Рӯзӣ аз рӯзҳои димоҳӣ
روزی از روزهای دیماهی
Чун шаби тири ма ба кӯтоҳӣ
چون شبِ تیر مه به کوتاهی
Аз дигар рӯзи ҳафтаи он ба буд
از دگر روز هفته آن به بود
Нофи ҳафтаи магари се шанбе буд
ناف هفته مگر سهشنبه بود
Рӯзи баҳрому ранги баҳромӣ
روز بهرام و رنگ بهرامی
Шоҳ бо ҳарду карда ҳам номӣ
شاه با هر دو کرده همنامی
Сурх дар сурхи зеварӣ бар сохт
سرخ در سرخ زیوری بر ساخت
Сбҳгаҳи сӯии сурхи гунбади тохт
صبحگه سوی سرخگنبد تاخت
Бонӯии сурх рӯй сақлобӣ
بانوی سرخرویِ سَقلابی
Он ба ранги оташӣ ба лутфи обӣ
آن به رنگ، آتشی به لطف، آبی
Ба парасторяши миён дар баст
به پرستاریش میان در بست
Хуш буд моҳи офтоби параст
خوش بوَد ماهِ آفتابپرست
Шаб чу мнҷўқ баркашид баланд
شب چو مَنجوق برکشید بلند
Тоқи хуршедро дарид паранд
طاق خورشید را درید پرند
Шоҳ аз он сурхи себи шаҳдомез
شاه از آن سرخسیبِ شهدآمیز
Хости афсонае нишоти ангез
خواست افسانهای نشاطانگیز
Нозанин сар натофт аз райш
نازنین سر نتافت از رأیش
Дар фишонд аз ақиқ дар поиш
دُر فشاند از عقیق در پایش
К-эии фалаки остони даргаи ту
کای فلک، آستانِ درگه تو
Қурси хуршеди моҳи харгаҳи ту
قرصِ خورشید، ماهِ خرگه تو
Бартар аз ҳар дарӣ ки битавон сифт
برتر از هر دُری که بتوان سُفت
Беҳтар аз ҳар сухан ки битавон гуфт
بهتر از هر سخن که بتوان گفت
Кас ба гирдат расед натавонад
کس به گَردَت رسید نتْوانَد
Кӯри бод онкӣ дид натавонад
کور باد آن که دید نتواند
Чун дъоӣии чунин ба поёни барад
چون دعایی چنین به پایان برد
Лаъли конро ба кони лаъли супурд
لعلِ کان را به کانِ لعل سپرد
Гуфт каз ҷумлаи вилояти рӯс
گفت کز جمله ولایتِ روس
Буд шаҳрӣ ба некӯӣ чу арӯс
بود شهری به نیکوی، چو عروس
Подшоҳии дарави иморати соз
پادشاهی درو عمارتساز
Духтарӣ дошт парварида ба ноз
دختری داشت پروریده به ناز
ДлФрибӣ ба ғамзаи ҷодўбнд
دلفریبی، به غمزه جادوبند
Глрхии қоматаш чу сарви баланд
گلرخی، قامتش چو سرو، بلند
Рух ба хӯбии зи моҳи дилкаш тар
رخ به خوبی، ز ماه، دلکشتر
Лаб ба ширинӣ аз шукри хуштар
لب به شیرینی، از شکر، خوشتر
Зуҳрае дили зи муштарии барда
زُهرهای دل ز مشتری برده
Шукру шамъи пеш ӯ мурда
شکر و شمع پیش او مرده
Танги шукри зи танагии шукраш
تَنگِ شکر ز تَنگیِ شکرش
Тнгдлтар зи ҳалқаи камараш
تنگدلتر ز حلقهٔ کمرش
Машк бо зулф ӯ ҷгрхўорӣ
مشک با زلف او جگرخواری
Гули зи райҳони боғ ӯ , хорӣ
گل ز ریحانِ باغ او، خاری
Қадии афрохта чу сарв ба боғ
قدی افراخته چو سرو به باغ
Рӯеи афрӯхта чу шамъу чароғ
رویی افروخته چو شمع و چراغ
Тоза рӯйяш , тозатар зи баҳор
تازهروییش، تازهتر ز بهار
Хуби рангяш , хубтар з нигор
خوبرنگیش، خوبتر ز نگار
Хоби наргис , хумори дида ӯ
خوابِ نرگس، خُمار دیدهٔ او
Нози насрин , дирам харида ӯ
نازِ نسرین، دِرمخریدهٔ او
Оби гул , хоки раҳи парастонаш
آبِ گُل، خاکِ رهپرستانش
Гули камарбанди зердастонаш
گُل، کمربندِ زیردستانش
Ба ҷуз аз хӯбӣ ва шукр ханд ӣ
به جز از خوبی و شکرخندی
Дошт перояи ҳунарманд ӣ
داشت پیرایهٔ هنرمندی
Дониш омӯхта з ҳар нсқӣ
دانش آموخته ز هر نَسَقی
Дар набиштаи з ҳар фаннии варақӣ
در نبشته ز هر فنی، ورقی
Хондаи найранги номаҳои ҷаҳон
خوانده نیرنگنامههای جهان
Ҷодуиҳо ва чизҳои ниҳон
جادوییها و چیزهای نهان
Дркшидаҳи ниқоби зулф ба рӯй
درکشیده نقابِ زلف به روی
Саркашеда зи борномаҳи шӯй
سرکشیده ز بارنامه شُوی
Онкӣ дар даври хеши тоқ буд ?
آن که در دور خویش طاق بوَد
Сӯии ҷуфташ кӣ иттифоқ буд ?
سوی جفتش کی اتفاق بوَد؟
Чун шуд овоза дар ҷаҳони машҳур
چون شد آوازه در جهان مشهور
Ки омадаи сет аз биҳишти ризвони ҳур
کآمدهست از بهشتِ رضوان حور
Моҳу хуршеди бачае зодаи сет
ماه و خورشید بچهای زادهست
Зуҳра ӣ шер , Уторид ш дода сет
زَهرهٔ شیر، عطاردش دادهست
Рағбати ҳаркасӣ бадв шуд гарм
رغبت هر کسی بدو شد گرم
Омад аз ҳар сӯеи шафоати нарм
آمد از هر سویی شفاعت نرم
Ин ба зӯри он ба зар ҳаме кушед
این به زور آن به زر همی کوشید
Ва ӯ зари худ ба зӯр май пӯшед
و او زر خود به زور میپوشید
Падар аз ҷустуҷӯии номварон
پدر از جستجوی ناموران
Кони санамро ризо надид дар он
کآن صنم را رضا ندید در آن
Гашти оҷиз ки чора чун созад
گشت عاجز که چاره چون سازد
Нарад бо сад ҳариф чун бозад ? !
