣ бо шикеби соз ва макуш

امشبی با شکیب ساز و مکوش

Дили буна бар вазифаи шаби дӯш

دل بنه بر وظیفه شب دوش

Ман азин поя чун ба зер оем

من ازین پایه چون به زیر آیم

Ҳам ба даст оем арча дайр оем

هم به دست آیم ارچه دیر آیم

Моҳӣ аз ҳавза ар бишуст оре

ماهی از حوضه ار به‌شست آری

Моҳро дайртар ба дасти оре

ماه را دیرتر به دست آری

Чун гарон дидамаш дар он бозӣ

چون گران دیدمش در آن بازی

Кардам оҳистагӣу дмсозӣ

کردم آهستگی و دمسازی

Дили ниҳодам ба бӯса чу шукр

دل نهادم به بوسه چو شکر

Рӯзаи бастам ба рӯзҳои дигар

روزه بستم به روزهای دگر

Аз сари ишва бода ме хӯрдам

از سر عشوه باده می‌خوردم

Бар сари тоба сабр ме кардам

بر سر تابه صبر می‌کردم

Боз таб кардаро дар омад тоб

باز تب کرده را در آمد تاب

Рағбатам тоза шуд ба бӯсу шароб

رغبتم تازه شد به بوس و شراب

Чун дигарбораи тарки дилкаши ман

چون دگرباره ترک دلکش من

Дар ҷигар дид ҷӯши оташи ман

در جگر دید جوش آتش من

Кард аз он лаъибатони якеро соз

کرد از آن لعبتان یکی را ساز

Коеду оташами нишонди боз

کاید و آتشم نشاند باز

Ёрӣ алҳақ чунонкӣ дил хоҳад

یاری الحق چنانکه دل خواهد

Дили ҳамаи чиз муътадил хоҳад

دل همه چیز معتدل خواهد

Хўшдл он шуд ки бошадаш ёрӣ

خوشدل آن شد که باشدش یاری

Гар буд кочкии чунон борӣ

گر بود کاچکی چنان باری

Рафтам он шаби чунонкии одат буд

رفتم آن شب چنانکه عادت بود

Ваон шаби коми дили зиёдат буд

وان شب کام دل زیادت بود

То гуҳи рӯз қанд ме хӯрдам

تا گه روز قند می‌خوردم

Бо парии даст банд ме кардам

با پری دست بند می‌کردم

Рӯз чун ҷома кард гозри шӯй

روز چون جامه کرد گازر شوی

Рнгрзўори шаби шикасти сабуӣ

رنگرزوار شب شکست سبوی

Он ҳамаи рангҳои дидаи фиреб

آن همه رنگهای دیده فریب

Даври гашт аз бисоти зинату зеб

دور گشت از بساط زینت و زیب

Дар таманно ки чун шаб ояд боз

در تمنا که چون شب آید باز

намехӯрам бо батон чину тароз

می‌خورم با بتان چین و طراز

Зулфи туркии бароварам ба камар

زلف ترکی برآورم به کمر

Длнўозии дроФкнм ба ҷигар

دلنوازی درافکنم به جگر

Гуҳ хӯрам бо шукри лабии ҷомӣ

گه خورم با شکر لبی جامی

Гуҳ бар орми зи глрхии комӣ

گه بر آرم ز گلرخی کامی

Чун шаб омад ғарази муҳайё буд

چون شب آمد غرض مهیا بود

Мусандам бар тарози сурайё буд

مسندم بر تراز ثریا بود

Чандгоҳи ин чунин баравад ва ба май

چندگاه این چنین برود و به می

Ҳар шабами айш буд пай дар пай

