Чунки рӯз душанбе омад шоҳ
چونکه روز دوشنبه آمد شاه
Чатр сарсабз баркашид ба моҳ
چتر سرسبز برکشید به ماه
Шуд барафрӯхта чу сабзи чароғ
شد برافروخته چو سبز چراغ
Сабз дар сабз чун фириштаи боғ
سبز در سبز چون فرشته باغ
Рахтро сӯии сабзи гунбади барад
رخت را سوی سبز گنبد برد
Дил ба шодӣ ва хуррамӣ биспурад
دل به شادی و خرمی بسپرد
Чун барин сабзаи зумурради вор
چون برین سبزه زمردوار
Боғ анҷум фишонд барги баҳор
باغ انجم فشاند برگ بهار
зи он хирадманди сарви сабзи орнг
زآن خردمند سروِ سبز آرنگ
Хост то аз шукри кушояди танг
خواست تا از شکر گشاید تنگ
Парӣ онгаҳ ки барда буд намоз
پری آنگه که برده بود نماز
Бар сулаймони кушоди пардаи роз
بر سلیمان گشاد پردهٔ راز
Гуфт коиҷони мо ба ҷони ту шод
گفت کایجانِ ما به جان تو شاد
Ҳамаи ҷонҳо фидои ҷони ту бод
همه جانها فدای جان تو باد
Хона давлатаст харгоҳат
خانهٔ دولت است خرگاهت
Тоҷу тахти остони даргоҳат
تاج و تخت، آستان درگاهت
Тоҷро сарбаландӣ аз сари тест
تاج را سربلندی از سر تست
Бахтро пойгоҳӣ аз дар тест
بخت را پایگاهی از دَر ِتست
Гавҳарати ақди мамлакатро тоҷ
گوهرت عِقدِ مملکت را تاج
Ҳамаи олам ба даргаати муҳтоҷ
همه عالم به درگهت محتاج
Чун дуо гуфт бар сарири баланд
چون دعا گفت بر سریر بلند
Баргушод аз ақиқи чашмаи қанд
برگشاد از عقیقْ چشمهٔ قند
Гуфт шахсеи азиз буд ба рӯм
گفت شخصی عزیز بود به روم
Хубу хўшдл чу ангабин дар мум
خوب و خوشدل، چو انگبین در موم
Ҳарчӣ бояд дар одамии зи ҳунар
هرچه باید در آدمی ز هنر
Дошт он ҷумлаи некӯӣ бар сар
داشت آن جمله، نیکوی بر سر
Бо чунон хӯбӣу хирадмандӣ
با چنان خوبی و خردمندی
Буд майлаш ба поки пайвандӣ
بود میلش به پاکپیوندی
Мардумон дар назари ншондндш
مردمان در نظر نشاندندش
Башари парҳезгори хондандаш
بِشْر پرهیزگار خواندندش
намехиромед рӯзӣ аз сари ноз
میخرامید روزی از سر ناز
Дар раҳеи холӣ аз нишебу фароз
در رهی خالی از نشیب و فراز
Бар раҳаши ишқ трктозӣ кард
بر رهش عشق ترکتازی کرد
Фитна бо ақли даст ёзӣ кард
فتنه با عقل دستیازی کرد
Пайкарӣ дид дар лифофаи хом
پیکری دید در لفافه خام
Чун дар абри сиёҳи моҳи тамом
چون در ابر سیاه، ماه تمام
Фориғ аз башар май гузашт ба роҳ
فارغ از بشر میگذشت به راه
Боди ногуҳи рабӯди бурқаъи моҳ
باد ناگه ربود بُرقَع ماه
Фитнаро бод раҳнамӯн омад
فتنه را باد رهنمون آمد
Моҳ аз абри сияҳ бурун омад
ماه از ابر سیه برون آمد
Башар кон дид суст шуд поиш
بشر کان دید، سست شد پایش
Тири як захма дӯхт барҷояш
تیرِ یکزخمه دوخت برجایش
Сӯратӣ дид каз киришмаи маст
صورتی دید کز کرشمه مست
Ончунон садҳазори тавбаи шикаст
آنچنان صدهزار توبه شکست
Хирмании гул вале ба қомати сарв
خرمنی گل، ولی به قامت سرو
Шастаи рӯе вале ба хӯни тзрў
شستهرویی، ولی به خونِ تذرو
Хоби ғмзш ба сҳркории хеш
خواب غمزش به سِحرکاریِ خویش
Бастаи хоби ҳазор ошиқ беш
بسته خواب هزار عاشق بیش
Лаб чу барги гулӣ ки тар бошад
لب، چو برگ گلی که تر باشد
Барги он гули пар аз шукр бошад
برگ آن گل پر از شکر باشد
Чашм чун наргисӣ ки хуфта буд
چشم، چون نرگسی که خفته بوَد
Фитна дар хоб ӯ наҳуфта буд
فتنه در خواب او نهفته بود
Акси рӯйиш ба зер зулф битоб
عکس رویش به زیر زلف بتاب
Чун ҳўосл ба зери пари уқоб
چون حواصل به زیر پر عقاب
Холӣ аз зулфи анбари афшон тар
خالی از زلف، عنبر افشانتر
Чашмӣ аз холи номусулмон тар
چشمی از خال، نامسلمانتر
Бо чунон зулфу холи дидаи фиреб
با چنان زلف و خالِ دیدهفریب
Ҳеҷ дилро набӯд ҷои шикеб
هیچ دل را نبود جای شکیب
Омад аз башар бе худ овоз ӣ
آمد از بشر بیخود آوازی
Чун зи тифлӣ ки бар гирди газӣ
چون ز طفلی که بر گِرَد گازی
Моҳ танҳо хиром аз он овоз
ماهِ تنهاخرام از آن آواز
Банди бурқаъ ба ҳам кашид фароз
بند بُرقع بههم کشید فراز
Пай таъҷил барграфт ба пеш
پی تعجیل برگرفت به پیش
Карда хӯнии чунон ба гардани хеш
کرده خونی چنان به گردن خویش
Башар чун боз кард дидаи зи хоб
بشر چون باز کرد دیده ز خواب
Хона бар рафта диду хонаи хароб
خانه بر رُفته دید و خانه خراب
Гуфт агар бар пеши рӯм на равост
گفت اگر بر پیش روَم نه رواست
Вар шикеб шавам шикеб куҷост
ور شکیبا شوَم شکیب کجاست؟
Чораи корами ҳам шикебе аст
چارهٔ کارم هم شکیبایی است
Ҳарчӣ зин даргузашт расвоӣ аст
هرچه زین درگذشت رسوایی است