نرد با صد حریف چون بازد؟
Духтари хӯбрӯии хилвати соз
دخترِ خوبرویِ خلوتساز
Дасти хоҳандагон чу дид дароз
دست خواهندگان چو دید دراز
Ҷусти кӯҳӣ дар он диёри баланд
جُست کوهی در آن دیار، بلند
Давр чун даври осмони зи газанд
دور چون دورِ آسمان ز گزند
Дод кардан бар ӯ ҳисории чуст
داد کردن بر او حصاری چست
Гуфтӣ аз мағзи кӯҳ кӯҳӣ раст
گفتی از مغز کوه، کوهی رست
Пӯзиш ангехт вази падари дархост
پوزش انگیخت وز پدر درخواست
То кунад барги роҳ рафтани рост
تا کند برگِ راه رفتن راست
Падари меҳрбон аз он даврӣ
پدر مهربان از آن دوری
Гарчи ранҷид дод дастурӣ
گر چه رنجید، داد دستوری
То чу шаҳдаши з хона гардад давр
تا چو شهدش ز خانه گردد دور
Дар наёяд зи бом ва дар занбӯр
در نیاید ز بام و در زنبور
Низ чун дар ҳисор бошад ганҷ
نیز چون در حصار باشد گنج
Посбонро з дузд ноед ранҷ
پاسبان را ز دزد ناید رنج
Ваон арӯси ҳисорӣ аз сари ноз
وآن عروس حصاری از سر ناز
Кард кори ҳисор хеш бисоз
کرد کار حصار خویش بساز
Чун бидон муҳкамии ҳисории баст
چون بدان محکمی حصاری بست
Рафт ва чун ганҷ дар ҳисор нишаст
رفت و چون گنج در حصار نشست
Ганҷ ӯ чун дар устуворӣ шуд
گنج او چون در استواری شد
Ном ӯ бонӯӣ ҳисорӣ шуд
نام او بانوی حصاری شد
Дузди ганҷ аз ҳисор ӯ оҷиз
دزد گنج از حصار او عاجز
Коҳинин қалъаи бад чу рӯйин диз
کآهنین قلعه بُد چو روییندز
ӯ дар он диз чу бонӯии сақлоб
او در آن دز چو بانوی سقلاب
Ҳеҷ дизи бонӯи он надида ба хоб
هیچ دزبانو آن ندیده به خواب
Роҳ барбаста роҳи дорон ро
راه بربسته راهداران را
Дӯхтаи коми комгорон ро
دوخته کام کامگاران را
Дар ҳамаи кории он ҳунари пеша
در همه کاری آن هنر پیشه
Чорагар буду чобуки андеша
چارهگر بود و چابکاندیشه
Анҷуми чархро мизоҷи шинос
انجمِ چرخ را مزاجشناس
Табъҳоро баҳами гирифтаи қиёс
طبعها را به هم گرفته قیاس
Бар табоиъ тамом ёфта даст
بر طبایع تمام یافته دست
Роз рӯҳонӣ овареда ба шаст
رازِ روحانی آوریده به شست
Ки з ҳар хушк ватар чаҳ шояд кард
که ز هر خشک و تر چه شاید کرد
Чун шавад оби гарму оташи сард
چون شود آب گرم و آتش سرد
Мардумонро чаҳ мекунад мардум
مردمان را چه میکند مردم؟
Вонҷмнро чаҳ медиҳад анҷум
وانجمن را چه میدهد انجم؟
Ҳарчӣ фарҳангро ба кор ояд
هر چه فرهنگ را به کار آید
Водимзодро биорояд
وآدمیزاد را بیاراید
Ҳама оварда буд зери навард
همه آورده بود زیر نورد
Он басӯрат зан ва ба маънии мард
آن به صورت زن و به معنی مرد
Чун шкибндаҳ шуд дар он бора
چون شکیبنده شد در آن باره
Дили з мардум бурид якбора
دل ز مردم برید یکباره
Кард дар роҳи он ҳисори баланд
کرد در راه آن حصار بلند
Аз сари зиракии тилисмӣ чанд
از سر زیرکی طلسمی چند
Пайкар ҳар тилисм аз оҳану санг
پیکر هر طلسم از آهن و سنگ
Ҳар яке даҳрае гирифта ба чанг
هر یکی دهرهای گرفته به چنگ
Ҳарки рафтӣ бидон гузаргаи бим
هر که رفتی بدان گذرگه بیم
Гаштӣ аз захми теғҳо ба ду ним
گشتی از زخم تیغها به دو نیم
Ҷузи яке кӯи рақиби он диз буд
جز یکی کاو رقیب آن دز بود
Ҳаркии он роҳ рафт оҷиз буд
هر که آن راه رفت، عاجز بود
Ва он рақибӣ ки буд муҳаррами кор
وآن رقیبی که بود محرم کار
Раҳ нарафтӣ магар ба гоми шумор
ره نرفتی مگر به گام شمار
Гар яке пай ғалат шудӣ зи садаш
گر یکی پی غلط شدی ز صدش
АўФтодии сараши зи колбудаш
اوفتادی سرش ز کالبدش
Аз тилисмӣ бадв раседӣ теғ
از طلسمی بدو رسیدی تیغ
Моҳи умраш ниҳон шудӣ дар меғ
ماه عمرش نهان شدی در میغ
Дар он бораи космонӣ буд
درِ آن باره کآسمانی بود
Чун дар осмон наоне буд
چون درِ آسمان، نهانی بود
Гар давидии муҳандисии як моҳ
گر دویدی مهندسی یک ماه
Бар дараш чун фалаки набардии роҳ
بر درش چون فلک نبردی راه
Он парии пайкари ҳсорншин
آن پریپیکر حصارنشین
Буд наққоши корхонаи чин
بود نقاشِ کارخانهٔ چین
Чун қаламро ба нақши пайвастӣ
چون قلم را به نقش پیوستی
Обро чун садафи гиреҳи бастӣ
آب را چون صدف گره بستی
Аз саводи қалам чу турраи ҳур
از سواد قلم چو طرهٔ حور
Сояро нақши барзадӣ бар нур
سایه را نقش بر زدی بر نور
Чун дар он бурҷ шҳрбндӣ ёфт
چون در آن برج، شهربندی یافت
Бурҷ аз он моҳи баҳра мандӣ ёфт
برج از آن ماه بهرهمندی یافت
Хомаи бардошти пой то сари хеш
خامه برداشت پای تا سر خویش
Бар прндии нигошти пайкари хеш
بر پرندی نگاشت پیکر خویش
Бар сар сӯрат паранд сиришт
بر سرِ صورت پرند سرشت
Ба хаттӣ ҳарчӣ хуб тар бинвишт
به خطی هر چه خوبتر بنوشت
Каз ҷаҳон ҳар киро ҳавоӣ манаст
کز جهان هر که را هوای منست
Бо чунин қалъае ки ҷой манаст
با چنین قلعهای که جای منست
Гӯ чу парвона дар назораи нур
گو چو پروانه در نظارهٔ نور
Пой дар на сухан магӯӣ аз давр
پای در نه، سخن مگوی از دور
Бар чунин қалъа мард ёбад бор
بر چنین قلعه، مرد یابد بار
Нест номардро дарин дизи кор
نیست نامرد را درین دِز کار
Ҳаркиро иннигор май бояд
هر که را این نگار میباید
На яке ҷони ҳазор май бояд
نه یکی جان، هزار میباید