هر شبم عیش بود پی در پی

Аввали шаби назораи гоҳами нур

اول شب نظاره‌گاهم نور

Вохри шаби ҳам ошёнами ҳур

وآخر شب هم آشیانم حور

Рӯз будам ба боғу шаб ба биҳишт

روز بودم به باغ و شب به بهشت

Хоки мшгину хонаи заррини хишт

خاک مشگین و خانه زرین‌خشت

Будам иқлӣми хўшдлиро шоҳ

بودم اقلیم خوشدلی را شاه

Рӯз бо офтобу шаб бо моҳ

روز با آفتاب و شب با ماه

Ҳеҷ комӣ на кон набӯд маро

هیچ کامی نه کان نبود مرا

Бахт буд кон намӯд маро

بخت من بود کان نمود مرا

Чун дар он неъматам набӯд сипос

چون در آن نعمتم نبود سپاس

Ҳақи неъмат зиёда шуд зи қиёс

حق نعمت زیاده شد ز قیاس

Варақ аз ҳарфи хуррамии шастам

ورق از حرف خرمی شستم

Каз зиёдати зёдтии ҷустам

کز زیادت زیادتی جستم

Чун басӣ шаб расед ваъдаи моҳ

چون بسی شب رسید وعده ماه

Шаби ҷаҳон бар ситора кард сиёҳ

شب جهان بر ستاره کرد سیاه

Анбарин турраи сарои сипеҳр

عنبرین طره سرای سپهر

Турраи моҳи дркшид ба меҳр

طره ماه درکشید به مهر

Абрӯи бодӣ ки омадӣ зон пеш

ابر و بادی که آمدی زان پیش

Тоза карданд тозаи рўӣии хеш

تازه کردند تازه‌رویی خویش

Шӯришии боз дар ҷаҳон афтод

شورشی باز در جهان افتاد

Бонги зевар бар осмон афтод

بانگ زیور بر آسمان افتاد

Вони канизон ба расми пешина

وآن کنیزان به رسم پیشینه

Себ дар дасту нор дар сина

سیب در دست و نار در سینه

Омаданд он сарир биниҳоданд

آمدند آن سریر بنهادند

Ҳалқаи бастанд ва ҳалқ бикшоданд

حلقه بستند و حلق بگشادند

Омад он моҳи офтоби нишон

آمد آن ماه آفتاب نشان

Дар бар афкандаи зулф машк фишон

در بر افکنده زلف مشک‌فشان

Шамъҳо пеш ва пас ба одати хеш

شمعها پیش و پس به عادت خویش

Пас раҳо кун ки шамъ бошад пеш

پس رها کن که شمع باشد پیش

Бо ҳазорон ҳазор зинату ноз

با هزاران هزار زینت و ناز

Бар сари базмгоҳ худ шуд боз

بر سر بزمگاه خود شد باز

Мутрибони пардаро навои бастанд

مطربان پرده را نوا بستند

Пардаи дорон ба кор бинишастанд

پرده‌داران به کار بنشستند

Соқёни сарфи арғавонии ранг

ساقیان صرف ارغوانی رنگ

Рост карданд бар тараннуми чанг

راست کردند بر ترنم چنگ

Шоҳи шукри лабон чунон фармуд

شاه شکر لبان چنان فرمود

Коваред он ҳарифи моро зуд

کاورید آن حریف ما را زود

Бози хубон ба нози бурдандам

باز خوبان به ناز بردندم

Ба худованди худ спрдндм

به خداوند خود سپردندم

Чун маро дид меҳрбон бархест

چون مرا دید مهربان برخاست

Кард бар даст рост ҷоем рост