Шаҳватигар марои зи роҳи бабрад
شهوتی گر مرا ز راه ببُرد
Мардуми охири з ғам нахоҳам мард
مردَم آخر ز غم نخواهم مرد
Тарки шаҳвати нишон дайн бошад
ترک شهوت نشان دین باشد
Шарти парҳезгорӣ ин бошад
شرط پرهیزگاری این باشد
Ба ки маҳмили бурун барам зини кӯй
به که محمل برون برم زین کوی
Сӯии байти алмуқаддаси орм рӯй
سوی بیتالمقدس آرم روی
То худоӣ ки хайр ва шар донад
تا خدایی که خیر و شر داند
Бар ман ин кор саҳл гирданд
بر من اینکار سهل گرداند
Рафт аз онҷоу барги роҳи бсохт
رفت از آنجا و برگِ راه بساخت
Ба зёртгаҳи муқаддаси тохт
به زیارتگه مقدس تاخت
Дар худованд худ гурехт зи бим
در خداوند خود گریخت ز بیم
Кард худро ба ҳукм ӯ таслим
کرد خود را به حکم او تسلیم
То чунон дорадаш зи деви нигоҳ
تا چنان داردش ز دیو نگاه
Ки бадви фитнаро набошад роҳ
که بدو فتنه را نباشد راه
Чун басӣ саҷда зад барон сари хок
چون بسی سجده زد برآن سر خاک
Бозгашт аз ҳарими хонаи пок
بازگشت از حریم ِ خانه، پاک
Буд ҳамсуфрае дарон роҳаш
بود همسفرهای درآن راهش
Неки хоҳӣ ба табъи бадхоҳаш
نیکخواهی به طبع بدخواهش
Нуктагирӣ ба кори нуктаи шигифт
نکتهگیری به کار نکته شگفت
Бар ҳадисии ҳазор нукта гирифт
بر حدیثی هزار نکته گرفت
Башар бо ӯ чу нек ва бад гуфтӣ
بشر با او چو نیک و بد گفتی
ӯ ба ҳар нукта Эй барошуфтӣ
او به هر نکتهای برآشفتی
Кин чунин бояд , он чунон шояд
کاین چنین باید، آن چنان شاید
Каси забон бар газоф накушояд
کس زبان بر گزاف نگشاید
Башари гӯяндаро зи хомӯшӣ
بشر گوینده را ز خاموشی
Дода бади доруии фаромӯшӣ
داده بُد داروی فراموشی
Гуфт ном ту чист то донам ?
گفت نام تو چیست تا دانم؟
Пас азинт ба ном худ хонам
پس ازینت به نام خود خوانم
Посухаш дод ва гуфт номи раҳе
پاسخش داد و گفت نام رهی
Башар шуд то ту худ чаҳ ном наҳй
بشر شد تا تو خود چه نام نهی
Гуфт башарии ту нанги одамиён
گفت «بشری تو، ننگ آدمیان
Ман млихои эмоми оламён
من ملیخا امام عالمیان
Ҳарчӣ дар осмон ва дар замии сет
هرچه در آسمان و در زمی است
Вончаҳ дар ақлу рои одамии сет
وآنچه در عقل و رای آدمی است
Ҳама донам ба ақли хеши тамом
همه دانم به عقل خویش تمام
Вогҳӣ дорам аз ҳалолу ҳаром
واگهی دارم از حلال و حرام
Як танами беҳтар аз дувоздаҳ тан
یک تنم بهتر از دوازده تن
Як фаннӣ бӯда дар дувоздаҳ фан
یک فنی بوده در دوازده فن
Кӯҳу дарёу дашту беша ва равад
کوه و دریا و دشت و بیشه و رود
Ҳарчӣ ҳастанд зери чархи кабӯд
هرچه هستند زیر چرخ کبود
Асли ҳаряки шинохтам ба дуруст
اصل هریک شناختم به درست
Кин вуҷӯд аз чаҳ ёфт ва он з чаҳ раст
کاین وجود از چه یافت و آن ز چه رُست
Аз фалак низ ва ончӣ ҳаст дар ӯ
از فلک نیز و آنچه هست در او
Огаҳами норасидаи даст бар ӯ
آگهم نارسیده دست بر او
Дар ҳар атрофи коўФтди хатар ӣ
در هر اطراف کاوفتد خطری
Донам онро ба тезтари назар ӣ
دانم آنرا به تیزتر نظری
Гар расад подшоҳе ба завол
گر رسد پادشاهیی به زوال
Пеш аз он донамаш ба панҷаи сол
پیش از آن دانمش به پنجه سال
Вари даройад ба дона кам бешӣ
ور درآید به دانه کم بیشی
Ман ба солии хабари даҳуми пешӣ
من به سالی خبر دهم پیشی
Набзу қорўраҳро чунон донам
نبض و قاروره را چنان دانم
Ки офати таби зи тани бгрдонм
کهآفتِ تب ز تن بگردانم
Чун ба афсун дар оташи орми наъл
چون به افسون در آتش آرم نعل
Каҳраборо кунам ба гавҳари лаъл
کهربا را کنم به گوهر لعل
Санг аз эксири ман гуҳар гардад
سنگ از اکسیر من گهر گردد
Хок дар дасти ман ба зар гардад
خاک در دست من به زر گردد
Боди саҳарӣ чу брдмми зи даҳан
باد سِحری چو بردمم ز دهن
Мор песа кунам зи песаи расан
مار پیسه کُنم ز پیسه رسن
Кон ҳар ганҷ кофаред худоӣ
کانِ هر گنج کافرید خدای
Манам он ганҷро тилисми гшо ӣ
منم آن گنج را طلسمگشای
Ҳарчӣ пурсанад аз осмону замин
هرچه پرسند از آسمان و زمین
Ҳам аз он огаҳии даҳуми ҳам азин
هم از آن آگهی دهم، هم ازین
Нест дар ҳеҷ дониши ободӣ
نیست در هیچ دانشآبادی
Фҳл ва донотар аз ман устод ӣ
فحل و داناتر از من استادی»
Чун азин баршумурди лофӣ чанд
چون ازین برشمرد لافی چند
Хира шуд башар аз он газофӣ чанд
خیره شد بشر از آن گزافی چند
Абрӣ аз кӯҳи ?бардамӣади сиёҳ
ابری از کوه بردمید سیاه
Чун млихо дар абр кард нигоҳ
چون ملیخا در ابر کرد نگاه
Гуфт кобрӣ сияҳ чарост чу қӣр ?