Ҳимматаши сӯии роҳ бояд дошт
همّتش سوی راه باید داشت
Чори шарташи нигоҳ бояд дошт
چار شرطش نگاه باید داشت
Шарти аввали дарин заношӯйӣ
شرط اول درین زناشویی
Никномӣ шудаи сету некуӣ
نیکنامی شدهست و نیکویی
Дуюмин шарти он ки аз сари рой
دومین شرط آن که از سر رأی
Гардад ин роҳро тилисми гушой
گردد این راه را طلسمگشای
Сеюмин шарти онкӣ аз пайванд
سومین شرط آن که از پیوند
Чун кушояди тилисмҳоро банд
چون گشاید طلسمها را بند
Дар ин диж нишон диҳад ки кадом
درِ این دژ نشان دهد که کدام
То з дар ҷуфт ман шавад на зи бом
تا ز در جفتِ من شود، نه ز بام
Чорумини шарт агар ба ҷои орад
چارمین شرط اگر به جای آرد
Раҳи сӯии шаҳри зери пои орад
ره سوی شهر زیرِ پای آرد
То ман оем ба боргоҳи падар
تا من آیم به بارگاه پدر
Пурсам аз ваии ҳадисҳои ҳунар
پُرسم از وی حدیثهای هنر
Гар ҷавобам диҳад чунонкӣ сазост
گر جوابم دهد چنان که سزاست
Хоҳам ӯро чунонкӣ шарт вафост
خواهم او را چنان که شرط وفاست
Шӯй ман бошад он гиромии мард
شُوی من باشد آن گرامیمرد
Кончаҳ гуфтам тамом донад кард
کآن چه گفتم، تمام داند کرد
Вонкаҳи зин шарт бугзарад тан ӯ
وآن که زین شرط بگذرد تنِ او
Хӯн бешарт ӯ ба гардан ӯ
خونِ بیشرط او، به گردن او
Ҳаркии ин шартро накӯ дорад
هر که این شرط را نکو دارد
Кимиёии саодат ӯ дорад
کیمیای سعادت، او دارد
Вонкаҳи пай бар сухан надонад барад
وآن که پی بر سخن نداند برد
Гар бузургаст зуд гардад хирад
گر بزرگست، زود گردد خُرد
Чун зи тартиби ин варақ пардохт
چون ز ترتیب این ورق پرداخت
Пеши онкас ки аҳл буд андохт
پیش آن کس که اهل بود انداخت
Гуфт бархез ва ин варақ бурдор
گفت برخیز و این ورق بردار
Венаи тибқи пӯши азин тибқ бурдор
وین طبقپوش ازین طبق بردار
Бар дар шаҳри шӯ ба ҷои баланд
بر در شهر شو به جای بلند
Ин варақро ба тоҷ дар дарбанд
این ورق را به تاجِ در دربند
То зи шаҳрӣу лашгарии ҳаркас
تا ز شهری و لشگری هر کس
КоФтдш бар чу ман арӯси ҳавас
کافتدش بر چو من عروس، هوس
Ба чунин шарт роҳ баргирад
به چنین شرط، راه برگیرد
ё шавад мейри қалъа ё мерад
یا شود میرِ قلعه، یا میرد
Шуд парастанда ваон варақи бардошт
شد پرستنده، وآن ورق برداشت
Печ бар печи роҳро бгзошт
پیچ بر پیچ راه را بگذاشت
Бар дар шаҳри басти пайкари моҳ
بر در شهر بست پیکر ماه
То дарав ошиқон кунанд нигоҳ
تا درو عاشقان کنند نگاه
Ҳаркиро рағбати аўФтди хезад
هر که را رغبت اوفتد، خیزد
Хӯни худро ба дасти худ резад
خون خود را به دست خود ریزد
Чун ба ҳар тахти гиру тоҷўрӣ
چون به هر تختگیر و تاجوری
Зини ҳикоят расида шуд хабарӣ
زین حکایت رسیده شد خبری
Бар таманнои он ҳадиси газоф
بر تمنای آن حدیث گزاف
Сар ниҳоданд мардум аз атроф
سر نهادند مردم از اطراف
Ҳаркас аз гармии ҷавонии хеш
هر کس از گرمی جوانی خویش
Дод бар боди зиндагонии хеш
داد بر باد زندگانی خویش
Ҳарки дар роҳ ӯ наҳодӣ гом
هر که در راه او نهادی گام
Гаштӣ аз захми теғи душмани ком
گشتی از زخم تیغ، دشمنکام
Ҳеҷ кӯшндае ба чорау рой
هیچ کوشندهای به چاره و رأی
Нашуд он қалъаро тилисми гушой
نشد آن قلعه را طلسمگشای
Вонкаҳ лухтӣ намӯд чора гарӣ
وآن که لَختی نمود چارهگری
Ҳам фусунаши з чора шуд сипарӣ
هم فسونش ز چاره شد سپری
Гарчи бикшод аз он тилисмӣ чанд
گر چه بگشاد از آن طلسمی چند
Бар дигарҳо нагашт нерӯманд
بر دگرها نگشت نیرومند
Аз сар бехудӣ ва бе рое
از سر بیخودی و بیرأیی
Дар сар кор шуд ба расвоӣ
در سر کار شد به رسوایی
БеМуродӣ казу муяссар шуд
بیمرادی کزو میسر شد
Чанд бурнои хуб дар сар шуд
چند برنای خوب در سر شد
Кас аз он раҳи халос дида набӯд
کس از آن ره، خلاصدیده نبود
Ҳамаи раҳи ҷузи сар бурӣда набӯд
همه ره، جز سر بریده نبود
Ҳар сиррӣ каз сарони бридндӣ
هر سری کز سران بریدندی
Ба дар шаҳри бркшидндӣ
به در شهر برکشیدندی
То зи баси сар ки шуд бурӣда ба қаҳр
تا ز بس سر که شد بریده به قهر
Калла бар калла баста шуд дар шаҳр
کله بر کله بسته شد در شهر
Гирди гетӣ чу бенгарӣ ҳамаи ҷой
گِرد گیتی چو بنگری همه جای
Набӯд ҷуз ба сури шаҳри орой
نبوَد جز به سور، شهرآرای
Ваон прирх ки шуд ситезаи ҳур
وآن پریرخ که شد ستیرهحور
Шаҳрии ороста ба сар на ба сур
شهری آراسته به سر نه به سور
Норасида ба соя дар ӯ
نارسیده به سایه در او
эй басои сар ки рафт дар сар ӯ
ای بسا سر که رفت در سر او
Аз бузургони подшои зода
از بزرگان پادشازاده
Буд зебои ҷавонии озода
بود زیباجوانی آزاده
Зираку зӯрманду хубу далер
زیرک و زورمند و خوب و دلیر
Сайди шамшер ӯ чаҳ гӯр ва чаҳ шер
صید شمشیر او، چه گور و چه شیر
Рӯзӣ аз шаҳр шуд ба сӯии шикор
روزی از شهر شد به سوی شکار
То шукуфта шавад чу тозаи баҳор
تا شکفته شود چو تازهبهار
Дид як нӯши нома бар дар шаҳр
دید یک نوشنامه بر در شهر
Гирд ӯ сад ҳазор шишаи заҳр
گرد او صد هزار شیشهٔ زهر
Пайкарии баста бар савод паранд
پیکری بسته بر سواد پرند
Пайкарии длФрибу дидаи писанд
پیکری دلفریب و دیدهپسند
Сӯратӣ каз ҷамолу зебоӣ