کرد بر دست راست جایم راست

Хизматаш кардам ва нишастам шод

خدمتش کردم و نشستم شاد

Орзӯӣ гузашта омад ёд

آرزوی گذشته آمد یاد

Хон ниҳоданд боз бар тартиб

خوان نهادند باز بر ترتیب

Беш аз андозаи хӯрдҳои ғариб

بیش از اندازه خوردهای غریب

Чун зи хўонризаҳ хӯрда шуд рӯзӣ

چون ز خوان‌ریزه خورده شد روزی

намедар омад ба маҷлиси афрӯзӣ

می در آمد به مجلس افروزی

Аз кафи соқёни дарёи каф

از کف ساقیان دریا کف

Дирафшони гашти комҳои садаф

دُر‌فشان گشت کام‌های صدف

Ман дигарбора гашта волау маст

من دگرباره گشته واله و مست

Зулф ӯ чун расани гирифта ба даст

زلف او چون رسن گرفته به‌دست

Бози девонам аз расани растанад

باز دیوانم از رسن رستند

Ман девонаро расани бастанд

من دیوانه را رسن بستند

Анкабутӣ шудам зи таннозӣ

عنکبوتی شدم ز طنازی

Ваон шаби омухтами расани бозӣ

وان شب آموختم رسن‌بازی

Шефтам чун харӣ ки ҷӯ бинад

شیفتم چون خری که جو بیند

ё чу саръӣ ки моҳ нав бинад

یا چو صرعی که ماه نو بیند

Ларзи ларзон чу дузди ганҷи параст

لرز لرزان چو دزد گنج‌پرست

Дар камаргоҳ ӯ кашидам даст

در کمرگاه او کشیدم دست

Даст бар сими содаи мисўдм

دست بر سیم ساده میسودم

Сахт май гашт ва суст ме будам

سخت می‌گشت و سست می‌بودم

Чун чунон дид моҳи зебои чеҳр

چون چنان دید ماه زیبا چهر

Даст бар дасти ман ниҳод ба меҳр

دست بر دست من نهاد به مهر

Бӯса зад дастами он ситезаи ҳур

بوسه زد دستم آن ستیره‌حور

То зи ганҷина даст кардам давр

تا ز گنجینه دست کردم دور

Гуфт бар ганҷи баста даст маёз

گفت بر گنج بسته دست میاز

Каз ғараз кӯтаҳаст дасти дароз

کز غرض کوته‌ست دست دراز

Меҳр бардоштан з кон натавон

مُهر برداشتن ز کان نتوان

Кон ба меҳраст чун тавон натавон

کان به‌مُهر است چون توان نتوان

Сабр кун кони тести хурмои бен

صبر کن که‌آن توست خرما‌بُن

То ба хурмои рисӣ шитоб макун

تا به خرما رسی‌، شتاب مکن

Бода май хур ки худ кабоб расад

باده می‌خور که خود کباب رسد

Моҳ май байн ки офтоб расад

ماه می‌بین که آفتاب رسد

Гуфтам эй офтоби гулшани ман

گفتم ای آفتاب گلشن من

Чашмаи нуру чашми равшани ман

چشمه نور و چشم روشن من

Субҳи рӯяти дамида чун гули боғ

صبح رویت دمیده چون گل باغ

Чун намирам баробарат чу чароғ

چون نمیرم برابرت چو چراغ‌؟

Май нмоӣӣ ба ташнаи оби шукр

می‌نمایی به تشنه آب شکر

Гўӣӣ онгаҳ ки лаб бидӯз ва махӯр

گویی آنگه که ‌«لب بدوز و مخور‌»