گفت کابری سیه چراست چو قیر؟
Ва абри дигари сипеди ранг чу шер ?
وابر دیگر سپید رنگ چو شیر؟
Башари гуфто ки ҳукми яздоне
بشر گفتا که حکم یزدانی
Ин чунин пар кунад , ту худ доне
این چنین پُر کند، تو خود دانی
Гуфт азин бигузар ин баҳона буд
گفت ازین بگذر این بهانه بوَد
Тир бояд ки бар нишона буд
تیر باید که بر نشانه بوَد
Абри тираи духон мҳтрқ аст
ابر تیره، دُخانِ محترق است
Бар чунин нуктаи ақл муттафиқ аст
بر چنین نکته، عقل متّفق است
Вобри кови ширгўн ва дрФом аст
وابر کاو شیرگون و دُرفام است
Дар мизоҷаши рутӯбатӣ хом аст
در مزاجش رطوبتی خام است
Ҷусти бодии з бодҳои наҳуфт
جَست بادی ز بادهای نهفت
Боз бингар ки бўолФзўл чаҳ гуфт !
باز بنگر که بوالفضول چه گفت!
Гуфт баргӯ ки бодҷнбон чист ?
گفت برگو که بادجنبان چیست؟
Хира чун гов ва хар набояд зист
خیره چون گاو و خر نباید زیست
Гуфт башари ӣнҳам аз қазо ӣ худост
گفت بشر اینهم از قضای خداست
Ҳеҷ беҳукм ӯ нагардад рост
هیچ بی حکم او نگردد راست
Гуфт дар дасти ҳикмати ори Аннан
گفت در دستِ حِکمت آر عنان
Чанд гӯйии ҳадиси перзанон ? !
چند گویی حدیثِ پیرزنان؟!
Асли бод аз ҳаво буд ба яқин
اصلِ باد از هوا بوَد به یقین
Ки бҷнбондш ба хори замин
که بجنباندش به خار زمین
Дид кӯҳии баланд ва гуфт ин кӯҳ
دید کوهی بلند و گفت این کوه
Аз дигарҳо чаро буд бшкўаҳ ?
از دگرها چرا بود بشکوه؟
Гуфт башари эзадии сети ин пайванд
گفت بشر ایزدیست این پیوند
Ки яке пасту дигристи баланд
که یکی پست و دیگریست بلند
Гуфт бозами зи ҳуҷҷати афкандӣ
گفت بازم ز حجت افکندی
Нақш то чанд бар қалами бандӣ ?
نقش تا چند بر قلم بندی؟
Абр чун сайли ҳавлноки орад
ابر چون سیلِ هولناک آرد
Кӯҳро сайл дар муғоки орад
کوه را سیل در مغاک آرد
Вонкаҳи теғаш бар авҷ дорад майл
وانکه تیغش بر اوج دارد مِیل
Давртар бошад аз гузаргаи сайл
دورتر باشد از گذرگه سیل
Башари бонгӣ бар ӯ зад аз сари ҳуш
بشر بانگی بر او زد از سرِ هوش
Гуфт бо ҳукм кирдигор макуш
گفت با حکم کردگار مکوش
Ман на каз сари кор бе хабари м
من نه کز سرّ کار بیخبرم
Дар ҳамаи илмӣ аз ту бештарам
در همه علمی از تو بیشترم
Лек иллат ба худ нишоед гуфт
لیک علت بهخود نشاید گفت
Раҳ ба пиндор худ набояд рафт
ره به پندارِ خود نباید رفت
Мо ки дар парда раҳ наме донем
ما که در پرده ره نمیدانیم
Нақши берун парда ме хонем
نقش بیرونِ پرده میخوانیم
Паии ғалат рондан иҷтиҳодӣ нест
پی غلط راندن اجتهادی نیست
Бар ғалати хондан эътимодӣ нест
بر غلط خواندن اعتمادی نیست
Тарсами ин парда чун барандозанд
ترسم این پرده چون براندازند
Бо ғалати хондагон ғалат бозанад
با غلط خواندگان غلط بازند
Ба ки бо ин дарахти олии шох
به که با این درختِ عالیشاخ
Нашавад дасти ҳаркасии густох
نشود دستِ هرکسی گستاخ
Ин азимат ки башар бар вай хонд
این عزیمت که بشر بر وی خواند
Ҳам дарон дев бўолФзўлӣ монад
هم دران دیو بوالفضولی ماند
Рўзкӣ чанд мешуданд ба ҳам
روزکی چند میشدند به هم
Вон фузулӣ накард як мӯ кам
وآن فضولی نکرد یک مو کم
Дар биёбони гарм ва бе обӣ
در بیابان گرم و بیآبی
Мағзи шани тофтаи з бе хобӣ
مغزشان تافته ز بیخوابی
намедавиданд бо нафиру хурӯш
میدویدند با نفیر و خروش
То расиданд аз он замин Биҷӯш
تا رسیدند از آن زمینِ بجوش
Ба дарахтии стбру олии шох
به درختی ستبر و عالیشاخ
Сабзу покизау баланду фарох
سبز و پاکیزه، بلند و فراخ
Сабза дар зер ӯ чу сабзи ҳарир
سبزه در زیر او چو سبز حریر
Дида аз диданаши нишот пазир
دیده از دیدنش نشاطپذیر
Окнидаҳи хамии суфоли дарав
آکنیده خُمی سفال در او
Обӣ алҳақ хушу зулоли дарав
آبی الحق خوش و زلال در او
Чун ки дид он фузули оби зулол
چون که دید آن فضول آبِ زلال
Ҳамчуи райҳонтар миёни суфол
همچو ریحانِ تر میان سفال
Гуфт бо башари к-эии хуҷастаи рафиқ !