صورتی کز جمال و زیبایی
Баради азу дар замони шикебе
بُرد ازو در زمان شکیبایی
Офарин гуфт бар чунон қаламӣ
آفرین گفت بر چنان قلمی
Коед аз нӯкаши ончунон рақамӣ
کآید از نوکش آن چنان رقمی
Гирди он сӯрати ҷаҳони орой
گِرد آن صورت جهانآرای
Сад сари овехтаи зи сар то пой
صد سر آویخته ز سر تا پای
Гуфт азин гавҳари наҳанги овез
گفت ازین گوهر نهنگآویز
Чун гурезам ки нест ҷои гурез
چون گریزم که نیست جای گریز
Зини ҳаваси нома гар бидорам даст
زین هوسنامه گر بدارم دست
Оварад дар танами шикеби шикаст
آورَد در تنم شکیب، شکست
Гар дилами зини ҳавас ба дар нашавад
گر دلم زین هوس به در نشود
Сар шавад венаи ҳаваси з сар нашавад
سر شود، وین هوس ز سر نشود
Бар паранд арча сӯратӣ зебост
بر پرند ار چه صورتی زیباست
Мор дар ҳалқаи хор дар дебост
مار در حلقه، خار در دیباست
Ин ҳамаи сар бурӣда шуд борӣ
این همه سر بریده شد باری
Ҳеҷ касро ба сар нашуд корӣ
هیچ کس را به سر نشد کاری
Сари ман низ рафтаи гир чаҳ суд
سر من نیز رفته گیر، چه سود؟
Хоке гашта гир хок олуд
خاکیی گشته گیر خاکآلود
Гар на зини ришта боз дорам даст
گر نه زین رشته باز دارم دست
Сари барин риштаи боз бояд баст
سر برین رشته باز باید بست
Гар далерӣ кунам ба ҷон сифтан
گر دلیری کنم به جانسفتن
Чун тавонам ба тарки ҷони гуфтан
چون توانم به ترک جان گفتن؟
Боз гуфт ин парандро париён
باز گفت این پرند را پریان
Бастаанд аз барои муштарӣон
بستهاند از برای مشتریان
Пеши афсуни ончунон парӣ ӣӣ
پیش افسون آن چنان پرییی
Натавон рафт бефусунгар ӣ ӣӣ
نتوان رفت بیفسونگرییی
То забони банди он парӣ накунам
تا زبانبندِ آن پری نکنم
Сари дарин кор срсрӣ накунам
سر درین کار، سرسری نکنم
Чорае боядам на хиради бузург
چارهای بایدم، نه خُرد، بزرگ
То раҳад гӯсфандам аз дами гург
تا رهد گوسفندم از دَم گرگ
Ҳарки дар кори сахт гир шавад
هر که در کار سختگیر شود
Назми кораши халал пазир шавад
نظم کارش خللپذیر شود
Дар тасарруф мабош хрдондиш
در تصرف مباش خُرداندیش
То зӣоне бузург ноед пеш
تا زیانی بزرگ ناید پیش
Соз бар пардаи ҷаҳон май соз
ساز بر پردهٔ جهان میساز
Суст май гир ва сахт ме андоз
سست میگیر و سخت میانداز
Дилам аз хотирам хароб тараст
دلم از خاطرم خرابترست
Ҷигарам аз дилам кабоб тараст
جگرم از دلم کبابترست
Ба чунин дил чигуна бошам шод ?
به چنین دل چگونه باشم شاد؟
Вази чунин хотирӣ чаҳ орми ёд ?
وز چنین خاطری چه آرم یاد؟
Ин сухан гуфт ва лухтӣ анда хӯрд
این سخن گفت و لَختی اندُه خورد
Ваз нафас баркашид бодии сард
وز نفس برکشید بادی سرد
Об дар дидаи зони назораи гузашт
آب در دیده زآن نظاره گذشت
Нтъ бо теғ диду сар бо ташт
نطع با تیغ دید و سر با تشت
Ин ҳавасро чунонкӣ буд наҳуфт
این هوس را چنان که بود نهفت
Бо каси андешае ки дошт нагуфт
با کس اندیشهای که داشت نگفت
Рӯзу шаб буд бо дилии пари сӯз
روز و شب بود با دلی پر سوز
На шабаши шаби бад ва на рӯзаши рӯз
نه شبش شب بد و نه روزش روز
Ҳар саҳаргаҳ ба орзӯии тамом
هر سحرگه به آرزوی تمام
То дар шаҳр барграфтӣ гом
تا در شهر برگرفتی گام
Дид он пайкари нўоиин ро
دید آن پیکر نوآیین را
Гӯри Фарҳоду қасри ширин ро
گور فرهاد و قصر شیرین را
Он гиреҳро ба сад ҳазор калид
آن گره را به صد هزار کلید
Ҷусту сарришта Эй нагашт падед
جست و سررشتهای نگشت پدید
Ришта Эй дид садҳазораши сар
رشتهای دید صدهزارش سر
Вази сари риштаи каси надоди хабар
وز سر رشته کس نداد خبر
Гарчи бисёр тохт аз пасу пеш
گر چه بسیار تاخت از پس و پیش
Накушод он гиреҳи зи риштаи хеш
نگشاد آن گره ز رشته خویش
Кибри азони кор бар канораи ниҳод
کبر از آن کار بر کناره نهاد
Рӯй дар ҷустуҷӯии чораи ниҳод
روی در جستجوی چاره نهاد
Чорасозӣ ба ҳар тараф май ҷуст
چارهسازی به هر طرف میجست
Ки азуи банд сахт гардад суст
که ازو بندِ سخت گردد سست
То хабар ёфт аз хирадмандӣ
تا خبر یافت از خردمندی
Деви бандии фириштаи пайвандӣ
دیوبندی فرشتهپیوندی
Дар ҳама тавсанӣ кашида лагом
در همه توسنی کشیده لگام
Ба ҳамаи донишии расидаи тамом
به همه دانشی رسیده تمام
Ҳамаи ҳамдастии аўФтодаҳ ӯ
همه همدستی اوفتادهٔ او
Ҳама дар бастае кушода ӯ
همه در بستهای گشادهٔ او
Чун ҷавонмард азон ҷаҳони ҳунар
چون جوانمرد از آن جهان هنر
Аз ҷаҳон дидагон шунид хабар
از جهاندیدگان شنید خبر
Пеши симурғи офтоби шиква
پیشِ سیمرغِ آفتابشکوه
Шуд чу мурғи парандаи кӯҳ ба кӯҳ
شد چو مرغ پرنده کوه به کوه
Ёфташ чун шукуфтаи гулзорӣ
یافتش چون شکفته گلزاری
Дар куҷо ? дар харобтар ғорӣ
در کجا؟ در خرابتر غاری
Зад ба фитрок ӯ чу сӯсани даст
زد به فتراک او چو سوسن دست
Хизматашро чу гули миён дар баст
خدمتش را چو گل میان در بست
Аз сари фаррухӣу фирӯзӣ
از سر فرخی و فیروزی
Кард аз он Хизри дониши омӯзӣ
کرد از آن خضر دانشآموزی
Чун аз он чашма баҳра ёфт басӣ
چون از آن چشمه بهره یافت بسی
Барзад аз рози хештани нафасӣ
بر زد از راز خویشتن نفسی