Чун даромад рахт ба ҷилва гарӣ

چون درآمد رُخت به جلوه‌گری

Ақл девона шуд ки дид парӣ

عقل دیوانه شد‌، که دید پری

Нълки гӯшро чу кардӣ соз

نعلک گوش را چو کردی ساز

Наъл дар оташам фикандӣ боз

نعل در آتشم فکندی باز

Бо шабихуни моҳ чун кӯшам

با شبیخون ماه چون کوشم

Офтобӣ ба зарра чун пӯшам

آفتابی به ذره چون پوشم

Даст чун дорамат ки дар дастӣ

دست چون دارمت که در دستی

Андҳӣ нестам чу ту ҳастӣ

اندهی نیستم چو تو هستی

Аз заминии ту ман ҳам аз замем

از زمینی تو من هم از زمی‌ام

Гар ту ҳастӣ парӣ ман одамем

گر تو هستی پری‌، من آدمی‌ام

Лаб ба дандон гузиданам то чанд

لب به دندان گَزیدنم تا چند‌؟

Воби дандони мзиднм то чанд

وآب‌ِ دندان مزیدنم تا چند‌؟

Чора Эй кун ки ғами расидаи касам

چاره‌ای کن که غم رسیده کسم

То як имшаб ба ком дил барисам

تا یک امشب به کام دل برسم

Бас ки ҷонам ба лаби расидаи зи дард

بس که جانم به لب رسیده ز درد

Бӯсаи гарми даҳ мадаи дами сард

بوسهٔ گرم ده‌، مده دم ِ سرد

Бахтам аз ёрии ту кор кунад

بختم از یاری‌ِ تو کار کند

Ёрии бахт Бахтиёр кунад

یاری بخت بخت‌ِ یار کند

Гўӣӣ анда махӯр ки ёри туам

گویی انده مخور که یار توام

Кор худ кун ки ман ба кори туам

کار خود کن که من به کار توام

Кори азин саъбтар ки бор афтод

کار ازین صعب‌تر‌، که بار افتاد‌؟

Вораҳон вораҳон ки кор афтод

وارهان وارهان که کار افتاد

Гарчи оҳӯи сринӣ эй дилбанд

گرچه آهو سرینی ای دلبند

Хоби харгӯш доданам то чанд

خواب خرگوش دادنم تا چند‌؟

Тарсами ин пери гурги рӯбаҳи боз

ترسم این پیر گرگ روبه‌باز

Гиреҳгӣ ва рӯбаҳӣ кунад оғоз

گرگی و روبهی کند آغاز

Шери гиронаи сӯй ман тозад

شیر گیرانه سوی من تازد

Чун палангӣ ба зерам андозад

چون پلنگی به زیرم اندازد

Орзўҳост бо ту бигзорам

آرزوهاست با تو بگذارم

Корзўии худ аз ту бурдорам

کارزوی خود از تو بردارم

Гар дар орзӯам дар бандӣ

گر در‌ِ آرزو‌َم در‌بندی

МеРом имшаб дар орзӯмандӣ

میرم امشب در آرزومندی

Ноз мекаш ки нози меҳмонон

ناز می‌کش که ناز مهمانان

Тоҷдорони кашанду султонон

تاجداران کشند و سلطانان

Чун шикебам намонад дигрбор

چون شکیبم نماند دیگر‌بار

Гуфт чунин кунам ту даст бидор

گفت چونین کنم‌، تو دست بدار

Нози тугар ба ҷон буд бикашам

ناز تو گر به جان بوَد‌، بکشم

Гар ту аз хлхии ман аз ҳабашам

گر تو از خلخی‌، من از حبشم

Чаҳ маҳали пеш чун ту меҳмонӣ

چه محل پیش چون تو مهمانی‌؟

Пешкаш карданро ин чунин хуоне

پیشکش کردن این چنین خوانی‌؟

Лекини ин орзӯ ки май гўӣӣ

لیکن این آرزو که می‌گویی

Дирёбӣу зуд май ҷўӣӣ

دیریابی و زود می‌جویی

Гар бароед биҳиштӣ аз хорӣ

گر بر‌آید بهشتی از خاری

Ояд аз чун манӣ чунин корӣ

آید از چون منی چنین کاری

Вагар аз беди буи авд ояд

وگر از بید بوی عود آید

Аз ман ӣнкор дар вуҷӯд ояд

از من این‌کار در وجود آید

Бустон ҳарчӣ аз миннат комаст

بستان هرچه از منت کام است

Ҷузи яке орзӯ ки он хомаст

جز یکی آرزو که آن خام است

Рухи турои лаби туроу синаи туро

رخ ترا‌، لب ترا و سینه ترا

Ҷузи дарии он дигар хазинаи туро

جز دُرّی‌، آن دگر خزینه ترا

Гар чунин кардае шабат беш аст

گر چنین کرده‌ای شبت بیش است

Ин чунин шаби ҳазор дар пеш аст

این چنین شب هزار در پیش است

Чун шудӣ гарми дили зи бодаи хом

چون شدی گرم‌دل ز بادهٔ خام

Соқеи бхшмт чу моҳи тамом

ساقی‌یی بخشمت چو ماه تمام

То азуи ком хеш бурдорӣ

تا ازو کام خویش برداری

Домани ман з даст бигзорӣ

دامن من ز دست بگذاری

Чун фиреби забон ӯ дидам

چون فریب زبان او دیدم

Гӯш кардам валек ншиндм

گوش کردم ولیک نشنیدم

Чанд кушедам аз сукӯнату шарм

چند کوشیدم از سکونت و شرم

Оҳанами тез буду оташи гарм

آهنم تیز بود و آتش گرم

Бахтам аз давр гуфт к-эии нодон

بختم از دور گفت کای نادان

( лӣси қарияи вроءи ибодон )