گفت با بشر کای خجسته رفیق!
Боз пурсам бигӯ ки аз чаҳ тариқ ?
باز پرسم بگو که از چه طریق؟
Ин сафолини хами кушодаи даҳон
این سفالینْ خُم ِگشادهدهان
То ба лаб ҳаст зери хоки ниҳон ?
تا به لب هست زیر خاک نهان؟
Воби ин хам бигӯ ки то ба куҷост ?
وآب این خُم بگو که تا ز کجاست؟
Кӯҳи поя на гирд ӯ саҳрои сет
کوه پایه نه گرد او صحراست
Гуфт башар аз барои музд касе
گفت بشر از برای مُزد کسی
Карда бошад ки кардаанд басӣ
کرده باشد که کردهاند بسی
То нагардад ба садамае ба ду ним
تا نگردد به صَدْمهای به دو نیم
Дар замин окнидаҳанд зи бим
در زمین آکنیدهاند ز بیم
Гуфт то посухи ту зин нмт аст
گفت تا پاسخ تو زین نمط است
Ҳарчӣ гӯйӣ ва гуфтае ғалат аст
هرچه گویی و گفتهای غلط است
Ореи оре касе зи баҳр касе
آری آری کسی ز بهر کسی
Кашад обӣ ба дӯш ҳар нафасӣ !
کشد آبی به دوش هر نفسی!
Хосса дар водӣ ӣӣ ки аз туфу тоб
خاصه در وادییی که از تف و تاب
Сад дар сад дарав наёбӣ об
صد در صد درو نیابی آب
Ин ватани гоҳ домёрон аст
این وطنگاهِ دامیاران است
Ҷои сайёду сидкор ан аст
جای صیاد و صیدکاران است
Оби ин хам ки дар ншохтаҳ анд
آب این خم که در نشاختهاند
Аз паии доми сайд сохта анд
از پی دام صید ساختهاند
То чу Ғарму гавазну оҳӯу гӯр
تا چو غُرم و گوزن و آهو و گور
Дар биёбон хуранд туъмаи шӯр
در بیابان خورند طعمهٔ شور
Ташна гирданду қасд об кунанд
تشنه گردند و قصد آب کنند
Сӯии ин обхўр шитоб кунанд
سوی این آبخور شتاب کنند
Марди сайёди роҳи баста буд
مرد صیاد، راه بسته بوَد
Бо камон дар камӣн нишаста буд
با کمان در کمین نشسته بوَد
Бузанд сайдро ба хӯрдани об
بزند صید را به خوردن آب
Кунад аз сайди захми хӯрдаи кабоб
کند از صیدِ زخمخورده کباب
Бандҳоро чунин гушои гиреҳ
بندها را چنین گشای گره
То ниўшндаҳ бар ту гуяд зиҳ
تا نیوشنده بر تو گوید زه
Башар гуфт эй наҳуфтаи гӯии ҷаҳон
بشر گفت ای نهفتهگویِ جهان
Ҳаркасиро ақидаи исти ниҳон
هرکسی را عقیدهایست نهان
Ман ва ту зончаҳ дар ниҳон дорем
من و تو زآنچه در نهان داریم
Ба ҳамаи каси занн ончунон дорем
به همهکس ظن آنچنان داریم
Бад миндиш гуфтамат пешӣ
بد میندیش، گفتمت پیشی
Оқибат бад кунад бдондишӣ
عاقبت بد کند بداندیشی
Чун барони об суфра бикшоданд
چون برآن آب، سفره بگشادند
Нон бихӯраданду об дар доданд
نان بخوردند و آب در دادند
Обӣ алҳақ ба ташнагони дархурад
آبی الحق به تشنگان درخورد
Равшану хушгувору софӣу сард
روشن و خوشگوار و صافی و سرد
Бонг бар башар зад млихои тез
بانگ بر بشر زد ملیخا تیز
Ки аз онсўтрк нишин , бархез
کهاز آنسوتَرَک نشین، برخیز
То дар ин об хушгувор шавам
تا در این آب خوشگوار شوَم
Шавем андом ва беғубор шавам
شویَم اندام و بیغبار شوَم
Аз арақҳои шӯри тани Фрсоӣ
از عرقهایِ شورِ تنفرسای
Чирк бар ман нишаста сар то пой
چرک بر من نشسته سر تا پای
Чирки танро зи тан фурӯ шавем
چرک تن را ز تن فرو شویم
Поку покизаи сӯии раҳи пўим
پاک و پاکیزه سویِ ره پویم
Вонгаҳи ин хам ба санг пора кунам
وانگه این خُم به سنگ پارهکنم
Сайдро аз газанд чора кунам
صید را از گزند چاره کنم
Башар гуфт эй салим дил бархез
بشر گفت ای سلیمدل برخیز
Дар чунин хам мабош ранг омез
در چنین خم مباش رنگآمیز
Об ӯ хӯрда бо дили ангезӣ
آب او خورده با دلانگیزی
Чирки танро чаро дар ӯ резӣ ?