Зон прирўӣ ва он ҳисори баланд
زآن پریروی و آن حصار بلند
Вонкаҳ зу халқро расед газанд
وآن که زو خلق را رسید گزند
Ваон тилисмӣ ки баст бар раҳи хеш
وآن طلسمی که بست بر ره خویش
Ваон фикандан ҳазор сар дар пеш
وآن فکندن هزار سر در پیش
Ҷумла дар пеши файласуфи куҳан
جمله در پیش فیلسوف کهن
Гуфт ва пинҳон надошт ҳеҷ сухан
گفت و پنهان نداشت هیچ سخن
Файласуф аз ҳисобҳои наҳуфт
فیلسوف از حسابهای نهفت
Ҳарчӣ дар хӯрд буд бо ӯ гуфт
هر چه در خورد بود با او گفت
Чун шуд он чораи ҷӯии чораи шинос
چون شد آن چارهجوی، چارهشناس
Бози пас гашт бо ҳазор сипос
باز پس گشت با هزار سپاس
Рўзкӣ чанд чун гирифт қарор
روزکی چند چون گرفت قرار
Кард бо хештани сголши кор
کرد با خویشتن سگالش کار
Золати роҳи он гриўаҳи танг
زآلت راه آن گریوه تنگ
Ҳарчӣ боисташ оваред ба чанг
هر چه بایستش، آورید به چنگ
Нисбатии бози ҷусти рӯҳонӣ
نسبتی باز جُست روحانی
Корд аз сахтяш ба осонӣ
کآرَد از سختیش به آسانی
Ончунон каз қиёс ӯ бархест
آن چنان کز قیاس او برخاست
Кард тартиб ҳар тилисмии рост
کرد ترتیب هر طلسمی راست
Аввал аз баҳри он талабкорӣ
اول از بهر آن طلبکاری
Хост аз тези ҳаматон ёрӣ
خواست از تیز همّتان یاری
Ҷомаро сурх кард кин хӯнаст
جامه را سرخ کرد، کاین خون است
Венаи тазаллуми з ҷавр гардунаст
وین تظلّم ز جور گردون است
Чун ба дарёӣ хӯн даромад зуд
چون به دریای خون درآمد زود
Ҷома чун дида кард хӯн олуд
جامه چون دیده کرد خونآلود
Орзӯии худ аз миёни бардошт
آرزوی خود از میان برداشت
Бонги тшниъ аз ҷаҳони бардошт
بانگ تشنیع از جهان برداشت
Гуфт ранҷ аз барои худ набарам
گفت رنج از برای خود نبرم
Балки хўнхўоаҳи садҳазори серум
بلکه خونخواه صد هزار سرم
ё зи сарҳо гушойами ин чанбар
یا ز سرها گشایم این چنبر
ё сар хештан кунам дар сар
یا سر خویشتن کنم در سر
Чун бад-ӣни шуғли ҷома дар хӯн зад
چون بدین شغل جامه در خون زد
Теғи бардошти хайма берун зад
تیغ برداشت، خیمه بیرون زد
Ҳаркии зин шуғл ёфт огоҳӣ
هر که زین شغل یافت آگاهی
Комади он ширдил ба хӯни хоҳӣ
کآمد آن شیردل به خونخواهی
Ҳиммати коргар дарон дар баст
همّت کارگر در آن دربست
Ков бидон кор зуд ёбад даст
کاو بدان کار زود یابد دست
Ҳиммати халқу рои равшан ӯ
همّتِ خلق و رأیِ روشن او
Дръи пӯлоди гашт бар тан ӯ
دِرع پولاد گشت بر تن او
Вонгаҳе бар тариқи маъзӯрӣ
وآنگهی بر طریق معذوری
Хост аз шоҳи шаҳри дастурӣ
خواست از شاه شهر دستوری
Пас раҳи он ҳисор пеш гирифт
پس ره آن حصار پیش گرفت
Паии тадбири кор хеш гирифт
پی تدبیر کار خویش گرفت
Чун ба наздики он тилисм расед
چون به نزدیک آن طلسم رسید
Рахна Эй карду руқия Эй бидамед
رخنهای کرد و رقیهای بدمید
Ҳамаи найранги он тилисми бикунад
همه نیرنگ آن طلسم بکند
Баргушод он тилисмро пайванд
برگشاد آن طلسم را پیوند
Ҳар тилисмӣ ки дид бар сари роҳ
هر طلسمی که دید بر سر راه
Ҳамаро чанбар ӯ фиканд ба чоҳ
همه را چنبر اوفکند به چاه
Чун зи кӯҳи он тилисмҳо бардошт
چون ز کوه آن طلسمها برداشت
Теғҳоро ба теғ кӯҳ гузошт
تیغها را به تیغ کوه گذاشت
Бар дар он ҳисор шуд дар ҳол
بر در آن حصار شد در حال
Деҳлиро кашид зери дўол
دُهُلی را کشید زیر دوال
Ваон садоро ба гирди борӯи ҷуст
وآن صدا را به گرد بارو جُست
Кунад чун ҷои канда буд дуруст
کَند چون جای کنده بود درست
Чун садои рахнаро калид омад
چون صدا رخنه را کلید آمد
Аз сари рахна дар падед омад
از سر رخنه، دَر پدید آمد
Зини ҳикоят чу ёфт огоҳӣ
زین حکایت چو یافت آگاهی
Кас фиристод моҳи харгоҳӣ
کس فرستاد ماه خرگاهی
Гуфт к-эии рахнаи банди роҳи гушой
گفت کای رخنهبند راهگشای
Давлатат бар муроди роҳнамоӣ
دولتت بر مراد راهنمای
Чун кушодии тилисмро зи нахуст
چون گشادی طلسم را ز نخست
Дар ганҷина ёфтӣ ба дуруст
درِ گنجینه یافتی به درست
Сари сӯй шаҳр кун чу оби равон
سر سوی شهر کن چو آب روان
Собирӣ кун ду рӯз агар битавон
صابری کن دو روز اگر بتوان
То ман оем ба боргоҳи падар
تا من آیم به بارگاه پدر
Озмоиш кунам туро ба ҳунар
آزمایش کنم تو را به هنر
Пурсам аз ту чаҳор чиз наҳуфт
پرسم از تو چهار چیز نهفت
Гар наҳуфтаи ҷавоб доне гуфт
گر نهفته جواب دانی گفت
Бо туами дӯстӣ ягона шавад
با توام دوستی یگانه شود
Шуғлу пайванд бебаҳона шавад
شغل و پیوند بیبهانه شود
Мард чун дид комгории хеш
مرد چون دید کامگاری خویش
Рӯй пас кард ва раҳ гирифт ба пеш
روی پس کرد و ره گرفت به پیش
Чун ба шаҳр омад аз ҳисори баланд
چون به شهر آمد از حصار بلند
Аз дар шаҳр баркашид паранд
از در شهر برکشید پرند
Дар навишт ва ба чокарӣ биспурад
در نوشت و به چاکری بسپرد
Офарини зиндаи гашту офати мард
آفرین زنده گشت و آفت مرد
Ҷумлаи сарҳо ки буд бар дар шаҳр
جمله سرها که بود بر در شهر
Аз расанҳо фурӯ гирифт ба қаҳр
از رسنها فرو گرفت به قهر
Дод то бар вай офарин карданд
داد تا بر وی آفرین کردند
Бо тани куштагон дафин карданд
با تن کشتگان دفین کردند
Шуд сӯии хона бо ҳазор дуруд