(لیس قریه وراء عبادان)

Ман хом аз зиёдати андешӣ

من‌ِ خام از زیادت‌اندیشی

Ба камии аўФтодм аз бешӣ

به کمی اوفتادم از بیشی

Гуфтам эй сахт карда кори маро

گفتم ای سخت‌کرده کار مرا

Бардаи якборагии қарори маро

برده یکبارگی قرار مرا

Садҳазори одамӣ дар ин ғами мард

صدهزار آدمی در این غم مرد

Ки сӯии ганҷ роҳ донад барад

که سوی گنج راه داند برد

Ман ки поем Фрўшдост ба ганҷ

من که پایم فروشده‌ست به گنج

Даст чун дорам арча байнами ранҷ

دست چون دارم‌، ارچه بینم رنج

Нест мумкин ки то дамӣ дорам

نیست ممکن که تا دمی دارم

Сари зулфи з даст бигзорам

سر زلف ز دست بگذارم

ё бар ин тахти шамъи ман бФрўз

یا بر این تخت شمع من بفروز

ё чу тахтам ба чормих бидӯз

یا چو تختم به چارمیخ بدوز

ё бар ин нтъ рақс кун бархез

یا بر این نطع رقص‌کن برخیز

ё дигар нтъи хоҳу хӯнами рез

یا دگر نطع خواه و خونم ریز

Дилу ҷонӣу ҳушу биноӣӣ

دل و جانی و هوش و بینایی

Аз ту чун бошудам шкибоӣӣ

از تو چون باشدم شکیبایی‌؟

Ғаразӣ каз ту длстон ёбам

غرضی کز تو دلستان یابم

Ройгонаст агрбаҳ ҷон ёбам

رایگان‌ست اگربه جان یابم

Кист кӯи ганҷ ройгон нахирад

کیست کاو گنج رایگان نخرد‌؟

Ворзўӣии чунин ба ҷон нахирад

و‌آرزو‌یی چنین‌، به جان نخرد‌؟

Шамъи вор имшабӣ барафрӯзам

شمع‌وار امشبی برافروزم

Каз ғамат чун чароғ май сӯзам

کز غمت چون چراغ می‌سوزم

Сӯзи ту зинда додам чу чароғ

سوز تو زنده داردم چو چراغ

Зинда бо сӯз ва мурда ҳаст ба доғ

زنده با سوز و مرده هست به داغ

Офтоб ар бигардад аз сари сӯз

آفتاب ار بگردد از سر سوز

Танг рӯзӣ шавад зи танагии рӯз

تنگ روزی شود ز تنگی روز

Ин на комаст каз ту ме ҷӯям

این نه کامست کز تو می‌جویم

Хобӣ аз баҳр хеш ме гӯям

خوابی از بهر خویش می‌گویم

Мағзи ман хуфта шуд дарин чаҳ шаккӣаст

مغز من خفته شد درین چه شکیست

Хуфтау мурда балки ҳарду якеаст

خفته و مرده بلکه هردو یکیست