چرک تن را چرا در او ریزی؟
Ҳарки обӣ хӯрд ки бинавозад
هرکه آبی خورَد که بنْوازد
Дар ваии об даҳан наяндозад
در وی آب دهن نیندازد
Сирка натавон бар оина судан
سرکه نتوان بر آینه سودن
Софӣ ӣиро ба дард олудан
صافییی را به دُرد آلودن
То дигар ташна чун ба тоб расад
تا دگر تشنه چون به تاب رسد
Зоби нӯшин ӯ ба об расад
زآبِ نوشین او به آب رسد
Мард бдроӣ гуфт ӯ нишнид
مردِ بَدرای گفتِ او نشنید
Гавҳари зишт хеш кард падед
گوهر زشت خویش کرد پدید
Ҷома бар кунаду ҷумла бар ҳам баст
جامه بر کند و جمله بر هم بست
Хештан гирд кард ва дар хами ҷуст
خویشتن گِرد کرد و در خُم جَست
Чун дарун шуд на хам ки чоҳӣ буд
چون درون شد نه خم که چاهی بود
То бен чаҳ дарози роҳӣ буд
تا بن چَه دراز راهی بود
Бо аҷали зиракӣ ба кор нашуд
با اجل زیرکی بکار نشد
Ҷон басӣ кунад ва растгор нашуд
جان بسی کند و رستگار نشد
зи об хӯрдани таниш ба тоб афтод
ز آب خوردنْ تنش به تاب افتاد
Оқибат ғарқа шуд дар об афтод
عاقبت غرقه شد، در آب افتاد
Башар аз онсӯ нишаста дил зада тоб
بشر از آنسو نشسته دل زده تاب
Аз пай об карда дидаи пари об
از پی ِآب کرده دیده پُر آب
Гуфт бози ин ҳароми зодаи хом
گفت باز این حرامزاده خام
Кард бар ман саломи хеши ҳаром
کرد بر من سلام خویش حرام
Тарсами ин чргни намӯнаи хисол
ترسم این چِرگنِ نمونهخصال
Оради олӯдагӣ ба оби зулол
آرد آلودگی به آب زلال
Обро чирк ӯ кунад бади ранг
آب را چرک ِ او کند بد رنگ
Вонгаҳе дар суфол дорад санг
وانگهی در سفال دارد سنگ
Ин бдондишӣ аз бидон ояд
این بداندیشی از بدان آید
На зи покон ва бхрдон ояд
نه ز پاکان و بخردان آید
Ҳечкасро чунин рафиқ мабод
هیچکس را چنین رفیق مباد
Ин чунин сифлаи ҷуз ғариқ мабод
این چنین سِفله جز غریق مباد
Чун дарин гуфтугӯӣ зад нафасӣ
چون درین گفتگوی زد نفسی
Марди номад , барин гузашти басӣ
مرد نامد، برین گذشت بسی
Сӯй хам шуд ба ҷустуҷӯии рафиқ
سوی خم شد به جستجوی رفیق
Вогҳӣ на ки хоҷаи гашти ғариқ
واگهی نه که خواجه گشت غریق
Ғарқа Эй дид ҷон ӯ шудаи гум
غرقهای دید، جان او شده گم
Сар чун хами ниҳода бар сари хам
سرِ چون خُم نهاده بر سر خم
Турфа дар монад кин чаҳ шояд буд !
طرفه در ماند کاین چه شاید بود!
Чӯбӣ аз шохи он дарахти рабӯд
چوبی از شاخ آن درخت ربود
Ҳам ба болои найзае кам ва беш
هم به بالای نیزهای کم و بیش
Сода кардаш ба чангу нохуни хеш
ساده کردش به چنگ و ناخن خویش
Чун масоҳати гарони дарёӣ
چون مساحتگرانِ دریایی
Зад дар он хам ба оби паймое
زد در آن خم به آبپیمایی
Хам раҳо кун ки дид чоҳии жарф
خم رها کن که دید چاهی ژرف
Сар ба оҷур бар овареда шигарф
سر به آجر بر آوریده شگرف
Нимаи хами ниҳода бар сар ӯ
نیمه خم نهاده بر سر او
То дада кам шавад шиновар ӯ
تا دده کم شود شناورِ او
Баркашид он ғариқро ба шитоб
برکشید آن غریق را به شتاب
Дар чаҳ хоки барадаш аз чаҳ об
در چَهِ خاک بردش از چه آب
Чун дар анбошташ ба хок ва ба санг
چون در انباشتش به خاک و به سنگ
Бар сринш нишаст бо дили танг
بر سرینش نشست با دل تنگ
Гуфт кони грбзӣу рояти кӯ ? !
گفت کان گربزی و رایت کو؟!
Ваон дирафши гиреҳи гушойати кӯ ? !
وان درفشِ گرهگشایت کو؟!
Вонҳмаҳи даъвӣат ба чорагар ӣ ?
وانهمه دعویات به چارهگری؟
Бо даду деву одамӣу парӣ
با دد و دیو و آدمی و پری
Вонкаҳ гуфтӣ зи ҳафт чархи баланд
وانکه گفتی ز هفت چرخ بلند
Ғайбро сар дар оварам ба каманд
غیب را سر در آورم به کمند
Кӯ шуд он даъвии дувоздаҳ фан ?
کو شد آن دعوی دوازده فن؟
Вонҳмаҳи мардӣ , эй на мард ва на зан !
وانهمه مردی، ای نه مرد و نه زن!
Ваон намӯдан ки бингарам пешӣ
وان نمودن که بنگرم پیشی
Корҳоро ба чобуки андешӣ
کارها را به چابکاندیشی
Чоҳии онгоҳи сари кушода ба пеш
چاهی آنگاه سر گشاده به پیش
Чун надидӣ ба дурбинии хеш ?