شد سوی خانه با هزار درود
Мутриб оварад ва баркашид сурӯд
مطرب آورد و برکشید سرود
Шаҳрён бар сараши нисори афшон
شهریان بر سرش نثارافشان
Ҳамаи бом ва дарашнигор афшон
همه بام و درش نگارافشان
Ҳама хӯрданд як ба як савганд
همه خوردند یک به یک سوگند
Ки агар шаҳ нахоҳад ин пайванд
که اگر شه نخواهد این پیوند
Шоҳро дар замон табоҳ кунем
شاه را در زمان تباه کنیم
Бар худ ӯро амир ва шоҳ кунем
بر خود او را امیر و شاه کنیم
Кони сар мо бурид ва сардӣ кард
کآن سَرِ ما برید و سردی کرد
Венаи сар мо раҳанд ва мардӣ кард
وین سَرِ ما رهاند و مردی کرد
Ваз дигар сӯи арӯси зеборуӣ
وز دگر سو عروس زیباروی
Шодмон шуд ба хостории шӯй
شادمان شد به خواستاری شُوی
Чун шаб аз нофаҳои машки сиёҳ
چون شب از نافههای مشک سیاه
Ғолияи суд бар имории моҳ
غالیه سود بر عماری ماه
Дар иморӣ нишаст бо дили хуш
در عماری نشست با دل خوش
Моҳ дар мавкибаши имории каш
ماه در موکبش عماریکش
Сӯй кох омад аз гриўаҳи кӯҳ
سوی کاخ آمد از گریوه کوه
Кох азу ёфт чун шукуфаи шиква
کاخ ازو یافت چون شکوفه شکوه
Падар аз диданаш чу гули бушковат
پدر از دیدنش چو گل بشکفت
Духтари аҳволи хеш азу нанаҳуфт
دختر احوال خویش ازو ننهفت
Ҳарчӣ пеш омадаш зи неку зи бад
هر چه پیش آمدش ز نیک و ز بد
Кард бо ӯ ҳамаи ҳикояти худ
کرد با او همه حکایت خود
Зон саворон казу пиёда шуданд
زآن سواران کزو پیاده شدند
Чоҳ канданд ва дрФтодаҳ шуданд
چاه کندند و درفتاده شدند
Зон ҳзброн ки ном ӯ бурданд
زآن هزبران که نام او بردند
Вази сари аҷзи пеш ӯ марданд
وز سر عجز پیش او مردند
То бидонҷо ки он малики зода
تا بدان جا که آن ملکزاده
Буд якбораи дил бадв дода
بود یکباره دل بدو داده
Вонкаҳ омад чу кӯҳи пои фишурд
وآن که آمد چو کوه پای فشرد
Кард як як тилисмҳоро хирад
کرد یکیک طلسمها را خرد
Вонкаҳ бар қалъа комгорӣ ёфт
وآن که بر قلعه کامگاری یافت
Вази сари шарти рафта рӯй натофт
وز سر شرط رفته روی نتافت
Чун се шарт аз чаҳор шарт намӯд
چون سه شرط از چهار شرط نمود
То чаҳорум чигуна хоҳад буд
تا چهارم چگونه خواهد بود
Шоҳи гуфто ки шарт чорам чист ?
شاه گفتا که شرط چارم چیست؟
Шарти хубон яке кунанд на бист
شرط خوبان یکی کنند نه بیست
Нӯш лаб гуфт чори мушкили сахт
نوشلب گفت چار مشکل سخت
Пурсам аз вай ба раҳнамӯнии бахт
پرسم از وی به رهنمونی بخت
Вари дарин раҳ хараш форуманд
ور درین ره خرش فروماند
Харгаҳ онҷо занад ки ӯ донад
خرگه آن جا زند که او داند
Воҷиб он шуд ки бомдоди пагоҳ
واجب آن شد که بامداد پگاه
Бар сари тахт худ нишинад шоҳ
بر سر تخت خود نشیند شاه
Хонд ӯро ба шарти меҳмонӣ
خواند او را به شرط مهمانی
Ман шавам зери пардаи пинҳонӣ
من شوم زیرِ پرده پنهانی
Пурсам ӯро саволи сарбаста
پرسم او را سؤال سربسته
То ҷавобам фиристад оҳиста
تا جوابم فرستد آهسته
Шоҳи гуфто чунин кунем равост
شاه گفتا چنین کنیم رواست
Ҳарчӣ он кардае ту карда мост
هر چه آن کردهای تو کردهٔ ماست
Бештари зини сухани ниФзўднд
بیشتر زین سخن نیفزودند
Дар шабистон шуданд ва осуданд
در شبستان شدند و آسودند
Бомдодон ки чархи минои ранг
بامدادان که چرخ مینا رنگ
Гирди ёқӯти ?бардамӣад ба санг
گرد یاقوت بردمید به سنگ
Маҷлис орост шаҳ ба расми каён
مجلس آراست شه به رسم کیان
Баст бар бндгиши бахти миён
بست بر بندگیش، بخت میان
Анҷумани сохт номдорон ро
انجمن ساخت، نامداران را
Ростгӯёну растгорон ро
راستگویان و رستگاران را
Хонд шҳзодаҳро ба меҳмонӣ
خواند شهزاده را به مهمانی
Бар сараш кард гўҳроФшонӣ
بر سرش کرد گوهرافشانی
Хон заррин ниҳода шуд дар кох
خوان زرین نهاده شد در کاخ
Танг шуд боргаҳи зи барги фарох
تنگ شد بارگه ز برگ فراخ
Аз басии орзӯ ки бар хон буд
از بسی آرزو که بر خوان بود
Он на хон буд корзўдон буд
آن نه خوان بود، کآرزودان بود
Аз хӯришҳо ки буд бар чапу рост
از خورشها که بود بر چپ و راست
Ҳаркас он хӯрд корзўи дархост
هر کس آن خورد کآرزو درخواست
Чун хӯриш хӯрда шуд ба андоза
چون خورش خورده شد به اندازه
Шуд табиат ба парвариши тоза
شد طبیعت به پرورش تازه
Шоҳ фармуд то ба маҷлиси хос
شاه فرمود تا به مجلس خاص
Бар маҳакҳо зананд зари халос
بر محکها زنند زر خلاص
Худ дарун рафту ҷой хеш бимонад
خود درون رفت و جای خویش بماند
Миҳмонро ба ҷои хеши нишонд
میهمان را به جای خویش نشاند
Пеш духтар нишаст рӯй ба рӯй
پیش دختر نشست روی به روی
То чаҳ бозӣгарӣ кунад бо шӯй
تا چه بازیگری کند با شوی
Бозӣ омӯз лаъибатони тароз
بازیآموز لعبتان طراز
Аз пас пардаи гашти лаъибати боз
از پس پرده گشت لُعبتباز
Аз биногваши худ ду лؤлؤии хирад
از بناگوش خود دو لؤلؤی خُرد
Баргушод ва ба хозинӣ биспурад
برگشاد و به خازنی بسپرد
Кин ба меҳмони мо расон ба шитоб
کاین به مهمان ما رسان به شتاب
Чун расонида шуд биор ҷавоб
چون رسانیده شد، بیار جواب
Шуд фиристодаи пеши меҳмони зуд
شد فرستاده پیش مهمان زود
Вончаҳ оварда бад бадв бинмуд
وآن چه آورده بُد بدو بنمود