Гарна чашмами рух туро дидӣ

گرنه چشمم رخ ترا دیدی

Ин чунин хобҳо куҷо дидӣ

این چنین خواب‌ها کجا دیدی‌؟

Гар бар онӣ ки хӯни ман резӣ

گر بر آنی که خون من ریزی

Тези шӯи ҳон ки хӯн кунад тезӣ

تیز شو هان که خون کند تیزی

Вонгаҳ аз ҷӯши хӯну оташи мағз

وانگه از جوش خون و آتش مغز

Ҳамла барадам барон шукуфаи нағз

حمله بردم بران شکوفه نغز

Дар ганҷинаро гирифтам зуд

در گنجینه را گرفتم زود

То кунам лаълро ақиқи Омуад

تا کنم لعل را عقیق آمود

Зорзўӣии чунонкӣ буд надошт

ز‌آرزو‌یی چنانکه بود نداشت

Лобҳо кард ва ҳеҷ суд надошт

لابه‌ها کرد و هیچ سود نداشت

Дар сабурӣ бидон нўолаҳи нӯш

در صبوری بدان نواله نوش

Мҳл май хост ман накардам гӯш

مهل می‌خواست من نکردم گوش

Хӯрд савганди кин хазина турост

خورد سوگند کاین خزینه توراست

Имшаби умеду ком дил фардост

امشب امید و کام دل فردا‌ست

Имшабӣ бар умед ганҷ бисоз

امشبی بر امید ‌ِگنج‌، بساز

Шаби фардои хазина май пардоз

شب فردا خزینه می‌پرداز

Сабр кардани шабӣ маҳолӣ нест

صبر کردن شبی‌، محالی نیست

Охири имшаби шбист солӣ нест

آخر امشب شبی‌ست‌، سالی نیست

ӯ ҳаме гуфт ва ман чу дашнаи тез

او همی‌گفت و من چو دشنه تیز

Дар камар карда дасти кӯри овез

در کمر کرده دست‌، کور آویز

Хоҳишии кӯи зи баҳр худ ме кард

خواهشی کو ز بهر خود می‌کرد

Хоршмро яке ба сад ме кард

خارشم را یکی به صد می‌کرد

То бидонҷо расед каз чустӣ

تا بدانجا رسید کز چستی

Додам он банди бастаро сустӣ

دادم آن بند بسته را سستی

Чунки дид ӯ ситезаи кории ман

چونکه دید او ستیزه‌کاری‌ِ من

Ношикебӣ ва бе қарории ман

ناشکیبی و بی‌قراری من

Гуфт як лаҳзаи дидаро дар банд

گفت ‌‌«یک لحظه دیده را در بند

То гушойам дар хазинаи қанд

تا گشایم در ‌ِخزینهٔ قند

Чун кушодам бар ончии дории рой

چون گشادم‌، بر آنچه داری رای

Дар барам гиру дидаро бигушоӣ

در برم گیر و دیده را بگشای‌»