چون ندیدی به دوربینیِ خویش؟
Вонкаҳи моро бар ончунон обӣ
وانکه ما را بر آنچنان آبی
Фасл ҳо гуфта шуд з ҳар бобӣ
فصلها گفته شد ز هر بابی
Фасли могар ба ҳам шуморӣ дошт
فصل ما گر به هم شماری داشت
Он нагуфтем ки асл корӣ дошт
آن نگفتیم کهاصل کاری داشت
Ҳарчӣ дар оби он хам афкандем
هرچه در آب آن خم افکندیم
Оташи андари хами худ огндим
آتش اندر خم خود آگندیم
Нақши он коргаҳи дигаргун буд
نقش آن کارگه دگرگون بود
Аз ҳисоби ман ва ту берун буд
از حساب من و تو بیرون بود
То фалаки риштаро гиреҳ дода сет
تا فلک رشته را گره دادهست
Бар сари ришта кас науфтода сет
بر سر رشته کس نیفتادهست
Гарчи ҳарчӣ андари он нмти гуфтем
گرچه هرچه اندر آن نمَط گفتیم
Ҳардуи зи андешаи ғалати гуфтем
هردو ز اندیشه غلط گفتیم
Ту бидон ғарқае ва ман рустам
تو بدان غرقهای و من رستم
Ки ту шокир нае ва ман ҳастам
که تو شاکر نهای و من هستم
Ту ки дом бҳоимш хондӣ
تو که دام ِ بهایمش خواندی
Чун бҳоем ба доми дармондӣ
چون بهایم به دام درماندی
Ман ба некии бадви гумони барадам
من به نیکی بدو گمان بردم
Неки ман нек буду ҷони барадам
نیک من نیک بود و جان بردم
Ин сухан гуфт ва аз замин бархест
این سخن گفت و از زمین برخاست
Рахт ӯ бози ҷуст аз чапу рост
رخت او باز جُست از چپ و راست
Рафту бардошти як ба як салбаш
رفت و برداشت یکبهیک سَلَبش
Диқи мисрии ъамомаи қсбш
دَق مصری، عمامهٔ قصبش
Чунки меҳр аз наварди бозгшод
چونکه مُهر از نوَرد بازگشاد
Кӣсае зон миён ба зер афтод
کیسهای زان میان به زیر افتاد
Зари мисрии дарави ҳазор дуруст
زر مصری در او، هزار دُرست
Зон куҳани сиккаҳо ки буд нахуст
زان کهن سکهها که بود نخست
Меҳр биниҳоду меҳри азуи бардошт
مُهر بنهاد و مِهر ازو برداشت
Ҳамчунон сар ба меҳри худ бгзошт
همچنان سر به مُهرِ خود بگذاشت
Гуфт шарти он буд ки ҷома ӯ
گفت شرط آن بوَد که جامه او
Бо зару зинату ъамома ӯ
با زر و زینت و عمامه او
Ҷумлаи дарбандаму нигаҳдорам
جمله دربندم و نگهدارم
Ба касе ки аҳл ӯст бисипорам
به کسی کهاهلِ اوست بسپارم
Бози пурсами сарой ӯ ба куҷост
باز پرسم سرای او به کجاست
Бирасонам ба онкӣ аҳл сарост
برسانم به آنکه اهل سراست
Чун зи ман номади истионат ӯ
چون ز من نامد استعانتِ او
Накунам ғдр дар амонат ӯ
نکنم غَدر در امانت او
Гар ман он ҳо кунам ки ӯ карда сет
گر من آنها کنم که او کردهست
Ҳам аз онҳо хӯрам ки ӯ хӯрдаи сет
هم از آنها خورم که او خوردهست
Ҳамчунон он навардро дар баст
همچنان آن نوَرد را در بست
Чунки дар баста шуд гирифт ба даст
چونکه دربسته شد گرفت به دست
Раҳравӣ дар гирифт ва роҳ навишт
رهروی در گرفت و راه نوَشت
Сӯй шаҳр омад аз каронаи дашт
سوی شهر آمد از کرانه دشت
Чун дросўди як ду рӯз ба шаҳр
چون درآسود یکدو روز به شهر
Дод зи хоб ва хӯрд худро баҳр
داد ز خواب و خورد خود را بهر
Он ъамома ба ҳар касе бинмуд
آن عمامه به هر کسی بنمود
Ки худованди ин ки шояд буд !
که خداوندِ این که شاید بود؟
Зоди мардии ъамомаро бишнохт
زادمردی عمامه را بشناخت
Гуфт лухтии раҳат бибояд тохт
گفت لختی رهت بباید تاخت
Дар фалони кӯии чандумини хона
در فلان کوی، چندمین خانه
Ҳаст кохии баланду шоҳона
هست کاخی بلند و شاهانه
Дар бизан кон дар остона ӯст
در بزن کهآن در، آستانهٔ اوست
Бе гумони шӯ ки хона хона ӯст
بیگمان شو که خانه خانهٔ اوست
Башар бо ҷомау ъамомау зар
بشر با جامه و عمامه و زر
Сӯии он хона шуд ки ёфт хабар
سوی آن خانه شد که یافت خبر
Дар зад , омад шакарлабии дилбанд
در زد، آمد شِکرلبی دلبند
Боз кард он дар равоқи баланд
باز کرد آن درِ رواقبلند
Гуфт корӣ ва ҳоҷатӣ бинмоӣ
گفت کاری و حاجتی بنمای
То бар орм чунонкӣ бошад рой
تا بر آرم چنانکه باشد رای
Башари гуфто бизоъатӣ дорам
بشر گفتا بضاعتی دارم
Бонӯии хонаи кӯ ? ки бисипорам
بانوی خانه کو؟ که بسپارم
Гар дарун омадан ба хона равост ?