Марди лؤлؤии хирад бар санҷид
مرد لؤلؤی خُرد بر سنجید
Ъираҳ кардаш чунонкӣ дар гунҷид
عبره کردش چنان که در گنجید
Зон ҷавоҳир ки буд дар хури он
زآن جواهر که بود در خور آن
Се дигари ниҳод бар сари он
سه دیگر نهاد بر سر آن
Ҳам бидон пайки нома вар додаш
هم بدان پیک نامهور دادش
Сӯии он номвар фиристодаш
سوی آن نامور فرستادش
Сангдил чун ки дид лؤлؤи панҷ
سنگدل چون که دید لؤلؤ پنج
Санги бардошти гашти лؤлؤи санҷ
سنگ برداشت گشت لؤلؤسنج
Чун кам ва беш дидашон ба айёр
چون کم و بیش دیدشان به عیار
Ҳам барони санги судашон чу ғубор
هم بر آن سنگ سودشان چو غبار
Қабзаи ворӣ шукр барон афзуд
قبضهواری شکر بر آن افزود
Он дар ва он шукр ба якҷои суд
آن دُر و آن شکر به یک جا سود
Дод то назд миҳмон бишитофт
داد تا نزد میهمان بشتافت
Миҳмони бози нуктаро дарёфт
میهمان باز نکته را دریافت
Аз парастандаи хости ҷомии шер
از پرستنده خواست جامی شیر
Ҳарду даравӣ фишонд ва гуфт бигир
هر دو در وی فشاند و گفت بگیر
Шуд парастандаи сӯии бонӯии хеш
شد پرستنده سوی بانوی خویش
Ваон раҳ оварадро ниҳод ба пеш
وآن ره آورد را نهاد به پیش
Бонӯи он шер бар гирифт ва бихӯрад
بانو آن شیر بر گرفت و بخوَرد
Вончаҳ зу мондаи бади хамири бикрад
وآن چه زو مانده بُد، خمیر بکرد
Баркашидаш ба вазни аввали бор
برکشیدش به وزن اول بار
Як сари мӯӣ кам накард айёр
یک سر موی کم نکرد عیار
Ҳолеи ангуштарии кушоди зи даст
حالی انگشتری گشاد ز دست
Дод то баради пайки роҳи параст
داد تا برَد پیکِ راهپرست
Марди бихаради ситади зи дасти каниз
مرد بِخْرد ستد ز دست کنیز
Пас дар ангушт кард ва дошт азиз
پس در انگشت کرد و داشت عزیز
Дод яктои дарии ҷаҳони афрӯз
داد یکتا دُری جهانافروز
Шаби чароғӣ ба равшанои рӯз
شبچراغی به روشناییِ روز
Боз пас шуд канизи ҳури нажод
باز پس شد کنیز حورنژاد
Дар якто ба лаъл якто дод
دُر یکتا به لعل یکتا داد
Бонӯи он дар ниҳод бар кафи даст
بانو آن در نهاد بر کف دست
Ақди худро зи як дигар бигусаст
عِقد خود را ز یکدگر بگسست
То дарӣ ёфт ҳам тавилаи он
تا دری یافت هم طویلهٔ آن
Шбчроғии ҳам аз қабӣлаи он
شبچراغی هم از قبیلهٔ آن
Ҳарду дар ришта Эй кашид ба ҳам
هر دو در رشتهای کشید به هم
Ин ва он чун яке на беш ва на кам
این و آن چون یکی نه بیش و نه کم
Шуд парастанда дар ба дарё дод
شد پرستنده در به دریا داد
Балки хуршедро сурайё дод
بلکه خورشید را ثریا داد
Чун ки ба хирад назар барон андохт
چون که بِخْرَد نظر بران انداخت
Он ду ҳам ақдро з ҳам нашнохт
آن دو همعِقد را ز هم نشناخت
Ҷузи дуе дар миёни он ду хўшоб
جز دویی در میان آن دو خوشاب
Ҳеҷ фарқӣ набад ба равнақу об
هیچ فرقی نبد به رونق و آب
Муҳрае азрақ аз ғуломони хост
مهرهای ازرق از غلامان خواست
Кони дуюмро сеюм наомад рост
کآن دویم را سوم نیامد راست
Бар сар дар ниҳоди муҳраи хирад
بر سر دُر نهاد مهرهٔ خُرد
Дод то онкӣ оваред бабрад
داد تا آن که آورید، ببُرد
Меҳрбонаш чу муҳра бо дар дид
مهربانش چو مُهره با دُر دید
Меҳр бар лаби ниҳод вхўш хандид
مهر بر لب نهاد و خوش خندید
Ситади он муҳра ва дар аз сари ҳуш
ستد آن مهره و دُر از سر هوش
Муҳра дар дасти баст ва дар дар гӯш
مهره در دست بست و دُر در گوش
Бо падар гуфт хез ва кор бисоз
با پدر گفت خیز و کار بساز
Бас ки бар бахт хеш кардам ноз
بس که بر بخت خویش کردم ناز
Бахти ман байн чигуна ёр манаст
بخت من بین چگونه یار منست
Кин чунин ёрӣ ихтиёр манаст
کاین چنین یاری اختیار منست
Ҳамсарӣ ёфтам ки ҳамсар ӯ
همسری یافتم که همسر او
Нест кас дар диёру кишвар ӯ
نیست کس در دیار و کشور او
Мо ки донои шудему донои дӯст
ما که دانا شدیم و دانادوست
Дониши мо ба зер дониш ӯст
دانش ما به زیر دانش اوست
Падар аз лутфи он ҳикояти хуш
پدر از لطف آن حکایت خوش
Бо парӣ гуфт к-эии Фриштаҳ вааш
با پری گفت کای فریشتهوش
Ончӣ ман дидам аз саволу ҷавоб
آن چه من دیدم از سؤال و جواب
Рӯй пӯшида буд зери ниқоб
رویپوشیده بود، زیر نقاب
Ҳарчӣ рафт аз ҳадисҳои наҳуфт
هر چه رفت از حدیثهای نهفت
Як ба як бо миннат бибояд гуфт
یک به یک با مَنَت بباید گفت
Нозпрўрдаҳи ҳазор ниёз
نازپروردهٔ هزار نیاز
Пардаи рамз бар гирифт зи роз
پردهٔ رمز بر گرفت ز راز
Гуфт аввал ки тез кардам ҳуш
گفت اول که تیز کردم هوش
Ақди лؤлؤи кушодам аз бен гӯш
عقد لؤلؤ گشادم از بن گوش
Дар намӯдори он ду лؤлؤи ноб
در نمودار آن دو لؤلؤ ناب
Умр гуфтам ду рӯза шуд дарёб
عمر گفتم دو روزه شد دریاب
ӯ ки бар ду се дигари бФзўд
او که بر دو، سه دیگر بفزود
Гуфт агар панҷ бугзарад ҳам зуд
گفت اگر پنج بگذرد هم زود
Ман ки шукр ба дар дроФзўдм
من که شکر به دُر درافزودم
Вон дар ва он шукр ба ҳам судам
وآن در و آن شکر به هم سودم
Гуфтам ин умри шаҳвати олӯда
گفتم این عمر شهوتآلوده
Чун дар ва чун шукр ба ҳам суда
چون در و چون شکر به هم سوده
Ба фусун ва ба кимиё кардан
به فسون و به کیمیا کردن
Ки тавонад зи ҳам ҷудо кардан ?