Ман ба ширинии баҳона ӯ

من به شیرینی بهانه او

Дида бар бастам аз хазона ӯ

دیده بر بستم از خزانهٔ او

Чун яке лаҳза муҳлаташ додам

چون یکی لحظه مهلتش دادم

Гуфт бигушоӣ дида бикшодам

گفت ‌‌«بگشای‌‌»‌، دیده بگشادم

Кардам оҳанг бар умеди шикор

کردم آهنگ بر امید شکار

То дрорми арӯсро ба канор

تا درآرم عروس را به کنار

Чунки сӯии арӯс худ дидам

چونکه سوی عروس خود دیدم

Хештанро дар он сабад дидам

خویشتن را در آن سبد دیدم

Ҳечкас гирди ман на аз зану мард

هیچکس گرد من نه از زن و مرد

Мӯнисами оҳи гарму бодии сард

مونسم آه گرم و بادی سرد

Монда чун соя эй зи тобиши нур

مانده چون سایه‌ای ز تابش نور

Трктозии зи трктозии давр

ترکتازی ز ترکتازی دور

Ман дарин васваса ки зери сутун

من درین وسوسه که زیر ستون

Ҷунбишӣ зон сабади кушоди сукӯн

جنبشی زان سبد گشاد سکون

Омад он ёр ва зон равоқи баланд

آمد آن یار و زان رواق بلند

Сабадамро расани кушоди зи банд

سبدم را رسن گشاد ز بند

Лухт чун аз баҳона сайр омад

بخت چون از بهانه سیر آمد

Сабадам зон сутун ба зер омад

سبدم زان ستون به زیر آمد

Онкӣ аз ман канора кард ва гурехт

آنکه از من کناره کرد و گریخت

Дар канорам гирифт ва узр ангехт

در کنارم گرفت و عذر انگیخت

Гуфт агар гуфтамӣ турои сад сол

گفت اگر گفتمی ترا صد سال

Боварати номадии ҳақиқати ҳол

باورت نامدی حقیقت حال

Рафтӣ ва дидӣ ончӣ буд наҳуфт

رفتی و دیدی آنچه بود نهفت

Ин чунин қисса бо ки шояд гуфт

این چنین قصه با که شاید گفت

Ман дарин ҷӯши гарми ҷўшидм

من درین جوش گرم جوشیدم

Вази тазаллуми сиёҳи пӯшедам

وز تظلم سیاه پوشیدم

Гуфтамаш к-эй чу ман ситамдида

گفتمش کای چو من ستمدیده

Рои ту пеши ман писандида

رای تو پیش من پسندیده

Ман ситамдидаро ба хомӯшӣ

من ستمدیده را به خاموشی

Ногузираст азин сияҳи пӯшӣ

ناگزیر است ازین سیه‌پوشی

Рӯ паранд сиёҳ назд ман ор

رو پرند سیاه نزد من آر

Рафт ва оварад пеши ман шаби тор

رفت و آورد پیش من شب تار

Дар сари афкандам он паранд сиёҳ

در سر افکندم آن پرند سیاه

Ҳам дар он шаб бсич кардам роҳ

هم در آن شب بسیچ کردم راه

Сӯии шаҳри худ омадами дилтанг

سوی شهر خود آمدم دلتنگ

Бар худ афканда аз сиёҳии ранг

بر خود افکنده از سیاهی رنگ

Ман ки шоҳи сиёҳи пӯшонам

من که شاه سیاه پوشانم

Чун сияҳи абр азон хурушонам

چون سیه‌ابر ازان خروشانم

Каз чунон пухтаи орзӯӣ ба ком

کز چنان پخته آرزوی به کام

Даври гаштам ба орзўӣии хом

دور گشتم به آرزو‌یی خام

Чун худованди ман з роз наҳуфт

چون خداوند من ز راز نهفت

Ин ҳикоят ба пеши ман бргФт

این حکایت به پیش من برگفت

Ман ки будам дирам харида ӯ

من که بودم درم‌خریدهٔ او

Баргузедами ҳамон гузида ӯ

برگزیدم همان گزیدهٔ او

Бо Сикандари зи баҳри оби ҳаёт

با سکندر ز بهر آب حیات

Рафтам андари сиёҳии зулмот

رفتم اندر سیاهی ظلمات

Дар сиёҳӣ шиква дорад моҳ

در سیاهی شکوه دارد ماه

Чатри султон аз он кунанд сиёҳ

چتر سلطان از آن کنند سیاه

Ҳеҷ рангӣ ба аз сиёҳӣ нест

هیچ رنگی به از سیاهی نیست

Доси моҳӣ чу пушт моҳӣ нест

داس ماهی چو پشت ماهی نیست

Аз ҷавонӣ буд сияҳи мўӣӣ

از جوانی بوَد سیه‌مو‌یی

Вази сиёҳӣ буд ҷавони рўӣӣ

وز سیاهی بود جوان‌رو‌یی

Ба сиёҳии басар ҷаҳон бинад

به سیاهی بصر جهان بیند

Чргнӣ бар сиёҳ нанишинад

چرگنی بر سیاه ننشیند

Гар на сиФўри шаб сиёҳ шудӣ

گر نه سیفور شب سیاه شدی

Кӣ сазовори маҳд моҳ шудӣ

کی سزاوار مهد ماه شدی‌؟

Ҳафт ранги сети зери ҳафт авранг

هفت رنگ‌ست زیر هفت اورنگ

Нест болотар аз сиёҳии ранг

نیست بالاتر از سیاهی رنگ

Чун ки бонӯии ҳинд бо баҳром

چون که بانوی هند با بهرام

Боз пардохт ин фасонаи тамом

باز پرداخت این فسانه تمام

Шаҳ бар он гуфта офаринҳо гуфт

شه بر آن گفته آفرین‌ها گفت

Дар канораш гирифт ва шод бихуфт

در کنارش گرفت و شاد بخفت