گر درون آمدن به خانه رواست؟
То даройам сухан бигӯям рост
تا درآیم سخن بگویم راست
Ки млихои осмони фарҳанг
که ملیخای آسمانفرهنگ
Аз замона чаҳ рию дид ва чаҳ ранг
از زمانه چه ریو دید و چه رنگ
Зани даруни барадаш аз буруни сарой
زن درون بردش از برون سرای
Бар канор бисот кардаш ҷой
بر کنار بساط کردش جای
Хештан рӯй кард зери ниқоб
خویشتن روی کرد زیر نقاب
Гуфт баргӯ сухан ки ҳаст савоб
گفت برگو سخن که هست صواب
Башар ҳар қиссае ки буд тамом
بشر هر قصهای که بود تمام
Гуфт бо моҳрӯии сими андом
گفت با ماهرویِ سیماندام
Он ба ҳам суҳбатӣ расӣдан ӯ
آن به همصحبتی رسیدنِ او
Дар ҳунарҳо сухани шунидан ӯ
در هنرها سخن شنیدن او
Ваон брошФтнш чу бдмстон
وان برآشفتنش چو بَدمستان
Даъвӣ ангехтан ба ҳар дастон
دعوی انگیختن به هر دستان
Ваон ба ҳар чизи бадгумон бӯдан
وان به هر چیز بدگمان بودن
Хуберо ба зиштӣ олудан
خوبیی را به زشتی آلودن
Ваон чаҳ аз баҳр дигарон кандан
وان چَه از بهر دیگران کندن
Хештанро дарон чаҳ афкандан
خویشتن را درآن چه افکندن
Ваон шудан чун муҳӣти мавҷи занаш
وان شدن چون محیط موج زنش
Оқибати мондани об дар даҳанаш
عاقبت ماندن آب در دهنش
Чун фурӯ гуфт ҳарчӣ дид ҳама
چون فرو گفت هرچه دید همه
Вончаҳ зон бевафо шунид ҳама
وآنچه زان بیوفا شنید همه
Гуфт ков ғарқа шуд бақои ту бод
گفت کاو غرقه شد بقای تو باد
Ҷой ӯ хок , хонаи ҷои ту бод
جای او خاک، خانه جای تو باد
ҶиФаҳ эй коби шаста будаш пок
جیفهای کاب شسته بودش پاک
Дар супурдам ба ганҷи хонаи хок
در سپردم به گنجخانه خاک
Рахт ӯ ҳарчӣ буд дар бастам
رخت او هرچه بود در بستم
Воинк инак гирифта дар дастам
وینکه اینک گرفته در دستم
Ҷомау зари ниҳоди ҳолеи пеш
جامه و زر نهاد، حالی پیش
Кард равшани дурусти кории хеш
کرد روشن درستکاریِ خویش
Зани занӣ буд кордону шигарф
زن، زنی بود کاردان و شگرف
Он варақ боз хонд ҳарф ба ҳарф
آن ورقِ باز خواند حرف بهحرف
Соъатӣ зон сухани парешони гашт
ساعتی زان سخن پریشان گشت
Обӣ аз чашми рехту зоби гузашт
آبی از چشم ریخت و زآب گذشت
Посухаш дод ки эй ҳумоюни рой
پاسخش داد کهای همایونرای
Неки мардии зи бандагони худоӣ
نیکمردی ز بندگانِ خدای
Офарин бар ҳалоли зодагии ?ут
آفرین بر حلال زادگیات
Бар латифӣу рўгшодгии ?ут
بر لطیفی و روگشادگیات
Ки кунад ҳаргизи ин ҷавонмардӣ ? !
که کُند هرگز این جوانمردی؟!
Ки ту дар ҳақ бекасон кардӣ
که تو در حق بیکسان کردی
Неки мардӣ на он буд ки касе
نیکمردی نه آن بوَد که کسی
Бабради ангабинӣ аз магасӣ
ببَرَد انگبینی از مگسی
Неки марди он буд ки дар кораш
نیکمرد آن بوَد که در کارش
Рахнаи норади фиреби динораш
رخنه نارد فریبِ دینارش
Шуд млихоу тан ба хоки супурд
شد ملیخا و تن به خاک سپرد
Ҷон ба ҷое ки лоиқ омад барад
جان به جایی که لایق آمد برد
Ончӣ гуфтӣ зи бад , писанди он буд
آنچه گفتی ز بد، پسند آن بود
Рост гуфтӣ , ҳазор чандон буд
راست گفتی، هزار چندان بود
Буд кораши ҳамаи стмгорӣ
بود کارش همه ستمگاری
Бевафоеу мардуми озорӣ
بیوفایی و مردم آزاری
Кард бисёр ҷавр бар зану мард
کرد بسیار جور بر زن و مرد
Бар чунонӣ чунин буд дархурад
بر چنانی، چنین بوَد درخوَرد
Ба ъқидти ҷуҳуди кӣнаи сиришт
به عقیدتْ جهودِ کینهسرشت
Мори найрангу аждаҳои кунишат
مارِ نیرنگ و اژدهایِ کنشت
Солҳо шуд ки ман ба ранҷами азу
سالها شد که من بهرنجم ازو
Ҷузи бадии ҳеҷ бар нснҷми азу
جز بدی هیچ بر نسنجم ازو
Ман ба болини нарм ӯ хуфта
من به بالین نرم او خفته
ӯ ба ман бар дурӯғ ҳо гуфта
او به من بَر دروغها گفته
Ман зи бодаш сипар фиканда чу меғ
من ز بادش سپر فکنده چو میغ
ӯ кашида чу барқ бар ман теғ
او کشیده چو برق بر من تیغ
Чун худо дафъ кардаш аз сари ман
چون خدا دفع کردش از سر من
Рафт ғавғои меҳнат аз дар ман
رفت غوغای محنت از در من
Гар бад ар нек буд рӯй наҳуфт
گر بد ار نیک بود، روی نهفت
Аз пас мурда бад нишоед гуфт
از پسِ مرده بد نشاید گفت
Пой ӯ аз миёна берун шуд
پای او از میانه بیرون شد
Ҳоли пайванди мо дигаргун шуд
حالِ پیوند ما دگرگون شد
Ту аз онҷо ки марди кори манӣ
تو از آنجا که مردِ کارِ منی
Ба заношӯйии ихтиёри манӣ
به زناشویی اختیارِ منی
Моя ва малик ҳаст ва стару ҷамол
مایه و مِلک هست و سِتر و جمال
Ба азин кӣ расад ба ҷуфти ҳалол ?