که تواند ز هم جدا کردن؟
ӯ ки ширӣ дар он миёни андохт
او که شیری در آن میان انداخت
То яке монаду дайгарии бгдохт
تا یکی ماند و دیگری بگداخت
Гуфт шукр ки бо дар омезад
گفت شکر که با دُر آمیزد
Ба яке қатра шер бархезад
به یکی قطره شیر برخیزد
Ман ки хӯрдам шукри зи соғар ӯ
من که خوردم شکر ز ساغر او
Шер хорӣ бидам баробар ӯ
شیر خواری بُدم برابر او
Вонкаҳ ангуштарӣ фиристодам
وآن که انگشتری فرستادم
Ба никоҳи худаш ризо додам
به نکاح خودش رضا دادم
ӯ ки дод он гуҳар , наоне гуфт
او که داد آن گهر، نهانی گفت
Ки чу гавҳар маро наёбӣ ҷуфт
که چو گوهر مرا نیابی جفت
Ман ки ҳам ақди гавҳараши бастам
من که هم عقد گوهرش بستم
Во намудем ки ҷуфт ӯ ҳастам
وا نمودم که جفت او هستم
ӯ ки дар ҷустуҷӯии он ду гуҳар
او که در جستجوی آن دو گهر
Сеюмӣ дар ҷаҳон надид дигар
سومی در جهان ندید دگر
Муҳра азрақ оваред ба даст
مهرهٔ ازرق آورید به دست
Вази паии чашми бад дар эшон баст
وز پی چشم بَد در ایشان بست
Ман ки муҳра ба худ бромўдм
من که مهره به خود برآمودم
Сар ба меҳри ризоӣ ӯ будам
سر به مهر رضای او بودم
Муҳраи меҳр ӯ ба синаи ман
مُهرهٔ مِهر او به سینهٔ من
Меҳр ганҷаст бар хазинаи ман
مُهر گنج است بر خزینهٔ من
Бар вай аз пнчи рози пинҳонӣ
بر وی از پنچ راز پنهانی
Панҷ навбат задам ба султонӣ
پنج نوبت زدم به سلطانی
Шоҳ чун дид тавсаниро ром
شاه چون دید توسنی را رام
Рафтаи хомӣ ба тозӣонаи хом
رفته خامی به تازیانهٔ خام
Кард бар суннати заношӯйӣ
کرد بر سنت زناشویی
Ҳарчӣ бояд зи шарти некуӣ
هر چه باید ز شرط نیکویی
Дар шукри рези сур ӯ бинишаст
در شکر ریز سور او بنشست
Зуҳраро бо Суҳайли кобӣни баст
زُهره را با سهیل کابین بست
Базмӣ орост чун бисоти биҳишт
بزمی آراست چون بساط بهشت
Бзмгаҳро ба машку авди сиришт
بزمگه را به مشک و عود سرشت
Кард перояи арӯсии рост
کرد پیرایهٔ عروسی راست
Сарву гулро нишонд ва худ бархест
سرو و گل را نشاند و خود برخاست
Ду сабки рӯҳро ба ҳам биспурад
دو سبکروح را به هم بسپرد
Хештан зон миёни гаронии барад
خویشتن زآن میان گرانی برد
Кон кун лаъл чун расед ба кон
کانکَنِ لعل چون رسید به کان
Ҷон куниро мадад расед аз ҷон
جانکنی را مدد رسید از جان
Гоҳи рух бӯса доду гоҳи лабаш
گاه رخ بوسه داد و گاه لبش
Гоҳ норш гузиду гуҳи рутабаш
گاه نارش گَزید و گه رطبش
Охир алмос ёфт бар дар даст
آخر الماس یافت بر دُر دست
Боз бар сина тзрў нишаст
باز بر سینه تذرو نشست
Муҳра хеш дид дар дасташ
مهرهٔ خویش دید در دستش
Меҳри худ дар ду наргиси масташ
مهر خود در دو نرگس مستش
Гавҳарашро ба меҳр худ нагузошт
گوهرش را به مهر خود نگذاشت
Меҳри гавҳари зи ганҷ ӯ бардошт
مُهر گوهر ز گنج او برداشت
Зист бо ӯ ба нозу комаи хеш
زیست با او به ناز و کامه خویش
Чун Рахш сурх кард ҷомаи хеш
چون رُخش سرخ کرد جامهٔ خویش
Коўлини рӯз бар сипедии ҳол
کاولین روز بر سپیدی حال
Сурхии ҷомаро гирифт ба фол
سرخی جامه را گرفت به فال
Чун бидон сурхӣ аз сиёҳӣ раст
چون بدان سرخی از سیاهی رست
Зевар сурх доштӣ пайваст
زیور سرخ داشتی پیوست
Чун ба сурхии бароти рондандаш
چون به سرخی برات راندندش
Малики сурхи ҷомаи хондандаш
مَلِکِ سرخجامه خواندندش
Сурхии ороишӣ нав ойинаст
سرخی آرایشی نوآیینست
Гавҳари сурхро баҳои зоинст
گوهر سرخ را بها زاینست
Зар ки гӯгирд сурх шуд лақабаш
زر که گوگرد سرخ شد لقبش
Сурхӣ омад накӯтарин салбаш
سرخی آمد نکوترین سَلَبش
Хӯн ки омезиш равон дорад
خون که آمیزش روان دارد
Сурх азон шуд ки лутф ҷон дорад
سرخ ازرآن شد که لطف جان دارد
Дар ксоникаҳи некуии ҷӯӣ
در کسانی که نیکویی جویی
Сурхи рӯеи сети асли некуӣ
سرخ روییست اصل نیکویی
Сурхи гули шоҳ бӯстон набӯд
سرخگل، شاه بوستان نَبْوَد
Гар зи сурхии дарав нишон набӯд
گر ز سرخی درو نشان نبود
Чун ба поён шуд ин ҳикояти нағз
چون به پایان شد این حکایت نغز
Гашти пари сурхи гули ҳаворо мағз
گشت پُر سرخ گل هوا را مغز
Рӯй баҳром аз он гули афшонӣ
روی بهرام از آن گلافشانی
Сурх шуд чун рҳиқи райҳонӣ
سرخ شد چون رحیق ریحانی
Даст бар сурх гул кашид дароз
دست بر سرخگل کشید دراز
Дар канораш гирифт ва хуфт ба ноз
در کنارش گرفت و خفت به ناز