به ازین کی رسد به جفت حلال؟
Ба никоҳӣ ки он худо фармуд
به نکاحی که آن خدا فرمود
Кори моро фароҳамовар зуд
کار ما را فراهم آور زود
Ман ба ҷуфтӣ туро писандидам
من به جفتی ترا پسندیدم
Ки ҷавонмардии туро дидам
که جوانمردیِ تو را دیدم
Ту ба мангар иродатии дорӣ
تو به من گر ارادتی داری
То кунам даъвии парасторӣ
تا کنم دعویِ پرستاری
Қисса шуд гуфта , ҳасби ҳол ин аст
قصه شد گفته، حَسبِ حال این است
Мол дорам басӣ , ҷамол ин аст
مال دارم بسی، جمال این است
Вонгаҳеи бурқаъ аз қамари бардошт
وانگهی بُرقع از قمر برداشت
Меҳри хушк аз ақиқтар бардошт
مُهر خشک از عقیقِ تَر برداشت
Башар чун хӯбӣ ва ҷамолаш дид
بشر چون خوبی و جمالش دید
Фитнаи чашму саҳар холаш дид
فتنهٔ چشم و سِحر ِخالش دید
Он парии чеҳра буд ки аввали рӯз
آن پریچهره بود کهاول روز
Дида будаш чунон ҷаҳони афрӯз
دیده بودش چنان جهانافروز
Наъра Эй зад чунонкӣ рафт аз ҳуш
نعرهای زد چنانکه رفت از هوش
Ҳалқа дар гӯши ёри ҳалқа ба гӯш
حلقه در گوش یار حلقه بهگوش
Чун чунон дид , нӯш лаб бишитофт
چون چنان دید، نوشلب بشتافت
Буи хуш карду ҷон ӯ дарёфт
بوی خوش کرد و جان او دریافت
Ҳуши рафта чу ҳуш ёфта шуд
هوشْرفته چو هوشْیافته شد
Сараш аз тоби шарм тофта шуд
سرش از تابِ شرم تافتهشد
Гуфт агар шефтами зи ишқи парӣ
گفت اگر شیفتم ز عشق پری
То ба девонагӣ гумон набарӣ
تا به دیوانگی گمان نبری
Гар буд деви дидаи афтода
گر بوَد دیوْ دیدهافتاده
Ман парӣ дидам эй парии зода
من پری دیدم ای پریزاده
Вена ки бинӣ на меҳр имрӯзаст
وین که بینی نه مِهر امروزست
Дайр бошад ки дар ман ин сӯзаст
دیر باشد که در من این سوزست
Ки фалони рӯз дар фалони раҳи танг
که فلان روز در فلان رهْتنگ
Бурқаъатро рабӯди бод аз чанг
برقعت را ربود باد از چنگ
Ман туро дидаму з даст шудам
من ترا دیدم و ز دست شدم
намеваслат нахурда маст шудам
می وصلت نخورده مست شدم
Сӯхтам дар ғам наоне ту
سوختم در غم ِ نهانیِ تو
Рафт ҷонами зи меҳрбонии ту
رفت جانم ز مهربانی تو
Гарчи як дам нарафтӣ аз ёдам
گرچه یک دم نرفتی از یادم
Бо касе рози хеши нгшодм
با کسی راز خویش نگشادم
Чунки сабрам дар аўФтоди зи пой
چونکه صبرم در اوفتاد ز پای
Рафтам ва дар гурехтам ба худоӣ
رفتم و در گریختم به خدای
То худоем ба фазлу раҳмати хеш
تا خدایم به فضل و رحمت خویش
Оваред ончӣ шарт бошад пеш
آورید آنچه شرط باشد پیش
Чун накардам тамаъ чу булҳавасон
چون نکردم طمع چو بوالهوسان
Дар ҳарими ҷамолу моли касон
در حریم جمال و مال کسان
Давлатии кови ҷамол ва молам дод
دولتی کاو جمال و مالم داد
Наз ҳаром инак аз ҳалолам дод
نز حرام اینک از حلالم داد
Зан чу аз рағбати вай огаҳ шуд
زن چو از رغبت وی آگه شد
Рағбаташи зончаҳи бади яке даҳ шуд
رغبتش زآنچه بُد یکی ده شد
Башари кони ҳури пайкараши бнўохт
بشر کان حور پیکرش بنواخت
Рафт беруну кори хеши бсохт
رفت بیرون و کار خویش بساخت
Гашт бо ӯ ба шарти ковин ҷуфт
گشت با او به شرط کاوین جفت
Неъматӣ ёфт шукр неъмат гуфт
نعمتی یافت شکر نعمت گفت
Бо причҳраҳи ком дил ме ронад
با پریچهره کام دل میراند
Бар худ афсуни чашм бад ме хонд
بر خود افسونِ چشم ِ بد میخواند
Аз ҷуҳудӣ раҳанд шоҳӣ ро
از جهودی رهاند شاهی را
Давр кард аз кусуфи моҳӣ ро
دور کرد از کسوف ماهی را
Аз прндши ғубори зардии шаст
از پرندش غُبار زردی شست
Барги сӯсани з шнблидш раст
برگ سوسن ز شنبلیدش رُست
Чун надид аз биҳиштёни давраш
چون ندید از بهشتیان دورش
Ҷома сабз дӯхт чун ҳураш
جامهٔ سبز دوخت چون حورش
Сабзпушӣ ба аз аломати зард
سبزپوشی به از علامت زرد
Сабзӣ омад ба сарви бен дар хӯрд
سبزی آمد به سروبن درخورد
Ранги сабзии салоҳи кушта буд
رنگ سبزی صلاح کِشته بوَد
Сабзии ороиши фиришта буд
سبزی آرایش فرشته بوَد
Ҷон ба сабзӣ гароед аз ҳамаи чиз
جان به سبزی گراید از همه چیز
Чашми равшан ба сабза гардад низ
چشم روشن به سبزه گردد نیز
Растаниро ба сабзӣ оҳанг аст
رستنی را به سبزی آهنگ است
Ҳамаи сари сабз ӣ ӣӣ бад-ӣн ранг аст
همه سرسبزییی بدین رنگاست
Қисса чун гуфт моҳи базми орой
قصه چون گفت ماهِ بزمآرای
Шаҳ дар оғӯш хеш кардаш ҷой
شه در آغوش خویش کردش جای